Graubünden

Grisons
Graubünden
Grisons; Graubünden
Kanton
	Kanton Graubünden‎ (German); Chantun Grischun‎ (Romansh); Cantone dei Grigioni‎ (Italian);
	; Bayrak ; Arma
	; İsviçre'de konumu Grisons haritası ;
	Koordinatlar: 46°45′K 9°30′D / 46.750°K 9.500°D
Başkent	Chur
Alt idari birimler	100 belediye; 11 idari bölge;
İdare
• Başkan	Jon Domenic Parolini
• Yürütme	Yürütme Kurulu; Regierungsrat (Almanca); Regenza (Romanşça); Governo (İtalyanca); (5)
• Yasama	Büyük Konsey; Grosser Rat (Almanca); Cussegl Grond (Romanşça); Gran Consiglio (İtalyanca); (120)
Nüfus (Aralık 2020)
• Toplam	200.096
• Yoğunluk	28.1612/km²
GDP
• Toplam	CHF 14.519 milyar (2020)
• Per capita	CHF 72,754 (2020)
ISO 3166 kodu	CH-GR
En yüksek yeri	4.049 m (13.284 ft): İtalyanca: Piz Bernina
En alçak yeri	260 m (853 ft): San Vittore'deki Ticino sınırı
Katılım	1803
Diller	Almanca, Romanşça, İtalyanca
Diğer diller	Lombardca, Valser Almancası
	Resmî site; gr.ch

Graubünden Kantonu ya da resmi adıyla Grisons Kantonu, İsviçre'nin en büyük ve en doğudaki kantonudur. Fransızca Grisons veya İsviçre Standart Almancası ile Graubünden olarak adlandırılan kanton, İsviçre Konfederasyonu'nu oluşturan yirmi altı kantondan biridir. On bir idari bölgeye ayrılan kantonun başkenti, köklü bir geçmişe sahip olan Chur (antik Curia Raetorum) kentidir.

Kantonun Almanca ismi olan Graubünden, kelime anlamıyla "Gri İttifaklar" ya da "Gri Birlikler" olarak Türkçeleştirilebilir. Bu isimlendirme, kantonun temellerini oluşturan üç yerel müttefik gücün, yani tarihsel Üç Lig (Üç Birlik) yapılanmasının ortak geçmişine doğrudan bir atıftır. Bölgenin diğer yerel dillerindeki adları da yine bu Gri Birlik kökenine dayanır: Romansçanın Sutsilvan lehçesinde Grischùn, diğer Romansça formlarında Grischun, İtalyancada ise Grigioni olarak ifade edilir. Bölgenin Klasik Antik Çağ coğrafyasındaki ve Roma literatüründeki Latince adı ise Rhaetia'dır. Kantonun heraldik geleneğinde ve resmi armasında bir simge olarak yer alan dağ keçisi (Alpine ibex), bölgenin karakteristik sembolü kabul edilir.

Coğrafya ve iklim

Graubünden, 7.105,2 kilometrekare ile İsviçre'nin en büyük kantonu, Bern Kantonundan %19,2 daha büyük.^[3] Bunun yalnızca yaklaşık üçte biri, ormanların toplam alanın yaklaşık beşte birini kapladığı üretken arazi olarak kabul edilir. Tamamen dağlık olan ve bu nedenle İsviçre kantonları arasında en düşük nüfus yoğunluğuna sahip Graubünden Kantonu Ren, Inn ve Moesa vadilerinin dağlık bölgeleri ile 3 katlı bir su bölmesinden oluşur. Güneydoğu kesiminde tek resmî İsviçre Ulusal Parkı yer alır. Kuzey kesiminde dağlar, İsviçre Tektonik Arenası Sardona adı altında 2008 yılında UNESCO Dünya Mirası olarak jeolojik olarak ilan edilen bindirme fayın bir parçası olarak oluşturuldu.

Tabiat Parkı, bölgesel olarak desteklenen parklardan biridir.

