વર્લ્ડ સ્લીપ ડે

 

વિશ્વ માનસિક સ્વાસ્થ્ય દિવસ ની ઉજવણી

સરકારી માજીરાજ ગર્લ્સ હાઈસ્કૂલમાં 

"વિશ્વ માનસિક સ્વાસ્થ્ય દિવસ" ઉજવાયો.

            10 મી ઓક્ટોબર 2024 ના દિવસે સરકારી માજીરાજ ગર્લ્સ હાઇસ્કુલ- ભાવનગરમાં "વિશ્વ માનસિક સ્વાસ્થ્ય દિવસ" ઉજવવામાં આવ્યો હતો. જેની અંતર્ગત શાળામાં પ્રાર્થનાસભામાં રજૂઆત, બુલેટિન બોર્ડ પર માનસિક સ્વાસ્થ્ય વિષયક લેખો, ચિત્રો, પોસ્ટર વગેરે દ્વારા પ્રસ્તુતિ કરવામાં આવી હતી.શાળામાં બ્લેકબોર્ડ પર વિદ્યાર્થીએ ચિત્રો બનાવી જાગૃતિ લાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.આ ઉપરાંત મનોવિજ્ઞાનના શિક્ષક શ્રી ડૉ.જીજ્ઞેશભાઈ વેગડ દ્વારા પાવરપોઈન્ટ પ્રેઝન્ટેશન તથા વિડિયો દ્વારા વિશ્વ માનસિક સ્વાસ્થ્ય દિવસ 2024 ની થીમ,માનસિક સ્વાસ્થ્ય એટલે શું, માનસિક સ્વસ્થ વ્યક્તિના લક્ષણો, માનસિક સ્વાસ્થ્ય કેવી રીતે જાળવી શકાય,માનસિક સ્વાસ્થ્ય સુધારણાના ઉપાયો, માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને આપણે વગેરેની વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. આ કાર્યક્રમમાં વિદ્યાર્થીનીઓ ઉત્સાહપૂર્વક જોડાઈ હતી અને પ્રશ્નોત્તરી પણ કરી હતી.

"વિશ્વ આત્મહત્યા નિવારણ દિવસ"- જાગૃતિ કાર્યક્રમ

 "વિશ્વ આત્મહત્યા નિવારણ દિવસ"- જાગૃતિ કાર્યક્રમ

                10 મી સપ્ટેમ્બર 2024 ના દિવસે સરકારી માજીરાજ ગર્લ્સ હાઇસ્કુલ-ભાવનગરમાં "વિશ્વ આત્મહત્યા નિવારણ દિવસ" - જાગૃતિ કાર્યક્રમ યોજવામાં આવ્યો હતો. જેની અંતર્ગત શાળાના સાયકોલોજી કોર્નરમાં આત્મહત્યાના સમાચારો,આત્મહત્યા નિવારણના પોસ્ટરો ચિત્રો,લેખો વગેરે દ્વારા રજૂઆત કરવામાં આવી હતી. શાળાના બ્લેકબોર્ડ પર ચિત્રો બનાવીને વિદ્યાર્થીનીઓમાં જાગૃતિ લાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ઉપરાંત વિશ્વ આઘાત નિવારણ દિવસ ઉપર શાળાના મનોવિજ્ઞાનના શિક્ષક શ્રી ડૉ.જીજ્ઞેશભાઈ  વેગડ દ્વારા પાવરપોઈન્ટ પ્રેઝન્ટેશન દ્વારા વક્તવ્ય આપવામાં આવ્યું હતું. જેમાં વિશ્વ આત્મહત્યા નિવારણ દિવસની 2024 ની થીમ, તેનો ઇતિહાસ,આત્મહત્યાના લક્ષણો, કારણો અને નિવારણના ઉપાયો વગેરેની વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. આ જાગૃતિ કાર્યક્રમમાં વિદ્યાર્થીનીઓએ ઉત્સાહ પૂર્વ ભાગ લીધો હતો.

વિશ્વ મગજ દિવસ: જાણો જીવનની ગુણવત્તા પર મગજની ગાંઠની કેવી પડે છે અસર...

વિશ્વ મગજ દિવસ: જાણો જીવનની ગુણવત્તા પર મગજની ગાંઠની કેવી પડે છે અસર...

અમુક જનીનો ખામીયુક્ત બને છે અથવા યોગ્ય રીતે કાર્ય કરવાનું બંધ કરે ત્યારે મગજની ગાંઠ વિકસે છે, તે દર્દીના જીવનની ગુણવત્તાને પણ ઘણી હદ સુધી અસર કરી શકે છે. ગ્લોબલ સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ ઇન ન્યુરોસાયન્સ, એસ્ટર હોસ્પિટલ્સ (Aster Hospitals Bangalore) બેંગ્લોરના લીડ કન્સલ્ટન્ટ ન્યુરોસર્જરી અને પ્રોગ્રામ ડાયરેક્ટર ડો. રવિ ગોપાલ વર્મા તેના વિશે વધુ સમજાવે છે.

ન્યુઝ ડેસ્ક: મગજની ગાંઠ ત્યારે વિકસે છે, જ્યારે કોષના રંગસૂત્રોમાં અમુક જનીનો ખામીયુક્ત બને છે અને યોગ્ય રીતે કામ કરવાનું બંધ કરે છે. આ જનીનો સામાન્ય રીતે કોષના વિભાજનના દરને નિયંત્રિત કરે છે અને જનીનોને સુધારે છે ,જે અન્ય જનીનોમાં ખામીઓને સુધારે છે, તેમજ જનીનો કે જે કોષને નુકસાન ન કરી શકે તે માટે સ્વ-વિનાશનું કારણ બને છે.વ્યક્તિ આમાંથી એક અથવા વધુ જનીનોમાં આંશિક ખામી સાથે જન્મી શકે છે. તદુપરાંત, પર્યાવરણીય પરિબળો (environmental factors) પછી વધારાના વિકૃતિનું કારણ બની શકે છે. કેટલાક અન્ય કિસ્સાઓમાં, જો કે, જનીનોને પર્યાવરણીય નુકસાનને એકમાત્ર પરિબળ તરીકે જોઈ શકાય છે. તમારે તેના વિશે વધુ જાણવાની જરૂર છે તે અહીં છે.

મગજની ગાંઠોને કારણે વર્તણૂકીય ફેરફારો: મગજની ગાંઠો અને તેમની સારવાર (Brain tumours and treatments) સામાન્ય રીતે વ્યક્તિના વર્તન અને વિચારવાની ક્ષમતાને બદલી શકે છે. દર્દીઓની વાતચીત, એકાગ્રતા અને યાદશક્તિની કૌશલ્યને અસર થઈ શકે છે અને તેમનું વ્યક્તિત્વ બદલાઈ શકે છે. મગજની ગાંઠો વારંવાર વ્યક્તિત્વમાં ફેરફાર અને મૂડ સ્વિંગનું કારણ બને છે. જો કે આ મૂડ ફેરફારોની તીવ્રતા વ્યક્તિ-વ્યક્તિએ બદલાતી રહે છે, મગજની ગાંઠ ધરાવતી વ્યક્તિ માટે વધેલી આક્રમકતા અને આંદોલનનો અનુભવ કરવો પ્રમાણમાં સામાન્ય છે. મગજની ગાંઠ નબળાઈ, ચક્કર આવવા, ખરાબ સંતુલન અથવા સંકલનનો અભાવ, વ્યક્તિત્વ અથવા વર્તનમાં ફેરફાર, મૂંઝવણ, વાણીની સમસ્યાઓ અને ફિટ આંચકીનું કારણ પણ બની શકે છે. જો કે, એ નોંધવું મહત્વપૂર્ણ છે કે, મગજની ગાંઠની જીવનની ગુણવત્તા પરની અસર એ નક્કી થાય છે કે ગાંઠ સૌમ્ય છે કે જીવલેણ પ્રકૃતિની છે.

