ลัทธิพ้นมนุษย์
ลัทธิพ้นมนุษย์ หรือ ทรานส์ฮิวแมนิสม์ หรือ มนุษยนิยมเปลี่ยนผ่าน (อังกฤษ: Transhumanism) เป็นขบวนการทางปรัชญาและวัฒนธรรมที่สนับสนุนการปรับปรุงสภาวะของมนุษย์ผ่านการพัฒนาเทคโนโลยีใหม่ ทั้งเทคโนโลยีที่มีอยู่ในปัจจุบันและเทคโนโลยีเกิดใหม่ เพื่อเพิ่มอายุขัย ความสามารถทางกาย ความสามารถทางปัญญา และความเป็นอยู่ที่ดีของมนุษย์[1][2][3] แนวคิดนี้เกี่ยวข้องใกล้ชิดกับการเสริมสมรรถนะมนุษย์ ซึ่งหมายถึงการแทรกแซงเพื่อเพิ่มความสามารถหรือลักษณะบางอย่างของมนุษย์ให้ดีขึ้นกว่าสภาพปกติ[4]
ลัทธิพ้นมนุษย์ได้รับอิทธิพลจากนิยายวิทยาศาสตร์ ลัทธิอนาคตนิยม และการถกเถียงด้านจริยศาสตร์ของเทคโนโลยี ภาพอนาคตของมนุษยชาติที่ถูกเปลี่ยนแปลงด้วยเทคโนโลยีนั้น มีทั้งผู้สนับสนุนและผู้วิจารณ์จากหลายสาขา ทั้งปรัชญา ศาสนา วิทยาศาสตร์ พันธุศาสตร์ ปัญญาประดิษฐ์ และเชิงนโยบาย[1][5] นักวิจารณ์บางส่วนมองว่าลัทธิพ้นมนุษย์อาจทำให้แนวคิดสุพันธุศาสตร์ (eugenics) ในการปรับปรุงพันธุกรรมของมนุษย์กลับมาในรูปแบบใหม่ เพราะแนวคิดการปรับปรุงมนุษย์ อาจนำไปสู่การแบ่งชั้นทางชีวภาพ ความเหลื่อมล้ำ และแรงกดดันทางสังคมต่อผู้ที่ไม่สามารถเสริมสมรรถนะตนเอง[6][7]
นักคิดลัทธิพ้นมนุษย์อภิปรายทั้งประโยชน์และอันตรายของเทคโนโลยีเกิดใหม่ที่อาจช่วยให้มนุษย์ก้าวข้ามข้อจำกัดพื้นฐาน เช่น ความเสื่อมของร่างกาย โรคภัย ความจำกัดของความรู้ความเข้าใจ และอายุขัยที่จำกัด[1][8] เทคโนโลยีที่มักถูกกล่าวถึง ได้แก่ ปัญญาประดิษฐ์, วิศวกรรมพันธุกรรม, การตัดต่อจีโนม, นาโนเทคโนโลยี, ครายโอนิกส์, ประสาทเทคโนโลยี, ส่วนต่อประสานสมองกับคอมพิวเตอร์ และเทคโนโลยีชะลอวัยหรือยืดอายุ[1][9]
นักคิดลัทธิพ้นมนุษย์บางกลุ่มคาดการณ์ว่าในอนาคต มนุษย์อาจสามารถเปลี่ยนตนเองไปสู่สภาวะที่มีความสามารถสูงกว่ามนุษย์ปัจจุบันอย่างมาก จนสมควรเรียกว่า “โพสต์ฮิวแมน” (posthuman) หรือภาวะหลังมนุษย์[10]
อีกหัวข้อสำคัญในวงสนทนาของลัทธิพ้นมนุษย์ คือการปกป้องมนุษยชาติจากความเสี่ยงอัตถิภาวนิยม เช่น ปัญญาประดิษฐ์ทั่วไปที่ต้องการฆ่าล้างมนุษยชาติ อุกกาบาตขนาดใหญ่ โรคระบาด สงครามนิวเคลียร์ การล่มสลายของสังคม และสถานการณ์สมมติจากนาโนเทคโนโลยี[11][12] เช่น “เกรย์กู” ในช่วงทศวรรษ 2020 ประเด็นนี้ได้รับความสนใจมากขึ้นเพราะความก้าวหน้าของปัญญาประดิษฐ์เชิงสร้างสรรค์ ประสาทเทคโนโลยี และเทคโนโลยีชีวภาพ ทำให้การถกเถียงเรื่องลัทธิพ้นมนุษย์เชื่อมโยงกับนโยบายกำกับดูแลเทคโนโลยีมากขึ้น[13]
