સાધકે પોતાના જીવનમાં ક્યારે ક્યો ગુણ કામ કરી રહ્યો છે તે સમજવું જોઇએ, ને તે સમજી સમજીને તેને ગુણોની અસરથી ભાવના બળ પ્રકટાવીને મથવું જોઇએ. એક જ દિનના ગાળામાં ઘડીક તમસ, ઘડીક રજસ અને બહુ જ ઓછો કાળ સત્વગુણ પ્રવર્તેલો હોય છે.
તમોગુણમાં આળસ, જડતા, પ્રમાદ, નિર્બળતા, અશ્રધ્ધા, શિથિલતા, અશક્તિ, અકૌશલ, બસ પડ્યા જ રહેવું, ઉમંગનો અભાવ, બેળે બેળે થવું, શંકાકુશંકા, નિરાશા, વિષાદ, રોદણાં, મંદતા, અગ્રહણાત્મક સ્થિતિ, સાનમા સમજી જવાની અશક્તિ, ખાંખત ને ખંતનો અભાવ, અચોક્કસતા, બેપરવા, બેદરકારી, અનિયમિતતા, સાતત્યનો અભાવ, યદ્દાતદ્દાપણું, થાક, મોહ, અજ્ઞાન, આળસ, ઠંડા ને વાસી પદાથ્-ખાદ્યવૃત્તિ, મંદગતિ, ભુલકણાપણું, રગશિયાપણું, નિર્બળતા, મંદ સૌંદર્ય ગ્રહણશક્તિ, મંદરસવૃત્તિ, લાગણીના મર્યાદિત પ્રત્યુત્તર આદિ હોય છે.
રજસમાં વેગ, ગતિ, શક્તિ, કુશળતા, ચપળતા, પરિસ્તિતિને કાબુમા લેવાની ઇચ્છા, સક્રિયતા, સબળપણું, હોંશ, પુરુષાર્થ કરવાની ખેવના, આશાવાદ, એક ને એક સ્થિતિમાં રહેવાની અનિચ્છા, ઝઝૂમવાની વૃત્તિ, આગ્રહો, નેતા થવાની વૃત્તિ, अहमનું જોશ, કીર્તિની ઝંખના, ચોક્સાઇ, નિયમિતતા, સાતત્ય, ખંત, શીખવાની આતુરતા, સર્જનશક્તિ, ઉમંગ, ગ્રાહકતા, આવેગ, આવેશ, કામના, આશા, ઇચ્છા, અપેક્ષા, ચંચળતા, સ્ફૂર્તિ, તરવરાટ, આસક્તિ, ધાંધલ, પ્રવૃત્તિ પ્રિયતા, હરીફાઇ, લોભ, હિંસાખોરી, અભિમાન, તીખુ-ખારુ ખાદ્યવૃત્તિ, અનુદારતા, બુધ્ધિની હઠીલાઇ આદિ હોય છે.
સત્વમાં સમતા, શાંતિ, આનંદ, પ્રેમ, પ્રસન્નતા, મુલાયમતા, સ્થિયતા, નિરાગ્રહ, સરળતા, સત્યપ્રિયતા, ક્ષમા, કરુણા, નમ્રતા, નિર્દોષતા, અભય, અહિંસા, ઇન્દ્રિયદમન, દાન, શાસ્ત્રાભ્યાસ, ત્યાગ, નિર્લોભતા, અદ્રોહ, અવિચળતા, કોમળતા, ન્યાય, બ્રહ્મચર્ય, પવિત્રતા, ભક્તિ, આરોગ્ય શક્તિપ્રદ ખાદ્યવૃત્તિ, સહિષ્ણુતા, અમાનિત્વ, સર્વભૂતહિતરતપણું, બુધ્ધિશાળી અને સપ્રમાણ મન, બુધ્ધિ અને સૌંદર્ય રસવૃત્તિથી પ્રેરાતી સંકલ્પશક્તિ, આત્મસંયમ, સંસ્કારિતા, સપ્રમાણતા, મધ્યમમાર્ગ પ્રવણતા આદિ હોય છે.
-શ્રીમોટા
યોગેશ કવીશ્વર
યોગેશ કવીશ્વર
તાજેતરની ટિપ્પણીઓ