İçeriğe atla

Amerika Birleşik Devletleri'nin eyaletleri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Amerika Birleşik Devletleri'nin 50 eyaleti bulunmaktadır.

Amerika Birleşik Devletleri'nin eyaletleri veya Amerika Birleşik Devletleri'nin devletleri, 50 tane olup birbirleriyle politik bir birlik oluştururlar. Her bir eyalet, bir coğrafi bölgede idari yetkiye sahiptir ve egemenliğini federal hükûmetle paylaşır. Egemenliğin her bir eyalet ile federal hükûmet arasında paylaşılmasından dolayı Amerikalılar hem federal cumhuriyetin, hem ikamet ettikleri eyaletin vatandaşıdır.[1] Eyalet vatandaşlığı ve ikamet esnektir ve bir eyaletten diğerine taşınmak için herhangi bir hükûmet iznine gerek yoktur. Şartlı tahliyeyle serbest kalmış hükümlüler ve velayeti paylaşan boşanmış ebeveynlerin çocukları gibi belirli bir mahkeme kararıyla bu hakkı sınırlandırılmış kişiler, anılan kuralın istisnasını oluşturur.

Eyalatlerin nüfusu 600.000'in biraz altından (Wyoming), 39 milyonun üzerine (Kaliforniya) ve yüzölçümü 3.140 km²'den (Rhode Island) 1.717.860 km²'ye (Alaska) değişiklik gösterir.[2] Dört eyalet tam resmî adlarında commonwealth ifadesini kullanır.

Eyaletler countylere ya da countylere eş değer birimlere ayrılmıştır. Bunlara belli ölçüde yerel idari yetki tanınmıştır, ancak egemenlikleri bulunmaz. İller ve illere eş değer birimlerin yapıları eyaletten eyalete farklılık gösterir. Eyalet yönetimleri, yetkilerini (her bir eyaletin) halkından, kendi ayrı anayasaları dolayısıyla alır. Bu anayasaların her birinin temelini cumhuriyetçi ilkeler oluşturur ve her biri üç kuvvetten oluşan bir yönetim öngörür: Yürütme, yasama ve yargı.[3]

Birleşik Devletler Anayasası'na göre eyaletler, aralarında anayasa değişikliklerinin onanmasının da bulunduğu çeşitli yetki ve haklara sahiptir. Tarihsel olarak bakıldığında, yerel kolluk kuvvetleri, devlet okullarında eğitim, sağlık hizmetleri, eyalet içi ticaretin düzenlenmesi ve yerel ulaşım ile altyapı genel olarak öncelikle eyaletlerin sorumluluk alanındadır. Öte yandan, günümüzde bunların tamamı önemli ölçüde federal kaynaklarca karşılanmakta ve federal düzeyde yasal düzenlemelere tabi tutulmaktadır. Zaman içinde ABD Anayasası değişikliklere uğradı ve uygulanışı ile hükümleri değişti. Merkezîleşmeye ve incorporation'a (Mahkelemerin U.S. Bill of Rights'ı eyaletlere uygulaması) doğru genel bir eğilim oluştu ve federal hükûmetin rolü arttı. Eyaletlerin yetki ve egemenliğinin federal hükûmet ile bireylerin hakları karşısında sınırları ve içeriğine ilişkin bir kavram olan eyaletlerin haklarına ilişkin tartışmalar sürmektedir.

Eyaletler ve buralarda ikamet edenler çift meclisli bir yasama organı olup Senato ile Temsilciler Meclisi'nden oluşan federal Kongre'de temsil edilir. Her eyalet Senatoda iki senatörle temsil edilir ve Mecliste en az bir temsilci ile temsil edilme hakkına sahiptir. Temsilciler Meclisi üyeleri tek üyeli bölgelerden seçilir. Temsilciler eyaletler arasında, en son on yıllık anayasal nüfus sayımına göre belirlenecek oranlarla paylaştırılır.[4] Her eyalet ayrıca devlet başkanını seçen Seçiciler Kurulu'na belirli sayıda seçici gönderme hakkına sahiptir. Her eyaletin seçici sayısı, o eyaletin temsilci sayısı ile senatör sayısının toplamına eşittir.[5]

Anayasa Kongre'ye,[6] Birliğe yeni eyaletleri kabul etme yetkisi tanımıştır. ABD'nin 1776'da kuruluşundan bu yana, eyalet sayısı en baştaki 13'ten 50'ye yükselmiştir. En yeni eyaletler, ikisi de 1959'da eyalet olan Alaska ve Hawaii'dir.

