Andorra la Vella

	Nome orixinal Andorra la Vella (ca)
	Nome oficial Andorra la Vella (ca)
	Xentilicio Andorran (fr); andorreño (es); andorreña (es); andorrana (ca); андорцы (be-tarask); андорац (be-tarask); андорка (be-tarask); Andorrane (fr); andorrà (ca)

Andorra la Vella
	Nome orixinal Andorra la Vella (ca)
	Nome oficial Andorra la Vella (ca)
	Xentilicio Andorran (fr); andorreño (es); andorreña (es); andorrana (ca); андорцы (be-tarask); андорац (be-tarask); андорка (be-tarask); Andorrane (fr); andorrà (ca)
	Instancia de localidade de Andorra; cidade fronteiriza; cidade; capital nacional
	Parte de Andorra
Características
	Lingua oficial lingua catalá
Implicados
	Xefe de estado Cargo: cónsul maior ; Sergi Gonzalez ; Conxita Marsol Riart
	Xefe do goberno Cargo: cónsul menor ; Olalla Losada Seguin ; Marc Pons Martell (en)
	Membro de Federación Mundial de Cidades Turísticas
Datas
	Fundación / creación século IX
Localización
	Situado en Andorra la Vella, Andorra
	Bañado por Río Valira
	Comparte fronteira con La Massana; Sant Julià de Lòria; Escaldes-Engordany; Les Valls de Valira
	Irmandado con Foix; Sant Pol de Mar; Valls; Cidade de México
OpenStreetMap
	Coordenadas 42°30′26″N 1°31′20″L / 42.507222222222, 1.5222222222222
Cifras e dimensións
	Poboación 21.190 (2010) ; 19.408 (2012) ; 22.886 (2015) ; 22.151 (2018) ; 22.440 (2019) censo; 22.537 (2020) censo; 22.873 (2021) censo; 23.324 (2022) censo; 24.042 (2023) censo
	Poboación 21.190 (2010) ; 19.408 (2012) ; 22.886 (2015) ; 22.151 (2018) ; 22.440 (2019) censo; 22.537 (2020) censo; 22.873 (2021) censo; 23.324 (2022) censo; 24.042 (2023) censo
	Superficie 30 km²
	Superficie 30 km²
	Altitude 1.022 m
	Altitude 1.022 m
Código postal
Fontes e ligazóns
Código postal
Código postal	AD500
OpenStreetMap	2804753
VIAF	140183426
Freebase	/m/0g53z
	Páxina WEB andorralavella.ad
	Descrito pola fonte Dicionario Enciclopédico Brockhaus e Efron ; Tema: Q24332908
	Wikidata G:Commons C:Commons

Andorra la Vella^[1]^[2] é a capital e unha das sete parroquias do Principado de Andorra, sendo a máis pequena en superficie e tamén a máis poboada.

Ten 12 km² e 22.151 habitantes (2018), situada na confluencia dos ríos Valira d'Ordino e Valira d'Encamp a 1.013 m de altitude. Forma unha aglomeración urbana duns 50.000 habitantes coas poboacións de Escaldes-Engordany ao leste e Sant Julià de Lòria ao sur.
A industria principal é o turismo, aínda que tamén destacan o comercio e os rendementos do capital estranxeiro depositado nas súas oficinas bancarias. Prodúcense mobles, tabaco e coñac.

O edificio máis emblemático da cidade é a Casa de la Vall, do século XVI, sede do Consell General dende 1702 e con preciosas pinturas murais.

A igrexa parroquial está dedicada a Santo Estebo, conserva a ábsida e o campanario románicos do século XI. Ao sur da cidade está a igrexa románica de Santa Coloma, co campanario circular.

Historia

Hai constancia de poboamento na rexión dende antes da era cristiá. Menciónase a parroquia de Andorra pola primeira vez na acta de consagración da catedral de la Seu d'Urgell, no ano 839. É a capital do principado dende 1278, despois de que o Bispado de Urgell e o Condado de Foix decidisen compartir a soberanía do territorio andorrano. O sobrenome de "la Vella", derivado de "la Vila", engadiuse posteriormente para diferenciala do Principado.

