Przejdź do zawartości

stary

Z Wikisłownika – wolnego słownika wielojęzycznego
Podobna pisownia Podobna pisownia: starry • starý

stary (język polski)

[edytuj]
stary (1.1) i młody
stare (1.2) ręce
stary (1.5) dąb
stara (1.6) opona
stara (1.9) truskawka
wymowa:
IPA: [ˈstarɨ], AS: [stary], ⓘ
podział przy przenoszeniu wyrazu: sta•ry
ⓘ
znaczenia:

przymiotnik jakościowy

(1.1) mający wiele lat, niemłody
(1.2) charakterystyczny dla starego (1.1) człowieka, świadczący o długim życiu
(1.3) mający wieloletnie doświadczenie
(1.4) długo istniejący, mający wieloletnią tradycję
(1.5) pochodzący z odległej przeszłości
(1.6) zniszczony w wyniku długiego używania
(1.7) nieaktualny, nieważny
(1.8) znany od dawna, a nadal aktualny
(1.9) o żywności, pokarmie: nieświeży, nienadający się do spożycia

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(2.1) pot. stary (1.1) człowiek
(2.2) pot. tylko w wołaczu, poufale: sposób zwracania się do dobrego znajomego
(2.3) pot. przełożony, szef, wojsk. dowódca[1]
(2.4) pot. posp.[2] ojciec, rodzic
(2.5) pot. posp.[2] mąż, partner

rzeczownik, forma fleksyjna

(3.1) M., B. i W. od: star
odmiana:
(1.1-4)
 
przypadekliczba pojedynczaliczba mnoga
mos/mzwmrzżnmosnmos
mianownikstarystarastarestarzystare
dopełniaczstaregostarejstaregostarych
celownikstaremustarejstaremustarym
biernikstaregostarystarąstarestarychstare
narzędnikstarymstarąstarymstarymi
miejscownikstarymstarejstarymstarych
wołaczstarystarastarestarzystare
(2.1-4)
 