นักชีววิทยา จูเลียน ฮักซ์ลีย์ ทำให้คำว่า “ทรานส์ฮิวแมนิสม์” เป็นที่รู้จักในบทความ ค.ศ. 1957 โดยใช้คำนี้ในความหมายของการที่มนุษย์อาจก้าวข้ามข้อจำกัดของตนเองผ่านความรู้และเทคโนโลยี[14] ความหมายร่วมสมัยของคำนี้ได้รับการปูทางต่อมาโดยนักอนาคตศึกษา FM-2030 ซึ่งในคริสต์ทศวรรษ 1960 สอนเรื่อง “แนวคิดใหม่ของมนุษย์” ที่เดอะนิวสคูล และเรียกบุคคลที่รับเอาเทคโนโลยี วิถีชีวิต และโลกทัศน์ซึ่งเป็นช่วงเปลี่ยนผ่านไปสู่ภาวะหลังมนุษย์ว่า “ทรานส์ฮิวแมน”[15]
ใน ค.ศ. 1990 นักปรัชญาชาวอังกฤษ แมกซ์ มอร์ เริ่มวางหลักการของลัทธิพ้นมนุษย์ในฐานะปรัชญาอนาคตนิยม โดยเน้นเหตุผล วิทยาศาสตร์ เสรีภาพของปัจเจก และการใช้เทคโนโลยีเพื่อขยายศักยภาพมนุษย์ แนวคิดนี้ต่อมากลายเป็นหนึ่งในรากฐานของขบวนการลัทธิพ้นมนุษย์สมัยใหม่[16]
ถึงปี ค.ศ. 2026 ลัทธิพ้นมนุษย์ไม่ได้เป็นเพียงแนวคิดเชิงนิยายวิทยาศาสตร์หรือปรัชญาอนาคตนิยมเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับการอภิปรายนโยบายสาธารณะในหลายด้าน เช่น การกำกับดูแลปัญญาประดิษฐ์ ความปลอดภัยของข้อมูลสมอง สิทธิในข้อมูลประสาท ความเป็นธรรมในการเข้าถึงเทคโนโลยีเสริมสมรรถนะ และจริยธรรมของการตัดต่อจีโนมมนุษย์[17] ยูเนสโกรับรองข้อเสนอแนะด้านจริยธรรมของประสาทเทคโนโลยีใน ค.ศ. 2025 เพื่อวางกรอบคุ้มครองสิทธิมนุษยชน ความเป็นส่วนตัว และศักดิ์ศรีของบุคคลในบริบทของเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องกับระบบประสาท ขณะที่องค์การอนามัยโลกมีกรอบอภิบาลการตัดต่อจีโนมมนุษย์ซึ่งให้คำแนะนำต่อกลไกกำกับดูแลในระดับโลก[18]
อ้างอิง
[แก้]- 1 2 3 4 "Transhumanism". Encyclopaedia Britannica (ภาษาอังกฤษ). 25 กุมภาพันธ์ 2026. สืบค้นเมื่อ 17 มิถุนายน 2026.
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์) - ↑ Bostrom, Nick (2005). "A history of transhumanist thought" (PDF). Journal of Evolution and Technology. 14 (1): 1–25. สืบค้นเมื่อ 17 มิถุนายน 2026.