1. 1.સૌમ્ય ગાંઠ:
   સૌમ્ય ગાંઠોના (benign tumours) કિસ્સામાં, દર્દીના જીવનની ગુણવત્તામાં થોડો તફાવત હોય છે. ન્યુરોલોજીકલ ખામીઓ હોઈ શકે છે, જે નિયમિત ફિઝીયોથેરાપી અને પુનર્વસન દ્વારા સુધારી શકાય છે. અમે સીરીયલ ઇમેજિંગનો ઉપયોગ કરીને ગાંઠના પુનરાવૃત્તિ પર નજીકથી નજર રાખી શકીએ છીએ. ફરીથી થવાના કિસ્સામાં, દર્દીને રેડિયેશન અથવા શસ્ત્રક્રિયા કરવામાં આવી શકે છે. એક અંતર્ગત પ્રશ્નનો જવાબ આપવા માટે, એક સૌમ્ય ગાંઠ બિમારીના કરાર પછી જીવનની ગુણવત્તાને બગાડતી નથી. મોટા ભાગની ગાંઠો અવશેષો છોડતી નથી, સમયસર પુનર્વસન અને મનોરોગ ચિકિત્સા સાથે સામાન્ય સ્થિતિમાં પાછા ફરવાનું સરળ બનાવે છે.
2. 2.જીવલેણ ગાંઠ:
   જીવલેણ મગજની ગાંઠનું (malignant brain tumour) પરિણામ ગાંઠના ગ્રેડ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. જો ગાંઠ ગ્રેડ 1 ની હોય, તો તેની સાથેના લક્ષણો ઓછા કે ઓછા પ્રમાણમાં સૌમ્ય ગાંઠની જેમ વર્તે છે. જો કે, ગ્રેડ 4 ની ગાંઠ માટે કીમોથેરાપી અને રેડિયેશન જરૂરી છે, જે ત્વચાના વિકૃતિકરણ, વાળ ખરવા, થાક અને અન્ય શારીરિક ફેરફારોનું કારણ બને છે. પરિણામે, લોકોના જીવનની ગુણવત્તા પીડાય છે. તેમ છતાં, યોગ્ય સારવાર અને સમય સાથે, આ ફેરફારો સંપૂર્ણપણે ઉલટાવી શકાય તેવું છે.

   

 

યાદ રાખવાની એક વાત, ગાંઠની પ્રકૃતિને ધ્યાનમાં લીધા વિના,

 બીમારી પ્રત્યે સકારાત્મક વલણ જાળવી રાખવું. મજબુત માનસિકતા દર્દીને કેન્સરગ્રસ્ત મગજની ગાંઠ હોવાના આઘાતને દૂર કરવામાં ખૂબ મદદ કરે છે. જીવન પ્રત્યેનો સર્વગ્રાહી, સકારાત્મક દૃષ્ટિકોણ બિમારી પછીના દર્દીના પુનર્વસન તરફ ઘણો આગળ વધી શકે છે. એ કહેવાની જરૂર નથી કે, કુટુંબનો ટેકો અને શક્તિ દર્દી માટે ફળદાયી અને આનંદકારક જીવન તરફ આગળ વધે છે.

વિશ્વ મગજ દિવસ 22 જુલાઇ 2022:  દરરોજ માથાનો દુખાવો અનુભવવો ખૂબ જ સામાન્ય છે, પરંતુ મગજને કોઈપણ આંતરિક અથવા બાહ્ય નુકસાન શરીરની કામગીરીમાં ખલેલ પહોંચાડી શકે છે. એવો અંદાજ છે કે લગભગ 21.5 થી 2 મિલિયન લોકો દર વર્ષે ઇજાના પરિણામે મગજને નુકસાન (brain damage) પહોંચાડે છે, જેમાં લગભગ 1 મિલિયન લોકો આ જીવલેણ સ્થિતિને કારણે મૃત્યુ પામે છે. મગજના નુકસાનના જોખમો જીવનશૈલીની પસંદગીઓ અને દિનચર્યા દ્વારા ભારે પ્રભાવિત થાય છે. મગજની સંભાળ રાખવી અને કોઈપણ સતત લક્ષણો માટે સાવચેત રહેવું મહત્વપૂર્ણ છે. દૈનિક ધોરણે, લોકો એવી પ્રવૃત્તિઓમાં વ્યસ્ત રહે છે જે મગજને એક યા બીજી રીતે નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. જો કે એવી ઘણી રીતો છે, જે મગજના કાર્યોને કાયમી ધોરણે નુકસાન પહોંચાડી શકે છે, 5 સૌથી સામાન્ય બાબત વિશે જાણીએ...

