Matunog na katinig na pailong sa parehong labi

Matunog na katinig na pailong sa parehong labi
Matunog na katinig na pailong sa parehong labi
m
Bilang sa IPA	114
Tunog
	source · tulong
Pagsasakodigo
Entidad (desimal)	m
Unicode (hex)	U+006D
X-SAMPA	m
Braille
Larawan

Naglalaman po ang artikulong ito ng mga ponetikong simbolo ng PPA. Maaari po kayong makakita ng mga tandang pananong, kahon, o iba pang mga simbolo sa halip ng mga mga karakter ng Unicode kung hindi po suportado ang pag-render sa mga ito.

Matunóg na katínig na pailóng sa paréhong labì ang katinig na tunog na kinakatawan ng ⟨m⟩ sa Internasyonal na Ponetikong Alpabeto (IPA). Isa ito sa mga pinakakaraniwang katinig sa mga wika ng mundo, kung saan tinatayang nasa 96% ng lahat ng mga wika ay may ganitong tunog. Meron ito sa wikang Tagalog, na sinusulat gamit ang titik M (maliit m) sa sulat Latin at maririnig sa mga salitang mapa at paalam. Napakakonti lamang ng mga wikang walang ganitong tunog kagaya ng wikang Wyandot sa Estados Unidos, habang mas kaunti pa ang mga wikang walang kahit anong malayang katinig na pailong tulad naman sa mga wikang Quileute, Makah, at Gitnang Rotokas.

Katangian

Mailalarawan ang matunog na katinig na pailong sa parehong labi sa mga sumusunod na katangian:

Nabubuo ang paraan ng artikulasyon nito sa pamamagitan ng pagpigil sa daloy ng hangin sa daanan ng boses. Dahil isa itong katinig na pailong, dumadaan ang hinaharangang hangin sa ilong.
Ang lugar ng artikulasyon nito ay sa parehong labi; ibig sabihin, nabubuo ang tunog ng katinig na ito sa pamamagitan ng pagtama ng parehong labi sa isa't isa.
Matunog ang ponasyon nito; ibig sabihin, nanginginig ang bagtingan upang magawa ang katinig na ito.
Nabubuo ang katinig na ito sa pamamagitan ng paglabas ng hangin sa ilong.
Dahil hindi dumadaan ang hangin sa dila, hindi ito mauuri bilang katinig na pagitna o pagilid.
Pulmoniko ang mekanismo ng pagdaloy nito; ibig sabihin, kabilang ito sa mayorya ng mga tunog na nabubuo sa pamamagitan ng paggalaw ng mga kalamnan sa dibdib at tiyan.

