'સાવન ભાદોં' (૭૦)

ફિલ્મ : 'સાવન ભાદોં' (૭૦)

નિર્માતા-નિર્દેશક : મોહન સેહગલ

સંગીત : સોનિક-ઓમી

ગીતકાર : વર્મા મલિક

રનિંગ ટાઈમ : ૧૬-રીલ્સ

થીયેટર : રીલિફ (અમદાવાદ)

કલાકારો : નવિન નિશ્ચલ, રેખા, રણજીત, શ્યામા, નરેન્દ્રનાથ, આગા, જયશ્રી તલપડે, ઇફ્તિખાર, કૃષ્ણધવન, ચંદ્રિમા ભાદુરી, સુષ્મા, મધુકર, દેવીચંદ, પરદેસી.

ગીતો

૧. સુન સુન સુન ઓ ગુલાબી કલી, તેરી મેરી બાત... - મુહમ્મદ રફી

૨. કાન મેં ઝૂમખા, ચાલમેં ઠુમકા, કમર પે ચોટી... - મુહમ્મદ રફી

૩. આંખે મેરી મયખાના મયખાના, પી કે હો જા... - આશા-રફી

૪. હે નજરબાજ સૈંયા, નજરીયા ન મારો... - આશા ભોંસલે

૫. મેરા મન ધબરાયે, તેરી આંખો મેં નીંદ ન આયે... - આશા ભોંસલે

૬. એક દર્દ ઉઠા, હાય ની એક દર્દ ઉઠા, એક બેદર્દી કે... - ઉષા-આશા

૭. અભી બચપના અભી લડકપન ઔર નાદાન ઉમરીયા... - આશા ભોંસલે

મને યાદ છે, તદ્દન નવા હીરો-હીરોઇન હોવા છતાં અમદાવાદમાં ફિલ્મ 'સાવન-ભાદોં' આવી એવી જ ખૂબ ચાલી. ખાસ આકર્ષણ તો એની 'ફાઈટ્સ'નું હતું. રેખા કે નવિનને તો અગાઉ કોઈએ જોયેલા નહિ, પણ આવી મસ્તમજાની ફાઈટિંગ પ્રેક્ષકોએ સુનિલ દત્તે પોતાના ભાઈ સોમ દત્ત, વિનોદ ખન્ના અને લીના ચંદાવરકરને લઇને બનાવેલી ફિલ્મ 'મન કા મીત' સિવાય બીજી કોઈ ફિલ્મમાં જોવા મળેલી નહિ. સમજો ને, '૬૦નો આખો દાયકો પેમલા-પેમલીની એ જ ઘીસીપીટી ફોર્મ્યુલા ઉપર ચાલતો, એમાં લોકો ય કંટાળ્યા હતા... (એક તો, મોટા ભાગનાઓની પોતાની લવસ્ટોરીઓ કૂવે પડવા ગઈ હોય ને ફિલ્મ જોવા જઇએ એમાં ય હીરો છેલ્લા રીલ સુધી તડપતો હોય...!)

એને બદલે, 'સાવન ભાદોં'માં પૈસાવસૂલ મારામારી અને એ ય પહેલા રીલથી જ શરૂ... વળી એનો હીરો નવિન નિશ્ચલ ભલે નામ જરા અટપટું હતું તો ય-જોવો ગમે એવો હતો. લોકો ખોબા ભરી ભરીને મારામારીઓ માણતા ગયા. આજે સાવ ક્ષુલ્લક લાગે કે, આ તે કોઈ ફિલ્મ જોવાની રીત છે, કે મારામારીમાં બધા ખુશ ?

પણ જગતભરની ફિલ્મોનો શાસ્વત નિયમ છે કે, મારામારીઓ બીજા કરતા હોય, એમાં આપણને વાગવાનું ન હોય તેમ જ 'આઇ વિટનેસ' તરીકે પોલીસ-સ્ટેશનના ધક્કા આપણે ન ખાવાના હોય તો ભલે ને દિલીપકુમાર ને પ્રાણ બથ્થંબથ્થા કરતા ! આ મનુષ્ય સ્વભાવ છે કે, ઘેર આપણે ય એ બધું મન મૂકીને કરતા હોઈએ, પણ આગળ જતી રીક્ષામાં કોઈ કપલ 'હખણું' બેઠું ન હોય, તો આપણી ગાડી ધીમી પાડી પાડીને પેલા લોકોને જોયે રાખીએ છીએ, એમ મારામારી બીજા કરતા હોય તો જોવાનો પડી જાય ટેસડો ! સુઉં કિયો છો ?