Anayasa, eyaletlerin Birlik'ten ayrılma yetkilerinin olup olmadığı konusunda sessiz kalmıştır. Amerikan İç Savaşı'ndan kısa süre sonra ABD Yüksek Mahkemesi, Texas v. White davasında bir eyaletin tek taraflı olarak bunu yapamayacağını hükme bağlamıştır.[7][8]


Amerika Birleşik Devletleri'nin 50 Eyaleti
Eyalet adı IPA Resmi ad Kod Bayrak Kuruluş tarihi Yüzölçüm Nüfus (11.05.2020) GSYH (milyon dolar) 2010 Başkent En büyük şehir
Alabama /ˌæləˈbæmə/ State of Alabama AL 14 Aralık 1819 52.419 mil2 (135.765 km2) 4,903,185 $174,400 Montgomery Huntsville
Alaska /əˈlæskə/ State of Alaska AK 3 Ocak 1959 663.267 mil2 (1.717.854 km2) 731,545 $45,600 Juneau Anchorage
Arizona /ˌærɪˈzoʊnə/ State of Arizona AZ 14 Şubat 1912 113.998 mil2 (295.254 km2) 7,278,717 $261,300 Phoenix Phoenix
Arkansas /ˈɑrkənsɔː/ State of Arkansas AR 15 Haziran 1836 52.897 mil2 (137.002 km2) 3,017,804 $105,800 Little Rock Little Rock
Kaliforniya /ˌkælɪˈfɔrnjə/ State of California CA 9 Eylül 1850 163.700 mil2 (423.970 km2) 39,512,223 $1,936,400 Sacramento Los Angeles
Colorado /ˌkɒləˈrædoʊ/ State of Colorado CO 1 Ağustos 1876 104.185 mil2 (269.837 km2) 5,758,736 $259,700 Denver Denver
Connecticut /kəˈnɛtɪkət/ State of Connecticut CT 9 Ocak 1788 5.543 mil2 (14.356 km2) 3,565,287 $233,400 Hartford Bridgeport[9]
Delaware /ˈdɛləwɛər/ State of Delaware DE 7 Aralık 1787 2.491 mil2 (6.452 km2) 973,764 $62,700 Dover Wilmington
Florida /ˈflɑrɪdə/ State of Florida FL 3 Mart 1845 65.755 mil2 (170.304 km2) 21,477,737 $754,000 Tallahassee Jacksonville[10]
Georgia /ˈdʒɔrdʒə/ State of Georgia GA 2 Ocak 1788 59.425 mil2 (153.909 km2) 10,617,423 $404,600 Atlanta Atlanta
Hawaii /həˈwaɪ.iː/ State of Hawaiʻi HI 21 Ağustos 1959 10.931 mil2 (28.311 km2) 1,415,872 $68,900 Honolulu Honolulu
Idaho /ˈaɪdəhoʊ/ State of Idaho ID 3 Temmuz 1890 83.642 mil2 (216.632 km2) 1,787,065 $54,800 Boise Boise
Illinois /ɪlɪˈnɔɪ/ State of Illinois IL 3 Aralık 1818 54.826 mil2 (141.998 km2) 12,671,821 $644,200 Springfield Chicago
Indiana /ˌɪndiˈænə/ State of Indiana IN 11 Aralık 1816 36.418 mil2 (94.321 km2) 6,732,219 $267,600 Indianapolis Indianapolis
Iowa /ˈaɪ.ɵwə/ State of Iowa IA 28 Aralık 1846 56.272 mil2 (145.743 km2) 3,155,070 $147,200 Des Moines Des Moines
Kansas /ˈkænzəs/ State of Kansas KS 29 Ocak 1861 82.277 mil2 (213.096 km2) 2,913,314 $128,500 Topeka Wichita
Kentucky /kɪnˈtʌki/ Commonwealth of Kentucky KY 1 Haziran 1792 40.409 mil2 (104.659 km2) 4,467,673 $161,400 Frankfort Louisville
Louisiana /luːˌiːziˈænə/ State of Louisiana LA 30 Nisan 1812 52.271 mil2 (135.382 km2) 4,648,794 $213,600 Baton Rouge New Orleans
Maine /ˈmeɪn/ State of Maine ME 15 Mart 1820 35.385 mil2 (91.646 km2) 1,344,212 $53,200 Augusta Portland
Maryland /ˈmɛrələnd/ State of Maryland MD 28 Nisan 1788 12.407 mil2 (32.133 km2) 6,045,680 $300,000 Annapolis Baltimore[11]
Massachusetts /ˌmæsəˈtʃuːsɪts/ Commonwealth of Massachusetts MA 6 Şubat 1788 10.554 mil2 (27.336 km2) 6,892,503 $377,700 Boston Boston
Michigan /ˈmɪʃɪɡən/ State of Michigan MI 26 Ocak 1837 97.990 mil2 (253.793 km2) 9,986,857 $372,400 Lansing Detroit
Minnesota /ˌmɪnɪˈsoʊtə/ State of Minnesota MN 11 Mayıs 1858 86.943 mil2 (225.181 km2) 5,639,632 $267,100 Saint Paul Minneapolis
Mississippi /ˌmɪsɪˈsɪpi/ State of Mississippi MS 10 Aralık 1817 48.434 mil2 (125.443 km2) 2,976,149 $98,900 Jackson Jackson
