Monthly Archives: સપ્ટેમ્બર 2012

   જે जीव મનની ચાલબાજી સમજે છે, તે મનના નચાવ્યા પ્રમાણે નાચવાની ના પાડી શકે છે. એવી રીતનો જે जीव સ્વસ્થ, તટસ્થ, શાંત, પ્રસન્નચિત્ત રહી શકે છે, એવો जीव આજ નહી તો કાલ જરૂર ઉપર આવી શકવાનો છે. જે जीवની ખરેખરી જીવનને ઊંચે આણવાની તમન્ના જાગેલી નહી હોય ,તેવો जीव થોડા થોડા આ બાજુના પ્રયાસ કરીને બેસી જવાનો છે. એવાને તો કશું જ મળવાનું નથી. આ માર્ગમાં તમન્ના હોવી અને તે હદયની ખરેખરી હોવી તે ઘણું ઘણું મહત્વનું છે.ગરજ ને સ્વાર્થ પાક્યા વિના કોઈને કોઈ મળતું પણ નથી ને કોઈને શોધતું પણ નથી. તેવી રીતે જીવનની ગરજ પાકવી ઘટે છે. જેને ગરજ જાગે છે, તે તો તે પ્રમાણે વર્તે છે. આપણને હજી ખરેખરી, પૂરેપૂરી તમના જ પ્રકટેલી નથી ને સાચી ગરજ જાગેલી નથી. તેથી હજી સાચા અર્થમાં ખૂપી જવાનું બનતું નથી ને બાથોડીયા મારવા પડે છે. તેથી હજી મનને પૂછ્યા કરવાનું છે કે 'ભાઈ સાહેબ ! કયે માર્ગે જવું છે તેનો પાકો નિર્ણય હજુ કરી લેવાની જરૂર છે.'  માટે, ચેતીને ચાલવાની જરૂર છે. જેની દિશા જીવનની નક્કી થઇ જાય છે, તેમાં તો મરણીયો નિર્ધાર પ્રકટે છે. તેવા जीवની ગતિ ને તેની દિશા, ને તેની સમજણના પ્રકાર પણ જુદા જ તરવરે છે ને તેરી આવે છે.  જે जीव પોતાના માટેના કર્મોમાં ને બનતા પ્રસંગોમાં ને મળતા સંબંધોમાં કે થતા વર્તનોમાં કેટલી ને કેવી ભાવના જીવતી રાખવી ઘટે એનું હદયથી પૂરું જ્ઞાનભાન રાખી શકવાને તે પ્રેરાયેલો રહ્યા કરે છે. એવા जीवની જાગૃત્તિની ચમક અને ઝલક ઓર પ્રકારની તરી આવે છે. એના જીવનવિકાસ માટેનો થનગનાટ માત્ર ખાલી ખાલી હોતો નથી. એવા जीवને કશાથી હાલી ઊઠવાનું હોતું નથી. એને નિરાશા શેની હોય ? એ તો જીવન સમસ્તને ઊલટાવી નાખવાને જ્યાં કટિબદ્ધ બન્યો હોય છે, એના જોમ, હામ, સાહસ, બળ, ભાવ એ બધાની બરોબરી કયો સંસારી जीव કરી શકે ? જો સાધનામાં પ્રવેશ પામવું હોય, તો તો તે માર્ગ નર્યો મુશ્કેલીઓથી, વિઘ્નોથી ને એવી અનેક પ્રકારની સ્થૂળ અને સૂક્ષ્મ યુદ્ધ પરંપરાઓથી ભરેલ છે. ને તે બધાને ઓળંગવાને કાજે જેની હદયની ખરેખરી ગરજ જાગી હોય, તો પોતાના સદ્દગુરુને પોકારી પોકારી હદયમાં હદયથી પ્રાર્થના કરી કરી, એને આપણામાં જિવાડવાની તાકાત હોય ને એવું શૂહુર પ્રકટાવવાનુ ખમીર હોય, તો જ आ માર્ગે પગલા દેવાનું યોગ્ય છે. માટે ગુરુએ આદેશ આપેલ છેકે ચેતીને ચાલવું. માટે, જાગીને તે પણ પ્રત્યેક પળે ચાલવાની, જીવવાની પ્રથમ શરત હોય ને સદ્દગુરુની ભાવનાને હદયમાં જીવતી કરી રાખવાની પાકી, પૂરી ને સાચી દાનત હોય પ્રકટાવવાની હોય, તો જ કઈ કામ સાધી શકાય. બાકી તો અંધારામાં બાથોડીયા માર્યા કરવાના છીએ, તે નિશ્વે કરીને સમજવું.