રેખાની (જન્મ તા. ૧૦ ઓક્ટોબર, ૧૯૫૪) પણ આ પહેલી ફિલ્મ હતી. કોઈ માની ન શકે, એટલી હદે દેખાવમાં એ ફાળતુ લાગતી હતી ને એમાં ય, એ વખતની ઑલમોસ્ટ દરેક ફિલ્મોમાં માથામાં ગૂંચળા વળેલી વિગો ને હાથ અડે તો ડાઘા પડી જાય, એવા એ બધીઓના ચેહરાના મેઇક-અપ. અમિતાભ સાથેના સંબંધ દરમ્યાન એ જેટલી ખૂબસુરત લાગતી હતી, એ રેખા એ જમાનામાં કાંઈ બારે મૌસમ મનમોહક નહોતી લાગતી. પણ બકસમ બ્યુટીવાળી સાઉથ ઇન્ડિયન બ્યુટી તો એ ય ખરી, એટલે આ ફિલ્મ 'સાવન ભાદોં' હિટ જવાને કારણે એની એક પછી એક અનેક ફિલ્મો આવતી રહી.

સાઉથમાં જો કે એનું નામ મોટું હતું, ફિલ્મ એકટ્રેસ તરીકે જ નહિ, તત્સમયના ખૂબ લોકપ્રિય હીરો-હીરોઇન જેમિની ગણેશન અને પુષ્પાવલ્લીની એ દીકરી હોવાને કારણે ! આમ, બાપ-દીકરી વચ્ચે પહેલેથી જ બોલવાના સંબંધો રહ્યા નથી, પણ સીમી ગ્રેવાલની એક જમાનામાં આવતી ટીવી-સીરિયલ Rendezvous ઉચ્ચાર 'રોન્દેવૂ'માં સીમીએ પૂછેલા સવાલોના જવાબો પરથી એવું લાગતું હતું કે, રેખા પિતાને આજે પણ ખૂબ ચાહે છે, પણ બન્ને વચ્ચે મળવાનું કોઈ અકસ્માત સિવાય ભાગ્યે જ થયું છે. ઇન ફેક્ટ, રેખાનો જન્મ થયો ત્યારે જેમિની (હવે નવી ફેશનમાં ઉચ્ચાર 'જેમિનાઈ' થાય છે.) ગણેશન અને પુષ્પાવલ્લી પરણ્યા નહોતા... (ફિલ્મોની ભાષામાં, રેખા... નાજાયઝ ઔલાદ...!) રેખા બાળકમાંથી કિશોરી થઇ ત્યાં સુધી જેમિનીએ રેખાને 'પોતાની' પુત્રી નહોતી માની અને રેખા કોઈને પિતાનું નામ પણ આપતી નહોતી, પણ '૭૦ની સાલમાં આ ફિલ્મ 'સાવનભાદોં' રીલિઝ થતા જ એ સ્ટાર બની ગઇ અને પત્રકારોની ધોધમાર પૂછપરછ પછી પોતે 'જેમિની ગણેશનની પુત્રી છે, એવું સ્વીકાર્યું. એ વાત જુદી છે કે, સ્ટાર બની ગયા પછી જેમિનીએ સામે ચાલીને રેખા સાથે સમાધાનની ઓફર મોકલી, પણ બેબી ક્યારેય તૈયાર ન થઈ.

દરમ્યાનમાં એક મજાની વાત બની ગઈ. 'સાવનભાદોં'ને રેખાની પહેલી ફિલ્મ ગણવી હોય તો ગણો, બાકી એની પહેલી ફિલ્મ વિશ્વજીત સાથેની 'અંજાના સફર' હતી, જેમાં વિશ્વજીત સાથે હોઠ-ટુ-હોઠના ચુંબનનું દ્રષ્ય ખળભળાટ મચાવી ગયું. બન્નેના ચુંબનનો ફોટો વિશ્વપ્રસિધ્ધ 'લાઈફ' મેગેઝીનના કવર-પેજ પર છપાયો, એમાં ભારતીય સેન્સર બોર્ડે આ ફિલ્મ જ રદબાતલ કરી નાંખી. બદનામીથી બચવા રેખુ ખોટું ય બોલી હતી કે, એની સાથે બનાવટ કરીને ચુંબનનું દ્રષ્ય ઝડપી લેવાયું હતું... (લુચ્ચીઇઇઇઇ... !!!)

