ગુજરાતીઓની ખાવાની ખાસ સ્ટાઈલ જૈન પિત્ઝા અને ચાઈનીઝ ભેળ

Posted on ઓક્ટોબર 7, 2009. Filed under: ખાણી પીણી | ટૅગ્સ:ખાણીપીણી, ગાંઠિયા, પાણીપુરી, bhel puri, gujarati food |

આઈઆઈએમના એક વિદ્યાર્થીએ અન્ય પ્રાંત કે દેશની વાનગીની રેસીપી કે બનાવવાની પઘ્ધતિમાં જે તે રાજ્યની પ્રજાની ખાસિયત અને સ્વાદ અને રૂચિના સંદર્ભમાં થતા ફેરફાર અંગે રસાળ થિસીસ લખ્યો હતો જેમાં સ્વાભાવિકપણે ગુજરાત ભારતના તમામ રાજ્યોમાં જુદુ પડતુ હોઇ કેન્દ્ર સ્થાને હતું.

 પિત્ઝા માટે જાણીતી અમેરિકાની કંપનીને તેના તેજ પિત્ઝામાં વિશ્વમાં પ્રથમ વખત ગુજરાતમાં ફેરફાર કરવો પડ્યો હતો. જૈન પિત્ઝાની કેટગરી જો શરૂ ના થઇ હોત તો અમેરિકાની કંપનીની ફ્રેન્ચાઇઝ ચલાવવા કોઇ તૈયાર નહોતુ. હવે અમેરિકા અને યુરોપમાં પ્યોર ગ્રીન વેજ તરફ આકર્ષાતી ગોરી પ્રજા માટે જૈન પિત્ઝા ખાસ્સી કુતુહલતા જન્માવી રહ્યા છે.

જૈન પિત્ઝાની સાથે સાથે ચાઇનીઝ ફૂડને પણ પોતિકો સ્પર્શ આપવામાં નહીં છોડનાર ગુજરાતના ખાવાના શોખીનોએ ચાઇનીઝ ભેળ નામની સાવ નવી જ વાનગીને જન્મ આપ્યો. કોઇ ચીનાને આ ભેળ ખવડાવીને આપો તો તેને તમ્મર ચઢી જાય.

અન્ય ચાઇનિઝ વાનગીઓમાં પણ એવું જ છે. ખરેખર ચીનાઓ નોન વેજ આઇટમ જ ખાય છે. આપણે ચાઇનિઝના નામે ભલે ચાઇનિઝ ખાતા હોઈએ પણ ખરેખર તો આ આપણી રીતે બનાવાતી વેજ મોડિફાઇડ ચાઇનિઝ જ છે. અહીં ચાઇનિઝ સમોસા પણ છે !

ગુજરાતમાં જૈન ભાજીપાંઉ અને જૈન ઢોંસા બનાવવાની તૈયારી હોય તો જ આ ધંધામાં પડાય. ખાવા-પીવાની રીતે ગુજરાત બેજોડ છે. તેની પોતાની વાનગીઓનો આગવો રસથાળ છે તો બીજી તરફ બીજા રાજ્યો કે પ્રજાની વાનગીને હોંશભેર અપનાવે છે પણ તેની પોતાની આગવી સ્વાદ-સોડમ ઉમેરીને.

વડા પાંવ હવે અમદાવાદમાં હીટ પુરવાર થઈ ચુકયા છે. વડાપાંવ મુળ મુંબઇની આઇટમ છે પણ મુંબઇમાં બે પાંઉ વચ્ચે મસાલા વગરનું કોરૂ વડુ જ મુકીને પાઉ દબાવીને આપવામાં આવે છે. અમદાવાદમાં પાંઉના અંદરના પડને તેલ કે બટરમાં લસણના મસાલાથી તવા પર ફેરવાય છે. વડા પણ થોડા તીખા અને મસાલેદાર હોય છે. સાથે ટોમેટાના કેચઅપમાં વડાને દાળની જેમ બોળીને ખવાય છે.