Wika

Pagkakaroon ng /m/ sa iba't ibang wika
Wika		Salita	IPA	Kahulugan	Karagdagan
ǃKung		m	[m]	'kumain'
Adige		мазэ / māză	[maːza]^ⓘ	'Buwan'
Aleman		Maus	[maʊ̯s]^ⓘ	'daga'
Arabe	Pamantayan^[1]	مركز (markaz)	[ˈmɑ̝ɾ.kæz]^ⓘ	'kabisera'
Armenyo	Silangan^[2]	մայր (mayr)	[mɑjɾ]^ⓘ	'ina'
Asiryano		ܡܪܐ (mara)	[maːra]	'may-ari'
Basko		maitatu	[majt̪at̪u]^ⓘ	'magmahal'
Bengali		মাতা (mata)	[ˈmat̪aˑ]^ⓘ	'ina'
Biyetnames^[3]		muối	[mwojˀ˧˥]^ⓘ	'asin'
Breton		mor	[mor]	'dagat'
Bulgaro		мъгла (mygla)	[mɐˈɡwa]^ⓘ	'hamog'
Burushaski		akhuruman	[akʰuruman]	'napakarami'
Eslobako		muž	[muʂ]^ⓘ	'lalaki'
Eslobeno		miš	[mîʃ]	'daga'
Espanyol^[4]		mamar	[maˈmaɾ]^ⓘ	'sumuso'
Esperanto		mateno	[maˈteno]^ⓘ	'umaga'
Estonyo		madu	[ˈmɑtu̞]^ⓘ	'ahas'
Filipino		manok	[mɐˈnɔʔk]^ⓘ	'manok'
Gales		mam	[mam]^ⓘ	'ina'
Griyego^[5]		μάζα (maza)	[ˈmaza]^ⓘ	'kumpol'
Guharati		મોર (mór)	[moːɾ]	'lalaking paboreal'
Hapones^[6]		マーク (maku)	[mäkɯ]	'marka'
Hawayano^[7]		maka	[maka]	'mata'
Hebreo		אמא (ima)	[ˈʔimäʔ]	'ina'
Hemer		ខ្មែរ (khmae)	[kʰmae]^ⓘ	'Hemer'
Heorhiyano^[8]		სამი (sami)	[ˈsami̞]^ⓘ	'tatlo'
Hindi		मछली (machlī)	[mɐt͡ʃʰ.liː]^ⓘ	'pulót'
Hmong	Puting Hmong	𖬒𖬶𖬦 (mov)	[mo˨˦]	'pagkain' o 'kanin'
Indones^[9]		masuk	[ˈmäsʊʔ]	'pumasok'
Ingles		map	[ˈmæpʰ]^ⓘ	'mapa'
Italyano^[10]		mamma	[ˈmamma]^ⓘ	'mama'
Kabardiyano		мазэ (mazè)	[maːza]	'Buwan'
Kagayanen^[11]		manang	[manaŋ]	'ate'
Kanlurang Prisiyano		mar	[mar]	'lawa'
Kantones		貓 / 猫 (māau)	[maːu̯˥]^ⓘ	'pusa'
Kasaho		кеме / keme	[keme]	'barko'
Katalan^[12]		meu	[ˈmew]	'akin'
Ket		qīm-n-diŋa	[qim n diŋa]	'babae'
Koreano		섬 / seom	[sʰʌ̹m]^ⓘ	'bayong'
Kuruk		aḍḍō-mekhō	[aɖɖo mekʰo]	'baka'
Lak		лакку маз (lakku maz)	[lakːu maz]	'Lak'
Limburges		de moan	[mɒ̌ːn]^ⓘ	'Buwan'
Malayalam^[13]		കമ്മി (kammi)	[kɐmmi]^ⓘ	'kakulangan'
Malayo		malam	[mɐlɐm]^ⓘ	'gabi'
Maldibo		mas	[mas̪]	'isda'
Maltes		mimmi	[mɪmːɪ]^ⓘ	'mag-aaral'
Mandarin		貓 / 猫 (māo)	[mɑʊ̯˥]^ⓘ	'pusa'
Marati		मन (mën)	[mən]^ⓘ	'isip'
Masedonyo		мајка (majka)	[ˈmajka]^ⓘ	'ina'
Mutsun		muruṭ	[muɾuʈ]	'gabi'
Nepali		आमा (āmā)	[ämä]	'ina'
Noruwego		mamma	[ˈmɑ̂mːɑ]^ⓘ	'mama'
Odia		ମା (mä)	[mäː]^ⓘ	'ina'
Ojibwe		ᐊᓈᒥᒻ (anaamim)	[ənaːˈmɪm]	'mag-akusa'
Olandes^[14]		mond	[mɔnt]^ⓘ	'bibig'
Persa		مادر (madär)	[mɒːˈdæːr]^ⓘ	'ina'
Pinlandes		mies	[ˈmie̞s̠]^ⓘ	'lalaki'
Pirahã		baíxi	[ˈmàí̯ʔì]	'magulang'	alopono ng /b/
Polako^[15]		masa	[ˈmäsä]^ⓘ	'marami'
Portuges^[16]		mato	[ˈmatu]^ⓘ	'palumpong'
Pranses^[17]		mère	[mɛːʁ]^ⓘ	'ina'
Punjabi		ਮੈਂ (mēm̐)	[mɛ̃ː]^ⓘ	'ako'
Sanskrito		अहम् (aham)	[ähäm]^ⓘ	'ako'
Sapoteka	Tilquiapan^[18]	man	[maŋ]	'hayop'
Serbokroata^[19]		море / more	[môːɾɛ]^ⓘ	'dagat'
Suweko		en mamma	[ˈmâmːa]^ⓘ	'isang mama'
Swahili		miti	[ˈmiti]^ⓘ	'mga puno'
Tailandes		เมรุมาศ (merúmâat)	[meː˧ɾ̞u˦˥maːt̚˥˩]^ⓘ	isang uri ng maharlikang libingan
Telugu		మబ్బు (mabbu)	[mabːu]^ⓘ	'ulap'	Nagaganap bilang alopono ng anuswara kapag sinundan ng pasara sa dilang pulupot
Toki Pona		mama	[ˈmama]^ⓘ	'magulang'
Tseko		muž	[muʃ]^ⓘ	'lalaki'
Tseroki		ᎠᎹ (ama)	[ama˦]	'tubig'
Tsez		мец (mec)	[mɛ̝t͡s]	'dila'
Tsubasyo		манăн (manën)	[manən]	'akin'
Tsuktsi		Mанэгран	[maneɣɻan]	'tolda'
Turko		cuma	[d͡ʒumɑ̈ː]^ⓘ	'Biyernes'
Ukranyo^[20]		молоко (moloko)	[moɫoˈkʊ̯ɔ]^ⓘ	'gatas'
Ungaro		ma	[mɒ]^ⓘ	'ngayon'
Urdu		نعم (magar)	[məɣəɾ]^ⓘ	'bahay'
Usbeko		men	[men]	'ako'
Uygur		مەن (män)	[mæn]	'ako'
Yi		ꂷ (ma)	[ma˧]	'kawayan'

