صفحهٔ اصلی

دانشنامه‌ای آزاد که همه می‌توانند آن را ویرایش کنند؛
با ۱٬۰۹۴٬۳۴۱ مقاله به زبان فارسی

مقالهٔ برگزیده

دیاکو، دَهیوکَ، یا دیااُکو بنیان‌گذار و نخستین شاه حکومت ماد بود. نام وی در منابع گوناگون، به صورت‌های مختلفی ذکر شده است؛ از جمله هرودوت که نام وی را به صورت «دِیوکِس» نوشته است. نام دیاکو برگرفته از واژهٔ ایرانی دَهْیوکَ به‌معنی سرزمین است. تاریخِ دقیق دورهٔ حکمرانی دیاکو دقیقاً مشخص نیست و احتمالاً بیش‌تر نیمهٔ اول سدهٔ هفتم پیش از میلاد را در بر می‌گرفته است. بنا بر گفته هرودوت، دیاکو ۵۳ سال پادشاهی کرد. براساس نوشته‌های هرودوت، دیاکو نخستین پادشاه ماد بوده که از آشوریان استقلال کسب کرده است. سارگون دوم شاه آشور در سال ۷۱۵ پیش از میلاد، متوجه شد که دیاکو با روسای اول، شاه اورارتو متحد شده است. او دیاکو را زیر نظر گرفت و در طی جنگ خود با منائیان، بار دیگر وارد ماد شد تا چنان‌که مدعی بود، به «هرج‌ومرج» آن‌جا پایان دهد. او در نهایت دیاکو را اسیر کرد و به‌همراه خانواده‌اش به حمات تبعید کرد. اما دیاکو معاصر با سناحریب آشوری از تبعید بازگشته و احتمالاً با حمایت آشوریان در هگمتانه یک پادشاهی دست نشانده برپا می‌کند. حکومتی که نه چندان مدتی بعد از کنترل آشوریان خارج شده و خود به دشمن برجسته آنها بدل شد. وی طرح و نقشهٔ ایجاد یک حکومت واحد ماد را در ذهن داشت و در یک دورهٔ بی‌قانونی در ماد، تلاش کرد تا عدالت را در دهکدهٔ خود اجرا کند و اعتبار و حسن شهرتی را به عنوان یک قاضی بی‌طرف به دست آورد. به این ترتیب حوزهٔ فعالیت او گسترش یافت و مردم روستاهای دیگر نیز به وی مراجعه می‌کردند تا اینکه سرانجام او اعلام کرد این جایگاه برای وی دردسرساز شده است و حاضر به ادامهٔ کار نیست. در پی این کناره‌گیری، دزدی و اغتشاش فزونی یافت و مادها گرد هم آمدند و این بار وی را به‌عنوان پادشاه برگزیدند. نخستین کار دیاکو پس از به پادشاهی رسیدن، گماشتن نگهبانانی برای خود و نیز ساخت پایتخت بود. شهری که دیاکو برای این منظور برگزید در زبان فارسی باستان هگمتانه و به زبان یونانی اکباتان خوانده می‌شد که همدان امروزی دانسته می‌شود.

ادامه… مقاله‌های برگزیده – مقالهٔ امروز

آیا می‌دانستید که …؟

… توافق‌نامه باتن‌وود سال ۱۷۹۲ زیر یک چنار آمریکایی انجام شد و به بنیان‌گذاری بورس نیویورک انجامید؟ (در تصویر)
… ونوس هوله فلس، قدیمی‌ترین نمونهٔ شناخته‌شده از هنر فیگوراتیو، پیکره‌ای زنانه است که حدود ۴۰٬۰۰۰ سال پیش از عاج ماموت تراشیده شده؟
… در سامانه تصویر مرکاتور، گرینلند هم‌اندازهٔ آفریقا به نظر می‌رسد، در حالی که در واقعیت، مساحت آفریقا ۱۴ برابر بزرگ‌تر است؟
… قدیمی‌ترین قانون اساسی ملی که هنوز اجرا می‌شود، قانون اساسی سان مارینو نوشتهٔ سال ۱۶۰۰ میلادی است؟
… ویلیام صوری، وقایع‌نگار برجستهٔ قرون وسطی، برای نگارش وقایع و تاریخ دولت‌های صلیبی در شمال شامات، از حافظهٔ قوی استفانی کورتنی بهره برده و به آن تکیه کرده است؟
… کهنه‌تر شدن بیشتر شراب‌ها به افزایش کیفیت آن‌ها منجر نمی‌شود و پس از چند سال دچار افت برگشت‌ناپذیر کیفیت می‌شوند؟

بیشتر… – پیشنهاد یک مقاله

دربارهٔ ویکی‌پدیا

ویکی‌پدیا دانشنامه‌ای اینترنتی با بیش از ۳۲۹ زبان با محتوای آزاد است که با همکاری افراد داوطلب نوشته می‌شود و هر کس که به اینترنت دسترسی داشته باشد می‌تواند مقاله‌های آن را ویرایش کند. هدف ویکی‌پدیا آفرینش و انتشار جهانی یک دانشنامهٔ آزاد به تمامی زبان‌های زندهٔ دنیاست. با رشد روزافزون این دانشنامه گردانندگان آن در بنیاد ویکی‌مدیا چندین پروژهٔ مشابه دیگر همچون ویکی‌واژه، ویکی‌کتاب، ویکی‌گفتاورد، ویکی‌خبر، ویکی‌دانشگاه، ویکی‌سفر، ویکی‌داده و ویکی‌گونه را پدیدآوردند.