{{cite journal}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์) - ↑ Hopkins, P. D. (2012). "Transhumanism". Encyclopedia of Applied Ethics (พิมพ์ครั้งที่ Second). น. 414–422. doi:10.1016/B978-0-12-373932-2.00243-X. ISBN 978-0-12-373932-2.
- ↑ Moseley, Daniel (2015). "Human Enhancement". Stanford Encyclopedia of Philosophy (ภาษาอังกฤษ). Metaphysics Research Lab, Stanford University. สืบค้นเมื่อ 17 มิถุนายน 2026.
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์) - ↑ Mercer, Calvin; Throten, Tracy J., บ.ก. (2015). Religion and Transhumanism: The Unknown Future of Human Enhancement. Praeger. ISBN 978-1-4408-3325-0.
- ↑ Thomas, Alexander (2024). A Brief History of Transhumanism and its Critics. Bristol University Press. น. 1–31. ISBN 978-1-5292-3964-5.
{{cite book}}:|work=ถูกข้าม (วิธีใช้) - ↑ Al-Rodhan, Nayef (3 พฤศจิกายน 2025). "Transhumanism and enhanced longevity risks a new age of inequality". Geneva Centre for Security Policy (ภาษาอังกฤษ). สืบค้นเมื่อ 17 มิถุนายน 2026.
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์) - ↑ Gerardi, C. (2025). "Beyond human limits: the ethical, social, and regulatory implications of human enhancement". Frontiers in Medicine. doi:10.3389/fmed.2025.1595213. สืบค้นเมื่อ 17 มิถุนายน 2026.
{{cite journal}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์) CS1 maint: unflagged free DOI (ลิงก์) - ↑ "Recommendation on the Ethics of Neurotechnology". UNESCO (ภาษาอังกฤษ). 11 พฤศจิกายน 2025. สืบค้นเมื่อ 17 มิถุนายน 2026.
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์) - ↑ ด้วงวิเศษ, นฤพนธ์ (3 กันยายน 2021). "มานุษยวิทยาพ้นมนุษย์ (Posthuman Anthropology)". sac.or.th. สืบค้นเมื่อ 17 มิถุนายน 2026.
{{cite web}}: CS1 maint: url-status (ลิงก์) - ↑ Schuster, Joshua; Woods, Derek (2021). Calamity Theory: Three Critiques of Existential Risk. University of Minnesota Press. ISBN 9781517912918.
- ↑ "Future of Life Institute". Future of Life Institute (ภาษาอังกฤษ). สืบค้นเมื่อ 17 มิถุนายน 2026.
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์) - ↑ "Ethics of neurotechnology". UNESCO (ภาษาอังกฤษ). สืบค้นเมื่อ 17 มิถุนายน 2026.
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์) - ↑ Huxley, Julian (1957). "Transhumanism". New Bottles for New Wine. Chatto & Windus.
- ↑ Hughes, James (2004). Citizen Cyborg: Why Democratic Societies Must Respond to the Redesigned Human of the Future. Westview Press. ISBN 978-0-8133-4198-9.
- ↑ More, Max (2013). "The Philosophy of Transhumanism". ใน More, Max; Vita-More, Natasha (บ.ก.). The Transhumanist Reader. Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-118-33429-4.
- ↑ "WHO issues new recommendations on human genome editing for the advancement of public health". World Health Organization (ภาษาอังกฤษ). 12 กรกฎาคม 2021. สืบค้นเมื่อ 17 มิถุนายน 2026.
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์) - ↑ "Human genome editing: a framework for governance". World Health Organization (ภาษาอังกฤษ). 12 กรกฎาคม 2021. สืบค้นเมื่อ 17 มิถุนายน 2026.
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
 | บทความปรัชญา หรือ นามธรรมนี้ยังเป็นโครง คุณสามารถช่วยวิกิพีเดียได้โดยการเพิ่มเติมข้อมูล |