Missouri /mɪˈzʊəri, mɪˈzʊərə/ State of Missouri MO 10 Ağustos 1821 69.704 mil2 (180.533 km2) 6,137,428 $246,700 Jefferson City Kansas City[12]
Montana /mɒnˈtænə/ State of Montana MT 8 Kasım 1889 147.165 mil2 (381.156 km2) 1,068,778 $37,200 Helena Billings
Nebraska /nəˈbræskə/ State of Nebraska NE 1 Mart 1867 77.420 mil2 (200.520 km2) 1,934,408 $89,600 Lincoln Omaha
Nevada /nəˈvædə/ State of Nevada NV 31 Ekim 1864 110.567 mil2 (286.367 km2) 3,080,156 $127,500 Carson City Las Vegas
New Hampshire /nuː ˈhæmpʃər/ State of New Hampshire NH 21 Haziran 1788 9.350 mil2 (24.217 km2) 1,359,711 $61,600 Concord Manchester[13]
New Jersey /nuː ˈdʒɜrzi/ State of New Jersey NJ 18 Aralık 1787 8.729 mil2 (22.608 km2) 8,882,190 $497,000 Trenton Newark[14]
New Mexico /nuː ˈmɛksɪkoʊ/ State of New Mexico NM 6 Ocak 1912 121.697 mil2 (315.194 km2) 2,096,829 $75,000 Santa Fe Albuquerque
New York /nuː ˈjɔrk/ State of New York NY 26 Temmuz 1788 54.556 mil2 (141.299 km2) 19,453,561 $1,156,500 Albany New York[15]
Kuzey Karolina /ˌnɔrθ kærəˈlaɪnə/ State of North Carolina NC 21 Kasım 1789 53.865 mil2 (139.509 km2) 10,488,084 $407,400 Raleigh Charlotte
Kuzey Dakota /ˌnɔrθ dəˈkoʊtə/ State of North Dakota ND 2 Kasım 1889 70.762 mil2 (183.272 km2) 762,062 $33,400 Bismarck Fargo
Ohio /oʊˈhaɪ.oʊ/ State of Ohio OH 1 Mart 1803 44.825 mil2 (116.096 km2) 11,689,100 $483,400 Columbus Columbus[16]
Oklahoma /ˌoʊkləˈhoʊmə/ State of Oklahoma OK 16 Kasım 1907 69.960 mil2 (181.195 km2) 3,956,971 $160,500 Oklahoma City Oklahoma City
Oregon /ˈorəɡən/ State of Oregon OR 14 Şubat 1859 98.466 mil2 (255.026 km2) 4,217,737 $168,900 Salem Portland
Pensilvanya /ˌpɛnsɪlˈveɪnjə/ Commonwealth of Pennsylvania PA 12 Aralık 1787 46.055 mil2 (119.283 km2) 12,801,989 $575,600 Harrisburg Philadelphia
Rhode Island /rɵd ˈaɪlənd/ State of Rhode Island and Providence Plantations RI 29 Mayıs 1790 1.210 mil2 (3.140 km2) 1,059,361 $49,500 Providence Providence
Güney Karolina /ˌsaʊθ kærəˈlaɪnə/ State of South Carolina SC 23 Mayıs 1788 32.020 mil2 (82.931 km2) 5,148,714 $164,300 Columbia Charleston[17]
Güney Dakota /ˌsaʊθ dəˈkoʊtə/ State of South Dakota SD 2 Kasım 1889 77.184 mil2 (199.905 km2) 884,659 $39,900 Pierre Sioux Falls
Tennessee /ˌtɛnɪˈsiː/ State of Tennessee TN 1 Haziran 1796 42.181 mil2 (109.247 km2) 6,829,174 $250,300 Nashville Nashville[18]
Teksas /ˈtɛksəs/ State of Texas TX 29 Aralık 1845 268.820 mil2 (696.241 km2) 28,995,881 $1,207,432 Austin Houston[19]
Utah /ˈjuːtɑː/ State of Utah UT 4 Ocak 1896 84.899 mil2 (219.887 km2) 3,205,958 $116,900 Salt Lake City Salt Lake City
Vermont /vərˈmɒnt/ State of Vermont VT 4 Mart 1791 9.623 mil2 (24.923 km2) 623,989 $26,400 Montpelier Burlington
Virginia /vərˈdʒɪnjə/ Commonwealth of Virginia VA 25 Haziran 1788 42.774 mil2 (110.785 km2) 8,535,519 $427,700 Richmond Virginia Beach[20]
Washington /ˈwɒʃɪŋtən/ State of Washington WA 11 Kasım 1889 71.362 mil2 (184.827 km2) 7,614,893 $351,100 Olympia Seattle
Batı Virginia /ˌwɛst vərˈdʒɪnjə/ State of West Virginia WV 20 Haziran 1863 24.230 mil2 (62.755 km2) 1,792,147 $66,600 Charleston Charleston
Wisconsin /wɪsˈkɒnsɪn/ State of Wisconsin WI 29 Mayıs 1848 65.498 mil2 (169.639 km2) 5,822,434 $251,400 Madison Milwaukee
Wyoming /waɪˈoʊmɪŋ/ State of Wyoming WY 10 Temmuz 1890 97.818 mil2 (253.348 km2) 578,759 $38,200 Cheyenne Cheyenne

