એકલવીર

છેલ્લા બે વર્શથી દરેક રામનવમી પર ગુજરાત સમાચારમાં આ લેખ વાંચીને હું માથૂ ખંજવાળૂ છુ?

આજે રામ નવમી ઃ ભગવાન રામનો ૨૧ લાખા ૬૫ હજાર  ૯૮૨ મો જન્મ દિવસ

મેં ઇન્ટર્નેટ પર રીસર્ચ કર્યુ તો  આ માહીતી મળે છે .

when load Rama was born?

“12.30 p.m. of 10th January 5114 BC”

આ લખુ છુ એ ૨૦૧૮ નુ ઇન્ગ્લિસ વર્ષ. છે. એટલેકે રામ નો જન્મ આજથી લગભગ ૬૧૩૨ વર્ષ પહેલા થયો હતો.

હવે સવાલ એ છે કે શા માટે ગુજરાત સમાચાર આવી ખોટી અફવા ફેલાવી રહ્યુ છે.

મોક્ષ, ઘણો જ આકર્શક શબ્દ છે.

અને ઘણાના જીવન નો એક માત્ર આધાર -સ્તંભ. કદાચ કોઇ વૈજ્ઞાનીક રીતે સાબીત કરી દે કે  એવુ કૈ  નથી.  કોઇ  પરમ ધામ, અક્ષરધામ, સ્વર્ગ, વૈકુંઠ, જન્નત નથી તો કદાચ કૈ કેટલાય લોકો આત્મહત્યા કરી નાખે.

મોક્ષ, એટલે કે મુક્તી. જીવનમાં ઘણાને કશાક થી મુક્ત થવું છે. ઘણાને થાક લાગે છે.  આ સંસાર દુખોનો દરીયો છે. વારંવાર લેવા પડતા જન્મ મરણ ના ફેરા માથી મુક્ત થવાની વાત લગભગ બધા જ કરે છે.

શું ખરેખર મોક્ષ મળ્યા પછી જ્ન્મ નથી?   તો કહે છે કે શાવ એવું નથી. તમે ઇચ્છો ત્યારે અવતરી શકો.

જો તમે ઇશ્વરને ચાહો તો તેના બનાવેલા સંસાર ને કેમ નફરત કરી શકો. એ ઇશ્વર તમને કેવી રીતે સ્વીકારે જ્યારે તમે આ સંસારને ગાળૉ દેતા હોવ.

જો ખરેખર મોક્ષની અવસ્થા અતી આનંદમય હોય તો શા માટે ઇસ્વરને આ સંસારનૂં સર્જન કરવું પડ્યુ.  જ્યારે આ સંસાર નહોતો ત્યારે ઇશ્વર શું એકલા અને મુક્ત અવસ્થામાં નતા. શા માટે તેમને એકલતા નડી.

કદાચ કોઇને આ રીતે ખરેખર મોક્ષ મળતો હોય તો  એવું પણ બને કે , ઇસ્વર આવી બગળેલી કેરીઓ આ સંસારને વધુ ન બગાડે, કે જે માટે સંસારનુ સર્જન  કર્યુ એ  હેતુ ને જ નસ્ટ ન કરી દે એ માટે આવા નિરસ લોકોને મોક્ષ આપતો હશે.   અથવા તો કદાચ દયા કે કરુણાવશ, મોક્ષ આપતો હશે કે ખરેખર હવે તુ ખુબ થાકી ગયો છે તો ચાલ ૨-૩ હજાર વર્શ માટે તારે જન્મ નહી લેવાનો, બસ!