Sadhak is in the wrong direction if natural attraction and appreciation of other persons good qualities is not experienced and expressed in his own life.

Pujya Shree Mota
Life and works
Edition 1; page 543.

   જો आ માર્ગે વળવાનું કરવું હોય, તો તમારા રોજિંદા કર્મવ્યવહારમાં, વર્તનમાં, સંબંધમાં, સંપર્કમાં, વાતચીતમાં જે તે બધામાં आ માર્ગ પરત્વે વળવાની દાનતની ભાવના પરખાઈ આવવી જોઇશે. અરે ! માણસને ટ્રેન પકડવાની હોય છે, તો તે પણ તૈયારી કરે છે. એટલે આપણા બધાની आ માર્ગ પરત્વેની તૈયારી થતી જો હું નીરખી શકું તો હું જરૂર રાજી થાઉં. તમે જો તમારા ખરેખરા દિલથી, તેવી ભાવનાથી ને તેવા વર્તનથી મને પૂરેપૂરો સંતોષ આપશો, તો તો હું તમારી પર ન્યોછાવર થઇ જઈશ. જે કોઈ जीव પોતાના સદ્દગુરુને પોતાના જીવનથી કરીને દિલમાં દિલથી સંતોષ આપે છે; તેનો બદલો તેને પૂરેપૂરી રીતે બેવડો, તેવડો, ચોવડો મળી રહે છે. આ મારો પોતાનો જાતઅનુભવ છે. आ માર્ગે જેવા તેવા ને અધવચલા, કઈ પ્રાણવિનાના પ્રયત્નથી કશું વળી શકવાનું નથી. મારા પર એટલી તો તમે બધા કૃપા કરો, કે તમારી પ્રકૃત્તિ કે સ્વભાવના યદ્વાતદ્વાપણાથી  મને ત્રાસ ન આપો. એક તો આપણે હજાર ગણા દોષ કરીએ અને આપણા પોતાના પ્રકૃત્તિ ને સ્વભાવ બિલકુલ ઠેકાણા વગરના હોય અને તેના કારણે સદ્દગુરુના કર્મને આપણે યદ્વાતદ્વાપણે કરતા હોઈએ અને તે બગડે ત્યારે તે આપણને સારી પેઠે ઠબકારે , ત્યારે આપણું મન ‘તે આપણને અન્યાય કરે છે,’ એવું વિચારાવે છે. આપણા પોતાના પ્રકૃત્તિ ને સ્વભાવ અને તેના યદ્વાતદ્વાપણાને, તેનાથી પ્રગટતી ગેરવ્યવસ્થાને અને તેનાથી થતા કર્મના નુકસાનને તો આપણે વિચારવાનું નેવે જ મૂકી દઈએ છીએ, અને દોષનો ટોપલો તો પેલાને માથે જ નાખી દઈએ છીએ.