નવિન વિશે તો અગાઉની ફિલ્મ 'વિક્ટોરિયા નં. ૨૦૩'માં આપણે લખી ચૂક્યા છીએ, પણ એની પણ આ પહેલી જ ફિલ્મ હતી, તે વિલન રણજીત અદ્ભૂત વિલન હોવા છતાં કાયમ 'અન્ટરરેટેડ' જ રહ્યો. મહાન ખલનાયકોની યાદીમાં પ્રાણથી માંડીને પ્રેમ ચોપરાઓ સુધી ઘણા બધા આવે, પણ રણજીતને માર્કેટિંગ કરતા આવડયું નહિ હોય ! જોવાની ખૂબી છે કે, ફિલ્મોમાં શરાબ, સિગારેટ અને સુંદરીઓથી ઘેરાયેલો રહેતો અને ટાઈમ બચતો હોય તો હીરોઇન ઉપર બળાત્કારે ય કરી આવતો રણજીત અંગત જીવનમાં દારૂ કે સિગારેટ કદી પીતો નથી. (... સુંદરીઓ બાબતે એણે કોઈ ઘટસ્ફોટ કર્યો નથી !) મૂળ અમૃતસરના ગોપાલ બેદીને 'રણજીત' નામ સુનિલ દત્તે આપ્યું હતું. આં ય, આપણા દેશમાં હીરો સિવાય બીજા કોઇને હીરો ગણવામાં આવતા નથી, નહિ તો... ફિલ્મ 'નમકહલાલ'માં અમિતાભ બચ્ચન ક્રિકેટની ઇંગ્લિશ કોમેન્ટ્રી બોલે છે, ત્યારે રણજીતે આપેલા ચેહરાના હાવભાવમાં પણ બચ્ચનની સફળતા છુપાઈ હતી. વિલનો આપણા દેખતા હીરોના હાથે પિટાય છે, એટલે હીરો હીરો લાગે છે... સુઉં કિયો છો ?

અહીં જો કે એની પહેલી ફિલ્મ હોવાથી એને વિલન હોવા છતાં બહુ નાનો અને ફાલતુ રોલ એટલે સુધી અપાયો છે કે, શરૂઆતમાં કોઈ ૪-૫ દ્રષ્યો પૂરતો એ રેખાના ભાઈ તરીકે આવી ગયા પછી ફિલ્મના વાર્તાલેખક અને દિગ્દર્શક બન્ને મુંઝાઈ ગયા હશે કે, આને પાછો કઇ રીતે બોલાવવો, એમાં કોઈ લેવાદેવા વિનાનો એને ગૂમ કરી દેવાયો છે. ફિલ્મનો મુખ્ય વિલન તો પ્રેમનાથ-રાજેન્દ્રનાથના નાના ભાઈ નરેન્દ્રનાથને બનાવાયો છે.

નરેન્દ્રનાથ ખૂબ નાની વયે દારૂ ઢીંચી ઢીંચીને રામદરબારમાં પહોંચી ગયો. આમે ય, એકટર તરીકે એનામાં કોઈ શહૂર નહોતા. પ્રેમનાથનો ભાઈ ન હોત તો ભોજપુરી ફિલ્મોમાં ય ન ચાલત. શશી કપૂરનો એને માની લીધેલો જબરદસ્ત વહેમ હતો. હેરસ્ટાઈલથી માંડીને કપડાં, હરકતો, સંવાદો બોલવા... બધું શશી કપૂર ઉપર ગયેલું.

યસ. ફિલ્મનું સૌથી મોટું જમાપાસું જયશ્રી.ટી.ના મનમોહક નૃત્યોનું છે. જીંદગીભર આપણે હેલન-હેલન કરવામાં બીજી એવી જ વર્સેટાઇલ હેલનોને ભૂલી ગયા, એમાંની એક જયશ્રી ટી.અફ કોર્સ, હેલનનો દેખાવ, ફિગર, આવડત, નૃત્યોની જાણકારી કે 'ગ્રેસ'ની સરખામણીમાં તો આજે ય કોઈ ડાન્સર-એકટ્રેસ ન આવે, પણ જયશ્રી ટી.નો ફિલ્મ 'શર્મિલી'ના 'રેશમી ઉજાલા હૈ, મખમલી અંધેરા...' જેવા સેંકડો ડાન્સ યાદ કરો તો ખ્યાલ આવશે કે, ભલે સુંદરતા આ છોકરીથી કોસો દૂર હતી, પણ એક ડાન્સર તરીકે એનું મૂલ્યાંકન કોઈ પણ ડાન્સરથી એક દોરો ય ઓછું કરાય એમ નથી. બસ. હાઈટમાં જરા નહિ, ઘણો માર ખાઈ ગઈ...બાકી બોડી તો કેબરે ડાન્સરનું હોવું જોઇએ એટલા પૂરતું તો સેક્સી હતું જ ! એ તો જો કે, બધાને ખબર છે કે હીરોઇન નંદાની આ જયશ્રી સગી ભાભી થાય. બન્ને વચ્ચે સંબંધો ખૂબ સારા હતા... (નંદા જો સગપણમાં થતી હોય, તો કોને સંબંધો સારા ન હોય ?) એની એવી જ બટકી બહેન મીના ટી.એ પણ ફિલ્મોમાં ઘણા હવાતીયાં માર્યા, પણ બહુ બહુ તો એ કોમેડિયનની બુધ્ધિની લઠ્ઠ પ્રેમિકા સિવાય કોઈ રોલ સારો મેળવી ન શકી.

