Сэтинньи 5 күнэ
- ХНТ
 ХНТ — Аан дойдуга цунами туһунан билиини тарҕатыы күнэ.
- Арассыыйа
 Арассыыйа, Беларусь Беларусь, Армения Армения — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ.
- Баантан көһүү күнэ. Бааннар хамыыһыйаларын утары АХШ-ка бэлиэтииллэр, кэммиэрчэскэйэ суох иэстиир сойуустарга көһөргө ыҥыраллар.
- Гай Фокс түүнэ (ааҥл. Guy Fawkes Night) эбэтэр Кулуһун түүнэ — 1605 сыллаахха Лондоҥҥа маннык ааттаах киһини хоруолу өлөрөөрү сырыттаҕына туппуттар. Онтон ыла сылын ахсын хоруол быыһаммытын бэлиэтиир буолбуттар, өр кэмҥэ протестааннар католиктары утары тэрээһиннэрин курдук бэлиэтэнэрэ. Билигин да Британияҕа, Саҥа Зеландияҕа, Канаадаҕа түүн кулуһун оттоллор, карнавааллары тэрийэллэр.
Түбэлтэлэр
- 1582 — Ермак Сибиир киин куоратын Искери ылбыт. Кучум хаан утарылаһыыны салҕаары куотан биэрбит.
- 1612 — Москуба босхолонуута. Кириэмилгэ хорҕойон олорбут Польша-Литва гарнизона нуучча ополчениетыгар бэриммит. Москубаны поляктар уонна литовецтар икки сыл устата тутан олорбуттара.
- 1732 — Чукчалары уонна Чукоткаҕа олорор атын омуктары сэриилээбит майор Дмитрий Павлуцкай Анаадыртан Дьокуускайга төннүбүт. Бу барыытын устуоруктар маннык быһаараллар: Тоболлааҕы тойоно Павлуцкай олохтоохтору күүһүнэн ыраахтааҕы былааһыгар киллэрэрин боппутун, кэпсэтии эрэ түмүгэр дьаһаах хомуллуохтааҕын эппитин иһин ону быһаарса барбыт. Бу иннинэ дьаһаах төлүү сылдьар кэрээктэри Павлуцкай кыргыбытын, онтон сылтаан хааһына ночооттоммутун туһунан үҥсүү Анаадыр хамыһаара Тарабыкинтан киирбитэ биллэр.
- 1922 — Генерал Пепеляев Ньылхантан Айааҥҥа кэлбит. Манна 187 доброволецтаах уонна астаах-үөллээх Вишневскай салайааччылаах хараабыл кэлиитэ Пепеляевы Дьокуускайга барар санаатын бөҕөргөппүт.
- 1926 — ЯЦИК бэрэстээтэлэ Михаил Мегежекскэй уонна Совнарком бэрэстээтэлэ Максим Аммосов Эдуард Пекарскайга тылдьытын түмүктээбитинэн эҕэрдэлээн тэлэгирээмэ охсубуттар. Онно Игидэй оскуолатын кини аатынан ааттыыр туһунан, тылдьыты таһаарыыга уонна Пекарскайга бэйэтигэр үп биэрэр туһунан быһаарыныы ылыныллыбытын биллэрбиттэр.
- 1930 — Лондоҥҥа бастакытын телевидениеҕа реклама көрдөрүллүбүт, парикмахер салонун көрдөрбүттэр.
- 1935 — АХШ-ка Улуу Кэхтии (Великая Депрессия) тыҥаан турдаҕына үлэтэ суох Чарльз Дэрроу аатырбыт «Монополия» диэн остуол оонньуутун таһаарбыт.
- 2006 — Дьоппуон барабааннааччыларын «Кодо» бөлөҕө Дьокуускайга кэнсиэртээбит.
- 2007 — Google хампаанньа Android диэн мобильнай операционнай систиэмэни көрдөрбүт. 2019 сыллаахха аан дойдуга уон смартфонтан аҕыһыгар Android турар эбит.
- 2008 — Саха Тыйаатырыгар учуонайдар Эдуард Пекарскай уонна Вацлав Серошевскай үбүлүөйдэригэр аналлаах өрөспүүбүлүкэ уопсастыбаннаһын уонна салалтатын мунньаҕа буолбут.
- 2013 — Ииндийэ бастакытын атын планетаҕа, Марска, зонд ыыппыт, зонд аата Мангальян. Бу иннинэ Марсы бэйэлэрин зондтарынан чинчийбиттэрэ: ССРС, АХШ, Дьоппуон уонна Европа. Ону кытары Арассыыйа уонна ОАЭ ити ааттаммыт дойдулары кытары бииргэ үлэлэһэн холбоһуктаах мииссийэлэри оҥорбуттара. Кэлин 2020 сыллаахха Кытай Тяньвэнь-1 диэн бэйэтин станциятын Марска ыыппыта.
Төрөөбүттэр
- 1938 — Николай Васильев (11.04.1990 өлб.) — социолог, Саха Сирин норуоттарын социальнай сайдыыларын чинчийбит учуонай, бөлүһүөпүйэ билимин хандьыдаата.