Tıklanabilir harita

[değiştir | kaynağı değiştir]
AlabamaAlaskaArizonaArkansasKaliforniyaColoradoConnecticutDelawareFloridaGeorgiaHawaiiIdahoIllinoisIndianaIowaKansasKentuckyLouisianaMaineMarylandMassachusettsMichiganMinnesotaMississippiMissouriMontanaNebraskaNevadaNew HampshireNew JerseyNew MexicoNew York (eyalet)Kuzey KarolinaKuzey DakotaOhioOklahomaOregonPensilvanyaRhode IslandGüney KarolinaGüney DakotaTennesseeTeksasUtahVermontVirginiaWashington (eyalet)Batı VirginiaWisconsinWyomingDelawareMarylandNew HampshireNew JerseyMassachusettsConnecticutBatı VirginiaVermontRhode Island
Haritada yer alan eyaletlerin üzerine tıklayarak ilgili maddeye gidebilirsiniz.

Hükümetler

[değiştir | kaynağı değiştir]

ABD anayasa hukuku uyarınca, 50 ayrı eyalet ve bir bütün olarak Birleşik Devletler egemen yargı yetkilisidir.[21] Eyaletler, ülkenin idari bölümleri değildir; Amerika Birleşik Devletleri Anayasası Onuncu Değişikliği federal hükûmete devredilmemiş tüm hükûmet yetkilerini eyaletlere veya halka saklı tutar.