દુઃખ પહોંચાડી ગયા સંગીતકારો સોનિક અને ઓમી. એક 'દિલ ને ફિર યાદ કિયા'ને બાદ કરતા કઇ ફિલ્મમાં એમનું સંગીત સાંગોપાંગ પાર ઉતર્યું ? એક એકને સુરમા કહેવડાવે એવા સ્ટાર સંગીતકારોની વચ્ચે તમને એક તક મળે, એમાં છવાઈ જવાનું હોય, પણ પ્રજ્ઞાાચક્ષુ સંગીતકાર સોનિક અને તેમના ભત્રીજા ઓમી એક જમાનામાં સંગીતકાર રોશનના આસિસ્ટન્ટસ હોવા છતાં પોતાની ફિલ્મોમાં કાંઈ ઉકાળી ન શક્યા. એમને બેનીફિટ ઓફ ડાઉટ એ ધોરણે આપી શકાય કે, આ કાકા-ભત્રીજા ફિલ્મોમાં સ્વતંત્ર સંગીતકારો તરીકે આવ્યા, ત્યારે માર્કેટમાંથી એકેક સંગીતકાર ફ્લોપ થઇ ચૂક્યો હતો. નૌશાદ, શંકર-જયકિશન,મદન મોહન, રોશન, કલ્યાણજી-આણંદજી કે... તમે જે નામ બોલો ને... બધા ધંધાની દ્રષ્ટિએ ખલાસ થઇ ચૂક્યા હતા, ત્યારે સોનિક-ઓમી માટે ટકવું જ મુશ્કેલ થયું. હજી પ્રાણ-બિંદુવાળી ફિલ્મ 'ધર્મા'ની કવ્વાલી, 'ઇશારોં કો અગર સમઝો, રાઝ કો રાઝ રહેને દો...'ને કારણે દીવો ઝળહળતો દેખાય છે. (આ કવ્વાલી આ બન્નેના અંગત જીવનમાં બનેલા એક પ્રસંગ પરથી પ્રેરણા લઈને બનાવાઈ હતી. સોનિક-ઓમી કવ્વાલીના કોક પ્રોગ્રામમાં નિર્ણાયક તરીકે ગયા હતા, ત્યાં સામસામા કવ્વાલો વચ્ચે અચાનક ઝગડો થયો ને બન્ને પક્ષો મારામારી ઉપર આવી ગયા. પ્રોગ્રામ તો બંધ રહ્યો પણ આ ઘટનામાંથી 'રાઝ કી બાત કહે દૂં તો, જાને મેહફીલ મેં ફિર ક્યા હો ?' કવ્વાલી બની. યસ. આ બન્ને શક્ય હોય ત્યાં સુધી લતા મંગેશકરને લેતા જ નહોતા, છતાં એક ફિલ્મ 'ટ્રક-ડ્રાયવર'ના એક ગીતમાં લતા પાસે રાગ શુધ્ધ મારવા ગવડાવીને આ બન્ને માની ન શકાય એવી કમાલ કરી દેખાડી. એ વાત જૂદી છે કે, ગીત કાંઈ રેડિયે-રેડિયે બહુ વાગતું નહોતું, પણ સંગીતના જાણકારો માટે આ ગીતે તો લતાને પણ ઊંચા આસને બેસાડી. 'દેની થી જુદાઈ તો પ્રિત ક્યું બનાઈ...' ક્યા બ્બાત હૈ...? ગીતના બન્ને અંતરા કેવા મધુરા છે ! આ બન્નેએ રફી સાહેબ પાસે ગવડાવેલું ફિલ્મ 'મહુવા'નું મૈંને તેરે લિયે રે જગ છોડા, તુ મુઝકો છોડ ચલી... સ્ટેજ-પ્રોગ્રામોમાં લેવું જ પડે. એટલું પોપ્યુલર છે. એવી જ રીતે, મુકેશને ઉત્તમ ગીતો આપવા માટે ય આ બન્ને થેન્કસ કહેવા પડે - ખાસ તો, 'સંસાર હૈ એક નદીયા, દુઃખસુખ દો કિનારે હૈ...' માટે...

મોહન સેહગલ આજના ગુજરાતી નિર્માતા-દિગ્દર્શક સંજય લીલા ભણસાલીના સસુરજી થાય. સંજયની બહેન બેલા મોહન સેહગલના દીકરા દીપક સાથે પરણી છે. મહાન ગાયક કે.એલ.સેહગલ પણ પંજાબના જલંધરના અને મોહન પણ ત્યાંના જ, પણ બન્ને વચ્ચે ગામ અને અટક શૅર કરવા સિવાય કોઈ સંબંધ નથી.