મોક્ષ ને હું કદાચ આ રીતે પણ સમજી શકું.   ઇશ્વરે સંસારમાં એક લય ની સ્થાપના કરી છે. જેમકે રાત અને દીવસ. સ્વાસ અને નીશ્વાસ,  જન્મ અને મ્રુત્યુ. શીયાડો અને ઉનાડો. એમ ઘણૂ બધુ. આ સંસાર આ રૂતુ ચક્રોને આધીન છે.    આ દરેક તત્વનું મીશ્રણ અને તાલ જરુરી છે.  એવી જ રીતે છે, કર્મ અને વિશ્રામ. આખા દીવસના કામ પછી જ્યારે આપણે થાકીયે ત્યારે  ત્યારે ખુબ મીઠી નીંદર મડે છે. અને સારી ઉંઘને લીધે બીજા દીવસે આપણે પાછા તાજામાજા. શું આ એક દીવસનો મોક્ષ નહોત?. શૂં આપણે એક દીવસ માટે મુક્ત નહોતા થયા.? અને શા માટે આપણે જાગ્યા? શું ફરીથી પેલું થકવી નાખતુ કામ કરવા માટે. શું રાત્રીની મુક્ત અવસ્થા શુંદર નહોતી. ? તો કદાચ આ જ રીતે ૧૦૦ વર્શના દુખ ભર્યા જીવનમાંથી જ્યારે મ્રુત્યુની ચાદર ઓઢીયે ત્યારે કદાચ ૧૦૦ વર્શ માટે વીશ્રામ મડે, એવો કોઇ હંગામી અવસ્થા, કે જેને તમે પરમ ધામ, કે વૈકુંઠ કહો. તો  વાત વ્યાજબી છે.   પણ જેમ આપણે નીન્દ્રામાંથી જાગી જઇએ તેમ ધામમાંથી જન્મી જૈઇએ તો જ ધામનૂં મહ્ત્વ છે. નહીતો મોક્ષ મને મંજુર નથી.

મોક્ષના માર્ગે ચલનારાઓની જે પ્રાથમીક દશા છે. તેને જીવન્મુક્ત અવસ્થા કહે છે. જીવન્મુક્ત એટલે કે  શરીરમાં હોવા છતા પણ કોઇ જ બંધ નહી, મોહ નહી માયા નહી, અપેક્ષા નહી. બધુ છોડી દેવાનું અને રાહ જોવાની મ્રુત્યુની. અને જ્યારે મ્રુત્યુ આવે ત્યારે જાગ્રુત રહેવાનું અને પ્રયત્ન પુર્વક બીજા જ્ન્મથી પોતાને રોકિ લેવાનો.    કહેવું જેટલુ સરળ છે. એટલું જ અસંભવ છે.

ચાલો તમે એક પ્રયોગ કરો, છેલ્લા કેટલાય વર્શોથી હું કરું છુ, પણ આજ દીન શુધી સફળ નથી થયો. જ્યારે સુવા માટે જાવ ત્યારે સંકલ્પ કરો કે હું સુઇસ નહી. સરીર સુઇ જાય તેવા બધા પ્રયત્નો કરો, જેમકે ગરમ પાણીથી હાથ પગ ધોવો, શક્ય હોય તો ગરમ દુધ પિવો.  વગેરે, પણ જેવા પથારી મા જાવ તેવા સજાગ થઇ જાવ, એ ઘડીની રાહ જુઓ જ્યારે ખરેખર તમે સુઇ જાવો છો.  તમારું લક્ષ એવું હોવુ  જોઇએ કે તમે આખી રાત્રી જગ્રુત રહો. પણ કદાચ જો તમે એ ક્ષણ માત્ર પકડી લો કે જ્યારે ખરેખર નીદ્રાધીન થાવો છો, તો પણ જગ જીત્યા. નહીતો પછી તમે જ વિચારી લો કે જો તેમ નીંદ્રામા જતી એક ક્ષણને પણ પકડી નથી શકતા તો મ્રુત્યુ એટલે કે મહાનીન્દ્રામાં જવાની ક્ષણને કેવી રીતે પકડશો?

આપણા સમાજમાં અત્યારે જાતીના ભેદભાવો ખુબ જ ઓછા થયા છે. તે એક સારી બાબત છે. પણ હજુ એક જાતીવાદનો અંડરકરંટ જોવા મળે છે જે હુ મારા અનુભવોથી દર્શાવવા માગુ છું.