1. 1.ઊંઘનો અભાવ:
   તે ગમે તેટલું સરળ લાગે, ઊંઘની મગજની યોગ્ય કામગીરી પર મોટી અસર પડે છે. કોઈપણ અન્ય અંગની જેમ, મગજને પણ પોતાને પુનઃસ્થાપિત કરવા અને ઝેરને શુદ્ધ કરવા માટે પૂરતા આરામની જરૂર છે. પૂરતી ઊંઘ ન મળવાથી અન્ય સ્વાસ્થ્ય સંબંધી બીમારીઓ પણ થઈ શકે છે. ઊંઘની અછત હિપ્પોકેમ્પસ પર અસર કરે છે, જે યાદશક્તિની સમસ્યાઓ તરફ દોરી શકે છે અને, અમુક કિસ્સાઓમાં, અલ્ઝાઇમર રોગની શરૂઆતની શરૂઆતનું કારણ માનવામાં આવે છે. દરરોજ ઓછામાં ઓછા 8 કલાકની ઊંઘ લેવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે.
2. 2.માથામાં ઈજા:
   માથામાં કોઈ પણ નાની ઈજા પછી જે પ્રસંગોપાત મુશ્કેલીઓ થાય છે તેને અવગણવાની સામાન્ય વૃત્તિ છે. જો કે, આ ઇજાઓ કેટલાક કિસ્સાઓમાં જીવલેણ બની શકે છે અને મગજને કાયમી નુકસાન પણ કરી શકે છે. આઘાતજનક મગજની ઇજાઓ (TBI) બાહ્ય બળને કારણે થાય છે, જેમ કે માથામાં ફટકો, જે મગજને નુકસાન પહોંચાડે છે. આ ઉપરાંત, હસ્તગત મગજની ઈજા (ABI), જે કોઈપણ ગાંઠ અથવા કોઈપણ ન્યુરોલોજીકલ બીમારીને કારણે મગજ પરના કોઈપણ દબાણ સાથે સંકળાયેલ ઈજાનું બીજું સ્વરૂપ છે.
3. 3.બેઠાડુ જીવનશૈલી:
   જીવનશૈલીની પસંદગી મગજની યોગ્ય કામગીરી નક્કી કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. શારીરિક પ્રવૃત્તિનો અભાવ એ લોહીના પ્રવાહમાં ઘટાડો થવાને કારણે મગજની કામગીરીને નુકસાન પહોંચાડવાનું એક સામાન્ય કારણ છે. વધુમાં, તે ડાયાબિટીસ, હાયપરટેન્શન અને કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર રોગો જેવી અન્ય આરોગ્ય બિમારીઓને (Health ailments) પણ ઉત્તેજિત કરી શકે છે. અમુક કિસ્સાઓમાં, તે ઉન્માદનું કારણ પણ બની શકે છે, એવી સ્થિતિ જે મેમરી, વિચાર અને સામાજિક ક્ષમતાઓને અસર કરે છે. તેથી, મગજને સક્રિય રાખવા માટે દૈનિક દિનચર્યાના ભાગરૂપે અમુક પ્રકારની શારીરિક પ્રવૃત્તિ કરવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે.
4. 4.તણાવ અને હતાશા:
   જીવનશૈલી અને કાર્ય સંસ્કૃતિમાં બદલાવને કારણે, મોટાભાગના લોકો તણાવ, ચિંતા અને હતાશાથી પીડાય છે. જો કે, ઘણા લોકો જાણતા નથી કે આ ક્રોનિક બની શકે છે અને મગજને કાયમ માટે નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. અતિશય તાણ સિનેપ્સ નિયમનને વિક્ષેપિત કરી શકે છે, પરિણામે સામાજિક ઉપાડ અને અન્ય લોકો સાથે ક્રિયાપ્રતિક્રિયાઓ ટાળવામાં આવે છે. આપણી વિચાર પ્રક્રિયાઓને કાર્યાત્મક નુકસાન કોઈપણ ભૌતિક નુકસાન જેટલું જ ખતરનાક છે. યેલ યુનિવર્સિટીમાં હાથ ધરાયેલા અભ્યાસ મુજબ, ક્રોનિક સ્ટ્રેસ પ્રીફ્રન્ટલ કોર્ટેક્સને સંકોચાય છે, જે મગજમાં મેમરી અને શીખવા માટે જવાબદાર છે.
5. 5.ધૂમ્રપાન:
   જો કે ઘણા લોકો જાણે છે કે ધૂમ્રપાન સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે, ઘણા લોકો જાણતા નથી કે તેનાથી મગજ સંકોચાય છે. ધૂમ્રપાન યાદશક્તિને સીધી અસર કરે છે અને નિકોટિનની હાજરીને કારણે અલ્ઝાઈમર રોગ સહિત તમારા ડિમેન્શિયાના જોખમમાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે. નિકોટિન વિકાસના અમુક તબક્કાઓને વિક્ષેપિત કરી શકે છે, પરિણામે મગજને કાયમી નુકસાન થાય છે. તદુપરાંત, તે મગજના ભાગને વિક્ષેપિત કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે જે ધ્યાન, શીખવાનું, મૂડ અને આવેગ નિયંત્રણને નિયંત્રિત કરે છે.

આજે માનસિક સ્વાસ્થ્ય દિવસ : કોરોનાને કારણે અસંખ્ય લોકોના માનસિક સ્વાસ્થ્ય જોખમાયા

આજે માનસિક સ્વાસ્થ્ય દિવસ : 

કોરોનાને કારણે અસંખ્ય લોકોના માનસિક સ્વાસ્થ્ય જોખમાયા

- પ્રવર્તમાન યુગમાં સૌથી વધુ ઉપેક્ષિત માનસિક સ્વાસ્થ્ય

- ૧૫૦ થી વધુ દેશોએ સાથે રહીને પ્રથમવાર મેન્ટલ હેલ્થ ડેની ઉજવણી કરી ત્યારથી દર વર્ષે ૧૦ મી ઓક્ટોબરે માનસિક સ્વાસ્થ્ય દિવસની કરાતી ઉજવણી

ભાવનગર : લગભગ એક બિલિયન લોકો માનસિક રોગ સાથે જીવે છે. અને ત્રણ મિલીયન લોકો દર વર્ષે આલ્કોહોલના હાનિકારક ઉપયોગથી મૃત્યુ પામે છે. એટલુ જ નહિ દર ચાલીસ સેકન્ડે એક વ્યકિત આત્મહત્યા કરે છે.લોકોના સ્વાસ્થ્યમાં સૌથી વધુ ઉપેક્ષિત હોય તો એ માનસિક સ્વાસ્થ્ય છે.

પ્રવર્તમાન ઝડપી યુગમાં તમામ ક્ષેત્રમાં માણસ હરીફાઈમાં પોતાની જાતને મુકયા વગર રહી શકતો નથી. બાળક બાળમંદિરમાં હોય ત્યારથી રેસના ઘોડાની જેમ પર્ફોમન્સ અને માર્ક મેળવવા માટે સતત અને અવિરતપણે દોડતો હોય છે. જો કે, તેને તેના માતા-પિતા દોડાવતા હોય છે. માનસિક સ્વાસ્થ્ય એવુ સાંભળતા સામાન્ય માણસના વિચારોમાં માનસિક અસ્વસ્થતા વિશેની છબી ઉભરાઈ જાય છે. સામાન્ય રીતે વર્ષ દરમિયાન અનેક વિશિષ્ટ દિવસની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. જેથી જે તે દિવસ વિશેની લોકોમાં જાગૃતિ આવતી હોય છે. દર વર્ષે ૧૦ ઓકટોબરે વિશ્વ માનસિક સ્વાસ્થ્ય દિવસની ઉજવણી કરાય છે. અત્યારની દોડધામભરી જીંદગીમાં શારીરિક સ્વાસ્થ્ય તો જોખમાય છે. પરંતુ તેથી વધુ માનસિક સ્વાસ્થ્ય જોખમાય છે તેમ જણાવી અંકુર મંદબુધ્ધિવાળા બાળકોની વિશિષ્ટ શાળાના રીહેબીલીટેશન સાયકોલોજીસ્ટ એન્ડ સ્પેશ્યલ એજયુકેટરે વધુમાં ઉમેર્યુ હતુ કે, વર્લ્ડ ફેડરેશન ઓફ મેન્ટલ હેલ્થ, ગ્લોબલ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન અને ૧૫૦ થી વધુ દેશોએ સાથે રહીને પ્રથમવાર મેન્ટલ હેલ્થ ડેની ઉજવણી કરી ત્યારથી દર વર્ષે ૧૦ મી ઓકટોબરે માનસિક સ્વાસ્થ્ય દિવસ ઉજવાય છે. આ વર્ષે કોવિડ-૧૯ની આ ૫ેન્ડેમીક પરિસ્થિતીથી લોકોના માનસિક સ્વાસ્થ્ય જોખમાયા છે. આ વર્ષની થીમ મેન્ટલ હેલ્થ ઈસ્યુસીસ ઈન અનઈકવલ વર્લ્ડ છે. આ વર્ષનું કમ્પેઈન સ્લોગન મેન્ટલ હેલ્થ કેર ફોર ઓલ લેટસ મેઈક ઈટ રીઆલીટી છે.

"વર્લ્ડ મેન્ટલ હેલ્થ ડે"

આજે વર્લ્ડ મેન્ટલ હેલ્થ ડે / ગુજરાતમાં છેલ્લાં 3 વર્ષમાં ૧૯ લાખથી વધુ લોકો માનસિક રોગનો શિકાર, સૌથી વધુ કેસ આ બીમારીના...

 આજે વર્લ્ડ મેન્ટલ હેલ્થ ડે

ગુજરાતમાં છેલ્લાં 3 વર્ષમાં ૧૯ લાખથી વધુ લોકો માનસિક રોગનો શિકાર, સૌથી વધુ કેસ આ બીમારીના...

