ဟွန်ဒူးရပ်စ်နိုင်ငံ
| ဟွန်ဒူးရပ်စ်သမ္မတနိုင်ငံ | |
|---|---|
.svg) image_flag
 အမှတ်တံဆိပ်
| |
ဆောင်ပုဒ်: "Free, Sovereign and Independent" | |
| Script error: The function "infoboxImage" does not exist. | |
| မြို့တော် နန့် အကြီးဆုံးမြို့ | တေဂူဆီဂါလ်ပါမြို့ |
| ရုံးသုံး ဘာသာစကားတိ | စပိန်၊ Garifuna၊ Miskito၊ Bay Islands Creole English |
| အမျိုးအစား | ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ သမ္မတစနစ် |
| တည်ထောင် | |
• လွတ်လပ်ရီး ကြေညာခြင်း | နိုဝင်ဘာ ၅၊ ၁၈၃၈ |
| ဧရိယာ | |
• စုစုပေါင်း | ၁၁၂,၄၉၂ km² (အဆင့်: ၁၀၂) |
| GDP (PPP) | ခန့်မှန်း |
• စုစုပေါင်း | US $၃၃.၆၃၁ ဘီလီယံ |
• Per capita | US $ ၄,၄၁၇ |
| HDI | ၀.၆၀၄ အလယ် · ၄၄ |
| ငွီကြေး | လန်ပီယာ |
| တယ်လီဖုန်းကုဒ် | +၅၀၄ |
| Internet TLD | .hn |
ဟွန်ဒူးရပ်စ် ( ရုံးသုံးအခေါ်အဝေါ်မာ ဟွန်ဒူးရပ်စ် သမ္မတနိုင်ငံ) သည် အမေရိက အလယ်ပိုင်းမာ ဟိရေ သမ္မတနိုင်ငံ တနိုင်ငံဖြစ်တေ။ အယင်က စပိန် ဟွန်ဒူးရပ်စ်ဟု ခေါ်ဝေါ်ခပြီးကေ အဂုလက်ဟိ ဘလိဇ်နိုင်ငံ ဟုခေါ်ကတ်တေ ဗြိတိသျှ ဟွန်ဒူးရပ်စ်မှ ခွဲခြားနိုင်ဖို့ အတွက် ဖြစ်တေ။ အနောက်ဖက်မာ ဂွာတီမာလာနိုင်ငံ၊ အနောက်တောက်ဖက်မာ အယ်ဆာဗေဒိုနိုင်ငံ နန့် အရှိတောင်ဖက်မာ နီကာရာဂွာနိုင်ငံ ရို့ဟိကတ်ယား တောင်ဖက်မာမူ ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ၏ ဖွန်စီကာ ဂျိုင်တာလောင်၊မြောက်ဖက်မာ ကာရစ်ဘီယံ ပင်လယ်၏ စီးဝင်ရာ နီရာတခုဖြစ်ရေ ဟွန်ဒူးရပ်စ် ဂျိုင်တာလောင် တည်ဟိရေ။
ဟွန်ဒူးရပ်နိုင်ငံ
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]ဟွန်ဒူးရပ်နိုင်ငံစွာ အမေရိကတိုက်အလယ်ပိုင်းဟိ လွတ်လပ်တေ နိုင်ငံတခု ဖြစ်တေ။ မူလကအမေရိကတိုက် အလယ်ပိုင်းပြည်နယ်များ အဖွဲ့မာ ပါဝင်ခလို့ ၁၈၃၈ ခုနှစ်မာ လွတ်လပ်သောသမ္မတနိုင်ငံအဖြစ်သို့ ရောက်ဟိခရေ။ မြောက်ဖက်မာ ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်တောင်ဖက်မာ နီကာရာဂွာနိုင်ငံနန့် အယ်ဆာဗဒေါနိုင်ငံ၊ အနောက်ဖက်မာ ဂွာတီမာလာနိုင်ငံရို့အသီးသီးတည်ဟိကတ်တေ။ ယင်းနိုင်ငံစွာ ၄၃၂၇၇ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းလို့ လူဦးရွီ၂၆၉ဝဝဝဝ ခန့် (၁၉၇၂) ဟိရေ။