હું જાતીએ વાળંદ છુ. મારા પીતાજીની અટક વાળંદ છે, પરંતુ મારી અટક શર્મા છે, તમે સમજી શકો છો આવું કેમ હશે. વાળંદ તરીકેની ઓળખ છુપાવવા માટે જ તો. અને બીજા કારણોમાં તો એવું કે વર્શો પહેલા અમે ભ્રાહ્મણો હતા, અને એની લાંબી કહાનીઓ.  પણ મારા માટે જવાબદારી વધી જતી. હું કેટલાય વર્શો સુધી બેંગલોરે રહ્યો. ત્યા લોકો પુછે. તમે ભ્રાહ્મણ છો? તો હુ  કહેતો ‘ના’ અમે બાર્બર  છીયે. કારણકે કદાચ વાળંદ કહેવાથી એ ન સમજે. અને તો ય ન સમજે તો રીતસર હું કહેતો, અમારી જ્ઞાતી વાળ કાપવાનું કામ કરે છે. આ વાત મે છેક અમેરીકામાં પણ  કરી, મોટી મોટી કંપનીઓના બોસ લોકો સાથે પણ કરી, અને હંમેશા પ્રામણીકતાથી કોશીશ કરી કે સામેવાળાને મારી જ્ઞાતી વીશે જે ઉત્કંઠા છે તે પુરી સંતોષાય. અને એટલીજ પ્રમાણીકતાથી હું અહી ગુજરાતમાં પણ મારી ઓળખ આપું છુ.  આ રીતે મારા પીતાએ મારી અટક બદલીને જે ઉપકાર કર્યો એ બધો ધુળ કરી નાખુ છું. ઉપરથી પાનકાર્ડ, બેંક ખાતામાં જે તકલીફ પડે એ અલગ.

પરંતુ મારી જ્ઞાતીના બીજા લોકો, આવા પ્રસંગોએ જે સીફતથી પોતાની જાત છુપાવે તે જોઇને મ્હોંમાં આંગડા જ  નાખી દઉ છુ. કેટલાય લોકો તો રીતસરના પટેલ કહેવડાવે, મોટા ભાગના લોકો પારેખ લખાવે, પરંતુ બાપ દાદાએ જે કામ કરીને અમારી ઓડખ ઉભી કરી, તે એટલે કે વાળંદ હવે કોઇ નથી લખાવતુ.સાચી વાત તો એ છે કે જો મજબુરી ન હોય તો હવે કોઇ પણ વ્યક્તી વાળ કાપવાનું કામ પસંદ નથી કરતો.

અમે મુળ ચરોતરના, અને ચરોતરના પટેલો, જો મશહુર છે પોતાની આખાબોલી ભાષાને લીધે, સરદાર પટેલ પણ તેમની સ્પષ્ટવાદીતા માટે પ્રખ્યાત છે. પરંતુ  સીક્કાની બીજી બાજુ એ છે, કે આ પટેલ કોમ, જવાબદાર છે, વાળંદ કોમમાં આટલી હદ સુધી લઘુતા ગ્રંથી ગુશાળવા માટે. ચરોતરનો પટેલ સમાજના કેટલાય લોકો આજે પણ ગંદી ગાળો બોલે છે.   અને આ ગાળૉમાં એક ગાળ છે ઘાંઇજા,  વાતે વાતે આ સબ્દ આવી જાય. આ ઘાંઇજા એટલેકે વાળંદ.

તમને તમારા  પર અને તમારી જાતી પર માન હોવું જોઇએ. બીજા એ ન કરી શકે, કઇ કેટલાય વર્શોથી પટેલો દ્વારા  વાળંદ સબ્દને ગાળમાં રુપાંતરીત કરી અમારી જ્ઞાતીના આજ્ઞાત મનમાં એક લઘુતા ગ્રંથી નું જે બીજ રોપી દીધુ છે, જે હું હજુ આજે પણ  જોઇ શકું  છું.