ડિપ્રેશન, એન્ઝાઇટી જેવી માનસિક સ્વાસ્થ્યની બિમારીઓ આજના આધુનિક સમયની બલિહારી છે. નોકરી-વ્યવસાયમાં ગળાકાપ સ્પર્ધા, સતત નવા પડકાર પાર પાડવાનું દબાણ, મિત્ર-સ્વજનની સરખામણીએ પોતે ઘણા પાછળ રહી ગયા છે તેવી હતાશા, એકલવાયું જીવન જેવી બાબતોને લીધે માનસિક સ્વાસ્થ્યને લગતા કેસમાં સતત વધારો થઇ રહ્યો છે. ગુજરાતમાં જ છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં ૧૯ લાખ લોકો માનસિક સ્વાસ્થ્યને લગતી બિમારીનો શિકાર બન્યા છે. ૧૦ ઓક્ટોબરે ‘વર્લ્ડ મેન્ટલ હેલ્થ ડે’ છે ત્યારે માનસિક સ્વાસ્થ્યને લગતા કેસમાં થઇ રહેલો વધારો જોખમના એલાર્મ સમાન છે.

એક જ વર્ષમાં માનસિક સ્વાસ્થ્યને લગતા સંભવતઃ સૌથી વધુ કેસ

કોરોનાએ ગત વર્ષે માર્ચમાં પગપેસારો કર્યો ત્યારથી માનસિક સ્વાસ્થ્યને લગતી બિમારીના કેસમાં પણ વધારો નોંધાયો છે. ગુજરાતમાંથી ૨૦૨૦-૨૦૨૧ દરમિયાન માનસિક રોગના ૬.૯૮ લાખ દર્દીઓની ઓપીડી થઇ હતી અને આ પૈકી ૫૬૭૫૭ દર્દીઓને દાખલ કરવાની ફરજ પડી હતી. એક જ વર્ષમાં માનસિક સ્વાસ્થ્યને લગતા સંભવતઃ આ સૌથી વધુ કેસ છે. સરકાર દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા અહેવાલમાં જ આ ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે. કોરોનામાં ધંધા-રોજગાર પર પડેલી અસર, સ્વજનોને ગુમાવવા, એકલવાયુંપણું, લાંબા લોકડાઉનને લીધે માનસિક સ્વાસ્થ્યને લગતા દર્દીઓમાં વધારો નોંધાયો છે.તજજ્ઞાોના મતે કોરોનાકાળે લગભગ દરેક વ્યક્તિના જીવનમાં કોઇને કોઇ રીતે માઠી અસર પડી છે. અનેક લોકોએ અચાનક જ સ્વજન ગુમાવ્યા છે તો અનેક લોકોને ધંધા-રોજગારમાં મોટો આર્થિક ફટકો પડયો છે. કોઇ સ્વજન કે મિત્રનું કોરોનાથી અવસાન થાય તો અનેક લોકોને એવો ડર હાવી થવા લાગ્યો કે ‘હવે મને પણ કોરોના થશે અને હું પણ મૃત્યુ પામીશ તો ?’ આ ઉપરાંત ચિંતા-ડરને કારણે રાત્રે ઉંઘ ન આવવી જેવા કેસમાં પણ વધારો થઇ રહ્યો છે. આ ઉપરાંત છેલ્લા દોઢ વર્ષમાં નાની-નાની વાતોમાં ગુસ્સો કરવો કે સાવ ક્ષુલ્લક વાત માટે સામે વાળી વ્યક્તિ સાથે ઝઘડો કરવો તેવા કેસ પણ વધી રહ્યાં છે.

માનસિક રોગના દર્દી માટે હૂંફ અક્સિર દવા સમાન કામ કરે છે

જો કે, આપણે ત્યાં સમસ્યા એ છે કે શારિરીક સ્વાસ્થ્યને જેટલી ગંભીરતાથી લેવામાં આવે છે તેટલી ગંભીરતાથી માનસિક સ્વાસ્થ્યને લેવામાં આવતું નથી. ડિપ્રેશન, બેચેની, અનિદ્રા, ઉચાટ જેવી સમસ્યા સતાવી રહી હોય તો પણ અનેક લોકો એવા ડરથી મનોચિકિત્સક પાસે જવાનું ટાળે છે કે, ‘હું માનસિક સારવાર લઇ રહ્યો છું તેવી ખબર પડતાં લોકો મારા માટે શું વિચારશે? ‘ પરંતુ એ સમજવાની જરૃર છે કે જેમ તાવ-શરદી આવે તો ડોક્ટર પાસે જઇએ છીએ તેમ માનસિક સ્વાસ્થ્યની પણ બિમારીનો પણ ક્યારેક સામનો કરવો પડે છે અને સમયસર દવા લેવાથી તેમાંથી સાજા પણ થઇ શકાય છે. માનસિક રોગના દર્દી માટે સાંત્વના અને ‘અમે તારી સાથે જ છીએ’ તેવી હૂંફ અક્સિર દવા સમાન કામ કરે છે.ગુજરાતમાં તાલુકા અને જિલ્લા સ્તરે માનસિક આરોગ્ય કાર્યક્રમ ચલાવવામાં આવે છે. જેમાં દર્દીના માનસિક સ્વાસ્થ્યની ચકાસણી કરીને કાઉન્સિલિંગ કરીને સારવાર થાય છે.

માનસિક સ્વાસ્થ્યથી કંટાળી ૩ વર્ષમાં ૨ હજારથી વધુની આત્મહત્યા

માનસિક સ્વાસ્થ્યથી કંટાળીને આત્મહત્યા કરવાના કેસમાં પણ સતત વધારો થઇ રહ્યો છે. ગુજરાતમાંથી ૩ વર્ષમાં ૧૬૦૪ પુરુષ અને ૯૨૧ મહિલા એમ કુલ ૨૫૨૩ વ્યક્તિઓએ માનસિક સ્વાસ્થ્યથી કંટાળીને જીવન ટૂંકાવ્યું છે. આમ, આ સ્થિતિએ કહી શકાય કે દરરોજ સરેરાશ બેથી વધારે વ્યક્તિ માનસિક સ્વાસ્થ્યથી કંટાળીને આત્મહત્યા કરે છે.

ગુજરાતમાં છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં માનસિક રોગના દર્દીઓ

વર્ષ            ઓપીડી         દાખલ           કુલ

૨૦૧૬-૧૭     ૪,૪૭,૮૨૪     ૫૧,૩૮૬       ૪,૯૯,૨૧૦

૨૦૧૭-૧૮     ૪,૭૨,૬૭૩     ૫૨,૮૯૫       ૫,૨૫,૫૬૮

૨૦૧૮-૧૯     ૫,૨૪,૭૩૬     ૫૩,૮૭૩       ૫,૭૮,૬૦૯

૨૦૧૯-૨૦     ૫,૮૬,૯૩૧     ૫૪,૬૮૨       ૬,૪૧,૬૧૩

૨૦૨૦-૨૧     ૬,૯૮,૧૦૮     ૫૬,૭૦૭       ૭,૫૪,૮૬૫

जानिए…आज क्योँ मनाया जाता है विश्व स्किज़ोफ्रेनिया दिवस

 

जानिए…आज क्योँ मनाया जाता है 

विश्व स्किज़ोफ्रेनिया दिवस

रायपुर. अक्सर लोग शारीरिक बीमारियों पर ही ध्यान देकर मानसिक रोगों को नज़रंदाज़ कर देते हैं| सच्चाई यह कि मानसिक रोग व्यक्तिको और अधिक कमजोर बना देते है।

