Idaho
| Idaho | |
|---|---|
 Bayrak  Mühür | |
 | |
Koordinatlar: 45°N 114°W / 45°K 114°B | |
| Ülke |  Amerika Birleşik Devletleri |
| Başkent | Boise |
| İdare | |
| • Vali | Brad Little (R) |
| • Vali vekili | Janice McGeachin (R) |
| • Üst meclis | Idaho Senatosu |
| • Alt meclis | Idaho Temsilciler Meclisi |
| • Senatörler | Mike Crapo (R) Jim Risch (R) |
| Yüzölçümü | |
| • Toplam | 216,443 km² |
| • Kara | 216,400 km² (83,552 mil²) |
| • Su | 2,398 km² (0,925 mil²) |
| Rakım | 1,520 m |
| En yüksek nokta | 3,859 m (12,66 ft) |
| En alçak nokta | 217 m (711 ft) |
| Nüfus (2020) | |
| • Toplam | 1.839,106 |
| • Yoğunluk | 8,33/km² |
| Zaman dilimi | UTC-07.00 |
| • Yaz (YSU) | UTC-06.00 |
| ISO 3166 kodu | US-ID |
Resmî site idaho.gov | |
Idaho, Amerika Birleşik Devletleri'nin batısındaki Pasifik Kuzeybatı ve Dağlık Batı alt bölgelerinde yer alan, denize kıyısı olmayan bir eyalettir. Doğuda Montana ve Wyoming, güneyde Nevada ve Utah, batıda ise Washington ve Oregon ile sınır komşusudur; eyalet, kuzeyde Kanada-Amerika Birleşik Devletleri sınırının küçük bir bölümünü Kanada'nın Britanya Kolombiyası eyaletiyle paylaşmaktadır. Idaho'nun başkenti ve en büyük şehri Boise'dir. 83.569 mil kare (216.440 km²) alanıyla Idaho, yüzölçümü bakımından 14. en büyük eyalettir. Eyaletin nüfusu yaklaşık iki milyon kişidir; 50 ABD eyaleti arasında nüfus bakımından 13., nüfus yoğunluğu bakımından ise 7. sırada yer almaktadır.
Binlerce yıldır ve Avrupa kolonizasyonundan önce Idaho, yerli halk tarafından iskan edilmiştir. 19. yüzyılın başlarında Idaho, ABD ve Britanya İmparatorluğu arasında tartışmalı bir bölge olan Oregon Ülkesi'nin bir parçası olarak kabul ediliyordu. Idaho, 1846 Oregon Antlaşması'nın imzalanmasıyla resmen ABD topraklarına katıldı, ancak ayrı bir Idaho Bölgesi 1863 yılına kadar kurulmadı; bunun yerine belirli dönemlerde Oregon Bölgesi ve Washington Bölgesi'ne dahil edildi. Eyalet nihayet 3 Temmuz 1890'da Birliğe kabul edilerek 43. eyalet oldu.
Pasifik Kuzeybatısı'nın (ve ilgili Cascadia biyobölgesinin) bir parçası olan Idaho, çeşitli farklı coğrafi ve iklimsel bölgelere ayrılmıştır. Eyaletin kuzeyi, nispeten izole edilmiş Idaho Panhandle, Pasifik Zaman Dilimi'ni paylaştığı Doğu Washington ile yakından bağlantılıdır; eyaletin geri kalanı Dağ Zaman Dilimi'ni kullanır. Eyaletin güneyi, nüfusun ve tarım arazilerinin çoğunu barındıran Snake Nehri Ovası'nı içerir ve güneydoğusu Büyük Havza'nın bir bölümünü kapsar. Idaho oldukça dağlıktır ve Rocky Dağları'nın çeşitli bölümlerini içerir. Amerika Birleşik Devletleri Orman Servisi, Idaho topraklarının yaklaşık %38'ini elinde bulundurmaktadır; bu oran, diğer tüm eyaletler arasında en yüksektir.
