Małaui
| Republic of Malawi (en) Charu cha Malaŵi (tum) | |||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|||||||||||||||||||
| Ino | Mulungu dalitsa Malaŵi | ||||||||||||||||||
| Bomò | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Sinboło ufisałe | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Soranome | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Epònemo | lago Malawi | ||||||||||||||||||
| Pozision | |||||||||||||||||||
| Continente | Africa | ||||||||||||||||||
| Teritòrio reclamà da | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Exclave de | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Enclave in | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Cavedałe de | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.
| ||||||||||||||||||
| Capitałe | Lilongwe (1975–) | ||||||||||||||||||
| Popołasion | |||||||||||||||||||
| Totałe | 17 563 749 (2018) | ||||||||||||||||||
| Densità | 148,24 hab./km² | ||||||||||||||||||
| Caze abitae | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Zènaro |
| ||||||||||||||||||
| Demònemo | maławiana, maławiane, maławiani, maławian | ||||||||||||||||||
| Idioma | inglezo Chewa tambuka | ||||||||||||||||||
| Rełijon | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Speransa de vita | 63,223 (2016) | ||||||||||||||||||
| Taso de suicìdio | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Eror d'espresion: "<" no reconosesto.Eror d'espresion: "<" no reconosesto. Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Putełi no scołarizai | 764 717 (2015) | ||||||||||||||||||
| Zeografia | |||||||||||||||||||
| Rejon statìstega | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Parte de | Àfrica Austrałe e Southeast Africa (en) | ||||||||||||||||||
| Diòceze | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Àrea | 118 484 km²[1] | ||||||||||||||||||
| Àcua | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Mezurasion | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. ( | ||||||||||||||||||
| Lìnea costiera | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Bagnà da | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Altitùdene | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Ponto pì alto | Monte Mulanje (3 002 m) | ||||||||||||||||||
| Ponto pì baso | Shire (it) | ||||||||||||||||||
| Rente a | |||||||||||||||||||
| Dati istòreghi | |||||||||||||||||||
| Fondador | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Desolvimento | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Avegnimento ciave | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.
| ||||||||||||||||||
| Prima mesion documentada | Reame del Commonwealth de Malawi | ||||||||||||||||||
| Dì festivo | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.
Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.
| ||||||||||||||||||
| Patrono | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Catedrałe | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Organizasion pułìtega | |||||||||||||||||||
| Forma de goerno | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Òrgano ezecutivo | Gabineto de Małaui (en) | ||||||||||||||||||
| Òrgano lejislativo | Asenblea Nasionałe | ||||||||||||||||||
| Presidente del Maławi | Peter Mutharika (it) | ||||||||||||||||||
| Presidente del Maławi | Lazarus Chakwera | ||||||||||||||||||
| Màsema autorità zudisiałe | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Ìndaze de Democrasia | 5.74/10 | ||||||||||||||||||
| Menbro de | Organizasion de łe Nasion Unìe, Commonwealth de łe nasion[2], Union Africana, Organizasion mondiałe del comerso[3], Banca Internasionałe par ła Recostrusion e Desviłupo, Asociasion Internasionałe del Desviłupo, Corporasion Finansiària Internasionałe, Organismo Multilaterałe de Garansia dei Investimenti, Sentro Internasionałe de Regołamento de Difarense Rełasionae ai Investimenti, Banca Africana del Desviłupo, Union Africana - Oparasion Ibrida de łe Nasion Unie a Darfur, Stati de l’Àfrica, dei Caràibi e del Pasìfego, Interpol[4], Organizasion par ła Proibision de łe Arme Chìmeghe[5], UNESCO, Comunità de Desviłupo de l'Àfrica Meridionałe, Union Postałe Universałe[6], Union Internasionałe de Tełecomunicasion[7], Organizasion Meteorołòzega Mondiałe[8], Organizasion mondiałe de ła sanità[9], Organizasion Mondiałe de łe Dogane[10], Tratà de No-Prołifarasion Nucleare e African Continental Free Trade Area (it) | ||||||||||||||||||
| Economia | |||||||||||||||||||
| PIL nomenałe | 12 602 334 124 $ (2021) | ||||||||||||||||||
| PIL pro càpite | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Persentuałe IVA | 16,5 % | ||||||||||||||||||
| Reserve totałi | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. (Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.) | ||||||||||||||||||
| Budget | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. (Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.) | ||||||||||||||||||
| Speza pùblega | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. (Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.) | ||||||||||||||||||
| Esportasion totałi | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. (Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.) | ||||||||||||||||||
| Inportasion totałi | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. (Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.) | ||||||||||||||||||
| Ìndaze de desviłupamento oman | 0,512[11] | ||||||||||||||||||
| Moneda | Kwacha maławian | ||||||||||||||||||
| Banca sentrałe | Banca de ła Reserva de Małàui | ||||||||||||||||||
| Taso de dezocupasion | 8 %[12] | ||||||||||||||||||
| Coefisente de Gini | 38.5/100 | ||||||||||||||||||
| Còdazi de identifegasion | |||||||||||||||||||
| ISO 3166-1 | MW | ||||||||||||||||||
| ISO 3166-2 | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Còdaze postałe | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Còdaze de matricołasion | MW | ||||||||||||||||||
| Fuzo oràrio | |||||||||||||||||||
| Clasifegasion climàtega | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Domìnio de primo liveło | .mw | ||||||||||||||||||
| Prefiso tełefònego | +265 | ||||||||||||||||||
| Tełèfono d'emerzensa | |||||||||||||||||||
| Catàłogo | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||||||||||||
| Preza ełètrega | |||||||||||||||||||
Premi Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.