Sonuçta 50 eyaletten her biri, halkının uygun göreceği herhangi bir şekilde (ABD Anayasası tarafından belirlenen geniş parametreler ve Kongre tarafından uygulanan Cumhuriyet Garantisinde) kendi bireysel hükûmetini düzenleme ve Anayasa ile federal hükûmete verilmeyen tüm hükûmet yetkilerini kullanma hakkını saklı tutar.[22] Federal hükûmetten farklı olarak bir eyalet, halkının refahı için gerekli tüm yasaları genel olarak yapma hakkı olan polis gücü olarak sayılmamıştır.[23] Sonuç olarak, çeşitli eyaletlerin hükûmetleri pek çok benzer özelliği paylaşırken, genellikle biçim ve içerik açısından büyük farklılıklar gösterirler. İki eyalet hükûmeti hiçbir zaman tamamen aynı değildir.

Genişleme

[değiştir | kaynağı değiştir]
Eyaletlerin Amerika Birleşik Devletleri'ne katılış tarihleri
  1776-1790
  1791-1799
  1800-1819
  1820-1839
  1840-1859
  1860-1879
  1880-1899
  1900-1950
  1950-

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ↑ Erler, Edward. "Essays on Amendment XIV: Citizenship". The Heritage Foundation. 19 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2017.
  2. ↑ "Population by State". 21 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2017.
  3. ↑ "Frequently Asked Questions About the Minnesota Legislature". Minnesota State Legislature. 29 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2017.
  4. ↑ Kristin D. Burnett. "Congressional Apportionment (2010 Census Briefs C2010BR-08)" (PDF). U.S. Department of Commerce, Economics and Statistics Administration. 20 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 21 Ocak 2017.
  5. ↑ Elhauge, Einer R. "Essays on Article II: Presidential Electors". The Heritage Foundation. 19 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2017.
  6. ↑ Article IV, Section 3, Clause 1 of the Constitution
  7. ↑ Aleksandar Pavković, Peter Radan, Creating New States: Theory and Practice of Secession 2 Şubat 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., p. 222, Ashgate Publishing, 2007.
  8. ↑ "Texas v. White 74 U.S. 700 (1868)". Justia.com. 7 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2017.
  9. ↑ The Hartford-West Hartford-Willimantic Combined Statistical Area is the most populous metropolitan area in Connecticut.
  10. ↑ The Miami-Fort Lauderdale-Miami Beach Metropolitan Statistical Area is the most populous metropolitan area in Florida.
  11. ↑ Baltimore City and the 12 Maryland counties of the Washington-Baltimore-Northern Virginia Combined Statistical Area form the most populous metropolitan region in Maryland.
  12. ↑ The City of Saint Louis and the 8 Missouri counties of the St. Louis-St. Charles-Farmington Combined Statistical Area form the most populous metropolitan region in Missouri.
  13. ↑ The 5 southeastern New Hampshire counties of the Boston-Worcester-Manchester Combined Statistical Area form the most populous metropolitan region in New Hampshire.
  14. ↑ The 13 northern New Jersey counties of the New York-Newark-Bridgeport Combined Statistical Area form the most populous metropolitan region in New Jersey.
  15. ↑ New York is the most populous city in the United States.
  16. ↑ The Cleveland-Akron-Elyria Combined Statistical Area is the most populous metropolitan area in Ohio.
  17. ↑ The Greenville-Spartanburg-Anderson Combined Statistical Area is the most populous metropolitan area in Güney Karolina.
  18. ↑ The Nashville-Davidson-Murfreesboro-Columbia Combined Statistical Area is the most populous metropolitan area in Tennessee.
  19. ↑ The Dallas-Fort Worth Combined Statistical Area is the most populous metropolitan area in Teksas.
  20. ↑ The 10 Virginia counties and 6 Virginia cities of the Washington-Baltimore-Northern Virginia Combined Statistical Area form the most populous metropolitan region in Virginia.
  21. ↑ Radan, 2007, p. 12
  22. ↑ "10th Amendment US Constitution--Reserved Powers" (PDF). www.govinfo.gov. 15 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 11 Aralık 2020.
  23. ↑ Lehman, Jeffrey; Phelps, Shirelle (2005). West's Encyclopedia of American Law, Volume 8 (2 bas.). Thomson/Gale. ISBN 9780787663674.
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Amerika_Birleşik_Devletleri%27nin_eyaletleri&oldid=38200879" sayfasından alınmıştır