క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం

క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం
మొదటిది: గాంధీ నెహ్రూతో ఉద్యమం గురించి చర్చిస్తున్న దృశ్యం. రెండవది: భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ ఆధ్వర్యంలో బెంగళూరులో నిర్వహించిన ఊరేగింపు. మూడవది: భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ ఆధ్వర్యంలో బెంగళూరులో నిర్వహించిన మరో ఊరేగింపు. నాలుగవది: భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ ఆధ్వర్యంలో బసవనగుడి, బెంగళూరులో నిర్వహించిన బహిరంగ సభ.
తేదీ	1942–1945
పౌర ఘర్షణల్లో పాల్గొన్న పక్షాలు
భారత జాతీయవాదులు భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ ఖుదాయి ఖిద్మత్‌గార్ బోల్షెవిక్–లెనినిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సిలోన్, బర్మా) యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ బ్రిటిష్ రాజ్ మద్దతు ఇచ్చినవారు: ఆల్ ఇండియా ముస్లిం లీగ్ హిందూ మహాసభ భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ
జననష్టం
బ్రిటిష్ అంచనా ప్రకారం: 1,028 మంది మరణించారు 3,125 మంది గాయపడ్డారు 100,000 మందికి పైగా అరెస్టయ్యారు కాంగ్రెస్ అంచనా ప్రకారం: 4,000–10,000 మంది మరణించారు 63 మంది అధికారులు మరణించారు 2,000 మంది అధికారులు గాయపడ్డారు 200 మంది అధికారులు పారిపోయారు లేదా విధేయత మార్చుకున్నారు

క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం (భారత్ విడిచి పో ఉద్యమం) అనేది రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో, 1942 ఆగస్టు 8న అఖిల భారత కాంగ్రెస్ కమిటీ బొంబాయి సమావేశంలో మహాత్మా గాంధీ ప్రారంభించిన రాజకీయ ఉద్యమం. దీని ప్రధాన లక్ష్యం భారతదేశంపై బ్రిటిష్ పాలనకు ముగింపు పలకాలని డిమాండ్ చేయడం. క్రిప్స్ రాయబారం ద్వారా బ్రిటన్ తన యుద్ధ ప్రయత్నాలకు భారతీయుల మద్దతు పొందడంలో విఫలమైన తరువాత, 1942 ఆగస్టు 8న బొంబాయిలోని గోవాలియా ట్యాంక్ మైదాన్ లో చేసిన తన భారత్ విడిచి పో ప్రసంగంలో గాంధీ "చేయండి లేదా చనిపోండి" (Do or Die) అనే పిలుపునిచ్చాడు. అప్పటి వైస్రాయ్ లిన్‌లిత్‌గో ఈ ఉద్యమాన్ని "1857 తర్వాత జరిగిన అత్యంత తీవ్రమైన తిరుగుబాటు"గా అభివర్ణించాడు.

అఖిల భారత కాంగ్రెస్ కమిటీ గాంధీ పేర్కొన్న "భారతదేశం నుండి బ్రిటిష్ వారు క్రమబద్ధంగా వైదొలగాలి" అనే డిమాండ్‌తో దేశవ్యాప్తంగా సామూహిక నిరసన ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించింది. అప్పటికే యుద్ధంలో నిమగ్నమై ఉన్నప్పటికీ బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం తక్షణమే కఠిన చర్యలకు దిగింది. గాంధీ ప్రసంగం జరిగిన కొద్ది గంటల్లోనే భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ కు చెందిన దాదాపు మొత్తం అగ్రనాయకత్వాన్ని విచారణ లేకుండానే అరెస్టు చేసి జైలుకు పంపింది. వారిలో చాలా మంది యుద్ధం ముగిసే వరకు జైలులోనే ఉండి ప్రజలతో సంబంధాలు కోల్పోయారు. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి వైస్రాయ్ కార్యనిర్వాహక మండలి, అఖిల భారత ముస్లిం లీగ్, హిందూ మహాసభ, సంస్థాన రాజ్యాలు, ఇండియన్ ఇంపీరియల్ పోలీస్, బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ, ఇండియన్ సివిల్ సర్వీస్ మద్దతు లభించింది. యుద్ధకాల వ్యయాల వల్ల లాభపడుతున్న అనేక మంది భారతీయ పారిశ్రామికవేత్తలు కూడా భారత్ విడిచి పో ఉద్యమానికి మద్దతు ఇవ్వలేదు. విదేశాల నుండి ముఖ్యమైన మద్దతు అమెరికా నుంచి లభించింది. అమెరికా అధ్యక్షుడు ఫ్రాంక్లిన్ డి. రూజ్‌వెల్ట్, బ్రిటన్ ప్రధానమంత్రి విన్‌స్టన్ చర్చిల్ పై భారతీయుల కొన్ని డిమాండ్లను అంగీకరించాలని ఒత్తిడి తెచ్చాడు.

ఈ ఉద్యమంలో బ్రిటిష్ వ్యతిరేక బహిష్కరణలు, వలస ప్రభుత్వంతో అన్ని రకాల లావాదేవీలను నిరాకరించడం వంటి కార్యక్రమాలు చోటుచేసుకున్నాయి. దేశంలోని పలు ప్రాంతాల్లో బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా హింసాత్మక ఘటనలు కూడా జరిగాయి. వలస ప్రభుత్వం పదివేల సంఖ్యలో నాయకులను అరెస్టు చేసి, 1945 వరకు కారాగారంలో నిర్బంధించింది. చివరకు భారతదేశాన్ని దీర్ఘకాలం పాలించడం సాధ్యం కాదని బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం గ్రహించింది. యుద్ధానంతర కాలంలో అధికారాన్ని శాంతియుతంగా, గౌరవప్రదంగా ఎలా బదిలీ చేయాలనే ప్రశ్న ప్రధాన అంశంగా మారింది.

1945లో కారాగారంలో ఉన్న జాతీయవాద నాయకులందరినీ విడుదల చేయడంతో ఈ ఉద్యమం ముగిసింది. ఉద్యమం సందర్భంగా ప్రాణాలు కోల్పోయిన ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధులలో ముకుంద కాకతి, మతంగిని హాజ్రా, కనకలత బారువా, కుశాల్ కొన్వర్, బోగేశ్వరి ఫుకానాని తదితరులు ఉన్నారు.

1992లో భారతీయ రిజర్వు బ్యాంకు భారత్ విడిచి పో ఉద్యమ స్వర్ణోత్సవం సందర్భంగా ఒక రూపాయి స్మారక నాణెాన్ని విడుదల చేసింది.