શરૂઆતમાં તો મોહન કિશોર કુમારના ભારોભાર પ્રેમમાં હતા અને બધી ફિલ્મો કિશોરને હીરો લઇને જ બનાવી, અધિકાર, ન્યુ દિલ્હી, અપના હાથ જગન્નાથ અને કરોડપતિ. પણ ન્યુ દિલ્હી સિવાયની બધી ફિલ્મો પિટાઈ ગઈ. પછી દેવર, કન્યાદાન, સાજન, રાજા જાની, વો મૈં નહિ અને એક હી રાસ્તા જેવી ફિલ્મો બનાવી.

ટુંકમાં, રેખા તમારા સગામાં ન થતી હોય, તો આ ફિલ્મ જોવા જેવી ખરી.

'વો મૈં નહિ'

- 'વો મૈં નહિ'માં વાર્તાની જરૂરત હશે, પણ મોહન સેહગલે આ ફિલ્મમાં બધી સૅક્સી લાગતી અભિનેત્રીઓ જ લીધી છે, એમાં બહુ જાણીતું નામ આશા સચદેવ.

ફિલ્મ : 'વો મૈં નહિ' ('૭૪)

નિર્માતા-દિગ્દર્શક :  મોહન સેહગલ

સંગીત   :  સોનિક-ઓમી

ગીતકાર : વર્મા મલિક

રનિંગ ટાઈમ : ૧૫૭-મિનીટ્સ - ૧૬ રીલ્સ

કલાકારો : નવિન નિશ્ચલ, રેખા, પદ્મિની કપિલા, આશા સચદેવ, સુજાતા, નરેન્દ્રનાથ, મનહર દેસાઈ, નાદિરા, રાકેશ પાન્ડે, મીના રૉય, કુમારી નાઝ, ઈફતેખાર, નાઝનીન, શૌકત આઝમી, કમલદીપ, સાધના ખોટે, સોફિયા, કૃષ્ણ ધવન, ધુમાલ, જાગીરદાર, બિરબલ, વી. ગોપાલ, ચમનપુરી, ચીન્નુ, ચંદ્રા.

ગીતો

૧...તુઝે એક લડકી મિલે જવાન, તુઝ પે વો હો જાયે...આશા-નવિન નિશ્ચલ

૨...મેરા રંગ, મેરા રૃપ, મેરા ચલને કા ઢંગ...આશા-મુહમ્મદ રફી

૩...ચીચો ચીચ ગનેરીયા, દો તેરીયા દો મેરીયા...આશા ભોંસલે

૪...હોઠોં સે કઈ લૂટાયે તરાને હૈં મૈંને, આંખો સે....આશા ભોંસલે - કિશોર

૫...ચાહે પુરૃષ હો યા હો નારી, ગૃહસ્થી હો યા.... કિશોર-નવિન નિશ્ચલ

''વો મૈં નહિ.'' એક સુંદર ફિલ્મ બની ગઈ હતી. રામ જાણે ભારતમાં કેમ બહુ ચાલી નહિ, પણ જેને સાચા અર્થમાં થ્રિલર કહી શકાય, એવી આ ફિલ્મની વાર્તા `तो मी नव्हेच' મૂળ તો મરાઠીમાં આચાર્ય અત્રેએ '૬૨-માં લખી હતી. એના ઉપરથી અનેક નાટકો મરાઠીમાં બનતા ગયા, પણ મરાઠી નાટકના જાણકારો કહે છે, હજી સુધી પ્રભાકર પણશીકર જેવો પ્રોટેગોનિસ્ટ (વાર્તાનું મુખ્ય પાત્ર) આ રોલ અન્ય કોઈ કલાકાર કરી શક્યું નથી. હી વૉઝ ધ બેસ્ટ. ભારતીય રંગમંચ ઉપર પહેલીવાર 'ફરતુ (Revolving) સ્ટેજ' આ નાટક પરથી આવ્યું, જેનો સૅટ 'નાટયસંપદા'ના કસબી રાજારામે બનાવ્યો હતો, એવી માહિતી હવે મુંબઈમાં સૅટલ થયેલા ગુજરાતી નાટકોના મરાઠી કલાકાર અરવિંદ વૈદ્યે આપી છે. આ વાર્તા પરથી તમિલ ફિલ્મ 'નાન અવનિલ્લઈ' પણ બની છે, જેના મુખ્ય કલાકાર હતા, જેમિની ગણેશન, કમલ હાસન, લક્ષ્મી અને જયા સુધા. એવી જ રીતે, ગુજરાતીમાં શ્રી ઉપેન્દ્ર ત્રિવેદીએ 'અભિનય સમ્રાટ'માં આ રોલને દીપાવ્યો હતો. ઘણાને આજે ય તલોદના તમાકુના વેપારી પશા પટેલની સાબરકાંઠાની ઉપેન્દ્ર ત્રિવેદીએ ઘર ઘર વહેતી કરેલી બોલી યાદ છે. એક તબક્કે તો આ વર્લ્ડ રૅકૉર્ડ પણ ગણાયો હતો કારણ કે, પહેલી જ વાર એક જ નાટકમાં એક અદાકારે એકબીજાથી તદ્દન ભિન્ન એવા પાંચ રોલ કર્યા હતા, જેનો અભિનય, લિબાસ, બોલી અને મૅઈક-અપ એકબીજાથી નોખા હતા. મજાની વાત એ છે કે, કમલ હાસનની ફિલ્મ 'એક દૂજે કે લિયે' બનાવનાર સાઉથના નિર્માતા-દિગ્દર્શક કે. બાલાચંદરે 'અભિનય સમ્રાટ' જોઈને તમિલમાં 'નાન અવનિલ્લઈ' ફિલ્મ બનાવીને 'અભિનય સમ્રાટ'ના રાઈટસ લઈ, સામા સૌજન્યરૂપે 'મૅજર ચંદ્રકાંત'ના રાઈટ્સ ઉપેન્દ્ર ત્રિવેદીને આપ્યા, જે નાટક પણ ગુજરાતી તખ્તાનું એક લૅન્ડમાર્ક ગણાય છે.