स्क्रिजोफ्रेनिया मानसिक रोग का एक गंभीर रूप है जहाँ व्यक्ति भ्रम और मतिभ्रम (आवाजे सुनाई देना व स्वयं से बातें करना ) का अनुभव करता हैं। ऐसे लोगों को समाज में अपनाया नहीं जाता है और यह माना जाता है कि ऐसेलोगों का कभी उपचार नहीं हो सकता है|

इसलिए इसकी जागरुकता और इससे जुडी हुई भ्रांतियों और अन्धविश्वास को मिटाने के लिए हर साल 24 मई को विश्व स्क्रिजोफ्रेनिया दिवस मनाया जाता है। इस बार विश्व स्क्रिजोफ्रेनिया दिवस की थीम ‘स्टीग्मा रीमूविंग’ (भ्रांतियों को मिटाना है ।

मनोचिकित्‍सक डॉ.शुक्‍ला ने बताया, स्क्रिजोफ्रेनिया एक मानसिक बीमारी है जहाँ व्यक्ति भ्रम और मतिभ्रम (आवाजे सुनाई देना व स्वयं से बातेंकरना ) का अनुभव करते हैं। उन्‍हें लगता हैउनके बारे में लोग कुछ बाते करते हैं। उनकों डर लगना और कुछ होने का आभाष लगता है जो केवल उनका वहम होता है ।उन्होंने बताया, मानसिक बीमारी वाले लोग महत्वाकांक्षी, प्रेरित, बुद्धिमान या निर्णय लेने व कार्य करने में अक्सर सक्षम नहीं होते हैं। बीमारी की चपेट में आने वाले सबसे अलग रहने लगते हैं और आत्महत्याकी भावना भी उनके मन में आतीहै। यह रोग आनुवांशिक हो सकता है या तनाव, पारिवारिक झगड़े व नशे की आत से भी होता है। ऐसे में समय से समुचित इलाज बेहद जरूरी है। समय से इलाज शुरू होने पर 8 से 10 माह में मरीज पूरी तरह ठीक हो सकता है।

डॉ. शुक्‍ला ने बताया समाज में कई तरह की रुढ़ीवादी परम्पराएँ चली आ रही हैं जिसके कारण भी मानसिक बीमारी का पता आसानी से नही लगता हैं। इसीलिए मानसिक रोग से जुडी भ्रांतियों और गलत धारणों को मिटाने के लिए हर साल स्क्रिजोफ्रेनिया दिवस मनाया जाता है।लोगों को मानसिक बीमारियों के प्रति जागरूक किया जा सके और इसके प्रति फैली भ्रांतियों से भी अवगत कराया जा सके। इस भाग दौड़ भरी लाइफ में व्‍यक्ति में बहुत तरह की मानसिक परेशानियां होती हैं जो कभी कभी जीवन में बहुत गहरा प्रभाव डालती हैं।

આજે વિશ્વ સ્કિઝોફેનિયા જાગૃતિ દિવસ !

 

નેશનલ એપીલેપ્સી ડે

વર્લ્ડ એપીલેપ્સી ડે

વિશ્વ થઇરોઇડ દિવસ

 

10 ઓક્ટોબર , વિશ્વ માનસિક સ્વાસ્થ્ય દિવસ

ડિમેન્શિયા વિષે જાગૃત બનીએ

ડિમેન્શિયા વિષે જાગૃત બનીએ

          છેલ્લાં થોડાં વર્ષોથી માનસિક રોગ વિષે જાણકારી વધુ ઉપલબ્ધ થતી જાય છે, અને લોકો તે વિષે જાગૃત પણ થતાં જાય છે. તેમાંની એક બીમારી છે ડિમેન્શિયા. એ શબ્દ સાંભળતાં તમને કયો વિચાર આવે, તેમ પૂછો તો સહુ અલગ અલગ જવાબ આપશે; કોઈ કહેશે વિસ્મૃતિ, તો કોઈને વૃદ્ધાવસ્થા યાદ આવે, કોઈ તેને આલ્ઝાઈમર સાથે પણ સરખાવે. આ પ્રતિભાવો સ્વાભાવિક છે.

           દર વર્ષે 21મી સપ્ટેમ્બરનો દિવસ આલ્ઝાઈમર જાગૃતિ માટે ફાળવવામાં આવ્યો છે. આલ્ઝાઈમર ડિમેન્શિયા થવા માટેનું ઘણામાંનું એક કારણ પણ છે. લગભગ સોએક વર્ષથી આલ્ઝાઈમર રોગનાં કારણો માટે સંશોધનો થતાં રહ્યાં છે, પરંતુ તેનું કોઈ એક ચોક્કસ કારણ હજુ સુધી હાથ નથી લાગ્યું. યુનાઇટેડ કિંગ્ડમમાં આશરે 8,50,000 લોકોને ડિમેનશિયા છે, અને દુનિયામાં લગભગ 40 કરોડથી વધુ લોકોને આ રોગનો ભોગ બનવું પડ્યું છે. એટલે કે દુનિયામાં ઘણાં લોકોને આ બીમારીથી મુક્ત કરવા, એ મોટો પડકાર છે. 

કોઈ પૂછે કે ડિમેન્શિયા એટલે શું?

           તેની વ્યાખ્યા આપવી મુશ્કેલ છે કેમ કે એ કોઈ એક જ પરિસ્થિતિ નથી, એ એક કરતાં વધુ લક્ષણો અને ચિન્હોનો સમૂહ છે. જેમ કે યાદશક્તિ ખોઈ બેસવી, સમસ્યા ઉકેલતી વખતે કે ભાષાનો ઉપયોગ કરતાં મુશ્કેલી અનુભવવી, અને મૂડ, આસપાસનાં વાતાવરણને સમજવાની દ્રષ્ટિ અને વર્તનમાં ફેરફાર થવો. શરૂઆતમાં આ ફેરફાર સામાન્ય લાગે તેવા હોઈ શકે, પણ રોજિંદા જીવનને બહુ ખરાબ અસર કરી શકે. મગજના સામાન્ય કોષોમાં અસાધારણ એવા એમિલોઈડ અને ટાઉ નામના પ્રોટિન જમા થાય, જેથી મગજના કોષો એકબીજા સાથે સંદેશની આપ લે ન કરી શકે અને તેમાં વિકૃતિ આવે.

ડિમેન્શિયાના મુખ્ય ચાર પ્રકારો છે:

         આલ્ઝાઈમર, વાસ્ક્યુલર, લુઇ બોડી અને ફ્રન્ટોટેમ્પોરલ. ડિમેન્શિયા થયેલ વ્યક્તિઓની કુલ સંખ્યામાંથી 60-70%ને આલ્ઝાઈમર કારણભૂત હોય છે, 20%ને વાસ્ક્યુલર ડિઝિઝ જવાબદાર હોય છે, 5-10%માં લુઇબોડી અસરકર્તા હોય છે, તો 10-15%ને ફ્રન્ટોટેમ્પોરલ ડિમેન્શિયા લાગુ પડેલો હોય છે.