ဟွန်ဒူးရပ်နိုင်ငံစွာ အများအားဖြင့် တောတောင်ထူထပ်လို့ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီး မကောင်းချေ။ မြောက်ဘက် ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက် မြေနိမ့်လွင်ပြင်ပိုင်းမာ ရာသီဥတုမာ ပူပြင်း စိုစွတ်ရေ။ မေလမှ နိုဗန်ဘာလအထိသည် မိုးခါသား ဖြစ်၏။ အထဲဘက်ကျသော ကုန်းမြင့်ပိုင်းမာ မူကား ရာသီဥတု သင့်တင့်မျှတရေ။ အချို့ တောင်ထိပ်တိစွာပေ ၁ဝဝဝဝ အထိ မြင့်ရေ။ ယေကေလဲနဂါးတောင်များ မဟိချေ။ မြောက်ဘက် ပြားမာ မြစ်များချောင်းများ ဟိရေ။ သွန်ဒူးရပ်နိုင်ငံမှ အဓိကထွက်ကုန်မာ နပျိုးသီး ဖြစ်တေ။ မြောက်ဘက် ကာရစ်ဘီယံကမ်းခြီ ပြားမာ နပျိုးပင်ကို အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးရေ။ ပြောင်း၊ ပဲ၊ ကြံ၊ အုန်းပင်၊ ဆီးပင်နန့် ကာဖီပင် ရို့ကိုလည်း စိုက်ပျိုးရေ။ ကုန်းမြင့်ပိုင်းမာ နွားနန့် ဝက်ကို မွိးမြူကတ်တေ။ ရွှီ၊ ငွီ၊ ကြီးနီ၊ သံ၊ ခနောက်စိမ်း၊ သွပ်၊ ကျောက်မီးသွီး အစဟိရေ တွင်းထွက်ပစ္စည်းတိကို တူးဖော်ရဟိရေ။ သစ်တောတိက မဟောဂနီ၊ ဆီဒါ၊ ထင်ရှူးနန့် အရာအဖိုးတန် သစ်များထွက်ရေ။
ဟွန်ဒူးရပ်နိုင်ငံစွာ ယင်းပိုင် သဘာဝ ပစ္စည်းအားကောင်းကေလည်းစက်မှုလုပ်ငန်းဘက်မာ မတိုးတက်လှသိမ့်အနိန်နန့် ချဲ့ထွင် လိုက်ကိုင်နိုင်ခြင်း မဟိ သေးချေ။ သွန်ဒူးရပ်နိုင်ငံမာ မီးရထားလမ်း မိုင်ပေါင်း ၈ဝဝကျော်လှောက်သာဟိပြီးကေ မော်တော်ကားလမ်း ၁၂၃၈ မိုင်လှောက်ဟိရေ။ နပျိုးပင် စိုက်သောမြောက်ဘက် ကမ်းခြီအရပ်မာရာမီးရထားလမ်း ဟိရေ။ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာဘက်ကိုပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ မြို့တော်ဖြစ်ရေ တဲဂူးစီဂယ်လပါမြို့ကိုလည်း ကောင်း မီးရထားလမ်း မပေါက်ချေ။ ထိုကြောင့် နိုင်ငံမားမာ တနီရာမှတစ်နီရာသို့ လီကြောင်းခရီးဖြင့် အလွယ်ချေကူးသန်း သွာလာကြ ရလီရေ။ ၁၅ဝ၂ ခုနှစ်မာ ကိုလံဗပ်သည် ဟွန်ဒူးရပ်သို့ စတင် ရောက်ဟိလားခီရေ။ ဟွန်ဒူးရပ်ရေ ထိုအချိန် မရောက်ခင် ရှီးရာစုနှစ်ပေါင်း များစွာကပင် မာယာယိုင်ကျေးမှု