અને આ ફિલ્મ 'વો મૈં નહિ' બનાવનાર હિંદી ફિલ્મોના જાણીતા દિગ્દર્શક મોહન સેહગલે મૂળ મરાઠી નાટકમાં કોઈ પણ ફેરફારો કર્યા વિના સીધી ફિલ્મ બનાવી દીધી. મતલબ, વાર્તાના મૂળ પાત્રો દાજી શાસ્ત્રી કે કૅપ્ટન અશોક પ્રાંજપે વગેરેમાં કોઈ ફેરફારો ન કર્યા. ઉપેન્દ્ર ત્રિવેદીના કહેવા મુજબ, આચાર્ય અત્રેએ આ નાટક એક સત્યઘટના પરથી લખ્યું હતું. કોઈ કાજી નામના શિક્ષિત મુલ્લાએ વેશપલટા કરી અનેક છોકરીઓને લગ્નની જાળમાં ફસાવીને મારી નાંખી હતી, એ વાત ઉપરથી આ વાર્તા બની છે. 'અભિનય સમ્રાટ'માં એ જમાનાની મશહૂર અભિનેત્રીઓ દીના પાઠક, તરલા મહેતા અને શોભા પ્રધાનથી માંડીને અમદાવાદના રૂપા દિવેટીયા, હિના ઉપાધ્યાય અને ભાવિની જાનીએ કામ કર્યું હતું. ભારતની લગ્નપ્રથાનો કેવી વિકૃત રીતે દુરૂપયોગ થઈ શકે છે, એ મુદ્દા ઉપર આખી વાત બની છે. ધર્મ, મૅરેજ બ્યૂરો કે રાજકારણમાં બનાવટી ઊંચા હોદ્દાની લાલચ બતાવીને મધ્યમ વર્ગના પરિવારોની દીકરીઓને લગ્નની જાળમાં ફસાવવાની ચાલાકીના પાંચ રોલ નવિન નિશ્ચલે કર્યા છે. જંગલમાં ફોરેસ્ટ કૉન્ઝર્વેટરની નોકરી કરતો નવિન નિશ્ચલ, ઘેરથી ભાગીને જંગલમાં આવેલી રેખાના પ્રેમમાં પડી જાય છે, પણ તે પહેલા તે જ આ બહુરૂપીયો છે, એવા આક્ષેપ હેઠળ જુદી જુદી સ્ત્રીઓ તેને પોતાનો પતિ સાબિત કરવા કૉર્ટમાં ઘસડી જાય છે. ફિલ્મ થ્રિલર હોવાથી સ્પૉઈલર્સને નામે વાર્તા કહી દેવાનો અર્થ નહિ સરે. પણ બેશક, હજી ડીવીડી મંગાવીને આ ફિલ્મ જોવા જેવી છે.

