Daily Archives: સપ્ટેમ્બર 30, 2010

મને મારા વડોદરાના કોલેજજીવન કાળનો એક પ્રસંગ યાદ આવે છે. મેટ્રિક તો સારા ઊંચા માર્ક્સથી પાસ થઇ ગયો. પેટલાદ હાઇસ્કૂલમાંથી પાસ થયો હતો અને તેનું ઇનામ પણ મળ્યું હતું. એટલે કોલેજમાં દાખલ થવાનું પ્રભુકૃપાથી બન્યું. જેમની મદથી કોલેજમાં ભણતો હતો તેમની રકમ ઓછામાં ઓછી વપરાય તે મારા માટે ઉત્તમ ગણાય, એવી ભાવના તો તે કાળે પણ જીવંત હતી. વડોદરા કોલેજમાં ભણવાનું તો થયું પણ રહેવું કયાં ? એ એક પ્રશ્ન હતો. ત્યારે (ગુજરાતના પંચમહાલ જિલ્લાના) કાલોલ ગામના એક નાગરભાઇ વડોદરા કોલેજના ‘ફેલો’ થયા હતા. કાલોલ ગામમાં મારુ રહેઠાણ હોવાથી અને જે સમયમાં હું ત્યાં રહેતો હતો ત્યારે ઘણોખરો વખત મારો નાગરવાડામાં જ જતો, તેથી અને જેનું તેનું સોંપેલું કામ આનંદથી કરતો તેથી, મારા પર બધાની હમદર્દી પ્રગટેલી હતી. મેં પેલા ‘ફેલો’ થયેલા ભાઇને વિનંતી કરી કે મને તમારા ઓરડામાં કૃપા કરીને રહેવા દો, હું ઓરડાની વ્યવસ્થાનું બધું કામકાજ સંભાળી લઇશ. તેમણે વિનંતી સ્વીકારી અને ઓરડામાં રહેવાનું નક્કી થયું. એ કાળે તે હૉસ્ટેલનું નામ ‘રેસિડન્સી હૉસ્ટેલ’ હતું. કોલેજથી હૉસ્ટેલ તરફ આવતા જ્યાં મેદાન છે અને ક્રિકેટ રમાય છે, તેની સામે જ આ હૉસ્ટેલ હતી.
હવે રહ્યો માત્ર જમવાનો પ્રશ્ન. એ વખતે હૉસ્ટેલના રસોડે એક માસનું જમવાનું ખર્ચ રૂ।.૨૩-૨૪ આવતું. મારા માટે તેટલું યોગ્યપણે ખર્ચવાની શક્યતા નહોતી. જો કે એટલું ખર્ચ્યું હોત તો મને મદદ કંરનાર વ્યક્તિ પ્રેમથી એટલી રકમ જરૂરથી મોકલત. મેં તો વિચાર્યું કે ઓછામાં ઓછા ખર્ચે પ્રભુકૃપાથી જેટલું નભાવાય તેટલું ઉત્તમ. એટલે મેં તો એક ઉપાય શોધી કાઢ્યો. વડોદરા શહેરની મધ્યમાં માંડવીની પેલી બાજુ ચાંપાનેર દરવાજા બાજુ જતાં ડાબા હાથ તરફ એક વૈષ્ણવની હવેલી આવે છે. એક વાર મારી બાની સાથે નાનપણમાં હૂં ગયેલો, તે મને યાદ હતું. તે મંદિર ખોળી કાઢ્યું. ત્યાંના મુખિયાજીને મળ્યો અને પગે લાગ્યો. મેં કહ્યું કે હું કોલેજમાં રહું છું અને રોજ ભગવાનનો પ્રસાદ જમવો છે, કૃપા કરીને મને રોજ એક પતરાળી આપવાનું કરો તો આપનો મોટો ઉપકાર. તેમણે હા પાડી. એની કિંમત હતી માત્ર દોઢ આનો. ખાવાનું તો તદ્દન ચોખ્ખું, પાછુ ચોખ્ખા ઘીવાળું. રોજ સવારમાં વહેલો કોલેજની હૉસ્ટેલમાંથી નિકળી ફૂટપાથ ઉપર વાંચતો વાંચતો ચાલું. અઢી માઇલ જવાનું અને અઢી માઇલ પાછા આવવાનું. મંદિરે જઇને નાહી લઉં અને પતરાળી જમીને પાછૌ ફરી જઉં. ત્યારે પણ ફૂટપાથ ઉપર વાંચતો વાંચતો ચાલ્યા કરું. આ હતો મારો કાર્યક્રમ. પહેલા સત્રમાં તો આમ પ્રભુકૃપાથી બરાબર ચાલ્યું. પરંતું આ હકીકત મારા આધ્યાત્મિક માં(પ્રભાબા)ના ધ્યાનમાં આવતા મને તેમણે તેમ ન જ કરવા દીધું. તે તેમનો મારા પર કેટલો બધો પ્રેમ !
વળી હૂં હૉસ્ટેલમાં રહેતો હતો ત્યારે તેમાં જે નાગર વિદ્યાર્થીઓ રહેતા હતા, તે બધાનુ એક ચાની ક્લબ હતી. રોજ તેમને માટે હૂં પોતે ચા બનાવતો. બેત્રણ વાર દિવસમાં તે બનાવવાનું થાય.એ જો કંઇ કામ સોંપે તો તે પ્રેમથી કરતો. એ બધા ભાઇઓનો મારા પર ખુબ પ્રેમ હતો.
આજે તો સ્વજનોને પોતાનું કામ કરતા કરતા દિલમાં સુખ ઉપજતું નથી અને કદીક કદીક તો કંટાળો પણ આવે છે. વારંવાર કામ ચીંધવાનું થતા સ્વજનનું મન બળવો પોકારે છે. આ બધા લક્ષણો જીવનના ખમીરના નથી. પ્રભુકૃપાથી અમે જેમ જે રીતે જીવનમાં વર્ત્યા છીએ અને તેમ વર્તવાથી જીવનમાં અમને જે મળ્યું છે, તે તમને પણ મળો એવી અમારી તમારી પરત્વેની દિલની અભિલાષા છે. પરંતું તે કાચાપૅચા અને ઢીલા થવાથી તો કદી નહીં મળી શકે. તમારે બધાને તો ક્યાં પારકાનું કામ કરવા જવાનું છે ? મારે તો ઘણા ઘણા જણનું મારા ભણવાની સાથે કામ કરવાનું થતું.