એક જમાનામાં અમદાવાદમાં દાળવડાનો દબદબો હતો. દાળવડા અમદાવાદની ઓળખ હતી. પણ દાળવડા અમદાવાદ સુધી જ સીમીત રહ્યા. નવી પેઢીના ટેસ્ટ બદલાતા દાળવડા હવે જાણે વરસાદી વાનગી બની ગઈ હોય તેમ વરસાદ વખતે જ ગરમાગરમ દાળવડા, કાંદા અને લીલા મરચાં મોંમાં પાણી લાવી દે છે. જો કે શહેરમાં હજુ દાળવડાના પરંપરાગત શોખીનો માટે જાણીતા કાઉન્ટરો છે જ.

પાણીપુરી આમ તો દિલ્હી ચાટના પરિવારની વાનગી છે. ગુજરાત સિવાય તમામ રાજ્યોમાં તે લગભગ એક જ રીતે પીરસાય છે. પણ અમદાવાદ સહિત ગુજરાતના ઘણા શહેરોમાં પાણી પુરીના પાણીના સાતેક જાતના પ્રકાર જોવા મળે છે. લસણનું પાણી, લિંબુનું પાણી, આદુનું પાણી, જલજીરા પાણી વગેરે.

નવતાડના નાના ત્રિકોણીય સમોસા ગુજરાતની આગવી શોધ છે. ચોરાફળી કે ચોળાફળીને કેમ ભુલાય. બીજા રાજયોમાં આ ફરસાણની મઝા નથી. નાના સમોસાની ચટણીની મઝા છે તેમ ચોળાફળી સાથે તમતમતી ફુદીના-મરચાંની પ્રવાહી ચટણી તેની જાન છે. બળબળતા બપોરે, મોં પરથી પરસેવાની ધાર વહેતી હોય ત્યારે ચોળાફળીને ચટણીમાં ડુબાડીને ખાવાની મઝા કંઈક ઔર હોય છે.

રોજના ૧૦,૦૦૦ કિલો ખમણ અને ઢોકળા એકલું અમદાવાદ જ ઝાપટી જાય છે. ઢોકળા ચોખા-મગના પણ બને. વાટેલી દાળના પણ બનાવાય છે અને ચણાના લોટના નાયલોન ખમણ પણ આગવો મોભો ધરાવે છે. ઢોકળાની પણ વળી પાછી જુદી ચટણી, જે કઢી જેવી હોય છે.

ગાંઠિયા, ફાફડા આમ જોવા જઈએ તો સૌરાષ્ટ્રની આઇટમ પણ અમદાવાદ, વડોદરા, સુરત વગેરેમાં કઢી-ચટણી જોઇને સૌરાષ્ટ્ર વાસીઓને થોડુ કૌતુક થતુ હોય છે.

વાનગીઓની આયાત કરવાનું ગુજરાત શોખીન છે. ગુજરાતી, પંજાબી, સાઉથ ઇન્ડિયન, મઘ્ય પ્રદેશની નમકીન, દિલ્હીની ચાટ કે ચાઇનીઝ ફૂડ પ્રત્યે ભારે સમાન આદર ધરાવે છે. સવારે ગુજરાતી અને સાંજે કાઠિયાવાડી, પંજાબીની જમાવટ રેસ્ટોરામાં થાય. પિત્ઝા અને બર્ગર ઘેર બેઠા મંગાવી લો.

કેલરી અંગેનું ભારોભાર અજ્ઞાન પ્રવર્તતુ હોઇ સવારે એક કલાક ચાલીને આવ્યા પછી જે કેલેરી બાળે તેનાથી ડબલ ઘેર આવીને પડીકામાં બંધાવેલું આરોગીને મેળવી લે છે. ઘણા ફીટનેસ શોખીનો તો ચાલવાનો દોડવાનો વ્યાયામ કરીને સીધા ખાવાના જોઇન્ટસ પર જ પહોંચી જાય છે. વળી પાછા તેઓ ગૌરવભેર કહેતા હોય છે કે કસરત કરવાથી એક ફાયદો થયો…. ભુખ ઉઘડી ગઈ ! છેલ્લા કેટલાય મહિનાઓથી સવારના ફરવા નીકળતા કે અભ્યાસ-નોકરી અર્થે જનારાઓએ સ્ટોલ પર પૌઆ-બટાકા ખાવાનું શરૂ કર્યું છે. બ્રેક ફાસ્ટમાં ઇડલી પણ સ્ટાન્ડર્ડ છે.