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం, భారత ప్రమేయం

బెంగళూరులోని బసవనగుడిలో చార్లెస్ ఫ్రీయర్ ఆండ్రూస్‌ బహిరంగ ఉపన్యాసం

1939లో బ్రిటిష్ భారత గవర్నర్ జనరల్ లార్డ్ లిన్‌లిత్‌గో, భారతీయ నాయకులను సంప్రదించకుండా భారతదేశాన్ని రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో భాగస్వామ్యం చేయడంతో భారత జాతీయవాదులు తీవ్ర ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశారు. అఖిల భారత ముస్లిం లీగ్ యుద్ధానికి మద్దతు ఇవ్వగా, కాంగ్రెస్‌లో మాత్రం అభిప్రాయ భేదాలు నెలకొన్నాయి.

యుద్ధం ప్రారంభమైన అనంతరం, 1939 సెప్టెంబరులో వార్ధాలో జరిగిన కార్యవర్గ సమావేశంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ఒక తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది. అందులో అక్ష రాజ్యాలకు వ్యతిరేకంగా జరిగే యుద్ధానికి షరతులతో కూడిన మద్దతు ప్రకటించింది. అయితే ప్రతిఫలంగా భారత స్వాతంత్ర్యాన్ని కోరగా, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఆ డిమాండ్‌ను తిరస్కరించింది.

సామ్రాజ్యవాద ఆధీన ప్రాంతాలు, వలసలు, ప్రత్యేక హక్కులు, స్థిరపడ్డ ప్రయోజనాలను కాపాడడానికే ఈ యుద్ధం జరిగితే, భారతదేశానికి దానితో ఎలాంటి సంబంధం ఉండదు. అయితే ఈ యుద్ధం ప్రజాస్వామ్యాన్ని, ప్రజాస్వామ్య ఆధారిత ప్రపంచ వ్యవస్థను రక్షించడానికి జరిగితే, భారతదేశానికి దానిపై అత్యంత ఆసక్తి ఉంది... బ్రిటన్ ప్రజాస్వామ్యాన్ని పరిరక్షించి విస్తరించడానికి యుద్ధం చేస్తే, ముందుగా తన వలస ప్రాంతాల్లో సామ్రాజ్యవాదానికి ముగింపు పలికి, భారతదేశంలో సంపూర్ణ ప్రజాస్వామ్యాన్ని స్థాపించాలి. భారత ప్రజలకు స్వీయ నిర్ణయాధికారం కల్పించాలి... స్వేచ్ఛా, ప్రజాస్వామ్య భారతదేశం దాడులను ఎదుర్కొనే పరస్పర రక్షణ కోసం, అలాగే ఆర్థిక సహకారం కోసం ఇతర స్వేచ్ఛా దేశాలతో సంతోషంగా చేతులు కలుపుతుంది.

మహాత్మా గాంధీ ఈ తీర్మానానికి మద్దతు ఇవ్వలేదు. అహింసను విశ్వసించిన ఆయన యుద్ధానికి మద్దతు ఇవ్వడం తన సిద్ధాంతాలకు విరుద్ధమని భావించాడు. భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో ఆయన అహింసా మార్గాన్నే అనుసరించాడు. ఇదే విధానాన్ని అడాల్ఫ్ హిట్లర్, బెనిటో ముస్సోలిని, హిడెకి టోజోల వంటి నాయకుల విషయంలో కూడా అనుసరించాలని సూచించాడు. అయినప్పటికీ బ్రిటన్ యుద్ధం అత్యున్నత దశలో ఉన్నప్పుడు, జాతివివక్షకు వ్యతిరేక పోరాటానికి, బ్రిటిష్ యుద్ధ ప్రయత్నాలకు గాంధీ మద్దతు ప్రకటించాడు. బ్రిటన్ శిథిలాలపై స్వతంత్ర భారతదేశాన్ని నిర్మించాలనే ఉద్దేశం తనకు లేదని కూడా పేర్కొన్నాడు.

అయితే ఈ విషయంలో అభిప్రాయ భేదాలు కొనసాగాయి. భారతదేశంలో పెట్టుబడులను పరిమితం చేసి, దేశాన్ని కేవలం మార్కెట్‌గా, ఆదాయ వనరుగా మాత్రమే ఉపయోగించిన బ్రిటిష్ విధానాల వల్ల భారత సైన్యం బలహీనంగా, తగిన ఆయుధాలు, శిక్షణ లేకుండా ఉండిపోయింది. యుద్ధకాలంలో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం భారత బడ్జెట్‌పై మరింత ఆర్థిక భారం మోపగా, పన్నులు గణనీయంగా పెరిగి, వస్తువుల ధరలు దాదాపు రెండింతలు అయ్యాయి. యుద్ధ అవసరాల వల్ల కొంతమంది భారతీయ పారిశ్రామికవేత్తలు లాభపడినప్పటికీ, యుద్ధ ఉత్పత్తి, ఆర్థిక వ్యవస్థ నిర్వహణలో భారతీయులకు ఎక్కువ బాధ్యత ఇవ్వడానికి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం నిరాకరించడంతో వ్యాపార వర్గాలు అసంతృప్తికి గురయ్యాయి.

సుభాష్ చంద్రబోస్ అభిప్రాయం ప్రకారం, "భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో కొత్త అధ్యాయం భారత్ విడిచి పో ఉద్యమంతో ప్రారంభమైంది." రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం ప్రారంభమైన తరువాత బోస్ జర్మనీలో ఇండియన్ లెజియన్ను ఏర్పాటు చేశాడు. అనంతరం జపాన్ సహకారంతో ఇండియన్ నేషనల్ ఆర్మీని పునర్వ్యవస్థీకరించి, అక్ష రాజ్యాలు మద్దతుతో బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా గెరిల్లా యుద్ధంను నడిపించాడు.

వైస్రాయ్ లార్డ్ లిన్‌లిత్‌గో ఈ ఉద్యమాన్ని "1857 తరువాత జరిగిన అత్యంత తీవ్రమైన తిరుగుబాటు"గా అభివర్ణించాడు. 1942 ఆగస్టు 31న విన్‌స్టన్ చర్చిల్ కు పంపిన తన టెలిగ్రామ్‌లో ఆయన ఇలా పేర్కొన్నాడు:

1857 తరువాత జరిగిన అత్యంత తీవ్రమైన తిరుగుబాటును ఎదుర్కొంటున్నాను. సైనిక భద్రతా కారణాల దృష్ట్యా దీని తీవ్రతను, విస్తృతిని ఇప్పటివరకు ప్రపంచానికి వెల్లడించలేదు. గ్రామీణ ప్రాంతాల విస్తృత భాగాల్లో గుంపుల హింస కొనసాగుతోంది. సెప్టెంబరులో మా యుద్ధ ప్రయత్నాలను దెబ్బతీయడానికి మరింత విస్తృత విధ్వంసక చర్యలు జరిగే అవకాశం ఉందనే ఆందోళన నాకు ఉంది. మారుమూల ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్న యూరోపియన్ల ప్రాణాలు కూడా ప్రమాదంలో ఉన్నాయి.