 તમારો તા.૨૩/૧૧/૧૯૪૮નો કાગળ મળ્યો છે.  માનવીમાં જીજ્ઞાસા,સંકલ્પ એવી વ્રુત્તિઓ કુદરતી પણે છે. જે જે जीवને આ માર્ગની જીજ્ઞાસા જાગેલી છે, તે મિથ્યા થઇ શકતી નથી, કારણકે જેને જે જાતની જીજ્ઞાસા જાગે છે, તે તે જાતની પ્રવ્રુત્તિઓ કર્યા વિના ત્યાં રહી શકતો નથી. જેનો સંકલ્પ જેટલો ઉત્કટ તેટલો તે પ્રાણવાન અને વેગવાન પણ બને છે. આધ્યાત્મિક માર્ગ પરત્વેનું કરેલું કે થયેલુ સાધન जीवને તેની તે જ દશામાં પડી રહેવા દેતુ નથી અને એમ તો સંસારની,વહેવારની કે વ્યાપારની કરેલી પ્રવ્રુત્તિ પણ जीवને તે જેમ હતો તેમને તેમ રહેવા દેતી નથી. સાધનાનો અભ્યાસ જેટલો સતત જીવતો બનતો જાય, તેમ તેમ जीवપણું ઓગળતુ જાય, અને મન જ્ઞાનભક્તિયોગથી પલળવા માંડે.
 પૂજ્યશ્રી સ્વામીજીની સેવા બાબતમા તમે લખ્યુ છે, તે યથાર્થ છે. તેમાં આનાપાઇનો હિસાબ કરવાનો ના હોય.પ્રભુકૃપાથી હું કોઇની કોઇ સાથે સરખામણી કરવામાં યોગ્યપણું જોતો નથી. પ્રત્યેકમાં પ્રકૃતિ-પુરુષ અભેદ્યભાવે છે, તેમ છતા પ્રત્યેકનામાં વિવિધતા રહેલી છે.તેથી, પ્રત્યેકની વિશિષ્ટતા પણ હોવાનો સંભવ. અમુક જ સંપુર્ણ યોગ્ય છે અને સર્વ સમર્થ અને સર્વશ્રેષ્ઠ છે એવુ આધ્યાત્મિક જીવનના ક્ષેત્રમાં હોતુ નથી. વળી મને પોતાને હુ સંત માનતો પણ નથી. કોણ છુ, એ તો પોતે પોતાને સમજી શકે-જો તેવુ અનુભવવાની જ્ઞાનભક્તિ-યોગપુર્વકની મર્યાદામાં તે આવી શક્યો હોય તો. બાકી સ્વજનો અને પ્રેમી ભાવીક जीवो કંઇક ઉપાધિ(પદવી)આપે ખરા. તેવી સંતપણાની જાહેર ઉપાધિ પૂજ્ય શ્રીમનુ સુબેદાર સાહેબે ‘મનને’ની પ્રસ્તાવનામા ભલે આપી હોય,પરંતુ સંતના પાયાના ચેતનપણાની રજ્નીયે રજ હું પોતે તો નથી. હાલ જેવા સ્વરુપે શરીર છે, એના રંગઢંગ ન્યારા ન્યારા છે. વહેવારની રીતિએ એવું તે બિચારુ પરમ સાધુ સંતોના ચેતનપડખામા કેમ કરીને આવી શકે ? आ जीवને તો સ્વાદ આદિ રસ પણ છે. સંતનુ જે ચેતન છે તે ચેતનના દાસનોએ દાસ બનવાનુ પરમ સદ્દભાગ્ય આપણું હો એ જ પ્રાર્થના છે. તેમ ચેતન ચેતનમા કદી પણ હુ ફરક ગણતો નથી.