Palatalisado

Pagkakaroon ng /mʲ/ sa iba't ibang wika
Wika		Salita	IPA	Kahulugan	Karagdagan
Bepsyo^[21]		nem'	[nemʲ]	'tangway'	Itinatangi sa /m/.^[21]
Bulgaro^[22]		мя́сто (mästo)	[mʲa̟sto]^ⓘ	'lugar'	Itinatangi sa /m/.
Irlandes		mé	[mʲeː]	'ako'	Itinatangi sa /mˠ/.
Kildin Saami^[23]		ме̄рр (mʹērr)	[mʲerː]	'dagat'	Nagtatangi sa mga barayti ng pailong sa parehong labi pagdating sa tunog, haba, at palatalisasyon.^[23]
Latgalyano^[24]		miļti	[mʲilʲtʲi]	'harina'	Itinatangi sa /m/.^[24]
Litwano		merkti	[ˈmʲæ̂ˑɾʲktʲɪ]^ⓘ	'pumikit'	Itinatangi sa /m/.
Marshales^[25]		emān	[ɛmʲænʲ]	'apat'	Itinatangi sa /mˠ/.^[25]
Nenets	Forest Nenets^[26]	миԓи/miłi	[miɬi]	'nabuhay'	Itinatangi sa /m/.^[26]
Nenets	Tundra Nenets^[26]	мяˮ/ḿaq	[mʲɑ]^[27]	'tolda'	Itinatangi sa /m/.^[26]
Ruso		медь (měď)	[mʲetʲ]^ⓘ	'tanso'	Itinatangi sa /m/.

Belarisado

Pagkakaroon ng /mˠ/ sa iba't ibang wika
Wika	Salita	IPA	Kahulugan	Karagdagan
Gilbertes^[28]	mwe	[mˠe]	'matulog'	Itinatangi sa /m/ at /mː/.
Irlandes	má	[mˠɑː]	'kung'	Itinatangi sa /mʲ/.
Litwano^[29]	mama	[ˈmˠɐmˠɐ]	'mama'	Sinusulat bilang /m/. Itinatangi sa /mʲ/.^[30]
Marshales^[25]	m̧winam̧ōn	[mˠinʲɑmˠʌnʲ]	'higad'	Itinatangi sa /mʲ/.^[25]
Ruso^[31]	муж (muž)	[mˠuʂ]^ⓘ	'asawang lalaki'	Minamarkahan madalas bilang may belarisasyon, ubularisasyon, o paringalisasyon.^[32]^[33] Itinatangi sa anyong palatalisado.

Tingnan din

Di-matunog na katinig na pailong sa parehong labi

Sanggunian

Pagsipi

↑ Thelwall (1990), p. 37.
↑ Dum-Tragut (2009), p. 19.
↑ Thompson (1959), pp. 458–461.
↑ Martínez-Celdrán, Fernández-Planas & Carrera-Sabaté (2003), p. 255.
↑ Newton (1972), p. 10.
↑ Okada (1999), p. 117.
↑ Ladefoged (2005), p. 139.
↑ Shosted & Chikovani (2006), p. 255.
↑ Soderberg & Olson (2008), p. 210.
↑ Rogers & d'Arcangeli (2004), p. 117.
↑ Olson et al. (2010), pp. 206–207.
↑ Carbonell & Llisterri (1992), p. 53.
↑ Ladefoged (2005), p. 165.
↑ Gussenhoven (1992), p. 45.
↑ Jassem (2003), p. 103.
↑ Cruz-Ferreira (1995), p. 91.
↑ Fougeron & Smith (1993), p. 73.
↑ Merrill (2008), p. 108.
↑ Landau et al. (1999), p. 67.
↑ Danyenko & Vakulenko (1995), p. 4.
1 2 Grünthal (2022), p. 294.
↑ Klagstad (1958), p. 48.
1 2 Rießler (2022), p. 222.
1 2 Nau (2011), p. 12, 14.
1 2 3 4 Choi (1992), p. 14.
1 2 3 Burkova (2022), p. 680.
↑ Burkova (2022), p. 681.
↑ Trussel & Groves (1978).
↑ Ambrazas et al. (1997), pp. 15, 36.
↑ Ambrazas et al. (1997), pp. 35–6.
↑ Padgett (2003), p. 42.
↑ Roon & Whalen (2019).
↑ Padgett et al. (2024).