అమెరికా రిపబ్లికన్ పార్టీ అధ్యక్ష అభ్యర్థి వెండెల్ విల్కీ, వై.ఎం.సి.ఎ. అధికారి షెర్వుడ్ ఎడ్డీలు గాంధీని కలవాలని ప్రణాళిక వేసినప్పుడు, లిన్‌లిత్‌గో దానిని "మా అంతర్గత వ్యవహారాల్లో అమెరికా జోక్యం"గా అభివర్ణించి, వారిని నిరుత్సాహపరచాలని చర్చిల్‌ను కోరాడు. భారత జాతీయవాదులు సూత్రప్రాయంగా యునైటెడ్ స్టేట్స్ భారత స్వాతంత్ర్యానికి మద్దతు ఇస్తుందని భావించి, అమెరికాను తమ మిత్రదేశంగా చూశారు. అయితే చర్చిల్‌పై తీవ్ర ఒత్తిడి తెస్తే తాను రాజీనామా చేస్తానని హెచ్చరించడంతో, అమెరికా మౌనంగా బ్రిటన్‌కు మద్దతు ఇచ్చింది. అదే సమయంలో యుద్ధ ప్రయత్నాలకు భారతీయ ప్రజల మద్దతు పెంచేందుకు ప్రచార కార్యక్రమాలు నిర్వహించింది. అయితే సరిగా నిర్వహించని ఆ అమెరికా ప్రచార కార్యక్రమం భారతీయుల అసంతృప్తిని మరింత పెంచింది.

క్రిప్స్ రాయబారం

1942 మార్చిలో, యుద్ధంలో ఇష్టంలేకుండానే పాల్గొంటున్న అసంతృప్త భారతదేశం, ఐరోపాలో దిగజారుతున్న యుద్ధ పరిస్థితులు, భారత సైనికులు, సాధారణ ప్రజల్లో పెరుగుతున్న అసంతృప్తి నేపథ్యంలో, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్ నాయకుడు స్టాఫర్డ్ క్రిప్స్ నాయకత్వంలో ఒక ప్రతినిధి బృందాన్ని భారతదేశానికి పంపింది. ఈ బృందం చేపట్టిన ప్రయత్నం క్రిప్స్ రాయబారం ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ మిషన్ ప్రధాన ఉద్దేశ్యం యుద్ధకాలంలో భారతదేశం నుంచి సంపూర్ణ సహకారం పొందేందుకు భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ తో ఒక ఒప్పందం కుదుర్చుకోవడం. దానికి ప్రతిగా బ్రిటిష్ కిరీటం, వైస్రాయ్ వద్ద ఉన్న అధికారాలను ఎన్నికైన భారత శాసనసభకు క్రమంగా బదిలీ చేయడం (అధికార వికేంద్రీకరణ) ప్రతిపాదించబడింది. అయితే ఈ చర్చలు విఫలమయ్యాయి. ఎందుకంటే భారతదేశానికి స్వపరిపాలన ఎప్పుడు కల్పిస్తారనే స్పష్టమైన కాలపట్టికను గానీ, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఏ అధికారాలను వదులుకుంటుందనే విషయాన్ని గానీ ఈ ప్రతిపాదనలు పేర్కొనలేదు. పరిమిత డొమినియన్ హోదా మాత్రమే ఇవ్వాలనే బ్రిటిష్ ప్రతిపాదన భారత జాతీయోద్యమానికి ఆమోదయోగ్యం కాకపోవడంతో క్రిప్స్ మిషన్ ఎటువంటి ఫలితాన్ని సాధించలేకపోయింది.

ఉద్యమం ప్రారంభానికి దారితీసిన కారణాలు

1939లో జర్మనీ, బ్రిటన్‌ల మధ్య రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పుడు, బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉన్న భారతదేశం కూడా స్వయంచాలకంగా యుద్ధంలో భాగమైంది. 1935 భారత ప్రభుత్వ చట్టం ప్రకారం తగిన సంఖ్యలో భారతీయ సంస్థానాలు సమాఖ్య ప్రభుత్వ ఏర్పాటుకు అంగీకరించి ఉంటే, భారతదేశం తరఫున యుద్ధం ప్రకటించే అధికారం వైస్రాయ్‌కు ఏకపక్షంగా ఉండేది కాదు.

యుద్ధ ప్రకటన అనంతరం, 1939 అక్టోబరు 10న జరిగిన సమావేశంలో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ కార్యవర్గం జర్మనీ దూకుడును ఖండిస్తూ తీర్మానం చేసింది. అదే సమయంలో, భారతదేశాన్ని ముందుగా సంప్రదించకుండా యుద్ధంలో భాగస్వామి చేయడం సమంజసం కాదని, అలాంటి యుద్ధంలో భారతదేశం పాల్గొనదని కూడా స్పష్టం చేసింది. దీనికి ప్రతిస్పందనగా వైస్రాయ్ 1939 అక్టోబరు 17న ఒక ప్రకటన విడుదల చేశాడు. ప్రపంచ శాంతిని కాపాడడానికే బ్రిటన్ ఈ యుద్ధం చేస్తోందని, యుద్ధం ముగిసిన తరువాత భారతీయుల ఆకాంక్షలకు అనుగుణంగా 1935 భారత ప్రభుత్వ చట్టంలో సవరణలు చేస్తామని అందులో పేర్కొన్నాడు.

ఈ ప్రకటనపై మహాత్మా గాంధీ స్పందిస్తూ, "విభజించి పాలించు అనే పాత విధానమే కొనసాగుతోంది. కాంగ్రెస్ రొట్టె కోరితే, దానికి రాయి ఇచ్చారు" అని వ్యాఖ్యానించాడు. కాంగ్రెస్ అధిష్ఠానం ఆదేశాల మేరకు ఎనిమిది ప్రావిన్సుల కాంగ్రెస్ మంత్రివర్గాలు వెంటనే రాజీనామా చేశాయి. కాంగ్రెస్ మంత్రుల రాజీనామాను ముస్లిం లీగ్ నాయకుడు ముహమ్మద్ అలీ జిన్నా ఘనంగా స్వాగతించాడు. 1939 డిసెంబరు 22ను ఆయన విమోచన దినంగా ప్రకటించి వేడుకలు నిర్వహించాడు. గాంధీ ఆ వేడుకలు నిర్వహించవద్దని జిన్నాను కోరినా ఫలితం లేకపోయింది. 1940 మార్చిలో జరిగిన ముస్లిం లీగ్ లాహోర్ మహాసభలో జిన్నా తన అధ్యక్ష ప్రసంగంలో భారత ముస్లింలకు ప్రత్యేక దేశం — పాకిస్తాన్ — అవసరమని ప్రకటించాడు.