આજે બ્યુટીપાર્લરના નામે મોટાભાગે પટેલો જ વાળ કાપે છે, વાળંદ નહી. પટેલને જો પ્રોફીટ મળે તો વાળ કાપવાના ધંધામાં કોઇ પ્રોબ્લેમ નથી, અમેરીકા જઇને આ જ પટેલોને કેવા કેવા કામો કર્યા છે તે જગજાહેર છે. છતા હું પટેલ, એમ તે ગર્વથી કહેશે. વાળંદ કેમ નહી? હવે પાટીદાર અનામત આંદોલન શરૂ કર્યુ છે. તમે જ કહો આ ડબલ સ્ટાન્ડર્ડ નહી તો બિજુ શું

એક બીજો શબ્દ છે ‘હજામત’ આ શબ્દ ત્યારે વપરાય જ્યારે, તમે કોઇ  અર્થ વગરનું કામ કરતા હોવ. જેમકે  ‘તો શું અમે અહીં હજામત કરીએ છીએ’. અથવા કોઇની ચાડી  ચુગલી કરવી વગેરે.

તો શું એ કામ નથી, આજે મોટા મોટા પગારો આપીને આપણે ડીપ્લોમેટ રાખીએ છીએ શું આ હજામત નથી.લવાદની જે કળા છે, જેને MBA, માં નેગોસીએશન સ્કીલ તરીકે ઓળખાય તે શુ, હજામત ન કહેવાય.? પહેલાના જમાનામાં ગામના બે દરબારો કે પટેલો આપશમાં જાની દુશ્મન હશે પણ એક જ વાળંદ  આગળ માથુ નમાવશે. અને એ બધી જ ડીપ્લોમેટીક સંભાવનાઓની ચર્ચા કરશે જે થકી દુશ્મની ઓછી થાય. શું એ નાનું કામ હતું.

આ બધું જ હું સમજુ છુ, જાણું છુ, અને એટલે જ હું ગર્વથી કહું છુ કે હું વાળંદ છુ, અને એક જ અફશોશ છે કે મારી જ્ઞાતીના બીજા  લોકોમાં હજુ પણ સદીઓથી પટેલો દ્વારા કંડીશન કરાયેલા સંશ્કારોને લીધે, પોતાની જાતી પ્રત્યે સન્માન નથી. દરેક વ્યક્તીને પોતાની જાતી અને પોતાના પુર્વજો પ્રત્યે સન્માન હોવું જોઇએ. એનું સૌથી પહેલુ કારણ તો એ કે બીજા એ નહી કરે, ચાહે તો પણ નહી કરી શકે.

વાળંદ આખા ગામની ચીંતા કરશે પણ ,પોતાના સમાજ સાથે નહી જોડાય, પટેલ આખા ગામની ખોદમણી કરશે પણ પોતાના પટેલ સમાજ માટે મરી ફીટશે. આ પરસ્પર વિરોધી ગુણ કેવી રીતે વીકશ્યા તે ખરેખર અભ્યાસનો વિષય કહેવાય.

વાળંદ શા માટે સમાજ વિરક્ત છે તેનો એક ઉત્તમ  દાખલો જુઓ, અમારી કુળદેવી એટલેકે લીંબચ મા, કહેવાય છે કે મ્હોંમાં ટચલી આંગડી છે. લોકવાયકા એવી છે, લીંબચ માએ ના પાડી હતી ,છતા સોનામહોરની લાલચમાં વાળંદનો ધંધો સ્વીકાર્યો.  આ આખી વાત કોને ફેલાવી તે તો ઇશ્વર જ જાણે. પરંતુ તેમાં બે ઘુઢ અર્થ છે. એક તો એ કે જે સમાજ પોતાની કુળદેવી વાત ન માને એ સમાજ કેવી રીતે એકતાનું મહત્વ સમજે. સ્વાભાવીક છે, કુળદેવી એટલે બીજુ શું સમાજના મોવડીઓ જ ને? બીજો ઘુઢાર્થ આખો સમાજ પોતાના જ ધંધાને નફરત કરે છે. નહીતો કુળદેવી એટલે કે મા અંબાનો અવતાર, તેને વડી કામમાં નાનમ કેવી? હવે તમેજ  લઘુતાગ્રંથી અમારા લોહિમાં જ નહી અમારા DNA માં કેવી સિફતથી ઉતારી દીધી છે. હજુ કમશે કમ એક સદી લાગશે આ લઘુતા-ગ્રંથી જતા.