આલ્ઝાઈમરમાં મગજમાં પ્રોટિનના ફેરફારને કારણે મગજના જ્ઞાનતંતુઓ સંદેશ ન આપી શકે. સ્ટ્રોક થયા બાદ, લોહીનું પરિભ્રમણ ઓછું થાય, જેથી પ્રાણવાયુ ઓછો મળવાથી વાસ્ક્યુલર ડિમેન્શિયા થાય. લુઈબોડીમાં ચેતા કોષોમાં નાના ગઠ્ઠા જમા થતા હોય છે, જે કેમિકેલ સંદેશવાહકોનું પ્રમાણ ઘટાડે છે, જેમ કે પાર્કિન્સન્સમાં લુઈબોડી જમા થતા હોય છે. ફ્રન્ટોટેમ્પોરલ પ્રકારમાં વર્તન, ભાવાત્મકતા અને ભાષા કૌશલ્ય પર અસર થતી જોવામાં આવે છે.

ડિમેન્શિયાનો રોગ કોને લાગુ પડી શકે?

              આમ તો મોટી ઉંમરની વ્યક્તિને ડિમેન્શિયા થવાની શક્યતા વધુ રહે, પરંતુ 65 વર્ષથી નીચેની ઉંમરની વ્યક્તિને પણ આલ્ઝાઇમર અને ફ્રન્ટોટેમ્પોરલ ડિઝીઝને કારણે ડિમેન્શિયા થઇ શકે. યુનાઇટેડ કિંગ્ડમમાં એ સંખ્યા 42,000ની છે. ભારતમાં પણ આ બીમારીનો આંક ઊંચો ચડતો જાય છે. ખરા અર્થમાં આ એક વૈશ્વિક સમસ્યા બનતી ચાલી છે. મોટી ઉંમરની વ્યક્તિને થાય તેના કરતાં નાની ઉંમરના લોકોને થતા રોગને કારણે તેની કૌટુંબિક, સામાજિક અને આર્થિક અસરો તેમના કુટુંબ અને સમાજ પર ઘેરી થતી હોય છે. ઘણી વખત નાનાં બાળકોને તેમનાં માતા કે પિતાને અથવા વૃદ્ધ માતા-પિતાને પોતાનાં બાળકોની સંભાળ રાખવાની જવાબદારી આવી પડતી હોય છે. વળી આ બાબત સાથે સંકળાયેલ કેટલાક ખ્યાલો પણ દરદી અને તેના સહાયકો માટે મુશ્કેલી ઊભી કરતાં હોય છે.

ડિમેન્શિયાની એક વ્યાખ્યા કઇંક આવી છે:

              

      “ડિમેન્શિયા એ એક એવી બીમારી છે જે એક કરતાં વધુ રોગોને કારણે થતી હોય છે. તેમાં પ્રથમ માનસિક અને છેવટ શારીરિક શક્તિઓ ક્ષીણ થતી જાય છે અને છેવટે વ્યક્તિ એ શક્તિઓ તદ્દન ગુમાવી બેસે છે જે મગજના કોષોના સતત અને રોકી ન શકાય તે

વા નાશને પરિણામે બનતું હોય છે.”

            સ્મૃિતભ્રંશ એટલે વારંવાર કોઈ વાત ભૂલી જવી એમ આપણે માનીએ છીએ. તો શું સ્મૃિતભ્રંશ એટલે જ ડિમેન્શિયા? કેટલીક વાતો ક્યારેક ભુલાઈ જાય તે સ્થિતિ છે જે વધતી ઉંમરને કારણે બની શકે. જ્યારે તાજેતરમાં બનેલ ઘટના કે વાત વારંવાર ભૂલી જઈએ એ ડિમેન્શિયાનું એક લક્ષણ છે. એવાં બીજાં અનેક લક્ષણો છે. રોજબરોજનાં કાર્યો જેવાં કે જાતે તૈયાર થવું, ચા બનાવવી કે રોજિંદા કાર્યો કરવામાં ભૂલ થાય. ઘણી વખત વ્યક્તિ ખોટા ક્રમમાં એ કામ કરે જેમ કે નાહ્યાં પહેલાં દિવસનાં કપડાં પહેરી લે અથવા લીધેલ કામ પૂરું ન કરે, જેમ કે શાક સમારીને વઘારતાં ભૂલી જાય. એ જ રીતે જે કહેવું હોય તે માટેના યોગ્ય શબ્દો ભુલાઈ જાય અથવા કોઈ કઇં કહે તે બરાબર સમજી ન શકે; વળી કેટલાકને સમય અને સ્થળનો ખ્યાલ ન રહે, જેમ કે રાત્રે ત્રણ વાગે નાહવાં જતાં રહે અથવા તૈયાર થયાં પછી બહાર જવાને બદલે પથારીમાં સૂઈ જાય. મોટી મુશ્કેલી ત્યારે જણાય જ્યારે નિર્ણય શક્તિ નબળી થવા લાગે, જેમ કે શિયાળામાં ઉનાળાના કપડાં પહેરી બહાર જવાં લાગે અને જો તેમ કરતાં કોઈ રોકે તો નારાજ થાય. બીમારી આગળ વધે ત્યારે ટ્રાફિકના જોખમનો ખ્યાલ ન રહે એવું પણ બને. બીજું ઉદાહરણ, ન જોઈતી વસ્તુઓની વધુ પડતી ખરીદી કરે અને બીજાંને દાન આપી દે કે બેંકમાં પૈસા ન હોય તો પણ ચેક લખી આપે અથવા બે વખત ચુકવણું કરી બેસે.

            આ બીમારીના ભોગ બનેલને એવું પણ બનવા લાગે કે પોતાની વસ્તુઓ ક્યાં મૂકી છે તે ભુલાઈ જાય, જેમ કે ચશ્માં, દવા, બેટરી વગેરે અને તેમ થવાથી નારાજ થઇ જાય, વસ્તુઓ ગમે ત્યાં મુકાઈ જાય અને પરિણામે મૂંઝવણ થાય. અધૂરામાં પૂરું બીજા પર શક કરવા લાગે અને પોતાની પાસે જે વસ્તુ ન હોય તે પણ શોધવા લાગે. એવું પણ જોવામાં આવે કે એ વ્યક્તિનાં મૂડ અને વર્તનમાં બદલાવ આવે. કોઈ વ્યક્તિ કે વસ્તુ ઓળખવામાં મુશ્કેલી પડવાં લાગે. છેવટ દરદીની નોકરી અને સામાજિક સંબંધો પણ છૂટી જાય તેવું બને. આવાં લોકો ધીમે ધીમે વધુને વધુ એકલાં રહેવા લાગે, સૂતાં રહે અને કશામાં રસ ન લે. ગુસ્સો, ઉદાસી અને ભય તેમને ઘેરી વળે.

          ડિમેન્શિયા થવાં માટે જોખમી પરિબળોમાંનું સહુથી મોટું પરિબળ છે, વૃદ્ધાવસ્થા. આ ઉપરાંત જેને બદલી શકાય કે કાબૂમાં લાવી શકાય તેવાં બીજાં પરિબળો છે; જેવાં કે ધુમ્રપાન, પ્રમાણ કરતાં વધુ આલ્કોહોલનું સેવન, શારીરિક પ્રવૃત્તિઓનો અભાવ, ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર, મેદસ્વીપણું, હતાશા, બહેરાશ, સમાજ સાથે સંબંધ છૂટી જવો અને શિક્ષણનો નીચો આંક. 35થી 65 વર્ષની ઉંમરમાં જીવન પદ્ધતિ પ્રતિકૂળ હોવાને કારણે આ બીમારી થતી હોય છે. જોવાનું એ છે કે ડિમેન્શિયાનાં નિદાન માટે લોહીની તપાસ કે અન્ય તપાસ નથી હોતી. સામાન્ય વર્તણુકમાં જણાતાં ચિન્હો જ ડિમેન્શિયાની તકલીફ શરૂ થઇ હોવાનું સૂચવે છે.