Adula, Albula, Silvretta, Bernina, Bregaglia ve Rätikon sıradağları gibi dağ sıralarının çoğu geniş buzullara sahiptir. Orta bölgedeki dağ sıraları çok diktir ve Avrupa'nın en derin vadilerinden bazılarına sahiptir.

Kuzeyde St. Gallen, kuzeybatıda Glarus, batıda Uri ve güneybatıda Ticino kantonlarıyla sınırlıdır. Başkent Chur'dur. Dünyaca ünlü St. Moritz ve Davos-Klosters tatil beldeleri, Arosa, Flims, Lenzerheide, Scuol-Sammnaun ve daha fazlası tüm yıl boyunca açık olan daha büyük turistik destinasyonlarla tamamlanan kantonda yer almaktadır.^[4]

Graubünden her tarafı yağmurdan korunduğu için iklim kuraktır.

Kültür

Kantonda çok sayıda Orta Çağ kalesi (ve kalıntıları) vardır. Domleschg bölgesinde bu tür birçok örnek bulunur. Yakınlarda Zillis kilisesi bulunur. Kantonda üç Dünya Mirası Alanı bulunmaktadır: Aziz John Benedictine Manastırı, İsviçre Tektonik Arena Sardona ve Albula ve Bernina Manzaralarında Rhaetian Demiryolu.

Graubünden, Bündnerfleisch adlı kurutulmuş dana eti inceliğiyle ve Bündner Nusstorte olarak bilinen ceviz ve ballı turtasıyla tanınır. Ağırlıklı olarak Graubünden'in batı kesiminde yapılan bir diğer spesiyalite, pazı yapraklarına sarılmış et parçaları ile doyurucu köfte olan Capuns yemeği ünlüdür.^[5]

NF Yönetim Kurulu üyesi Raetia milli futbol takımı, bölgeyi uluslararası düzeyde temsil ediyor ve 2012 VIVA Dünya Kupası'nda yarıştı.

Kaynakça

↑ "Ständige und nichtständige Wohnbevölkerung nach institutionellen Gliederungen, Geburtsort und Staatsangehörigkeit". bfs.admin.ch (ge). Swiss Federal Statistical Office - STAT-TAB. 31 Aralık 2020. Eksik ya da boş |url= (yardım);
↑ Statistik, Bundesamt für (21 Ocak 2021). "Bruttoinlandsprodukt (BIP) nach Grossregion und Kanton - 2008-2018 | Tabelle". Bundesamt für Statistik (Almanca). 30 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Temmuz 2023.
↑ Federal Department of Statistics (2008). "Regional Statistics for Graubünden". 14 Nisan 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Kasım 2008.
↑ "Destinations on official tourism board Graubünden, Switzerland holiday destinations". 16 January 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 January 2011.
↑ "Capuns recipe". 1 Eylül 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ağustos 2008.

Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta
Canton of Graubünden
(Grisons) ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

Resmi Kanton websitesi 10 Haziran 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Canton of Graubünden Tourism websitesi 24 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Official Canton of Graubünden statistics website

[1] "Ständige und nichtständige Wohnbevölkerung nach institutionellen Gliederungen, Geburtsort und Staatsangehörigkeit". bfs.admin.ch (ge). Swiss Federal Statistical Office - STAT-TAB. 31 Aralık 2020. Eksik ya da boş |url= (yardım);

[2] Statistik, Bundesamt für (21 Ocak 2021). "Bruttoinlandsprodukt (BIP) nach Grossregion und Kanton - 2008-2018 | Tabelle". Bundesamt für Statistik (Almanca). 30 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Temmuz 2023.

[BFS_Graubunden-3] Federal Department of Statistics (2008). "Regional Statistics for Graubünden". 14 Nisan 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Kasım 2008.

[4] "Destinations on official tourism board Graubünden, Switzerland holiday destinations". 16 January 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 January 2011.

[5] "Capuns recipe". 1 Eylül 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ağustos 2008.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]