- 1977 — Николай Дьяконов — Дыгын оонньууларын 6 төгүллээх чөмпүйүөнэ (1998, 2002-2006), XVII Манчаары оонньууларын чөмпүйүөнэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуоттарын Спартакиадатын 2 төгүллээх чөмпүйүөнэ (Покровскай 2000, Сунтаар 2007), мас тардыһыытыгар Арассыыйа 3 төгүллээх, Саха Өрөспүүбүлүкэтин 7 төгүллээх чөмпүйүөнэ, мас тардыһыытыгар Саха Өрөспүүбүлүкэтин спордун маастара.
Телеграм-ханаалбытыгар суруттаххына биһиги да үөрүөхпүт, бэйэҥ да астыныаҥ ;)
- Саха литератууратыгар икки Баһылай Дьаакыбылаптар бааллар этэ. Биирэ аатырбыт Далан (ойууга). Иккиһэ - билигин гениальнайынан билиниллэр "Тэҥҥэ кырдьыбыт тэҥкэ тиит" бөдөҥ кэпсээн ааптара.
- Саха АССР доруобуйа харыстабылын наркома Кытайга хируурдуу сылдьыбыта, Таджикистааҥҥа балыыһаҕа сэбиэдиссэйдээбитэ.
- Ытык Күөл хируура "Чолбон" сурунаалга кэпсээннэрин таһаарда.
- Биһиги өбүгэлэрбит кус баттаҕыттан, балык тириититтэн, тайах хабаҕыттан уонна да атын матырыйааллартан араас дьэрэкээн бэргэһэ тиктэллэрэ.
- Саха сиригэр эһиллибит бөһүөлэктэрин ахсаанынан Алдан улууһа рекорду охсор.
- Ан-140 сөмүлүөтү (ойууга) 3 дойдуга оҥороллор (ол иһигэр Ирааҥҥа). Кини 6 тоннаны көтөҕөр, экипааһа икки киһи.
Соторутааҥы ыстатыйалар
Ааҕыҥ, көннөрүҥ
Бу күннэрдээҕи уларыйыылар — ким тугу суруйбутун көрүөххэ сөп.
Бу саҥа ыстатыйалар, онон өссө чочулла илик буолуохтарын сөп. Алҕастаах буоллахтарына харса суох көннөрүҥ.
|
|
Бүгүҥҥү ойуу
Нордерни арыыга баар тукулааннарга тимирбит хараабыл ханна баарын көрдөрөр ыйынньык, Германия, Алын Саксония, «Алын Саксониятааҕы Ваддензе» паарка (2025 сыл).
Үчүгэй (сэргэммит) ыстатыйа
 Тыаһыт, 1926
Тыаһыт, Николай Николаевич Павлов — репрессияҕа түбэһэн өр сылларга умнууга хаалбыт сэбиэскэй кэмҥээҕи саха суруйааччыта.
1922 сыллаахха Саха уобалаһа Сэбиэскэй автономнай өрөспүүбүлүкэҕэ кубулуйуутугар куораттан төннөн иһэн эмиэ үрүҥнэргэ түбэһэн ытылла сыһар, хата аймаҕа этэрээккэ баар буолан быыһыыр. Онтон үрүҥнэртэн күрээн куоракка киирэн педтехникумҥа ылаллар. Техникум ячейкатын бюротун чилиэнинэн талыллар.
(өссө…)
Бастыҥ ыстатыйа
Яков Федорович Санников (1844—1908) — өбүгэлэрин үгэстэрин тутуһан нуучча уонна омук полярниктарыгар сүҥкэн улахан үтүөнү-өҥөнү оҥорбут саха атыыһыта. Кини суон сураҕа Муустаах байҕал кытыытынан эрэ буолбакка, бүтүн Россия үрдүнэн биллибит. Булуҥҥа былыр «халлааҥҥа таҥара, биһиэхэ Яков Санников» дииллэр эбит. 1886 сыллаахха доктор Бунге экспедициятыгар көмөлөспүт. 1894 сыллаахха барон Толль Ф.Нансеҥҥа депо тутарыгар көмөлөспүт. Ол өҥөлөрүн иһин икки кыһыл көмүс мэтээлинэн наҕараадаламмыт (онтон биирин Швеция ыраахтааҕыта Оскар биэрбит).
(өссө…)
Көмүөл күүһэ
Бүгүн бу ыстатыйалары тупсарабыт, тылбаастыыбыт:
Ыҥырыы
Хаһыаттарга, сурунаалларга, атын да сирдэргэ Бикипиэдьийэни ахтыбыт буоллахтарына биһиги үөрэбит. Тоҕото өйдөнөр — ол аата үлэбит си-дьүгээр хаалбатын, дьоҥҥо туһалааҕын бэлиэтэ. Ити бастакытынан. Иккиһинэн — төһөнөн элбэх киһи билэр да, оччонон элбэх киһи кыттар. Онон күннүккүтүгэр (блогкутугар) кэмиттэн кэмигэр ахтар буолуҥ, элбэх дьоҥҥо туһаайан суруйар дуу этэр дуу буоллаххытына эмиэ бикипиэдьийэни кыбытар буолуҥ. Манна оннук ахтыллыбыт түгэннэр испииһэктэрэ баар.
|
.