તો શું ડિમેન્શિયા થતું અટકાવી શકાય?

           ઉપર જે પરિબળો જોયાં તેમાંના 35% વિષે આપણે કઇંક કરી શકીએ તેમ છીએ. શરીર અને મગજને વૃદ્ધવસ્થાની અસર ઓછી થાય કે મોડી થાય તે માટે સક્રિય બનવું જરૂરી છે, કેમ કે હવે સામાન્ય આયુષ્ય મર્યાદા વધી છે. વ્યક્તિગત અને સામૂહિક રીતે આ બાબતમાં પ્રયત્નો કરી શકાય. દાખલા તરીકે ધુમ્રપાન અને આલ્કોહોલ જેવાં માદક દ્રવ્યોનાં વ્યસનથી મુક્ત થવું, શારીરિક પ્રવૃત્તિઓ અને કસરત તથા યોગાસન કરતાં રહેવું, જેથી મગજ તેનાં કાર્યો સારી રીતે કરી શકે; તથા સમતોલ આહાર લેવો જેથી ડાયાબિટીસ, મેદસ્વીપણું અને બ્લડ પ્રેશરને દૂર રાખી શકાય. બેઠાડું જીવનને બદલે પ્રવૃત્તિમય રહેવાથી રોજિંદાં કાર્યો કરવાની શક્તિ જળવાઈ રહે, હતાશાનો ભોગ ન બની જવાય અને બીજાં સાથે સંપર્કમાં રહેવાથી પ્રસન્નતા જળવાઈ રહે જે આવા શારીરિક અને માનસિક રોગને નિવારવા ઘણું ઉપયોગી થાય. આપણાં જેવાં લોકો પોતાના જીવનના અનુભવો સહેલાઈથી વ્યક્ત કરે છે, કુટુંબ અને સમાજમાં હળતાં મળતાં રહે છે અને ઊંઘ કે ભૂખના દરદોથી ઓછાં પીડાય છે તે ચાલુ રાખવું જોઈએ. પરંતુ શરીરને સક્રિય રાખવું, કોઈ જાતનાં દબાણ અને ચિંતાથી દૂર રહેવું, નવું નવું શીખવાની અને બનાવવાની ટેવ પાડવી અને મગજને સતેજ રાખે તેવી રમતો રમવી. આ બધું જ કરવાથી મગજના તંતુઓનાં જોડાણ સારાં રહે અને તેનાથી cognitive કાર્યો સારી રીતે થતાં રહે છે. આમ તો એક સૂત્ર યાદ રાખવા જેવું છે “જે તમારાં હૃદય માટે સારું છે તે તમારા મગજ માટે પણ સારું છે.”

         એટલું ચોક્કસ છે કે આવાં જોખમો ઊભાં કરતાં પરિબળો વિષે પગલાં લેવામાં ઉંમરનો બાધ નથી અને તેનો ફાયદો થવા માટે કયારે ય મોડું નથી થતું હોતું. તમને અનુકૂળ હોય તેવા ફેરફારો કરવા ફાયદાકારક હોય છે. પરિવારનાં સભ્યોના સાથ સહકારથી જરૂરી ફેરફારોનો અમલ કરી શકાય.

 હવે સવાલ એ પણ થાય કે ડિમેંશિયાના નિદાન પછી સારી રીતે જીવન જીવી શકાય?

        જરૂર, સારી રીતે જીવન જીવી શકાય. ડોક્ટરનો સંપર્ક જરૂરી છે જેથી તેમની સાથે ચર્ચા કરવાથી જરૂરી મદદ મળતી હોય છે. સામાન્ય સ્વાસ્થ્ય સારું રાખવું પણ મદદરૂપ થઇ પડે જેમ કે નિયમિત રીતે આંખ અને કાનની તપાસ કરાવવી અને દર વર્ષે ફ્લુનું ઈન્જેકશન લેવું. યાદશક્તિ નબળી પડી હોય તો ચાવી અને ચશ્માં એક જગ્યાએ દેખાય તેમ રાખી શકાય કે દવાનું વિકલી પેક વગેરે થઇ જ શકે. મનને સ્વસ્થ રાખવા જેનો આનંદ માણી શકતાં હોઈએ તેવી પ્રવૃત્તિ કરી શકીએ તે પણ ચાલુ રાખી શકાય. હતાશા થાય તો ટોકિંગ થેરપી જરૂર મેળવી શકાય. રોજિંદાં કાર્યો જો ન થતાં હોય, તો ઓક્યુપેશનલ થેરપિસ્ટનો અભિપ્રાય લેવો જરૂરી છે. ઘરને સુરક્ષિત બનાવવું જરૂરી છે જેમ કે સ્મોક એલાર્મ અને કાર્બન મોનોક્સાઈડ ડિટેક્ટર હોવાં સલામતી માટે જરૂરી છે. ઘરમાં વ્યક્તિ સલામત રહીને સહેલાઈથી હરીફરી શકે તેવી વ્યવસ્થા કરવાથી જોખમ ટાળી શકાય.

         ડિમેન્શિયા વિશેના અભ્યાસો પરથી એવું પુરવાર થયું છે કે નાનાં લાગતાં એવાં સાત પગલાં લેવાથી એ બીમારીના ભોગ બનેલને ઘણો ફાયદો થતો હોય છે. તેમની સાથે વાતો કરવી, તેમની વાતો ધીરજથી સાંભળવી, તેમને આપણા વાર્તાલાપોમાં સામેલ કરવાં, બને તેટલી વધુ વાતચીત અને પ્રવૃત્તિઓમાં તેમને સાથે લેવાં, કોઈ મદદની જરૂર છે કે નહીં તે પૂછવું, કઈં કામ કરતાં વાર લાગે તો ધીરજ ધરવી, તેમને થયેલ ડિમેન્શિયા વિષે પ્રશ્નો પૂછવા અને તેમની સંભાળ રાખતાં સ્વજનની પણ દરકાર કરવાથી દરદી અને તેમનાં સ્વજનને ખૂબ જ રાહત મળતી હોય છે.

અત્યાર સુધી આપણે જે વાતો કરી તેના પરથી એટલું સમજાયું હશે કે

ડિમેન્શિયા થવું એ વૃદ્ધાવસ્થાનું કુદરતી કારણ નથી.

ડિમેન્શિયા મગજના રોગને પરિણામે આવતી બીમારી છે.

ડિમેન્શિયાનો એક સામાન્ય પ્રકાર તે આલ્ઝાઈમર રોગ છે.

ડિમેન્શિયાની સ્થિતિ બદતર થતી જાય અને તેનાં ચિન્હો વધુને વધુ ગંભીર થતાં જાય.

આલ્ઝાઈમરના રોગમાં સામાન્ય રીતે વ્યક્તિની ટૂંકા ગાળાની સ્મૃતિ પર અસર થાય છે

ડિમેન્શિયા એ માત્ર સ્મૃતિભ્રંશ જ નથી.

ડિમેન્શિયાને કારણે માણસનો દ્રષ્ટિકોણ પણ બદલાતો હોય છે.

ડિમેન્શિયાનો ભોગ બનેલ વ્યક્તિ બીજાં સાથે સારી રીતે વાતચીત પણ કરી શકે તેવું બને.

દર ચૌદમાંથી એક વ્યક્તિ ડિમેન્શિયાનો ભોગ બનેલ હોય છે, તેવું મનાય છે.