થોડા દિવસો પહેલા, પ્રીતીબેનનો એક લેખ હતો, જો વિજળી ન રહે તો.. એ અંતર્ગત એક કલ્પના એ હતી કે TV અને મોબાઇલ બંધ થઇ જાય એટલે જખ મારીને માણસે પોતાની આજબાજુ, અડોશી-પડૉશી સાથે સંવાદ કરવો પડે. અનાયાશે જ આવો એક પ્રયોગ અમે કર્યો.
ઘરમાં મોટાભાઇની બેબી દશમાં ધોરણમાં છે તો એને દુખ ન થાય તે માટે અમે વિચાર્યુ કે જો આપણે પણ TV કનેક્શન બંધ કરીયે તો ? લગભગ અશક્ય હતું. ઘણા કારણૉ હતા પણ ૧ માસ માટે પ્રયોગાત્મક ધોરણે કરવામાં કોઇને વાંધો ન હતો. અને એક માસ પછી ૧૦૦ ટકા ચાલું કરવાનું છે. એટલે કોઇને ટેંશન પણ ન હતું.
દાદા દાદી માટે આ ઘણો મોટો ત્યાગ કહેવાય. TV વિના દાદા કેવી રીતે આખો દીવસ કાઢે? આ ઘણૉ જ અઘરો સવાલ કહેવાય.TV એટલે ઓક્ષીજન, એના વિના ઘોર અંધારું.
પ્રાઇમ ટાઇમ થાય એટલે બધા સોફા પર આવીને બીરાજી જાય. પણ યક્ષ પ્રશ્ન એ કે કરવું શું? પહેલા દીવશે ભજનની CD લગાવીને જાણે કે શુભ શરૂવાત કરી. પછી બીજો દીવસે શું? અમારી હાલત તો પેલા ગરીબ જેવી થઇ ગઇ, જાણે આજનો રોટલો તો મળી ગયો પણ કાલે શું ખાશું? દાદી માટે એમને ગમતી એક સીરીયલ મે ઇન્ટરનેટ પરથી ડાઉનલોડ કરીને સેવા અભીયાન શરુ કર્યુ પણ એ ઘણૂ મોઘું પડ્યુ.
દિવશો જવા લાગ્યા તેમ અમારી હાલત ચરસના બંધાણી જેવી થવા લાગી. આમ ઉપરથી કોઇ ન બોલે પણ અંદરખાને તો બધાને જ TV તલબ લાગેલી રહેતી.
પણ એક વાત મે અનુંભવી કે વાતો વધતી ગઇ. જુની જુની વાતો અનાયાસ જ નીકડી જાય. તને ખબર છે તુ નાનો હતો ત્યારે આવો હતો? આપણે ત્યા ગયા તા. અને એવી બધી જાતજાતની અને ભાતભાતની વાતો નીકડે અને સમયના બંધન ન હોવાથી એમાંથી અમને બધાને રસ મળવા લાગ્યો. હા TV ના રસ આગળ તે જરૂર ફિકો હતો. પણ કહેવાય છે ને કે ભુખ્યાને પુછો તો ભગવાન પણ રોટલા જેવા દેખાતા હશે. અને ખાસ તો મુંગા મંતર રહેતા દાદા-દાદી પાસે સૌથી વધારે વાતો રહેતી અને , દરેક વાતો લાંબી લાંબી રહેતી. પણ અમારે તો એ જ પ્રાઇમ-ટાઇમ હતો. એટલે અનાયાશે જ દાદા-દાદી અમારા મુખ્ય કલાકારો બની ગયા હતા.
જોકે અમે મહીનો પુરો ન કરી શક્યા અને બસ હવે ૨-૩ દીવસમાં અમારું કનેક્શન પાછુ આવી જશે. અમારો શ્વાસ, અમારો પ્રાણ પાછો આવી જશે. TV વીના રહેવાનો આ છે અમારી સાહસ કથા.