ویکی‌پدیای فارسی دو سال پس از شروع پروژهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، در ۲۸ آذر ۱۳۸۲ (۱۹ دسامبر ۲۰۰۳) فعالیت خود را آغاز کرد و اکنون در ردهٔ نوزدهم ویکی‌پدیاها قرار دارد و بزرگترین دانشنامهٔ فارسی محسوب می‌شود. ویکی‌پدیای فارسی هم اکنون (۱۰ مهر ۱۴۰۵ خورشیدی) ۱٬۰۹۴٬۳۴۱ نوشتار دارد.

ادامه… ویکی‌پدیا، بدون نیاز به اینترنت

از میان خبرها

تیلکایو

در مراکش، فاطمه‌الزهرا المنصوری به‌عنوان نخستین نخست‌وزیر زن این کشور منصوب شد.
گونهٔ جدیدی از گربه‌سانان به نام تیلکایو (در تصویر) رسماً شناسایی شد.
در مراسم جوایز امی ساعات پربیننده، خلیج بیوه جایزهٔ بهترین سریال کمدی و پیت جایزهٔ بهترین سریال درام را برنده شد.
در ترکیه، صدها نفر در جریان سرکوب ال‌جی‌بی‌تی‌کیو و اعتراضات پس از آن بازداشت شدند.
آتش‌سوزی یک کشتی مسافربری در نزدیکی کورون، پالاوان در فیلیپین، دست‌کم ۷۷ نفر را به کام مرگ کشاند.

یادبودها

امروز: جمعه، ۲ اکتبر ۲۰۲۶ میلادی برابر ۱۰ مهر ۱۴۰۵ هجری خورشیدی و ۱۹ ربیع‌الثانی ۱۴۴۸ هجری قمری (UTC)

روز جهانی نفی‌خشونت، در هندوستان: روز گاندی جایانتی، در گینه: روز استقلال

رویدادها

۱۳۶۰ - برگزاری سومین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران و پیروزی سید علی خامنه‌ای در آن
۱۸۳۵ - در پی اعلام استقلال استان تجاس از مکزیک نبردی مسلحانه میان جمهوری تگزاس و مکزیک درگرفت که به انقلاب تگزاس یا جنگ استقلال تگزاس شهرت یافت.
۱۹۲۸ - خوزه ماریا اسکریوا، کشیش کاتولیک اسپانیایی، سازمان محافظه‌کار کاتولیک اپوس دئی را بنیان‌گذاشت.
۱۹۳۷ - رافائل تروخیو حاکم نظامی جمهوری دومینیکن، فرمان کشتار حدود ۲۰ هزار نفر از ساکنان هائیتی‌تبار در جمهوری دومینیکن را صادر کرد.

زادروزها

۱۴۵۲ - زادروز ریچارد سوم پادشاه انگلستان.
۱۴۵۳ - زادروز هیرونیموس بوش نقاش هلندی
۱۸۴۷ - زادروز پاول فون هیندنبورگ دومین رئیس‌جمهور آلمان
۱۸۵۲ - زادروز ویلیام رمزی شیمیدان اسکاتلندی، برندهٔ جایزه نوبل شیمی سال ۱۹۰۴، کاشف گازهای نئون، آرگون، زنون، هلیوم و کریپتون
۱۸۶۹ - زادروز ماهاتما گاندی(در تصویر)، رهبر جنبش استقلال هند از استعمار امپراتوری بریتانیا
۱۹۰۴ - زادروز گراهام گرین رمان‌نویس، نمایشنامه‌نویس، منتقد ادبی و سینمایی و نویسندهٔ پرکار داستان‌های کوتاه انگلیسی

درگذشت‌ها

۱۸۵۳ - درگذشت فرانسوا آراگو ریاضیدان، فیزیکدان، اخترشناس و سیاست‌مدار فرانسوی
۱۹۲۰ - درگذشت ماکس بروخ آهنگساز آلمانی
۱۹۲۷ - درگذشت سوانت آرنیوس شیمیدان سوئدی، برندهٔ جایزه نوبل شیمی ۱۹۰۳
۱۹۶۸ - درگذشت مارسل دوشان نقاش و مجسمه‌ساز فرانسوی
۱۹۷۳ - درگذشت پاوو نورمی دونده اهل کشور فنلاند
۱۹۸۵ - درگذشت راک هادسن بازیگر آمریکایی

→ روز قبل – روز بعد ←
یادبودهای اکتبر – یادبودهای بیشتر…