Pinagkunan

Ambrazas, Vytautas; Geniušienė, Emma; Girdenis, Aleksas; Sližienė, Nijolė; Valeckienė, Adelė; Valiulytė, Elena; Tekorienė, Dalija; Pažūsis, Lionginas (1997), Ambrazas, Vytautas (pat.), Lithuanian Grammar [Balarilang Litwano] (sa wikang Ingles), Vilnius, Litwanya: Institute of the Lithuanian Language, ISBN 9986-813-22-0
Burkova, Svetlana (2022), "Nenets", The Oxford Guide to the Uralic Languages, Oxford Guides to the World's Languages (sa wikang Ingles) (ika-1 (na) labas), Oxford University Press
Carbonell, Joan F.; Llisterri, Joaquim (1992), "Catalan" [Katalan], Journal of the International Phonetic Association (sa wikang Ingles), 22 (1–2): 53–56, doi:10.1017/S0025100300004618, S2CID 249411809
Choi, John (1992), "Phonetic Underspecification and Target Interpolation: An Acoustic Study of Marshallese Vowel Allophony" [Kakulangan sa Espesipikasyong Ponetiko at Layuning Interpolasyon: Isang Akustikong Pag-aaral sa Aloponya ng Patinig sa Wikang Marshales], Working Papers in Phonetics (sa wikang Ingles), 82, Los Angeles: UCLA
Cruz-Ferreira, Madalena (1995), "European Portuguese" [Portuges ng Europa], Journal of the International Phonetic Association (sa wikang Ingles), 25 (2): 90–94, doi:10.1017/S0025100300005223, S2CID 249414876
Danyenko, Andrii; Vakulenko, Serhii (1995), Ukrainian [Ukranyo] (sa wikang Ingles), Lincom Europa, ISBN 978-3-929075-08-3
Dum-Tragut, Jasmine (2009), Armenian: Modern Eastern Armenian [Armenyo: Modernong Silangang Armenyo] (sa wikang Ingles), Amsterdam: John Benjamins Publishing Company
Fougeron, Cecile; Smith, Caroline L (1993), "Illustrations of the IPA: French" [Mga Guhit sa IPA: Pranses], Journal of the International Phonetic Association (sa wikang Ingles), 23 (2): 73–76, doi:10.1017/S0025100300004874, S2CID 249404451
Grünthal, Riho (2022), "Veps" [Bepsyo], The Oxford Guide to the Uralic Languages, Oxford Guides to the World's Languages (sa wikang Ingles) (ika-1 (na) labas), Oxford University Press
Gussenhoven, Carlos (1992), "Dutch" [Olandes], Journal of the International Phonetic Association (sa wikang Ingles), 22 (2): 45–47, doi:10.1017/S002510030000459X, S2CID 243772965
Jassem, Wiktor (2003), "Polish" [Polako], Journal of the International Phonetic Association (sa wikang Ingles), 33 (1): 103–107, doi:10.1017/S0025100303001191
Klagstad, Harold (1958), "The Phonemic System of Colloquial Standard Bulgarian" [Ang Ponemikong Sistema ng Kolokyal na Pamantayang Bulgaro], Slavic and East European Journal (sa wikang Ingles), 2 (1), American Association of Teachers of Slavic and East European Languages: 42–54, doi:10.2307/304696, JSTOR 304696
Ladefoged, Peter (2005), Vowels and Consonants [Mga Patinig at Katinig] (ika-2 (na) labas), Blackwell
Landau, Ernestina; Lončarića, Mijo; Horga, Damir; Škarić, Ivo (1999), "Croatian" [Kroasyano], Handbook of the International Phonetic Association: A guide to the use of the International Phonetic Alphabet [Handbook ng Internasyonal na Ponetikong Asosasyon: Isang gabay sa paggamit ng Internasyonal na Ponetikong Alpabeto] (sa wikang Ingles), Cambridge: Cambridge University Press, pp. 66–69, ISBN 978-0-521-65236-0
Martínez-Celdrán, Eugenio; Fernández-Planas, Ana Ma.; Carrera-Sabaté, Josefina (2003), "Castilian Spanish" [Kastila], Journal of the International Phonetic Association (sa wikang Ingles), 33 (2): 255–259, doi:10.1017/S0025100303001373
Merrill, Elizabeth (2008), "Tilquiapan Zapotec", Journal of the International Phonetic Association (sa wikang Ingles), 38 (1): 107–114, doi:10.1017/S0025100308003344
Nau, Nicole (2011), A short grammar of Latgalian [Maikling balarila ng Latgalyano] (sa wikang Ingles), Munich: Lincom Europa, ISBN 978-3-86288-055-3