ဗဟို ဌာနတခု ဖြစ်ခရေ။ ၁၅၂၄ ခုနှစ်မှ ၁၈၂၁ ခုနှစ်အထိ စပိန်အစိုးရ၏ ကိုလိုနီနယ်အဖြစ် တည်ဟိခရေ။ ၁၈၂၁ ခုနှစ်မာ စပိန်လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ခပြီးကေနောက် တခြားသော အမေရိက အလယ်ပိုင်းတိုင်းပြည်လေးခုနန့် တတူ မက္ကဗားကိုနိုင်ငံ အထဲ သွတ်သွင်းခြင်း ခံရလီရေ။ ယကေလေ့ ၁၈၂၅ ခုနှစ်မာ ဟွန်ဒူးရပ်ရေ မက္ကဗားကိုနိုင်ငံမှ ခွဲထွက်ခပြီးကေ အမေရိက အလယ်ပိုင်းပြည်ထောင်စုမာ ပါဝင်ခရေ။ ၁၈၃၈ ခုနှစ်မာ အမေရိက အလယ်ပိုင်း ပြည်ထောင်စုမှ ခွဲထွက်ခလို့ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံဖြစ်လှာခကေလေ့ ပြည်မားစစ်ပွဲများ၊ တော်လှန် ပုန်ကန်မှုတိ တနားတခါ ဖြစ်ပွားခလီရေ။
၁၉၆၅ ခုနှစ်မာ အသစ်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သော ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြီခံ ဥပဒေအရ နိုင်ငံတော် သမ္မတကို ပြည်သူ လူထုက ခြောက်နှစ်တခေါက် ရွီးကောက်တင်မြှောက်ရေ။ ဥပဒေပြုလွှတ်တော် တခုတည်းဟိပြီးကေ ပြည်သူ့ ကိုယ်စားလှယ် အမတ် ၆၄ ဦး ပါဝင်ရေ။ ယင်းရို့ကိုလည်း ခြောက်နှစ် တခေါက်ကျ ရွီးကောက်ရရေ။
ဟွန်ဒူးရပ် နိုင်ငံသားရို့စွာ အများအားဖြင့် စပိန် လူမျိုးနန့် တိုင်းရင်းသား အင်ဒီးယန်း လူမျိုးရို့၏ အဆက် အနွှယ်များ ဖြစ်ကတ်တေ။ မြောက်ဘက် ကမ်းခြီပိုင်းမာ ကလမဲလူမျိုးတိလေ့ နီထိုင်ရေ။ ဟွန်ဒူးရပ်နိုင်ငံသား ရို့စွာ အများအားဖြင့် ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင်များ ဖြစ်ကတ်တေ။ စာသင်ကျောင်းတိမာ အခမဲ့ ပညာသင်ကြားခွင့်ဟိပြီးကေ အသက် ခနစ်နှစ်မှ ၁၅ နှစ်အရွယ်အထိ ပညာမသင်မနီရဆိုပနာ ပြဋ္ဌာန်းထားရေ။ တဲဂူးစီဂယ်လပါမြို့တော်မာ အမျိုးသားတက္ကသိုလ်ကျောင်းတိ ဟိရေ။ သွန်ဒူးရပ်နိုင်ငံ၏ မြို့တော် တဲဂူးစီဂပ်လပါမြို့မာ လူဦးရွီ ၂၃၂၂၇၆ ယောက် (၁၉၇၂) ဟိရေ။ သွန်ဒူးရပ် နိုင်ငံစွာ ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်ပနာ အမေရိကန်နိုင်ငံများအဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်တေ။[၁]
ကိုးကား
[တီးဖြတ်ပါ | အရင်းအမြစ်ကိုတီးဖြတ်ပါ]- ↑ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)