અસ્વચ્છ ટેવો અને અસ્વચ્છ પર્યાવરણ સદીઓથી માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે ખતરારૂપ સાબિત થયા છે. આપણાં દેશમાં માત્ર સ્વચ્છ પાણી અને પર્યાવરણીય સ્વચ્છતા વધે તો અનેક ચેપી રોગો થતાં જ અટકી જાય છે.
અંગત સ્વચ્છતામાં સૌથી વધુ અગત્યતા શરીર સફાઇની છે. માત્ર ઘસીને હાથ ધોવાની કાળજી શરદીથી માંડીને આંખ આવવા સુધી અને ઝાડા થી માંડી કૃમિ સુધીની અનેક બિમારીઓ ઘટાડી દે છે.
ડાયાબિટીસને થતો જ અટકાવવા માટે અને એકવાર થઇ ગયા પછી કાબૂમાં રાખવા માટે કસરત ખૂબ જ જરૂરી છે. ખાસ કરીને પુખ્તવયે શરૂ થયેલ (ટાઇપ-૨) ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં કસરતને કારણે નોંધપાત્ર ફાયદો થતો જણાયો છે.
યોગ્ય માત્રામાં કસરત કરવાથી પેટની આસપાસની ચરબી ઘટે છે. પેટની આસપાસની ચરબી ઘટવાથી ઇન્સ્યુલિનની અસરકારકતા વધે છે. આ ઉપરાંત, કસરત કરવાને લીધે શરીરમાં સ્નાયુઓનો જથ્થો વધે છે, કસરતને લીધે સ્નાયુની અંદરના ૨b પ્રકારના તાંતણાનું ૨a પ્રકારના તાંતણામાં રૂપાતંર થાય છે, જેની ઊપર ઇન્સ્યુલિનની વધુ સારી અસર થઇ શકે છે. કસરતને કારણે સ્નાયુઓ પર ઇન્સ્યુલિનને પારખવા માટે જરૂરી રીસેપ્ટર્સમાં પણ વધારો થાય છે. આ ઉપરાંત સ્નાયુઓને મળતા રકતપ્રવાહમાં અને સ્નાયુઓમાં રહેલ રકતવાહિનીના કુલ જથ્થામાં કસરતથી લાંબે ગાળે વધારો થાય છે, જેને લીધે લોહીમાં ગ્લુકોઝનું નિયંત્રણ વધુ સારી રીતે થઇ શકે છે.
આ બધા સીધા ફાયદાઓ ઉપરાંત, કસરતને કારણે ડાયાબિટીસના દર્દીઓને અન્ય અનેક લાભ થાય છે. કસરત કરવાથી વજન ઘટે છે અને વજન ઘટવાથી આપોઆપ જ ડાયાબિટીસ કાબૂમાં રહે છે તથા વધુ વજનને લીધે થતાં અન્ય નુકસાનો પણ ઘટે છે. આ જ રીતે કસરતને કારણે હ્રદય અને ફેફસાંની કાર્યક્ષમતા પણ સુધરે છે. હ્રદય-ફેફસાંની કાર્યક્ષમતા વધે એ ડાયાબિટીસના દર્દીમાં ખૂબ જરૂરી હોય છે. ડાયાબિટીસના ઘણા બધા દર્દીઓ ડાયાબિટીસને કારણે હ્રદય પર થતા નુકસાનને લીધે મૃત્યુ પામતા હોય છે. જો નિયમિત કસરત કરીને હ્રદયને સાબૂત રાખવામાં આવે તો એને નુકસાન થવાની શકયતા ઘટી જાય છે.
આમ, ડાયાબિટીસથી બચવું હોય તો આજથી જ કસરત શરૂ કરી દો. રોજની ૩૦ થી ૪૫ મિનિટ સુધી ચાલવાની, તરવાની, સાઇકલ ચલાવવાની કે અન્ય કોઇ એરોબિકસ કસરત કરવી દરેક માણસ માટે ખૂબ જરૂરી છે. ડાયાબિટીસ થઇ ગયા પછી પણ એને કાબૂમાં રાખવા માટે નિયમિત કસરત આશીર્વાદરૂપ સાબિત થાય છે. વેઇટલિફટીંગ જેવી ભારે કસરતને બદલે આવી એરોબીક કસરત વધુ ફાયદો કરે છે.