Newton, Brian (1972), The generative Interpretation of Dialect: A Study of Modern Greek Phonology [Ang heneratibong Interpretasyon ng Dayalekto: Isang Pag-aaral sa Ponolohiya ng Modernong Griyego], Cambridge Studies in Linguistics (sa wikang Ingles), bol. 8, Cambridge University Press
Okada, Hideo (1999), "Japanese" [Hapones], mula sa International Phonetic Association (pat.), Handbook of the International Phonetic Association: A Guide to the Use of the International Phonetic Alphabet [Handbook ng Internasyonal na Ponetikong Asosasyon: Isang Gabay sa Paggamit ng Internasyonal na Ponetikong Alpabeto] (sa wikang Ingles), Cambridge University Press, pp. 117–119, ISBN 978-0-521-63751-0
Olson, Kenneth; Mielke, Jeff; Sanicas-Daguman, Josephine; Pebley, Carol Jean; Paterson, Hugh J. III (2010), "The phonetic status of the (inter)dental approximant" [Ang ponetikong katayuan ng palapit sa (pagitan ng) ngipin], Journal of the International Phonetic Association (sa wikang Ingles), 40 (2): 199–215, doi:10.1017/S0025100309990296, S2CID 38504322
Padgett, Jaye (2003), "Contrast and Post-Velar Fronting in Russian" [Pagtatangi at Paghaharap Lagpas Ngala-ngala sa Ruso], Natural Language & Linguistic Theory (sa wikang Ingles), 21 (1): 39–87, doi:10.1023/A:1021879906505, S2CID 13470826
Padgett, Jaye; Bennett, Ryan; McGuire, Grant; Ní Chiosáin, Máire (2024), "Russian Palatalization Is a Matter of the Tongue Body" [Isang Usapin sa Katawan ng Dila ang Palatalisasyon sa Ruso], Journal of Slavic Linguistics (sa wikang Ingles), 32 (FASL 31 ext.): 1–25, doi:10.1353/jsl.2024.a950575
Pakerys, Antanas (1995), Lietuvių bendrinės kalbos fonetika [Ang Ponetika ng Pamantayang Litwano] (sa wikang Lithuanian), Vilnius, Litwanya: Žara, OCLC 911717523
Rießler, Michael (2022), "Kildin Saami", The Oxford Guide to the Uralic Languages, Oxford Guides to the World's Languages (sa wikang Ingles) (ika-1 (na) labas), Oxford University Press
Rogers, Derek; d'Arcangeli, Luciana (2004), "Italian" [Italyano], Journal of the International Phonetic Association (sa wikang Ingles), 34 (1): 117–121, doi:10.1017/S0025100304001628
Roon, Kevin D.; Whalen, D. H. (2019), Velarization of Russian labial consonants [Belarisasyon ng mga katinig sa labi ng Ruso] (PDF), Proceedings of the 19th International Congress of Phonetic Sciences (sa wikang Ingles), Melbourne: Australian Speech Science and Technology Association, pp. 3488–3492
Shosted, Ryan K.; Chikovani, Vakhtang (2006), "Standard Georgian" [Pamantayang Heorhiyano] (PDF), Journal of the International Phonetic Association (sa wikang Ingles), 36 (2): 255–264, doi:10.1017/S0025100306002659
Soderberg, Craig D.; Olson, Kenneth S. (2008), "Illustrations of the IPA: Indonesian" [Mga Guhit ng IPA: Indones], Journal of the International Phonetic Association (sa wikang Ingles), 38 (2): 209–213, doi:10.1017/S0025100308003320
Thelwall, Robin (1990), "Illustrations of the IPA: Arabic" [Mga Guhit ng IPA: Arabe], Journal of the International Phonetic Association (sa wikang Ingles), 20 (2): 37–41, doi:10.1017/S0025100300004266, S2CID 243640727
Thompson, Laurence (1959), "Saigon phonemics" [Ponemika ng Saigon], Language (sa wikang Ingles), 35 (3): 454–476, doi:10.2307/411232, JSTOR 411232
Trussel, Stephen; Groves, Gordon (1978), A Combined Kiribati-English Dictionary based on the works of Hiram Bingham, D.D. and Father Ernest Sabatier, M.S.C. (translated by Sr. M. Oliva) with additional scientific material from Luomala, Goo & Banner. [Pinagsamang Diksiyonaryong Kiribati-Ingles batay sa mga gawa ni Hiram Bingham, D.D. at Padre Ernest Sabatier, M.S.C. (sinalin ni Sr. M. Oliva) na may karagdagang maagham na materyales mula kina Luomala, Goo & Banner.] (sa wikang Ingles), University of Hawaii