ఇదే సమయంలో ఇంగ్లాండ్‌లో కూడా కీలక రాజకీయ మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. ప్రధానమంత్రి నెవిల్ చాంబర్లేన్ స్థానంలో విన్‌స్టన్ చర్చిల్ బాధ్యతలు చేపట్టాడు. 1935 భారత ప్రభుత్వ చట్టాన్ని పార్లమెంట్‌లో ముందుకు తీసుకెళ్లిన భారత వ్యవహారాల కార్యదర్శి మార్క్వెస్ ఆఫ్ జెట్లాండ్ పదవికి రాజీనామా చేశాడు. యుద్ధ పరిస్థితులు మరింత క్లిష్టంగా మారడంతో భారతీయులను శాంతింపజేయాలనే ఉద్దేశంతో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం భారతీయుల కొన్ని డిమాండ్లను పరిగణనలోకి తీసుకోవాల్సి వచ్చింది. ఈ నేపథ్యంలో 1940 ఆగస్టు 8న వైస్రాయ్ ఆగస్టు ఆఫర్ ను ప్రకటించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదనను కాంగ్రెస్, అనంతరం ముస్లిం లీగ్ కూడా తిరస్కరించాయి.

కాంగ్రెస్ డిమాండ్లు తిరస్కరించబడటంతో దేశవ్యాప్తంగా అసంతృప్తి పెరిగింది. వార్ధాలో జరిగిన కాంగ్రెస్ కార్యవర్గ సమావేశంలో గాంధీ వ్యక్తిగత శాసనోల్లంఘన ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించాలనే తన నిర్ణయాన్ని ప్రకటించాడు. బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా పోరాటం చేయడానికి సత్యాగ్రహమే అత్యుత్తమ మార్గమని ప్రజలు మరోసారి విశ్వసించారు.

గాంధీ తన అనుచరుడు వినోబా భావేను ఈ ఉద్యమానికి తొలి సత్యాగ్రహిగా ఎంపిక చేశాడు. దేశవ్యాప్తంగా యుద్ధ వ్యతిరేక ప్రసంగాలు జరిగాయి. బ్రిటిష్ యుద్ధ ప్రయత్నాలకు సహకరించవద్దని సత్యాగ్రహులు ప్రజలకు పిలుపునిచ్చారు. ఈ ఉద్యమ ఫలితంగా సుమారు పద్నాలుగు వేల మంది సత్యాగ్రహులు అరెస్టయ్యారు. అనంతరం 1941 డిసెంబరు 3న వైస్రాయ్ వారందరినీ విడుదల చేయాలని ఆదేశించాడు. అదే సమయంలో పెర్ల్ హార్బర్‌పై దాడితో ఐరోపా, ఆసియా యుద్ధ పరిస్థితులు మరింత తీవ్రతరమయ్యాయి. ఈ పరిస్థితులను దృష్టిలో ఉంచుకుని కాంగ్రెస్ తన కార్యక్రమాన్ని పునఃసమీక్షించి వ్యక్తిగత సత్యాగ్రహ ఉద్యమాన్ని ఉపసంహరించుకుంది.

1942 మార్చిలో వచ్చిన క్రిప్స్ మిషన్ వైఫల్యం కూడా భారత్ విడిచి పో ఉద్యమం ప్రారంభానికి ప్రధాన కారణాలలో ఒకటిగా నిలిచింది. రాజకీయ ప్రతిష్ఠంభనను తొలగించేందుకు 1942 మార్చి 22న బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం సర్ స్టాఫర్డ్ క్రిప్స్ ను భారతదేశానికి పంపింది. భారత రాజకీయ పార్టీలతో చర్చలు జరిపి బ్రిటన్ యుద్ధ ప్రయత్నాలకు వారి మద్దతు పొందడమే ఈ రాయబారం లక్ష్యం. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం సమర్పించిన ముసాయిదా ప్రకటనలో భారతదేశానికి డొమినియన్ హోదా కల్పించడం, రాజ్యాంగ సభ ఏర్పాటు చేయడం, ప్రావిన్సులు తమకు తామే ప్రత్యేక రాజ్యాంగాలు రూపొందించుకునే హక్కు వంటి ప్రతిపాదనలు ఉన్నాయి. అయితే ఇవన్నీ రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం ముగిసిన తరువాత మాత్రమే అమలు చేస్తామని పేర్కొన్నారు.

కాంగ్రెస్ ప్రకారం, ఈ ప్రకటన భారతదేశానికి భవిష్యత్తులో నెరవేర్చే వాగ్దానాన్ని ఇచ్చింది. దీనిపై గాంధీ వ్యాఖ్యానిస్తూ, "ఇది మునిగిపోతున్న బ్యాంకుకు చెందిన పోస్ట్ డేటెడ్ చెక్కు." అని అన్నాడు. భారతదేశంపై జపాను దండయాత్ర ముప్పు, భారతదేశాన్ని రక్షించడానికి బ్రిటిషు వారి అసమర్థతలను జాతీయ నాయకులు గ్రహించడం ఇతర కారణాలు.

తక్షణ స్వాతంత్ర్యం కోసం తీర్మానం

వార్ధాలో జరిగిన కాంగ్రెస్ వర్కింగ్ కమిటీ సమావేశం (1942 జూలై 14) బ్రిటిషు పాలన నుండి పూర్తి స్వాతంత్ర్యం కోరుతూ ఒక తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది. ఈ ముసాయిదా బ్రిటిషు వారు డిమాండ్లకు అంగీకరించకపోతే భారీ శాసనోల్లంఘనను ప్రతిపాదించింది.

అయితే ఇది పార్టీలోనే వివాదాస్పదమైంది. ప్రముఖ కాంగ్రెస్ జాతీయ నాయకుడు చక్రవర్తి రాజగోపాలాచారి ఈ నిర్ణయాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ కాంగ్రెస్ నుంచి తప్పుకున్నాడు. కొంతమంది స్థానిక, ప్రాంతీయ స్థాయి నిర్వాహకులు కూడా తప్పుకున్నారు. జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ, మౌలానా ఆజాద్ ఈ పిలుపు పట్ల ఆందోళన చెందారు, దాన్ని విమర్శించారు. కాని దానిని సమర్థించారు, చివరి వరకు గాంధీ నాయకత్వంలోనే పనిచేసారు. సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్, రాజేంద్ర ప్రసాద్, అనుగ్రహ నారాయణ్ సిన్హా ఈ శాసనోల్లంఘన ఉద్యమానికి బహిరంగంగా, ఉత్సాహంగా మద్దతు ఇచ్చారు. అనేకమంది ప్రముఖ గాంధీయులు, సోషలిస్టులు అశోక మెహతా, జయప్రకాష్ నారాయణ్ వంటివారు కూడా దీనికి మద్దతు పలికారు.