O ano 1978 Escaldes-Engordany separouse da parroquia de Andorra.

En 1993 a nova Constitución estableceu un parlamento democrático, con sistema executivo, lexislativo e xudicial, todos situados na cidade.

Andorra a Vella optou a ser a sede dos Xogos Olímpicos de Inverno de 2010, que finalmente se celebraron en Vancouver (Canadá).

Demografía

A cidade de Andorra a Vella forma unha aglomeración urbana duns 50.000 habitantes xuntamente coas parroquias de Escaldes-Engordany ao leste e Sant Julià de Lòria ao sur. Esta aglomeración esténdese en sentido lonxitudinal seguindo o trazado da estrada.

Andorra a Vella ten 24.574 habitantes, segundo o censo de 2007. A poboación está composta por un 43% de cidadanos españois, 33% de andorranos, 11% de portugueses, e 7% de franceses, máis algunhas outras comunidades minoritarias.

A parroquia está formada por dúas entidades de poboación: Andorra la Vella e Santa Coloma.

Evolución demográfica
1865	1947	1965	1985	1995	2005
1.100	1.975	8.833	17.201	21.984	23.587

Turismo

Edificios e monumentos

Casa de la Vall. Un dos edificios máis emblemáticos da cidade, é unha casa-forte do século XVI que actualmente serve ao Consell General (parlamento andorrano) desde 1702.
Igrexa de Santo Estevo. Igrexa parroquial que conserva o atrio e o campanario románicos do século XI. O resto, son remodelacións feitas con posterioridade, as máis significativas, nos anos 1940 a cargo do arquitecto modernista Josep Puig i Cadafalch.
Igrexa de Santa Coloma. Edificio prerrománico situado ao sur da parroquia, en Santa Coloma d'Andorra. Ten un campanario circular.
Pont de la Margineda. Ponte románico que cruza o río Valira. Situado ao norte, na antiga aldea da Margineda -practicamente limítrofe coa parroquia de Sant Julià de Lòria- trátase da ponte medieval máis grande dos que se conservan no Principado.
Castelo e igrexa de Sant Vicenç d'Enclar. Situado a 1.126 metros de altura, por encima de Santa Coloma d'Andorra. Complexo medieval, antigamente fortificado, que se levantou sobre construcións romanas entre os séculos VII e VIII.

Economía

A principal fonte de ingresos é o turismo, así como o comercio e o sistema bancario no que non se pagaba impostos (xa que agora hai un novo imposto chamado ISI do 4%), factor que favorece os investimentos estranxeiros. Tamén se producen bens de consumo como mobles, tabaco e coñac.

Transportes

A cidade non ten aeroporto propio atopándose a tres horas dos aeroportos máis próximos, situados en: Tolosa, Xirona, Perpiñán, Lleida e Barcelona. Este é o resultado da súa poboación pequena e o seu territorio moi montañoso. Ademais, non ten estación de tren, aínda que hai un servizo de autobús que une a cidade coa estación de tren francés en L'Hospitalet-près-l'Andorre, que ten servizos de longo percorrido a París e tamén ao aeroporto de Barcelona.

Cidades irmandadas

Notas

↑ Goretti Sanmartín Rei et al. Servizo de Normalización Lingüística, Universidade da Coruña, ed. Criterios para o uso da lingua (PDF). ISBN 84-9749-199-8. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 30 de setembro de 2015. Consultado o 17 de decembro de 2014.
↑ Outras fontes empregan a forma Andorra a Vella (Universidade de Vigo Arquivado 01 de xuño de 2014 en Wayback Machine.)

Véxase tamén

Ligazóns externas

Comú d'Andorra la Vella (en catalán)
Andorra a Vella Arquivado 26 de agosto de 2019 en Wayback Machine.

[1] Goretti Sanmartín Rei et al. Servizo de Normalización Lingüística, Universidade da Coruña, ed. Criterios para o uso da lingua (PDF). ISBN 84-9749-199-8. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 30 de setembro de 2015. Consultado o 17 de decembro de 2014.

[2] Outras fontes empregan a forma Andorra a Vella (Universidade de Vigo Arquivado 01 de xuño de 2014 en Wayback Machine.)

[1]

[2]