Güney Dakota

Güney Dakota
Eyalet
Bayrak Mühür
Koordinatlar: 44°30′N 100°00′W
Ülke	Amerika Birleşik Devletleri
Başkent	Pierre
En büyük şehir	Sioux Falls
İdare
• Vali	Larry Rhoden (R)
• Vali vekili	Tony Venhuizen (R)
• Üst meclis	Güney Dakota Senatosu
• Alt meclis	Güney Dakota Temsilciler Meclisi
• Senatörler	John Thune (R) Mike Rounds (R)
Yüzölçümü
• Toplam	199,729 km²
• Kara	196,350 km² (75,811 mil²)
• Su	3,379 km² (1,304 mil²)
Rakım	670 m
En yüksek nokta	2,208 m (7,244 ft)
En alçak nokta	295 m (967 ft)
Nüfus  (2020)
• Toplam	886.667
• Yoğunluk	4,44/km²
Zaman dilimi	UTC-06.00
• Yaz (YSU)	UTC-05.00
ISO 3166 kodu	US-SD
Resmî site sd.gov

Güney Dakota, Amerika Birleşik Devletleri'nin Kuzey Orta bölgesinde, denize kıyısı olmayan bir eyalettir. Aynı zamanda Büyük Ovalar'ın bir parçasıdır. Güney Dakota, nüfusunun büyük bir bölümünü oluşturan ve tarihsel olarak bölgeye hakim olan Dakota Siyular kabilesinin adını almıştır. Güney Dakota, yüzölçümü bakımından 17., nüfus bakımından 50 ABD eyaleti arasında 5. en büyük ve nüfus yoğunluğu bakımından 5. en düşük eyalettir. Eyalet başkenti Pierre'dir ve yaklaşık 213.900 nüfusa sahip Sioux Falls en kalabalık şehirdir. Missouri Nehri, eyaleti coğrafi ve sosyal olarak birbirinden farklı iki yarıya böler ve bu yarılar halk arasında "Doğu Nehri" ve "Batı Nehri" olarak bilinir. Güney Dakota, kuzeyde Kuzey Dakota, doğuda Minnesota, güneydoğuda Iowa, güneyde Nebraska, batıda Wyoming ve kuzeybatıda Montana ile sınırlıdır.

İnsanlar bölgede birkaç bin yıldır yaşamaktadır ve 19. yüzyılın başlarında Siyular baskın hale gelmiştir. 19. yüzyılın sonlarında, Kara Tepeler'deki altın madeni arama çılgınlığı ve doğudan gelen demiryollarının inşasıyla birlikte Avrupalı-Amerikalı yerleşim yoğunlaşmıştır. İlerleyen madenciler ve yerleşimciler, 1890'daki Wounded Knee Katliamı ile sonuçlanan bir dizi Kızılderili savaşını tetiklemiştir. Eski Dakota Bölgesi'nin güney kısmı olan Güney Dakota, 2 Kasım 1889'da Kuzey Dakota ile eş zamanlı olarak eyalet olmuştur. Bunlar birliğe kabul edilen 39. ve 40. eyaletlerdir; Başkan Benjamin Harrison, eyalet olma belgelerini imzalamadan önce karıştırmıştır, böylece hangisinin önce eyalet olduğu anlaşılamamıştır.

20. yüzyıldaki önemli olaylar arasında Dust Bowl ve Büyük Buhran, 1940'lar ve 1950'lerde tarım ve savunma için artan federal harcamalar ve aile çiftçiliğini azaltan tarımın sanayileşmesi yer almaktadır. Güney Dakota'nın doğu kesimi nüfusun büyük çoğunluğuna ev sahipliği yapıyor ve bölgenin verimli topraklarında çeşitli ürünler yetiştiriliyor. Missouri Nehri'nin batısında ise hayvancılık baskın tarımsal faaliyet olup, ekonomi daha çok turizm ve savunma harcamalarına bağımlı. Yerli Amerikalı rezervasyonlarının çoğu Batı Nehri'nde bulunuyor. Siyular için kutsal olan ve çam ağaçlarıyla kaplı görkemli dağ sıralarından oluşan Black Hills, eyaletin güneybatı kesiminde yer alıyor ve önemli bir turistik yer olan Rushmore Dağı Anıtı'u içeriyor. Güney Dakota, dört belirgin mevsime ve doğuda ılıman, batıda yarı kurak arasında değişen yağış seviyelerine sahip ılıman bir karasal iklime sahiptir. Eyaletin ekolojisi, Kuzey Amerika otlak biyomuna özgü türleri içerir.