క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో చేరడానికి అల్లామా మష్రీకి ( ఖక్సర్ తెహ్రిక్ అధిపతి) ని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఆహ్వానించాడు. మష్రీకి దాని ఫలితం గురించి భయపడి, కాంగ్రెస్ వర్కింగ్ కమిటీ తీర్మానంతో ఏకీభవించలేదు. 1942 జూలై 28 న, అల్లామా మష్రీకి మౌలానా అబుల్ కలాం ఆజాద్, ఖాన్ అబ్దుల్ గఫర్ ఖాన్, మహాత్మా గాంధీ, సి. రాజగోపాలాచారి, జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ, రాజేంద్ర ప్రసాద్, పట్టాభి సీతారామయ్యలకు ఈ క్రింది టెలిగ్రాం పంపాడు. అతను ఒక కాపీని బులుసు సంబమూర్తి ( మద్రాస్ అసెంబ్లీ మాజీ స్పీకర్) కు కూడా పంపాడు. ఈ టెలిగ్రామ్‌ను పత్రికలలో ప్రచురించారు. ఆ టెలిగ్రామ్‌ ఇలా పేర్కొంది:

పండిట్ జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ రాసిన జూలై 8 నాటి ఉత్తరం నాకు అందింది. నిజాయితీగా చెప్పాలంటే నా ఉద్దేశంలో ఇది కొంత తొందరపాటుతో కూడుకున్నది. ముందు కాంగ్రెసుముస్లిం లీగ్‌తో చెయ్యికలిపి, హృదయపూర్వకంగా పాకిస్తాన్‌కు ఒప్పుకోవాలి. ఆ తరువాత పార్టీలన్నీ ఏకకంఠంతో క్విట్ ఇండియా అని నినదించాలి. బ్రిటిషు వాళ్ళు తిరస్కరిస్తే, సంపూర్ణ శాసనోల్లంఘన మొదలుపెట్టాలి.

తీర్మానం ఇలా చెప్పింది:

అందుచేత, కమిటీ భారతీయుల స్వేచ్ఛా స్వాతంత్ర్యాల హక్కును గుర్తిస్తోంది. అహింసా పద్ధతిలో సామూహిక ఉద్యమాన్ని వీలైనంత పెద్దయెత్తున మొదలుపెట్టాలని తీర్మానిస్తోంది. గత 22 యేళ్ళుగా సంపాదించుకున్న అహింసా శక్తిని దేశం ఈ ఉద్యమంలో వినియోగించుకుంటుంది. అహింసే ఈ ఉద్యమానికి మౌలిక సూత్రమని వాళ్ళు [ప్రజలు] గుర్తుంచుకోవాలి.

క్విట్ ఇండియా ఉద్యమానికి వ్యతిరేకత

క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం 75 వ వార్షికోత్సవానికి అంకితం చేసిన 2017 స్టాంప్ షీట్. ఇందులో పాట్నా లోని అమరవీరుల మెమోరియల్ (దిగువ-ఎడమ) ఉంది. గాంధీ తన 1942 ఆగస్టు 8 నాటి "డు ఆర్ డై" ప్రసంగం (3 వ స్టాంప్) ఉంది. దానిలో ఒక భాగం కూడా ఉంది. : "మన మంత్రం 'డు ఆర్ డై'. మేము భారతదేశాన్ని విడిపించుకుంటాము లేదా ఆ ప్రయత్నంలో చనిపోతాము; మా బానిసత్వం యొక్క శాశ్వతత్వాన్ని చూడటానికి మేము జీవించము. " (1 వ స్టాంప్).

భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో చురుకుగా ఉన్న అనేక రాజకీయ సంఘాలు క్విట్ ఇండియా ఉద్యమాన్ని వ్యతిరేకించాయి. వీటిలో ముస్లిం లీగ్, హిందూ మహాసభ, భారత కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ, రాచరిక సంస్థానాలూ ఉన్నాయి.

హిందూ మహాసభ

హిందూ మహాసభ వంటి హిందూ జాతీయవాద పార్టీలు క్విట్ ఇండియా ఉద్యమానికి పిలుపునివ్వడాన్ని బహిరంగంగా వ్యతిరేకించాయి. దానిని అధికారికంగా బహిష్కరించాయి. ఆ సమయంలో హిందూ మహాసభ అధ్యక్షుడైన వినాయక్ దామోదర్ సావర్కర్ "మీ పోస్టులకు కట్టుబడే ఉండండి" అనే పేరుతో ఒక లేఖ రాసే స్థాయికి కూడా వెళ్ళాడు. "దేశవ్యాప్తంగా మునిసిపాలిటీలు, స్థానిక సంస్థలు, శాసనసభల సభ్యులు, సైన్యంలో పనిచేస్తున్న వారూ ... " వారి పదవులకే అంటిపెట్టుకుని ఉండాలని, ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో చేరకూడదనీ ఈ ఉత్తరంలో రాశాడు. కానీ తరువాత, అనేక అభ్యర్ధనలు, ఒప్పందాల తరువాత, భారత స్వాతంత్ర్యం యొక్క ప్రాముఖ్యతను గ్రహించిన తరువాత, అతను భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో చేరడానికి నిర్ణయించుకున్నాడు.

క్విట్ ఇండియా ఉద్యమాన్ని బహిష్కరించాలని హిందూ మహాసభ అధికారిక నిర్ణయం తీసుకున్న తరువాత, బెంగాల్ లోని హిందూ మహాసభ నాయకుడు శ్యామా ప్రసాద్ ముఖర్జీ (ఇది ఫజలుల్ హక్ యొక్క క్రిషక్ ప్రజా పార్టీ నేతృత్వంలోని బెంగాల్ లో పాలక సంకీర్ణంలో భాగం) భారతదేశం విడిచిపెట్టమని బ్రిటిషు పాలకులకు కాంగ్రెస్ పిలుపునిస్తే వారు ఎలా స్పందించాలో బ్రిటిషు ప్రభుత్వానికి ఒక లేఖ రాశాడు. 1942 జూలై 26 నాటి ఈ లేఖలో ఇలా రాసాడు:

"కాంగ్రెస్ ప్రారంభించిన విస్తృత ఉద్యమం ఫలితంగా ఈ ప్రావిన్సులో ఏర్పడే పరిస్థితిని నేను ఇప్పుడు ప్రస్తావిస్తాను. యుద్ధ సమయంలో, సామూహిక భావనను రేకెత్తించి, అంతర్గత అవాంతరాలు లేదా అభద్రతకు కారణమయ్యే వారెవరైనా సరే, అధికారంలో ఉన్న ఏ ప్రభుత్వమైనా ప్రతిఘటించాలి ”. ఈవిధంగా అతడు బ్రిటిషు ప్రభుత్వ దృష్టిలో పడ్డాడు. స్వాతంత్ర్య వీరుల సమాచారాన్ని ప్రభుత్వానికి అందించాడు.