   जीवની જીજ્ઞાસા ઉત્કટ હોય તેમ છતાં તેની સાધના એકધારી સતત બન્યા કરતી હોતી નથી. મારી જીજ્ઞાસા ઉત્કટ તો હતી, પણ તેની સાથે તે સતત, સ્થિર અને ઊર્ધ્વગામી એમ ત્રણ લક્ષણો તેના જે હોવા જોઈએ તે ન હતા, અધૂરા હતા. એટલે સાધનામાં જામતા જામતા અને સ્થિર થતા ૬ વર્ષ થયેલા. જે जीवની જીજ્ઞાસા સતત, સ્થિર અને ઊર્ધ્વગામી અને ઉત્કટ હોય તેણે સાધનામાં દ્રઢ થઇ જતા વાર ન લાગે. જીજ્ઞાસા ઉપરાંત પણ સાધનામાં દ્રઢ થવા માટે બીજા ગુણોની જરૂર હોય છે. સાધના પરત્વેનો મક્કમ નિશ્વયાત્મક મન, બુદ્ધિ અને પ્રાણથી થયેલો નિર્ધાર હોય તો તેથી સાધનામાં વધારે વેગ મળે છે. એના સિવાય જીવનમાં બીજો કોઈ માર્ગ નથી, અને જીવન-વિકાસને માટે સાધના એ જ અંતિમ માર્ગ છે, એવી જે जीवને આત્મપ્રતીતિ છે, તે કશાથી પછી આવરાઈ જતા નથી, પરંતુ આપણામાં તો એટલું સેળભેળપણું રહેલું છે કે ન પૂછો વાત. સાધકે નમ્રમાં નમ્ર થવું ઘટે. તે દિશામાં આપણો પૂરેપૂરો જાગ્રત પ્રયત્ન અને અંતરનો પ્રેમભક્તિભર્યો સહકાર હજી તો જાગૃત્ત થયો નથી. બે વચન તીખા તમતમાં અપમાનભર્યા કોઈ કહે તો મન છણછણી ઊઠે. સાધકમાંથી અભિમાન પૂરું ઓગળવું જોઈએ અને પ્રત્યેક કર્મમાં પ્રભુપ્રીત્યર્થે તે થયા કરે એવી આંતરિક ભાવના અને તે થયા પછી તેનું પ્રેમભક્તિથી જ્ઞાન વડે કરીને સમર્પણ થવું, કે એ બધું થયા કરે-અને તે પણ સહજ મેળે-ત્યારે જ સાધના પાકી થઇ ગણાય.

(જીવન સોપાન, પૃ.૩૬, આ.છઠ્ઠી)

   

પુરા નિરાગ્રહી થવાની બાબતમાં પણ એક મોટો અપવાદ છે: જો કે આપણે પોતે હજી તેવી રીતના પુરેપુરા તો થઇ શક્યા નથી, અને તેવા થવાનું તત્પરતાયુક્ત દિલ પણ પ્રગટેલું નથી, તેમ છતાં સમજણની દ્રષ્ટિ પ્રગટાવાવાને માટે લખું છું.

જે સાધન આપણે કરી રહેલા છીએ અથવા તો જે સાધન આપણે કરવાનું છે, તેને સંપૂર્ણતાથી પૂરેપૂરું એકધારું વળગી રહેવામાં ભાવનાભર્યો આગ્રહ રાખ્યા જ કરવાનો છે. સાધનાની બાબતમાં અંતરાય પ્રગટાવે એવો કશો પણ આંતરિક કે બાહ્ય પ્રસંગ ઊપજતા આપણે દ્રઢ, મક્કમ, મરણીયો આગ્રહ રાખી રાખીને સાધનાની ભાવનાને સાનુકૂળ

હોય એવું જ વર્તન ચેતી ચેતીને રાખવાને અને તેની ભાવનાથી જીવનમાં પ્રવર્તવાને માટે મથી મથીને આપણે ભાન પ્રગટાવવાનું છે. વચમાં પ્રગટતા અંતરાયોને તો જરા પણ મચક આપવાની નથી. આમ સાધના સિવાયની તમામ બાબતમાં-પછી તે ઝીણી હોય કે મોટી હોય, ત્યાં ત્યાં, તેમાં-અનાગ્રહ અને જ્યાં સાધનાની ભાવનાની હકીકત હોય, પ્રશ્ન હોય ત્યાં ત્યાં દ્રઢતાયુક્ત મરણીયો આગ્રહ-એવી બે પ્રકારની ભાવના આપણે કેળવવાની છે.

(જીવનદર્શન, પૃ.-૧૬૨-૧૬૩, દસમી આવૃત્તિ)

Occasionally ego changes and hides its true colors and takes the form of humility.

Pujya Shree Mota
Life and works,
Edition 1; page 522.