| |||||||||||||||||||
| Istòrego | |||||||||||||||||||
Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. → | |||||||||||||||||||
| Sito web | malawi.gov.mw | ||||||||||||||||||
|
| |||||||||||||||||||
El Małaui o Malawi xe no Stato de l'Afrika del Sud.
El konfina co la Tanzania a nordest, el Mozambiko a sudest, e lo Zambia a nordovest.
Zeografia
[canbia | canbia el còdaxe]El Malawi xe diviso in altipiani, Shire a sud e Nyka a nord.
El monte pi alto xe el Mulanje (3002 m), ke xe anca el konfin meridionale de la Rift Valley.
Non ga sboki sul mar ma xe bagná a nordest dal Lago Malawi,[14], ke xe el terzo lago pi grande de l'Afrika.
El Lago Malawi kuerze el 25% del paexe e ghe da la karateristica prinzipal.
Storia
[canbia | canbia el còdaxe]Antighità
[canbia | canbia el còdaxe]Da rikatamenti paleontologici se sa ke ghera ominidi ke vivea rente al Lago Malawi za un milion de ani fa.
Popolasioni preistorike xera presenti 60 000 ani fa.
I portoghezi xe rivá su le sponde del lago inte el XVI sekolo ma no ga lasá dokumentasion atendibile.
I marcanti arabi vegnea in ste zone par katurar sciavi.
David Livingstone risalì el fiume Shire fin al lago inte el 1859.
El famoso Tippu Tip gavea el kontrol de la region e sera kostruio na citá fortificada par difendarse da le tribù lokali.
Inte el 1891, i britaneghi ga fondá el protetorato de l’Afrika Centrale Britanika, inte el 1907 i ga kambiá el nome in inte el Protetorato de Nyasaland.
Indipendensa
[canbia | canbia el còdaxe]I britaneghi ga mantegnù el kontrol fin a l’indipendenza inte el 1963.
El primo presidente fu Hastings Kamuzu Banda.
Banda l’è stá on presidente autoritario ke no gavea problemi a far kopar i opositori. Meso soto presion da la zente e da i paexi demokratici, Banda ga acetá de far on referendum su la situasion pułìtega del paexe.
El 14 giunio 1994, la majoria de la gente votò par el multipartiismo. N’ano dopo, el partio de oposision Fronte Demokràtego Unito (UDF) de Bakili Muluzi ga vinto le elesioni. El novo governo el ga prepará na nova kostitusion.
Muluzi l’è stá rieleto inte el 1999. Ne le elesioni del 2004, el kandidado a la presidenza dell'UDF, Bingu wa Mutharika, ga vinto e sa meso subito kontro Muluzi. La krisi pułìtega la kontinua fin ankò.
Zeografia politega
[canbia | canbia el còdaxe]La kavedal xe Lilongwe.
L'altra sità importante xe Blantyre, ke l'era la kavedal al tempo de la kolonia.
Demografia
[canbia | canbia el còdaxe]Etnie
[canbia | canbia el còdaxe]In Malawi se kata tante etnie, kuasi tute de origine bantu.
Le pi grandi xe cewa [15] nyanja, yao, tumbuka, lomwe, sena, tonga, ngoni, ngonde.
Religione
[canbia | canbia el còdaxe]La majoria xe kristiana (55% protestanti e 20% katoleghi), mentre il 20% xe musulman.
Léngue
[canbia | canbia el còdaxe]Ekonomia
[canbia | canbia el còdaxe]Pi de la metá de i malawiani vive soto el livel de povertá.