ఫజ్లుల్ హక్ నేతృత్వంలోని బెంగాల్ ప్రభుత్వం, దాని కూటమి భాగస్వామి హిందూ మహాసభతో కలిసి, బెంగాల్ ప్రావిన్స్‌లో క్విట్ ఇండియా ఉద్యమాన్ని ఓడించడానికి అన్ని ప్రయత్నాలు చేస్తుందని ముఖర్జీ పునరుద్ఘాటించాడు. దీనికి సంబంధించి ఒక కచ్చితమైన ప్రతిపాదన చేశాడు:

“బెంగాల్‌లో ఈ ఉద్యమాన్ని (క్విట్ ఇండియా) ఎలా ఎదుర్కోవాలి? అనేది ప్రశ్న. కాంగ్రెస్ ఎంత గట్టి ప్రయత్నాలు చేసినా, ప్రావిన్సులో ఈ ఉద్యమం పాతుకు పోనివ్వకుండా పరిపాలన సాగించాలి. ఏ స్వేచ్ఛ కోసం కాంగ్రెస్ ఉద్యమాన్ని తలపెట్టిందో ఆ స్వేచ్ఛ ఇప్పటికే ప్రజల ప్రతినిధులకు ఉందని ప్రజలకు చెప్పగలిగే అవకాశం బాధ్యతాయుతమైన మంత్రులకు ఉంది. కొన్ని రంగాలలో ఇది అత్యవసర సమయంలో పరిమితం కావచ్చు. భారతీయులు బ్రిటిషు వారిని విశ్వసించాలి - బ్రిటన్ కొరకు కాదు, వారికి ఏదో ప్రయోజనం కలుగుతుందనీ కాదు, కానీ ప్రావిన్స్ యొక్క రక్షణను స్వేచ్ఛనూ కాపాడుకోవడం కోసం. మీరు, గవర్నర్‌గా, ప్రావిన్స్ యొక్క రాజ్యాంగ అధిపతిగా పని చేస్తారు. మీ మంత్రి సలహాలే మీకు పూర్తిగా మార్గనిర్దేశం చేస్తాయి.

భారతీయ చరిత్రకారుడు ఆర్.సి.మజుందార్ కూడా ఈ విషయాన్ని గుర్తించి ఇలా పేర్కొన్నాడు:

"శ్యామ్ ప్రసాద్ కాంగ్రెస్ నిర్వహించిన ప్రజా ఉద్యమం యొక్క చర్చతో లేఖను ముగించాడు. ఈ ఉద్యమం అంతర్గత కల్లోలాన్ని సృష్టిస్తుందని, ప్రజలను ఉద్రేకపరచి యుద్ధ సమయంలో అంతర్గత భద్రతకు అపాయం కలిగిస్తుందని అతను ఆందోళన వ్యక్తం చేశాడు. అధికారంలో ఉన్న ఏ ప్రభుత్వమైనా దానిని అణచివేయవలసి ఉంటుందని అతను అభిప్రాయపడ్డాడు. కానీ దాన్ని హింస ద్వారా సాహించలేమని అతను అభిప్రాయపడ్డాడు.. . . . ఆ లేఖలో అతను పరిస్థితిలో తీసుకోవలసిన చర్యలను ఒక్కటొక్కటిగా పేర్కొన్నాడు. . . . "

రాచరిక సంస్థానాలు

ఈ ఉద్యమానికి రాచరిక సంస్థానాల్లో తక్కువ మద్దతు ఉంది, ఎందుకంటే సంస్థానాధీశులు దీన్ని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు. దీని వ్యతిరేకులకు నిధులు సమకూర్చారు.

భారత జాతీయవాదులకు అంతర్జాతీయ మద్దతు చాలా తక్కువ. సూత్రప్రాయంగా, భారత స్వాతంత్ర్యాన్ని యునైటెడ్ స్టేట్స్ గట్టిగా సమర్థిస్తోందని వారికి తెలుసు. అమెరికా మిత్రదేశమని వారు నమ్ముతారు. అయితే, మరీ వత్తిడి చేస్తే రాజీనామా చేసేస్తానని చర్చిల్ బెదిరించిన తరువాత, యుఎస్ నిశ్శబ్దంగా అతనికి మద్దతు ఇచ్చింది. యుద్ధ ప్రయత్నాలకు ప్రజల మద్దతు ఇవ్వమంటూ భారతీయులపై ప్రచార దాడి చేసింది. ఈ అమెరికన్ ఆపరేషన్ భారతీయులకు కోపం తెప్పించింది.

క్విట్ ఇండియా ఉద్యమానికి మద్దతు లేదు

రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్

రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్ (ఆర్ఎస్ఎస్) 1925 లో కెబి హెడ్గేవార్ స్థాపించినప్పటి నుండి కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని బ్రిటిషు వ్యతిరేక భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం నుండి దూరంగా ఉంటోంది. 1942 లో, ఎంఎస్ గోల్వాకర్ ఆధ్వర్యంలో, క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో చేరడానికి నిరాకరించింది. బాంబే ప్రభుత్వం ఆర్ఎస్ఎస్ స్థానాన్ని ప్రశంసించింది.

"సంఘ్ చట్టప్రకారం తనను తాను నిశితంగా ఉంచుకుంది. ముఖ్యంగా, ఆగష్టు 1942 లో సంభవించిన ఉద్యమాల్లో పాల్గొనడం మానేసింది". ".

బ్రిటిషు ప్రభుత్వం ఇలా చెప్పింది: ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ ప్రారంభించి, నిర్వహించిన బ్రిటిషు వ్యతిరేక ఉద్యమాల సమయంలో, సంఘ్ సమావేశాలలో..

"కాంగ్రెస్ ఉద్యమం నుండి దూరంగా ఉండాలని వక్తలు సంఘ్ సభ్యులను కోరారు. ఈ సూచనలను సభ్యులు సాధారణంగా పాటించేవారు".

క్విట్ ఇండియా ఉద్యమానికి ఆర్‌ఎస్‌ఎస్ మద్దతు ఇవ్వలేదని, ఆ సమయంలో ఆర్‌ఎస్‌ఎస్ అధిపతి (సర్‌సంగ్‌చాలక్), ఎంఎస్ గోల్వాకర్ తరువాతి కాలంలో చెప్పాడు. భారతీయ స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో ఇటువంటి నిబద్ధత లేని వైఖరి కారణంగా, సాధారణ భారతీయ ప్రజలతో పాటు సంస్థలోని కొంతమంది సభ్యులు కూడా సంఘ్‌ను అపనమ్మకంతోను, కోపంతోనూ చూడటానికి దారితీసింది, గోల్వాకర్ మాటల్లోనే..,

“1942 లో కూడా చాలా మంది హృదయాలలో బలమైన సెంటిమెంట్ ఉంది. ఆ సమయంలో కూడా సంఘ్ పని మామూలుగానే కొనసాగింది. సంఘ్ నేరుగా ఏమీ చేయకూడదని నిర్ణయించుకుంది. 'సంఘ్ అనేది నిష్క్రియాత్మక వ్యక్తుల సంస్థ, వారి చర్చల్లో పస ఉండదు' అనేది బయటి వ్యక్తులు మాత్రమే కాదు, మన స్వంత స్వయం సేవకులు కూడా చెప్పే అభిప్రాయం. ' ”