અહીં નવિને પણ યથાશક્તિ પોતાનો રોલ નિભાવ્યો છે. હૅન્ડસમ તો હતો જ, એટલે હીરો તરીકે પ્રભાવશાળી લાગે. બહુ જૂના જમાનાના દિગ્દર્શક મોહન સેહગલે રેખા અને નવિન નિશ્ચલને પહેલી વખત ફિલ્મ 'સાવન ભાદો'માં ચાન્સ આપ્યો, ત્યારથી બન્નેના સિતારા ચમક્યા. વિલન રણજીતની પણ આ પહેલી ફિલ્મ હતી. નવિનના તો આ એ દિવસો હતા, જ્યારે 'પરવાના' જેવી ફિલ્મનો હીરો એ હતો અને અમિતાભ બચ્ચન સાઈડમાં અને તે પણ વિલનના રોલમાં. દિવસો ફર્યા એમાં નવિન બહુ એટલે કે એટલી બધી ઝડપથી બર્બાદ થવા માંડયો કે, કોઈ પૂછે, ''આજકાલ નવિનમાં શું છે ?'' તો એ પોતે ય જવાબ ન આપી શકતો. નવીનમાં કાંઇ નથી ! એના જ સગા ભાઈ પ્રવિણ નિશ્ચલે એને ઘરમાંથી બહાર કાઢી મૂક્યો. નવિન પાઈપાઈનો મોહતાજ થઈ ગયો. નવિન નિશ્ચલનું પદ્મિની કપીલા સાથે ચક્કર પણ ચાલતું હતું. પદ્મિનીના પિતા સોહન કપિલા પણ ફિલ્મો બનાવતા હતા. અમદાવાદના એક પ્રતિષ્ઠિત મીઠાઈવાળાના નજીકના સગામાં પદ્મિની થાય છે. બહુ વર્ષો પહેલા જુહુના 'દક્ષિણામૂર્તિ ઍપાર્ટમૅન્ટ'માં હું પદ્મિની કપીલાને ઘેર મળ્યો હતો. તેના મમ્મી પણ સાથે હતા. એ સમયે તો લાગતું હતું કે, આ છોકરીમાં અભિનય પ્રતિભા અને સુંદરતા પૂરતા પ્રમાણમાં છે એટલે ખૂબ સફળ થશે. પછી અચાનક શું થયું કે, 'પૅડ કૅપ્સ'ના ઉપનામે મશહૂર થયેલી આ ખૂબ સુંદર અને પ્રતિભાશાળી હીરોઈનનું નામ ફિલ્મ 'શરાબી'વાળા નિર્માતા-દિગ્દર્શક પ્રકાશ મેહરા સાથે જોડાયું... બસ, પછી ક્ષેત્રસન્યાસ લઈ લીધો. નરેન્દ્રનાથ એટલે પ્રેમનાથ અને રાજેન્દ્રનાથનો સૌથી નાનો આ ભાઈ વધુ પડતું ઢીંચઢીંચ કરવામાં નાની ઉંમરે પતી ગયો. રાજ કપૂરની રણધિર કપૂરને પહેલીવાર ચમકાવતી ફિલ્મ 'કલ, આજ ઔર કલ'માં નરેન્દ્રને પણ રોલ આપવામાં આવ્યો હતો. ફિલ્મમાં પદ્મિની કપિલાની જેમ નવિન નિશ્ચલના ફંદામાં ફસાયેલી બીજી મોહક અભિનેત્રી મીના રૉય હતી, જે ઋષિકેશ મુકર્જીની માનિતી હોવાથી એમની થોડી ઘણી ફિલ્મોમાં આવી હતી, ખાસ કરીને અમદાવાદના રીલિફ સિનેમામાં આવેલી ફિલ્મ 'સબ સે બડા સુખ'ની ઑલમોસ્ટ હીરોઈન જ હતી. ખૂબ ઊંચા સ્તરની આ ફિલ્મ હોવા છતાં થોડી ય ન ચાલી, એમાં આ મીના રૉય પણ ફેંકાઈ ગઈ. જો કે, પંજાબી ફિલ્મોમાં એનું આજે ય નામ છે. તો આ ફિલ્મમાં આપણા એક જમાનાના ગુજરાતી ફિલ્મોના ક્રિશ્ચયન હીરો મનહર દેસાઈ સામાન્ય વિલનનો રોલ કરે છે. એની ગ્લૅમરસ પત્નીના કિરદારમાં સુજાતાએ આખી ફિલ્મમાં સૅક્સી લાગવાનું કામ વગર મેહનતે બહુ નિષ્ફળતાથી કર્યું છે. અલબત્ત, '૮૦-ના દાયકા પછી આવા સાઈડી રોલ પણ મળવાના બંધ થયા, એમાં એ ઍક્ટિંગ છોડીને ડાન્સ-ડાયરેક્ટર બની ગઈ.

રાકેશ પાન્ડે તો ભોજપુરી ફિલ્મોનો દિલીપ કુમાર કહેવાતો... અને સાચું પૂછો તો કોકકોક ઍન્ગલથી એ યુવાન દિલીપ કુમાર જેવો લાગે પણ ખરો. અહીં એને મુખ્ય વિલનનો રોલ મળ્યો છે, પણ અભિનયનો કોઈ સ્કૉપ મળ્યો ન હોવાથી એ પણ થોડી ઘણી ફિલ્મોમાં હીરો બન્યા પછી સાઈડમાં ખસતો ગયો ને છેવટે બધા હિંદી ફિલ્મવાળાઓનું થાય છે એમ, ટીવી-સીરિયલોના નાનકડા રોલમાં આવવા માંડયો.