El paexe xe agrikolo, ma grandi estenstioni xe utilizá par le te, el tabako e la kana da zukaro par l’esportasion.
La peska sul lago Malawi xe na peska artigianale, anka se el pexe seko e salá l’è venduo in tuto el paexe. El chambo, on pexe locale, xe rikiesto da la ristorasione e da i hotel turistici rente al lago.
L’industria legera se kata a Lilongwe e Blantyre, le do citá pi grandi del paexe.
Ghe xe turixmo rente al lago.
Gałeria de someje
[canbia | canbia el còdaxe]Notasion
[canbia | canbia el còdaxe]- ↑ URL de refarensa: https://dbpedia.org/page/Malawi.
- ↑ URL de refarensa: https://thecommonwealth.org/our-member-countries/malawi. Data de consultasion: 21 de otobre del 2022. Tipo di riferimento: official member page.
- ↑ URL de refarensa: https://www.wto.org/english/thewto_e/countries_e/malawi_e.htm. Data de consultasion: 25 de disenbre del 2024. Tipo di riferimento: official member page.
- ↑ URL de refarensa: https://www.interpol.int/Member-countries/World. Editor: Interpol. Data de consultasion: 7 de disenbre del 2017.
- ↑ URL de refarensa: https://www.opcw.org/about-opcw/member-states/. Editor: Organizasion par ła Proibision de łe Arme Chìmeghe. Data de consultasion: 7 de disenbre del 2017.
- ↑ URL de refarensa: http://www.upu.int/en/the-upu/member-countries.html. Data de consultasion: 4 de majo del 2019.
- ↑ URL de refarensa: https://www.itu.int/online/mm/scripts/gensel8. Data de consultasion: 4 de majo del 2019.
- ↑ URL de refarensa: https://public.wmo.int/en/members/malawi. Data de consultasion: 26 de majo del 2020.
- ↑ URL de refarensa: https://www.who.int/choice/demography/by_country/en/. Data de consultasion: 21 de lujo del 2020.
- ↑ URL de refarensa: https://www.wcoomd.org/-/media/wco/public/global/pdf/about-us/wco-members/list-of-members-with-membership-date.pdf. Data de consultasion: 16 de marso del 2024. Pàzena: 6. Sostiene il qualificatore: data del scumìsio.
- 1 2 voze de refarensahdr.undp.org.
- ↑ URL de refarensa: http://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.ZS.
- ↑ voze de refarensaiec.ch.
- ↑ ciamá anca Niassa
- ↑ la loro lengoa, el chichewa, xe la lengoa nasional
- ↑ Mulanje
- ↑ Shire
Altri projeti
[canbia | canbia el còdaxe]
Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so Malawi
el detien schemi gràfeghi so
Łinganbi forèsti
[canbia | canbia el còdaxe]- Sito ufisałemalawi.gov.mw.
- MalawiTreccani.it – Enciclopedie on line, Istituto de ła Ençiclopedia Italiana.
- Lina Maria Calandra, Paola Salvatori, MALAWI, in Ençiclopedia Italiana, IX Appendice, Istituto de ła Ençiclopedia Italiana, 2015.
- Riccardo Martelli, Emma Ansovini, MALAWI, in Ençiclopedia Italiana, VII Appendice, Istituto de ła Ençiclopedia Italiana, 2007.
- Claudio Cerreti e Emma Ansovini, MALAWI, in Ençiclopedia Italiana, VI Appendice, Istituto de ła Ençiclopedia Italiana, 2000.
- Gian Paolo Calchi Novati, MALAWI, in Ençiclopedia Italiana, V Appendice, Istituto de ła Ençiclopedia Italiana, 1993.
- Salvatore Bono, MALAWI, in Ençiclopedia Italiana, IV Appendice, Istituto de ła Ençiclopedia Italiana, 1979.
- Malawi, in Disionàrio de istòria, Istituto de ła Ençiclopedia Italiana, 2010.
- (IT, DE, FR) Małauihls-dhs-dss.ch, Disionàrio stòrego de ła Svìsara.
- (EN) MalawiEnçiclopedia Britannica, Encyclopædia Britannica, Inc.
| Controło de autorità | VIAF (EN) 138148995952859751705 · ISNI (EN) 0000 0001 2186 7269 · LCCN (EN) n80089996 · GND (DE) 4074495-4 · BNF (FR) cb12141219n (data) · BNE (ES) XX453562 (data) · NDL (EN, JA) 00567487 · WorldCat Identities (EN) n80-089996 |
|---|