Link sa labas

[FOOTNOTEThelwall199037-1] Thelwall (1990), p. 37.

[FOOTNOTEDum-Tragut200919-2] Dum-Tragut (2009), p. 19.

[FOOTNOTEThompson1959458–461-3] Thompson (1959), pp. 458–461.

[FOOTNOTEMartínez-CeldránFernández-PlanasCarrera-Sabaté2003255-4] Martínez-Celdrán, Fernández-Planas & Carrera-Sabaté (2003), p. 255.

[FOOTNOTENewton197210-5] Newton (1972), p. 10.

[FOOTNOTEOkada1999117-6] Okada (1999), p. 117.

[FOOTNOTELadefoged2005139-7] Ladefoged (2005), p. 139.

[FOOTNOTEShostedChikovani2006255-8] Shosted & Chikovani (2006), p. 255.

[FOOTNOTESoderbergOlson2008210-9] Soderberg & Olson (2008), p. 210.

[FOOTNOTERogersd'Arcangeli2004117-10] Rogers & d'Arcangeli (2004), p. 117.

[FOOTNOTEOlsonMielkeSanicas-DagumanPebley2010206–207-11] Olson et al. (2010), pp. 206–207.

[FOOTNOTECarbonellLlisterri199253-12] Carbonell & Llisterri (1992), p. 53.

[FOOTNOTELadefoged2005165-13] Ladefoged (2005), p. 165.

[FOOTNOTEGussenhoven199245-14] Gussenhoven (1992), p. 45.

[FOOTNOTEJassem2003103-15] Jassem (2003), p. 103.

[FOOTNOTECruz-Ferreira199591-16] Cruz-Ferreira (1995), p. 91.

[FOOTNOTEFougeronSmith199373-17] Fougeron & Smith (1993), p. 73.

[FOOTNOTEMerrill2008108-18] Merrill (2008), p. 108.

[FOOTNOTELandauLončarićaHorgaŠkarić199967-19] Landau et al. (1999), p. 67.

[FOOTNOTEDanyenkoVakulenko19954-20] Danyenko & Vakulenko (1995), p. 4.

[FOOTNOTEGrünthal2022294-21] 1 2 Grünthal (2022), p. 294.

[FOOTNOTEKlagstad195848-22] Klagstad (1958), p. 48.

[FOOTNOTERießler2022222-23] 1 2 Rießler (2022), p. 222.

[FOOTNOTENau201112,_14-24] 1 2 Nau (2011), p. 12, 14.

[FOOTNOTEChoi199214-25] 1 2 3 4 Choi (1992), p. 14.

[FOOTNOTEBurkova2022680-26] 1 2 3 Burkova (2022), p. 680.

[FOOTNOTEBurkova2022681-27] Burkova (2022), p. 681.

[FOOTNOTETrusselGroves1978-28] Trussel & Groves (1978).

[FOOTNOTEAmbrazas_et_al.199715,_36-29] Ambrazas et al. (1997), pp. 15, 36.

[FOOTNOTEAmbrazas_et_al.199735–6-30] Ambrazas et al. (1997), pp. 35–6.

[FOOTNOTEPadgett200342-31] Padgett (2003), p. 42.

[FOOTNOTERoonWhalen2019-32] Roon & Whalen (2019).

[FOOTNOTEPadgettBennettMcGuireNí_Chiosáin2024-33] Padgett et al. (2024).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]