અમદાવાદના દાળવડા જેમ અન્ય શહેરોમાં આવકાર ના પામી શક્યા તેમ સુરતની આઇટમ લોચો કે ભાવનગરના ચટણીવાળા પાંવ-ગાંઠિયા પણ અન્ય શહેરોમાં પ્રતિસાદ ના મેળવી શકયા. જો કે ભાવનગરથી તમારા સ્નેહી તમને ગાંઠિયાનું પેકેટ મોકલાવે તે મનભાવન હોય છે. જામનગરની સુકી ગોળ ખસ્તાકચોરી આ જ રીતે વખણાય છે.

ભાખર વડી પણ પ્રચલિત છે. મારવાડી કંદોઇ જે પેંડા બનાવે છે તેની પણ દુનિયા છે તો સૌરાષ્ટ્રમાં રાજકોટ, જૂનાગઢ, શિહોર, ભાવનગરની બનાવટ અને સ્વાદમાં જમીન-આસમાનનો ફર્ક છે. સૌરાષ્ટ્રમાં બાસુંદી ઘેર મંગાવાતી હોય છે. આપણે ત્યાં શિખંડ અને મઠ્ઠાનો મહિમા છે. સુરતની ઘારી અને ખંભાતની સુતરફેણી પણ ગુજરાતમાં અન્ય ગામોમાં હીટ ના નીવડી, આ આઇટમો જે તે સ્થાનિક વ્યકિત મોકલાવે તો ગૌરવભેર ખવાતી હોય છે. પણ તેને યાદ નથી કરાતી.

સૌરાષ્ટ્રમાં મહત્તમ રીતે ગાંઠિયા, ફાફડા, ચેવડો જ વર્ષોથી સરતાજ છે. બીજી વાનગીઓ, નાસ્તા, ફરસાણને દિલથી આવકાર નથી મળતો. હજુ અન્ય પ્રાંતની વાનગીઓ, ચાટ, નમકીન, ફાસ્ટ ફુડની બનાવટ કે ટેસ્ટ એ હદે વિકસ્યો નથી.

જો કે આઇસ્ક્રીમમાં અમદાવાદ, રાજકોટ, ભાવનગર, સુરતની આગવી દુનિયા છે.

આઇસ્ક્રીમની પોતાની રીતે જ ઉભી કરેલી રેસીપી ભારતમાં માત્ર ગુજરાતમાં જ જોવા મળે છે. જાણીતી કંપનીઓના આઈસ્ક્રીમ, પ્રત્યેક પાર્લરના પોતાના આઈસ્ક્રીમ, આઇસ્ક્રીમના ગોળા, કેન્ડી, ફુલ્ફી, ચોપાટી જેવી વેરાયટી હોય છે. ફાલુદા, નારિયેળ, આદુ અને મરચાંનો આઈસ્ક્રીમ પણ મળે ! નારંગીનો આઇસ્ક્રીમ વર્ષો પહેલા આખા ભારતમાં સૌ પહેલા અમદાવાદના માણેકચોકમાં શરૂ થયો હતો. હવે તો કોલ્ડ કોફી અને ફ્રુટનાં રેડીમેઇડ જયુસની લારીઓનો ટ્રેન્ડ પણ શરૂ થયો છે. સૌરાષ્ટ્રમાં બ્લ્યુ ગોળીવાળી બોટલ સોડા પછી ફાઉન્ટેન સોડા પણ એટલી જ પ્રચલિત બની છે. ભાવનગરમાં હજુ પણ એક સોડાના બે કે ત્રણ ભાગ તેવો ઓર્ડર આપી શકાય છે. અમદાવાદમાં બાર્લી વોટર અને ફ્રુટ બિયરનો યુવા પેઢીમાં ક્રેઝ વધતો જાય છે.

આવી તો ખાના-ખજાનાની કેટલીય વાતોનો રસથાળ પીરસી શકાય તેમ છે.

ગુજરાત સમાચાર માંથી સાભાર