રસ્તો અંધકારભર્યો હતો. એક માણસ સળગતુ ફાનસ રાખીને બેઠો હતો. મે પુછ્યુ, કેમ અહીં બેઠો છો?’ પેલા માણસે કહ્યું, ‘મારી પાસે જે ફાનસ છે તે ૩ ફૂટ દૂર સુધી જ પ્રકાસ આપે છે. મારે તો દૂર સામે સુધી જવું છે. એથી અજવાળાની રાહમાં બેઠો છું.’ મેં કહ્યું, ‘ તું ચાલતો તો થા. પ્રકાસ પણ આગળ-આગળ મળતો રહેશે.’

આ દેશની સમસ્યા અને પીડા શાં છે? આપણે વધુ પડતા બુદ્ધિમાન છીએ. બેઠા બેઠા ઘણી બાબતોનો વિચાર કર્યા કરીએ છીએ. આપણે કહીએ છીએ તો ખરા કે ટેકનોલોજીકલ ક્રાંતિ ક્યારે અને કેવી રીતે થઇ શકશે, પણ પછી લાંબી ગણતરીઓ કરવા માંડીએ છીએ અને તેનાથી ડરી જઇએ છીએ. એ કઠણ કામ છોડીને જે આજે થઇ શકે એટલું જ કરીએ છીએ. ધાર્મિક ઝઘડાઓમાં, ભાષાવાર પ્રાંતોની રચનામાં આપણે કર્યું તેમ. આમ વર્તવાથી, કાંઇપણ કર્યા વગર આપણને એમ લાગે છે કે આપણે કશું કરી રહ્યાં છીએ. અને સમય સમયનું કામ કરતો રહે છે.

ના, આ નહિ ચાલે. ટેકનોલોજીકરણનો માર્ગ, ભલે લાંબો લાગે તો પણ તેની શરૂઆત આજે અત્યારે જ કરવી જોઇએ. તો જે બીજા દેશો કરી શક્યાં એ આપણે કરી શકીશું. સંકલ્પની જરૂર છે, શ્રમની જરૂર છે. નહિ તો આપણે રોજ પાછા પડતા જઇશું, જ્યાં છીએ ત્યાંથી પણ પાછા હટતા જઇશું.

થોડાવખત પહેલા મેં એક અહેવાલ વાંચ્યો હતો. તેમા જણાવ્યું હતું કે સમસ્ત વિશ્વમાં જેટલા વૈજ્ઞાનિકો પેદા થયા, તેમાંના નેવુ ટકા ફક્ત પાછલા પચાસ વર્ષોમાં જ થઇ ગયા છે. આ નેવુ ટકામાંથી પણ પચાસ ટકાથી વધુ એકલા અમેરિકામાં છે. એનો એ અર્થ થયો કે સમસ્ત મનુષ્યજાતિનાં ઇતિહાસમાં જેટલો વૈજ્ઞાનિક વિચાર, ચિંતન, પ્રતિભાનો વિકાસ થયો, તેનો પચાસ ટકા હિસ્સો એક જ દેશમાં થયો અને હજી એ પ્રતિભા વધતી જાય છે. એ દેશ થોડા વખતમાં એ જગ્યાએ પહોંચી જશે કે જ્યાં પહોંચતા આપણને ઘણી જ મુશીબત પડે. તેથી આપણે ત્વરા કરવાની જરૂર છે, પરંતુ આપણું ચિંતન જુદા પ્રકારનું છે.

આપણે તો એ ચિંતામાં પડયા છીએ કે સંપતિની વહેંચણી કઇ રીતે કરવી? હડતાલો કેમ પાડવી? ઘેરો કેમ ઘાલવો? યુનિવર્સિટીની પરીક્ષા કેમ આઘીપાછી કરવી? વગેરે કાર્યોમાં પડયા રહીએ છીએ.

એક ગામ મૈસૂરમાં રહે કે મહારાષ્ટ્રમાં, ચંડીગઢ પંજાબમાં રહે કે હરિયાણામાં આવા પાગલપણાની વાતમાં ગૂંચવાયેલા રહીએ છીએ. આપણાં પાગલપણાનો પાર નથી. ચંડીગઢ જ્યાં છે ત્યાં છે, છતાં આપણે નકામા હેરાન થઇએ છીએ.