Eyalet ekonomisi için önemli olan sektörler arasında imalat, tarım, madencilik, ormancılık, bilim, teknoloji ve turizm yer almaktadır. Idaho, eyalet kurulduğundan beri ağırlıklı olarak Cumhuriyetçi bir eyalet olmuştur ve Cumhuriyetçi Parti hem eyalet hem de ulusal seçimlerde baskın konumdadır; kürtaj ciddi şekilde kısıtlanmıştır ve eyalet, kurşuna dizme gibi yöntemler de dahil olmak üzere ölüm cezasını korumaktadır. Eyalet, Idaho Ulusal Laboratuvarı'na ev sahipliği yapmaktadır. Idaho'nun tarım sektörü birçok ürün tedarik etmektedir, ancak eyalet en çok ulusal verimin yaklaşık üçte birini oluşturan patates mahsulüyle tanınmaktadır. Resmi eyalet lakabı "Gem State"dir.
Tarih
[değiştir | kaynağı değiştir]Bölgeye 19. yüzyıl başında, kürk ticareti yapan avcılar ve Lewis ile Clark'ın araştırma heyeti girdi (1805). İlk süreli yerleşme mormonların Franklin'e yerleşmesidir (1855); ama bölge ancak 1860'tan sonra altın yataklarının bulunması üzerine gelişme göstermiştir. 1890'da ise Amerika'nın 43. Amerikan Eyaleti olmuştur.
İspanya'dan göç eden Basklar da yaşamaktadır. Boise şehrinde bir Bask Müzesi ve Kültür Merkezi bulunmaktadır.[kaynak belirtilmeli]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Idaho, birbirine benzemeyen iki coğrafik bölüme ayrılır. Bir kısmı kayalık dağlara bağlanan ve tortul dağ zincirleri 3500 metreyi bulan yükselmiş batolit kapsayan orta ve kuzey kesimi ve diğer bir kısmı Snake ovasının oluşturduğu güney kesimidir. Bu yarı çorak ovalarda yaygın yöntemlerle koyun yetiştiriciliğine elverişli bir misk otu bozkırı uzanır. Ne var ki burada sulu tarım yapılabilir.
Kurşun, Çinko, Gümüş yatakları Coeur d'Alene yakınlarında işletilmektedir. Eyalette önemli orman kaynakları bulunur. Genellikle nüfus Snake ovasında ve maden yataklarında toplanmıştır.
Demografi
[değiştir | kaynağı değiştir]
Amerika Birleşik Devletleri Sayım Bürosu'nun 2018 tahminlerine göre Idaho'nun nüfusu 1.787.065 kişidir ve 2010'a göre nüfus %14 artmıştır. Bu, eyaleti ABD içerisindeki en hızlı büyüyen eyaletlerden bir yapmaktadır.[1]
2017 tahminlerine göre Idaho etnik açıdan %91 Beyaz Amerikalılardan oluşur. Asyalı Amerikalılar toplumun %1.4'ünü, Amerika yerlileri %1.3'ünü, Afroamerikalılar ise %0.7'sini oluşturur. Geri kalan kişiler diğer etnik gruplara veya birden fazla ırka mensuptur.[2] Herhangi bir ırka mensup Hispanik ve Latinolar ise toplumun yaklaşık %12'sini oluşturmuştur.[2]
Idaho nüfusunun %67'si Hristiyandır. Hristiyanlar içerisinde en büyük grubu Protestanlık, Mormonluk ve Katolikler oluşturmaktadır. %27'si dinsiz olan toplumun %4'ünü Müslümanlar, Yahudiler, Budistler, Hindular gibi azınlık dinleri oluşturur. Geriye kalan kişiler din sorusuna cevap vermemiştir.[3]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ↑ "QuickFacts Idaho; UNITED STATES". 2018 Population Estimates. Amerika Birleşik Devletleri Sayım Bürosu, Population Division. 10 Mart 2019. 21 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2019.
- 1 2 "2017 American Community Survey—Demographic and Housing Estimates". Amerika Birleşik Devletleri Nüfus Sayım Bürosu. 27 Aralık 1996 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mart 2020.
- ↑ "Religious Landscape Study". Pew Research Center. 27 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2017.