Birçok Demokrat, Güney Dakota'yı Kongre'nin her iki meclisinde de birden fazla dönem temsil etti, ancak eyalet hükümeti büyük ölçüde Cumhuriyetçi Parti tarafından kontrol ediliyor ve bu partinin adayları son 14 başkanlık seçiminin her birinde eyaleti kazandı. Tarihsel olarak tarımsal bir ekonomi ve kırsal bir yaşam tarzının hakim olduğu Güney Dakota, son zamanlarda sakinlerini çekmek ve tutmak için ekonomisini çeşitlendirmeye çalışıyor. Güney Dakota'nın tarihi ve kırsal karakteri, kültürünü hâlâ güçlü bir şekilde etkilemeye devam ediyor.

Coğrafya

Komşular

Güney Dakota, kuzeyde Kuzey Dakota, doğuda Minnesota ve Iowa, güneyde Nebraska ve batıda Wyoming ve Montana eyaletleri ile komşudur.

İdari bölünüş

Güney Dakota 66 county'ye bölünmüştür.

Tarih

Dakota toprakları ABD'nin egemenlik bölgesiydi. 1889'da bölge kuzey ve güney olarak ikiye bölündü. Bu iki bölge, yani Kuzey ve Güney Dakota, ABD'nin 39. ve 40. eyaletleri oldular.

29 Aralık 1890'da ABD ordusunun 7. süvari alayı Wounded Knee Katliamında Minikonju Lakotaları, Lakotalar, Siyular'dan 200 kızılderiliyi katletti. Bu katliam kızılderililerin beyazlara karşı son direnişini de yok etti.

Ekonomi

Kişi başına düşen millî gelir 2008 itibarıyla 37.375 dolar olup eyaletler içinde 37. sıradadır. Nüfusun yüzde 13.2'si yoksulluk sınırının altında yaşarken, eyaletteki işsizlik oranı yüzde 3.4 ile ülkede en düşük seviyededir.

Güney Dakota ekonomisinin en büyük kısmını hizmet sektörü oluşturur. Bu sektör pazarlama, finans ve sağlık sektörlerini kapsar. ABD'nin en büyük bankası olan Citibank eyaletin sunduğu avantajlı banka düzenlemelerinden yararlanmak için merkezini bu eyalette kurdu. Devlet harcamaları da eyaletin gelirlerinde önemli bir yer tutar. ABD Hava Kuvvetlerine bağlı Ellsworth Hava Kuvvetleri Üssü eyaletin ikinci büyük işverenidir.

Tarım üretimi eyaletin ekonomisinin ikinci önemli sektörünü oluşturur. Kırsal bölgelerde ise ekonominin can damarı hala tarımdır. En önemli tarım ürünleri sığır eti, mısır darısı, soya fasulyesi, domuz eti ve buğdaydır. Tarım ve hayvancılığa dayanan toptan et kombineciliği, paketleme ve etanol üretimi de oldukça önemlidir. Güney Dakota ABD'nin 6. en fazla Etanol yakıtı üreten eyaletidir.

Eyaletin bir başka gelir kaynağı da turizmdir. Her yıl binlerce turist, tarihi Deadwood tarihi bölgesini, Rushmore dağını ve çevresindeki ulusal parkları görmeye gelir. Sturgis Motosiklet Buluşması eyaletin önemli bir turizm aktivitesi olup, 1986 yılında 450.000 ziyaretçiyi bölgeye çekmiştir.

Vergiler

Güney Dakota, ABD'deki en düşük kişisel vergi oranına sahip olan eyalettir. Eyalette kişisel vergi, şirket vergisi, veraset vergisi veya maddi olmayan aktiflere dönük kişisel varlık vergisi uygulanmaz. Satış vergisi yüzde 4 olup, bazı yerel yönetimlerin ek vergileriyle yüzde 6'ya kadar çıkabilir. Gayrimenkuller üzerinden alınan vergiler ise okullar, belediyeler ve yerel yönetimler için gelir kaynağı olur.