ડિમેન્શિયાની પાછળ એક આદરણીય વ્યક્તિ પણ હોય છે.

‘ડિમેન્શિયા મિત્ર’ બનવું એટલે પોતાની સમજણ અને જાણકારીને અમલમાં મુકવી.

         આ બીમારી વિષે વધુ જાણકારી મેળવી પરિવાર અને સમાજનાં લોકોને મદદરૂપ થઇ શકાય અને બ્રિટનમાં વસતાં પૂરેપૂરા ગુજરાતી સમાજને ‘ડિમેન્શિયા ફ્રૅન્ડલી બનાવી શકાય

[માન્ધાતા યૂથ ઍન્ડ કમ્યુનિટી ઍસોસિેયેશન, વેમ્બલી સંચાલિત ‘ડે સેન્ટર’માંની રજૂઆત; 28 નવેમબર 2018]

આજે વિશ્વ આપઘાત નિવારણ દિવસ

આજે વિશ્વ મસ્તિષ્ક ઇજા જાગૃતિ દિવસ : કાલે ડાઉન સિન્ડ્રોમ ડે

વિશ્વ માનસિક સ્વાસ્થ્ય દિવસ

વર્લ્ડ અલ્ઝાઇમર ડે

વિશ્વ આપઘાત નિવારણ દિવસ

SCHIZOPHRENIA AWERENES DAY

SCHIZOPHRENIA AWERENES DAY

           વ્યક્તિ પાસે બે જગત હોઈ છે એક વાસ્તવિક અને બીજું કાલ્પનિક..આ બને વચ્ચે જ્યારે વિખવાદ સર્જાય ત્યારે સમસ્યાનો જન્મ થાય છે..! અને ધીરે ધીરે તે રોગ બની મનોરોગ બની બહાર આવે છે..વિશ્વભરમાં સૌથી વ્યાપક અને ગંભીર પ્રકારની મનોવિકૃતી એટલે છિન્ન માનોવિકૃતી.

              વર્તમાન સમયમાં આનું પ્રમાણ વધી રહ્યું છે. અભ્યાસો સૂચવે છે કે 24 લાખથી વધુ દર્દીઓ માત્ર યુ.એસ.એ.માં છે..!

            આ રોગનો ઇતિહાસ જોઈએ તો 1860માં બેલ્જિયનમાં મનોચિકિત્સક મોરલને સૌ પ્રથમ આ રોગના લક્ષણો તેર વર્ષના બાળકમાં દેખાયા..! તે બાળક ઘણો પ્રતિભાશાળી હતો વર્ગમાં પ્રથમ સ્થાન પ્રાપ્ત કરતો પરંતુ એકાદ વર્ષમાં તેનામાં ઘણો મોટો તફાવત જોવા મળ્યો..તેનો અભ્યાસમાંથી રસ ઊઠી ગયો..વધુ ને વધુ ઉદાસીન રેહવા લાગ્યો.. હરવું ફરવું બોલવું સદંતર ઓછું કરી દીધું..યાદશક્તિ બિલકુલ ચાલી ગઇ..પોતાના નજીકના સ્નેહીજન ને મારી નાખવાની વાતો કર્યાં રાખે..!

     આ બધા લક્ષણોને અસામાજિક મનોહાર્શ તરીકે ઓળખાવ્યો..ધીરે ધીરે બીજા કેટલાક મનોચિકિત્સકોના અભ્યાસોમાં પણ આવા લક્ષણો નો ઉલ્લખે જોવા મળ્યો અને જાણવાં કે આ રોગ માત્ર કિશોરાવસ્થામાં જ નહિ પુખ્ત વયમાં પણ જોવા મળે છે..DSM-4 નોંધે છે કે છિન્ન મનોવિકૃતીના ઉપચાર માટે આવતા 40% પુરુષો અને 23% મહિલાઓમાં 19 વર્ષની ઉંમર પેહલા આ રોગ શરૂ થયેલો હતો..!

વ્યક્તિત્વ ત્રણ તત્વોનું બનેલું છે..

1) તત્ (id)

2) અહમ્ (ego)

3) ઉપરી અહમ્ (super ego )

            આ રોગ દરમિયાન ઉત્પન્ન થતા અવરોધોના કારણ અહમની મનોજન્ય નબળાઈ અથવા રસાયણજન્ય, કોષતંતુજન્ય,જનીનજન્ય કે મનોજન્ય અથવા સંયોજન રૂપે હોઈ શકે..લાંબા સમય સુધી 'અહમ્' ના મૂળભૂત કાર્યોનું શિક્ષણ પ્રાપ્ત કર્યું જ હોતું નથી અથવા બહુ જ ખરાબ રીતે પ્રાપ્ત કર્યું હોય છે તે વાસ્તવિકતા સાથે પૂરતો સંપર્ક જાળવી શકાતો નથી.તેથી વિચારણા ઈચ્છાપૂર્તિ રૂપ ત રંગો કે જે બાલ્યાવસ્થા ને યોગ્ય ગણાય એ કક્ષાએ સ્થગિત થઈ ગઈ હોય છે.તે પોતાના વિચારો અને પ્રત્યક્ષીકરણને અર્થપૂર્ણ રીતે વ્યકત કરી શકતો નથી.તેના અહમના બચાવની વ્યવસ્થા એટલી નબળી બની ગઈ હોય છે કે તે પોતાના વિશેના ઉપયોગી ખ્યાલને ટકાવી શકતો નથી..!!

24 મે schizophrenia Awareness Day તરીકે ઉજવાય છે.

              આજના સમયમાં માણસ મગજ ઉત્તમ કરવા લાગ્યો છે પણ ક્યાંક એનું માનસ ખંડિત થઈ રહ્યું છે જેની એને જાણ હોય છતાં ઉપચાર કરવા માટે કોઈ જ કાર્ય કરતો નથી..આ તો કેવી વાત છે કે આપણા શરીરના કોઈ અંગમાંથી સતત લોહી નીકળે છે પણ આપણે એનો ઈલાજ કરવાને બદલે એવું વિચારો છો કે.." હાય હાય લોકો શું કહેશે..." , " મારે કોઈ તબીબની જરૂર નથી.." અને આવા અસંખ્ય વાક્યો આપણી પાસે હાજરાહજૂર હોય છે જ્યારે વાત માનસિક સ્વાસ્થ્ય ની આવે છે..અઢળક શિખામણોનો ઢગલો કરી શકીએ છીએ પણ કોઈ તજજ્ઞ પાસે સાચી સલાહ લેવા જતા નથી..આમાં ઓછપ અને આંતરિક ભીતિ જ અનુભવતા હોઈએ છીએ..!

                આવા દિવસો માત્ર દર્દીઓ માટે નથી ઉજવાતા પણ એટલા માટે ઉજવાય છે કે..જે લોકો ધીમે ધીમે દર્દી બનવા માટે તૈયાર થઈ રહ્યા છે તેમના માનસમાં છપાયેલી ખોટી વ્યાખ્યાઓ દૂર થાય અને તેમના શરીરની કાળજી જે રીતે કરે છે તેટલી જ ચોકસાઈ તે તેના મન..મગજ.. માનસ..મનોદશા (mood) ની રાખે..................... આપણું ભાવિ પાંગળું બનતા અટકે............આપણી આસપાસ શારીરિક......માનસિક........આધ્યત્મિક.....આવેગિક રીતે સ્વસ્થ એવો સમાજ વિકસે..!

સારવાર કરતા સાવચેતી સારી...🙏

                                                   -HIRAL JAGAD