'વો મૈં નહિ'માં વાર્તાની જરૃરત હશે, પણ મોહન સેહગલે આ ફિલ્મમાં બધી સૅક્સી લાગતી અભિનેત્રીઓ જ લીધી છે, એમાં બહુ જાણીતું નામ આશા સચદેવ. મુહમ્મદ રફીના બહુ બંધબેસતા અવાજમાં ગાતા ગાયક અનવરની આ બહેન થાય. '૭૮-માં નીતુસિંઘ અને જીતેન્દ્રની ફિલ્મ 'પ્રિયતમા' માટે આશાને બેસ્ટ સપૉર્ટિંગ ઍકટ્રેસનો 'ફિલ્મફૅર ઍવૉર્ડ' મળ્યો હતો. ક્યારેક ક્યારેક સુલક્ષણા પંડિત જેવી દેખાતી આશા સચદેવને કમનસીબે બિંદુ અને અરૂણા ઈરાની જેવા રોલ જ મળવા લાગ્યા, જે એને કરવા નહોતા. એનો આદર્શ શશીકલા હતી. એક જમાનામાં સુભાષ ઘાઈ નવાસવા હતા, ત્યારે આશા સચદેવે ઘણો સપૉર્ટ આપ્યો હતો. આશા કહે છે, ''મેં સુભાષને કીધું, 'એક જમાનામાં હું તને જે માન આપતી હતી, તેવું તું કેમ ન આપી શકે ?' સુભાષને આ વાત ગમી નહિ ને રહ્યાસહ્યા સંબંધો ય તૂટી ગયા. નાદિરાને 'વો મૈં નહિ'માં મૅરેજ-બ્યૂરો ચલાવતી 'ગંગુબાઈ ઘોટાલેવાલી'નો રોલ મળ્યો છે, પણ સાચું પૂછો તો એની પહેલી ફિલ્મ 'આન' અને તે પછી રાજ કપૂરની ફિલ્મ 'શ્રી ૪૨૦' જેવી ખૂબીઓ આખી જીંદગીમાં બતાવી ન શકી.

રેખા 'વો મૈં નહિ'ની હીરોઈન છે. આ એના એ દિવસો હતા, જ્યારે આજની રેખાને એક ઍકટ્રેસ તરીકે જે સન્માનપૂર્વક જોવાય છે, તેમાનું એ દિવસોમાં કાંઈ નહોતું. સાચું પૂછો તો એ જમાનાની એ સુધરેલી બિંદુ હતી. બને એટલા ચમકીલા અને ઉઘાડા કપડાં પહેરવા સિવાય ઍક્ટિંગમાં બહુ ઊંડી ઉતરી નહોતી. ફિલ્મ 'દો અન્જાને' પછી અમિતાભ બચ્ચનના પ્રેમમાં પડી, એ પછી એનું વ્યક્તિત્વ આ એક માણસે બદલી નાંખ્યું. એ ઍક્ટ્રેસ તો સારી થઈ જ, પણ બચ્ચનબાબુના આદેશ મુજબ બહેનને સાડી સિવાય અન્ય કોઈ કપડાં પહેરવાની પણ છુટ નહોતી. એ દિવસોમાં ઋષિકેશ મુકર્જીની ફિલ્મ 'નમકહરામ' મળી એમાં આખો તખ્તો બદલાઈ ગયો. પ્રામાણિકતાથી વાત કરવા આવ્યા હો, તો ફિલ્મ 'સિલસિલા'માં જયા ભાદુરી જેવી સર્વોત્તમ અભિનેત્રીને રેખાએ બેશક પાછી પાડી દીધી હતી.

'વો મૈં નહિ' ચાલી નહિ, એ અલગ વાત છે, પણ મોહન સેહગલની ફિલ્મો ચાલે એવી તો હોય જ. બહુ ઊંચા ગજાંની તો ન કહેવાય છતાં, એ જમાનામાં આપણે લાઈનોમાં ઊભા રહી રહીને જોયેલી એમની ફિલ્મો 'કન્યાદાન', 'કર્તવ્ય', 'સાવન ભાદોં', 'એક હી રાસ્તા', 'સાજન', 'ઈન્તેઝાર', 'ઔલાદ', 'રાજા જાની' કે 'વો મૈં નહિ'. મોહન સેહગલ એક જમાનાની હીરોઈન આશા માથુરને પરણ્યા હતા, જે શંકર-જયકિશનવાળી ફિલ્મ 'પૂનમ'.

આ ફિલ્મની ફોટોગ્રાફી તેના મોટા ભાગના આઉટડૉર અને તે પણ જંગલના દ્રષ્યોને કારણે મનોરમ્ય લાગી હતી. સરપ્રાઈઝ પૅકેટ તરીકે જંગલના ઘણા ખૂંખાર પ્રાણીઓને સ્ટૉક-સીનોનો ઉપયોગ કર્યા વિના દર્શાવવામાં આવ્યા છે. અદાલતના દ્રષો અને એની થ્રિલ અસરકારક દેખાઈ છે.

યસ. બાકાયદા જોવાય એવી ફિલ્મ.