తమపై చేపట్టిన శాసనోల్లంఘనకు ఆర్‌ఎస్‌ఎస్ మద్దతు ఇవ్వడం లేదని, కాబట్టి వారి ఇతర రాజకీయ కార్యకలాపాలను పట్టించుకోకుండా వదిలెయ్యవచ్చనీ బ్రిటిషు ప్రభుత్వం పేర్కొంది. ఆర్‌ఎస్‌ఎస్, బ్రిటిషు ఇండియాలో శాంతిభద్రతలకు ముప్పు కాదని హోం శాఖ అభిప్రాయపడింది. ఆర్ఎస్ఎస్ ఏ విధంగానూ ప్రభుత్వ ఆదేశాలను ఉల్లంఘించలేదని, చట్టాన్ని పాటించటానికి సుముఖత చూపించిందనీ బాంబే ప్రభుత్వం నివేదించింది. 1940 డిసెంబరు లో, బ్రిటిషు ప్రభుత్వానికి అభ్యంతరకరంగా ఉండే కార్యకలాపాలకు దూరంగా ఉండమని తమ ప్రాంతీయ నాయకులకు ఆర్ఎస్ఎస్ ఆదేశాలు జారీ చేసిందని అదే బాంబే ప్రభుత్వ నివేదికలో చెప్పారు. "ప్రభుత్వ ఆదేశాలని వ్యతిరేకించమని" ఆర్ఎస్ఎస్, బ్రిటిషు అధికారులకు హామీ ఇచ్చింది.

స్థానిక హింస

బెంగళూరులోని మెడికల్ స్కూల్ ముందు పికెట్

జాన్ ఎఫ్. రిడిక్ ప్రకారం, 1942 ఆగస్టు 9 నుండి 1942 సెప్టెంబరు 21 వరకు, క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో:

550 పోస్టాఫీసులు, 250 రైల్వే స్టేషన్లపై దాడి చేసారు. అనేక రైలు మార్గాలను దెబ్బతీసారు. 70 పోలీస్ స్టేషన్లను ధ్వంసం చేసారు. 85 ఇతర ప్రభుత్వ భవనాలను తగలబెట్టడమో, ధ్వంసం చెయ్యడమో చేసారు. టెలిగ్రాఫ్ వైర్లు కత్తిరించిన సందర్భాలు సుమారు 2,500 ఉన్నాయి. బీహార్‌లో అత్యధిక స్థాయిలో హింస జరిగింది. శాంతి భద్రతలను పునరుద్ధరించడానికి భారత ప్రభుత్వం 57 బెటాలియన్ బ్రిటిషు దళాలను మోహరించింది.

జాతీయ స్థాయిలో నాయకత్వం లేకపోవడం అంటే తిరుగుబాటును పెంచే సామర్థ్యం పరిమితంగా ఉన్నట్లే. ఈ ఉద్యమం కొన్ని ప్రాంతాలలో స్థానిక ప్రభావాన్ని మాత్రమే చూపింది -ముఖ్యంగా మహారాష్ట్రలోని సతారా, ఒడిశాలోని తాల్చేర్, మిడ్నాపూర్ ల వద్ద. మిడ్నాపూర్ లోని తమ్లుక్, కొంటాయ్ ఉపవిభాగాలలో, స్థానిక ప్రజలు సమాంతర ప్రభుత్వాలను స్థాపించడంలో విజయవంతమయ్యారు. వీటిని రద్దు చేయమని 1944 లో గాంధీ వ్యక్తిగతంగా అభ్యర్థించే వరకు అవి పనిచేస్తూనే ఉన్నాయి. ఇప్పుడు ఉత్తర ప్రదేశ్ లో తూర్పు జిల్లా అయిన బలియాలో ఒక చిన్న తిరుగుబాటు జరిగింది. ప్రజలు జిల్లా పరిపాలనను పడగొట్టారు, జైలును తెరిచారు, అరెస్టు చేసిన కాంగ్రెస్ నాయకులను విడుదల చేశారు, వారి స్వంత స్వతంత్ర పాలనను స్థాపించారు. జిల్లాలో బ్రిటిషు వారు తమ అధికారాన్ని తిరిగి స్థాపించడానికి కొన్ని వారాలు పట్టింది. సౌరాష్ట్రలో (పశ్చిమ గుజరాత్‌లో) ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యత ఉన్న 'బహార్వతియా' సంప్రదాయం (అనగా చట్టం వెలుపల వెళ్లడం), అక్కడ ఉద్యమం విధ్వంసక చర్యలకు పాల్పడడంలో దోహదపడింది. గ్రామీణ పశ్చిమ బెంగాల్‌లో, కొత్త యుద్ధ పన్నులు, బలవంతంగా చేస్తున్న వరి ఎగుమతులపై రైతుల ఆగ్రహం క్విట్ ఇండియా ఉద్యమానికి ఆజ్యం పోసింది. 1943 లో గొప్ప కరువు వచ్చి ఉద్యమం ఆగిపోయేవరకు ఈ ఉద్యమం తిరుగుబాటు స్థాయికి చేరుకుంది.

ఉద్యమం అణచివేత

ఉద్యమం యొక్క ఒక ముఖ్యమైన విజయాలలో ఒకటి, తరువాత వచ్చిన అనేక కష్టాల కాలంలో కాంగ్రెస్ పార్టీని ఐక్యంగా ఉంచడం. భారత్-బర్మా సరిహద్దు వరకు జపాన్ సైన్యం ముందుకు రావడంతో ఇప్పటికే ఆందోళన చెందిన బ్రిటిషు వారు వెంటనే స్పందించి గాంధీని జైలులో పెట్టారు. పార్టీ వర్కింగ్ కమిటీ (జాతీయ నాయకత్వం) సభ్యులందరినీ జైలులో పెట్టారు. ప్రధాన నాయకుల అరెస్టు కారణంగా, అప్పటి వరకు తెలియని యువ నాయకురాలు అరుణా అసఫ్ అలీ ఆగస్టు 9 న AICC సమావేశానికి అధ్యక్షత వహించి జెండాను ఎగురవేసింది; ఆ తరువాత కాంగ్రెస్ పార్టీని బ్రిటిషు ప్రభుత్వం నిషేధించింది. ఈ చర్యలు జనాభాలో సానుభూతిని కలిగించాయి. ప్రత్యక్ష నాయకత్వం లేకపోయినప్పటికీ, దేశవ్యాప్తంగా పెద్దయెత్తున నిరసనలు, ప్రదర్శనలు జరిగాయి. కార్మికులు పెద్ద సమూహాలలో పనులు మానేసి, సమ్మెలకు దిగారు. అన్ని ప్రదర్శనలూ శాంతియుతంగా జరగలేదు - కొన్ని చోట్ల బాంబులు పేలాయి, ప్రభుత్వ భవనాలకు నిప్పంటించారు, విద్యుత్తును కత్తిరించారు, రవాణా కమ్యూనికేషన్ మార్గాలు తెగగొట్టారు.