 મારે કાજે તમે પ્રેમભાવે ખર્ચવાને તૈયાર હો, તે તમારી મારા પ્રત્યેની સદ્દભાવના છે, એ જ મારા ગરીબના જીવનનુ તો પરમ ધન છે. બાકી, તમે જે કઇ કર્યુ છે, તે જીવનના ભાવના ભક્તિના ક્ષેત્રમા વધારે ને વધારે રંગાવાનું થાય અને વધારેમા વધારે તે દીશામા એકરાગપણું પ્રગટે તે જોવાનું અમારુ પણ સદ્દભાગ્ય બને એ તો કોને ના ગમે ? અને ગોદાટી કર્યા કરવીએ તો અમારો પરમ ધર્મ છે. અને “રંગવુ” એ તો અમારો બાપદાદાનો મુળ વ્યવસાય પણ છે. એટલે જે જે પ્રભુકૃપાથી સ્વજનો મળ્યા છે, તેમને ભાવમા ભાવથી રંગાયેલા જોવાનું સદાય દીલમા રહ્યા જ કરે છે.
 જગતમાં અને જીવનમાં પ્રેમભાવે કરેલું હોય કે કઇક કશા અન્યભાવે કરેલું હોય-તે ભાવે અને તે રીતે તે જીવનમાં ઉગતુ જ હોય છે, એવુ વિજ્ઞાનશાસ્ત્ર છે. એટલે પ્રયત્નનુ ફળ તો છે જ.આમ, એ બાબતમા નિશ્વિંતતા સેવવાની હોવા છતાં હદયમા તે માર્ગ પરત્વેની જેટલી ઉત્કટમા ઉત્કટ વ્યાકુળતા પ્રગટે ત્યારે તે માર્ગ પરત્વેનો પ્રયત્ન પણ સહજ સરળ બની જતો હોય કે એવા પ્રકારની સહજ વ્યકુળતા પ્રાપ્ત થતાં પછી પ્રયત્ન કરવા પડતા નથી. એ તો થયા જ કરે છે. એવી ભાવના ભક્તિયુક્ત વ્યાકુળતા જાગતા પુરુષાર્થ તો સહજ સિધ્ધ થઇ જાય છે. જે અંગેની વ્યકુળતા જાગે છે તેના પરત્વેનું તલપાપડપણું અને તાલાવેલી હદયમા જગાડીને એની સાથે આપણા મન,ચિત્ત,પ્રાણ,મતિ,અહમ અને હદય-એ બધાને સદાય તે જોડેલા રખાવે છે.
 કદાચ કોઇ जीवથી તેટલી હદ સુધી ભલે ન જઇ શકાયું તો પણ કોઇ સંત હદયમા એ जीवનો થયેલો રાગ અને તે પણ જો સજીવપણે થયેલો હોય, તો जीवનો તેવો રાગ પણ એ जीवને ઊંચે લઇ જવાને સમર્થ બને છે. કિંતુ એવા રાગના ઉચ્ચ ગતિના પરિણામ जीव કદીક તો આ જન્મના જીવનમા દેખી શકવાને શક્તિ વાળો બનતો નથી. જોકે, એવા जीवના બાહ્યાચરણ ગમે તેવા હોયતો પન તેવો जीव ભાવનાના એત્રમા નવો જન્મ ધારણ કર્યા વિના રહી શકતો નથી.એપણ એટલુ જ સાચુ છે. વધારે તો શું લખું ?
-પૂજ્ય શ્રીમોટા

પ્રભુના નામ પર શો, બધો વ્યવહાર ચાલે છે !
બધી સગવડ અમારી તું, જરૂરી પુરી પાડે છે !

પતિતનો તુજ સમો બીજો, ન કો ઉગારનારો છે;
ગરીબનો પક્ષ લેનારો, ખરેખર એકલો તું છે !

ચરણનો એકલો માત્ર, જીવન જેને સહારો છે;
નિરંતર દિલ ભજે તેની પુરી સંભાળ શુ લે છે !

બધે જેમાં અને તેમાં, અમારો આશરો તુ છે;
સતત તુજને ટીકી ટીકી નજર માંડેલી તુજ પર છે !