క్విట్ ఇండియా ఉద్యమ కాలపు వీడియో

సామూహిక నిర్బంధాలతో బ్రిటిషు వారు వేగంగా స్పందించారు. లక్షకు పైగా అరెస్టులు జరిగాయి, సామూహిక జరిమానాలు విధించారు, ప్రదర్శనకారులను బహిరంగంగా కొట్టారు. పోలీసులు కాల్పులు జరిపిన సంఘటనల్లో వందలాది మంది పౌరులు మరణించారు. చాలా మంది జాతీయ నాయకులు భూగర్భంలోకి వెళ్లి రహస్య రేడియో స్టేషన్లలో సందేశాలను ప్రసారం చేయడం, కరపత్రాలను పంపిణీ చేయడం, సమాంతర ప్రభుత్వాలను ఏర్పాటు చేయడం వగైరా చర్యల ద్వారా తమ పోరాటాన్ని కొనసాగించారు. బ్రిటిషు వరిలో సంక్షోభ భావం బలంగా ఉంది. ఎంతలా అంటే, గాంధీని, ఇతర కాంగ్రెస్ నాయకులనూ భారతదేశం నుండి, దక్షిణాఫ్రికాకు గాని, యెమెన్కు గానీ తీసుకెళ్లడానికి ఒక యుద్ధనౌకను ప్రత్యేకంగా పంపించారు. కాని ఉద్యమం తీవ్రతరం చేస్తారనే భయంతో ఆ చర్య తీసుకోలేదు.

మూడేళ్లుగా కాంగ్రెస్ నాయకత్వం మిగతా ప్రపంచంతో సంబంధాల్లేకుండా తెగిపోయింది. గాంధీ భార్య కస్తూర్‌బాయి గాంధీ, అతని వ్యక్తిగత కార్యదర్శి మహాదేవ్ దేశాయ్ నెలల తేడాలో మరణించారు. గాంధీ ఆరోగ్యం క్షీణించింది. అయినప్పటికీ ఈ గాంధీ 21 రోజుల ఉపవాస దీక్ష చేసి, నిరంతర ప్రతిఘటన పట్ల సంకల్పాన్ని కొనసాగించాడు. 1944 లో బ్రిటిషు వారు గాంధీని ఆరోగ్య కారణాలపై విడుదల చేసినప్పటికీ, అతడు కాంగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని విడుదల చేయాలని డిమాండ్ చేస్తూ తన ప్రతిఘటనను కొనసాగించారు.

1944 ఆరంభం నాటికి, భారతదేశం మళ్లీ శాంతియుతంగా ఉంది. కాంగ్రెస్ నాయకత్వం ఇంకా ఖైదులోనే ఉంది. ఈ ఉద్యమం విఫలమైందనే భావన చాలా మంది జాతీయవాదులను నిరుత్సాహపరిచింది. అయితే జిన్నా, ముస్లిం లీగ్, అలాగే కాంగ్రెస్ ప్రత్యర్థులైన రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్, హిందూ మహాసభలు రాజకీయ మైలేజీ పొందే ప్రయత్నంలో గాంధీని, కాంగ్రెస్ పార్టీనీ విమర్శించారు.

ఇవి కూడా చూడండి

• గాంధీ ఫౌండేషన్
• క్విట్ ఇండియా ప్రసంగం
• బ్రిటిషు రాజ్
• భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం
• సహాయ నిరాకరణోద్యమం
• తెనాలిలో క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం
• యూసుఫ్ మెహెరల్లీ
• గాంధీ ఆర్ధిక పరిశోధన

ఇతర పఠనాలు

• Akbar, M.J. Nehru: The Making of India (Viking, 1988), popular biography
• Buchanan, Andrew N. (2011). "The War Crisis and the Decolonization of India, December 1941 – September 1942: A Political and Military Dilemma". Global War Studies. 8 (2): 5–31. doi:10.5893/19498489.08.02.01.
• Chakrabarty, Bidyut (1992). "Political Mobilization in the Localities: The 1942 Quit India Movement in Midnapur". Modern Asian Studies. 26 (4): 791–814. doi:10.1017/S0026749X00010076. JSTOR 312940. S2CID 146564132.
• Chakrabarty, Bidyut (1992). "Defiance and Confrontation: The 1942 Quit India Movement in Midnapur". Social Scientist. 20 (7/8): 75–93. doi:10.2307/3517569. JSTOR 3517569.
• Chopra, P. N. (1971). "'Quit India' Movement of 1942". Journal of Indian History. 49 (145–147): 1–56.
• Clymer, Kenton J. Quest for Freedom: The United States and India's Independence (Columbia University Press, 1995) online edition Archived 3 జనవరి 2005 at the Wayback Machine
• Greenough, Paul R. (1983). "Political Mobilization and the Underground Literature of the Quit India Movement, 1942–44". Modern Asian Studies. 17 (3): 353–386. doi:10.1017/S0026749X00007538. JSTOR 312297. S2CID 146571045.
• Herman, Arthur (2008). Gandhi & Churchill: The Epic Rivalry That Destroyed an Empire and Forged Our Age. Random House Digital. ISBN 978-0553804638.
• Hutchins, Francis G. India's Revolution: Gandhi and the Quit India Movement (1973) మూస:ISBN?
• Johnson, Robert (2011). "The Army in India and Responses to Low-Intensity Conflict, 1936–1946". Journal of the Society for Army Historical Research. 89 (358): 159–181. JSTOR 44231836.
• Krishan, Shri. "Crowd vigour and social identity: The Quit India Movement in western India." Indian Economic & Social History Review 33.4 (1996): 459–479.
• Panigrahi; D. N. India's Partition: The Story of Imperialism in Retreat (Routledge, 2004) online edition Archived 2013-06-21 at the Wayback Machine
• Pati, Biswamoy (1992). "The climax of popular protest: The Quit India Movement in Orissa". The Indian Economic & Social History Review. 29: 1–35. doi:10.1177/001946469202900101. S2CID 143484597.
• Patil, V. I. Gandhiji, Nehruji and the Quit India Movement (1984)మూస:ISBN?
• Read, Anthony, and David Fisher; The Proudest Day: India's Long Road to Independence (W. W. Norton, 1999) online edition Archived 27 జూన్ 2008 at the Wayback Machine; detailed scholarly history
• Venkataramani, M. S.; Shrivastava, B. K. Quit India: The American Response to the 1942 Struggle (1979)మూస:ISBN?
• Zaidi, A. Moin (1973). The way out to freedom: an inquiry into the Quit India Movement conducted by participants. Orientalia (India). p. 85.
• Muni, S. D. "The Quit India Movement: A Review Article", International Studies, (Jan 1977), 16#1 pp 157–168,
• Shourie, Arun (1991). "The Only fatherland": Communists, "Quit India", and the Soviet Union. New Delhi: ASA Publications. ISBN 978-8185304359
• Mansergh, Nicholas, and E. W. R. Lumby, eds. India: The Transfer of Power 1942–7. Vol. II. 'Quit India' 30 April–21 September 1942 (London: Her Majesty's Stationery Office, 1971), 1044pp online
• Pran Nath Chopra; Shri Ram Bakshi (1986). Quit India Movement: British secret documents, Vol. 1. Interprint. p. 17. ISBN 978-81-85017-32-7.

బాహ్య లంకెలు

• Rejected 'Quit India' resolution drafted by Mohandas K. Gandhi 27 April 1942