przypadekliczba pojedynczaliczba mnoga
mianownikstarystarzy
dopełniaczstaregostarych
celownikstaremustarym
biernikstaregostarych
narzędnikstarymstarymi
miejscownikstarymstarych
wołaczstarystarzy
depr. M. i W. lm: (te) stare
przykłady:
(1.1) Alejką szedł stary i schorowany człowiek.
(1.1) W parku spotkałem starego mężczyznę spacerującego z psem.
(1.2) Pomimo młodego wieku, miał starą, pomarszczoną twarz.
(1.3) Wezwał na pomoc starego fachowca.
(1.3) W pracy szanujemy rady starej kadry, bo znają specyfikę naszej branży.
(1.4) Stare zwyczaje lokalnej ludności bardzo mnie zaciekawiły.
(1.5) Chciałbym kiedyś zwiedzić ten stary budynek.
(1.6) Ta drukarka jest stara, musimy ją wymienić na nową.
(1.7) Zapomniałem, że Ula się przeprowadziła, i wysłałem zaproszenie na jej stary adres.
(1.7) Nie możesz się zalogować, bo podajesz stare hasło.
(1.9) W lodówce znalazłem tylko kawałek starego sera.
(2.2) Stary, kopę lat cię nie widziałem!
(2.2) Słuchaj, stary, ale wczoraj była impreza!
(2.4) Pozbyłem się starych i mam dzisiaj wolną chatę.
(2.4) Mój stary pracuje w policji.
(2.5) Mój stary znowu wrócił wczoraj napruty jak świnia.
składnia:
kolokacje:
synonimy:
(1.1) leciwy, niemłody, podstarzały, podtatusiały, postarzały, przejrzały, przekwitły, przystary, ramolowaty, sędziwy, skapcaniały, spierniczały, starawy, stareńki, starszawy, stetryczały, strupieszały, w latach, w leciech, wiekowy, zdziadziały, zesklerociały, zestarzały, zgrzybiały, zniedołężniały, zramolały; nie pierwszej młodości, w podeszłym wieku, zaawansowany wiekiem
(1.3) biegły, bywały, dojrzały, doświadczony, fachowy, kompetentny, obeznany, obyty, rutynowany, stuprocentowy, urodzony, wprawny, wyrobiony, wytrawny, zawołany, zorientowany; całą gębą, co się zowie
(1.4) akademicki, arcybanalny, banalny, klasyczny, konserwatywny, konwencjonalny, nienowy, nieoryginalny, odgrzewany, ograny, oklepany, opatrzony, osłuchany, pospolity, powszedni, przeciętny, rutyniarski, rutynowy, schematyczny, spospoliciały, spowszedniały, standardowy, stereotypowy, szablonowy, sztampowaty, sztampowy, taśmowy, tradycyjny, tuzinkowy, typowy, utarty, wyświechtany, wytarty, znany, zwyczajny, zwykły, żelazny
(1.5) dawny, długowiekowy, najdawniejszy, nieskończony, odległy, odwieczny, pierwotny, ponadczasowy, pradawny, pradziejowy, prahistoryczny, praojcowski, prastary, prawieczny, prawiekowy, prehistoryczny, przedhistoryczny, przedwieczny, starodawny, starożytny, tradycyjny, wiecznotrwały, wieczny, wiekuisty, wielowiekowy, zamierzchły, zaprzeszły
(1.6) nienowy, odrapany, podniszczony, pokancerowany, przechodzony, przenoszony, przystary, sfatygowany, starawy, szmatławy, uszkodzony, używany, wyliniały, wysłużony, wyświechtany, wyświecony, wytarty, zdewastowany, zdezelowany, zeszmacony, złachany, złachmaniony, zniszczony, znoszony, zużyty
(1.7) anachroniczny, antyczny, archaiczny, dawny, kopalny, muzealny, nieaktualny, niedzisiejszy, niemodny, nienowoczesny, niewspółczesny, pachnący naftaliną, przebrzmiały, przedpotopowy, przestarzały, przeżytkowy, przeżyty, retro, sędziwy, starej daty, starodawny, staromodny, staroświecki, starożytny, średniowieczny, wczorajszy, wiekowy, zabytkowy, zacofany, zdezaktualizowany; nadszarpnięty zębem czasu, z innej epoki
(1.9) nadgniły, nadpsuty, nieapetyczny, niesmaczny, nieświeży, podgniły, pogniły, popsuty, pozieleniały, przestały, przeterminowany, rozkisły, sfermentowany, skisły, skwaśniały, sparciały, sparszywiały, spleśniały, zepsuty, zgniły, zgorzkniały, zjełczały, zleżały, zzieleniały
(2.1) emeryt, niemłody, osoba starsza, senior, starszy, starzec, wiekowy; pogard. antyk, chudziak, dziad, dziadyga, dziadzisko, grat, matuzal, matuzalem, piernik, próchno, pryk, ramol, rupieć, sklerotyk, staruch, stary grzyb, suchotnik, szkielet, tetryk, truchło, wrak, zgred; chodzący kościotrup, żywy kościotrup
(2.2) bliski, brach, druh, kamrat, kolega, koleszka, koleś, koleżka, komiliton, kompan, kum, kumoter, kumpel, partner, pobratymiec, powiernik, przyjaciel, rogatnik, towarzysz, współtowarzysz, ziom, ziomek; brat łata, bratnia dusza, równy gość, super brat, swój chłop
(2.3) administrator, boss, dyrektor, gestor, kierownik, koordynator, menedżer, naczelnik, pryncypał, przełożony, szef, zarządca, zwierzchnik
(2.4) ojciec, ojczysko, starszy, tata
(2.5) małżonek, mąż, mężulek, mężuś, mężysko, nowożeniec, oblubieniec, papa, ślubny, współmałżonek, żonkoś; brzydsza połowa, dozgonny towarzysz, druga połowa, głowa rodziny, gorsza połowa, partner życiowy, żonaty mężczyzna
antonimy:
(1.1) chłopięcy, cielęcy, dzieciak, dziecinny, gówniarski, infantylny, małoletni, młodociany, młody, młodzieńczy, niedojrzały, niedorosły, nieduży, nieletni, niepełnoletni, pacholęcy, smarkaczowaty, smarkaczowski, smarkatowaty, smarkaty, szczeniacki, szczeniakowaty, szczenięcy, sztubacki, uczniacki; w wiośnie życia
(1.3) amator, cienki bolek, debiutant, dętka, dyletant, frajer, ignorant, niedouk, nieuk, nowicjusz, początkujący, zielony
(1.4) dzisiejszy, modny, niebanalny, nietradycyjny, nowoczesny, współczesny
(1.5) aktualny, dzisiejszy, gorący, modny, niedawny, nowy, ostatni, świeży, współczesny
(1.6) niewysłużony, niezużyty, nowy, świeży
(1.7) aktualny, obecny, teraźniejszy, bieżący, ważny, obowiązujący
(1.9) świeży, ważny, zdatny
(2.1) dzieciak, dziecko, młodzian, młodzieniaszek, młodzieniec, młodzik; pogard. efeb, gołowąs, młokos, niedorostek, smarkacz, wyrostek
(2.2) nieprzyjaciel, obcy, wróg, zdrajca; książk. wiarołomca
(2.3) podwładny, pracobiorca, pracownik, zatrudniony
(2.4) mama, mamusia, mamuśka, mateczka, mateńka, matka, stara
(2.5) baba, kobieta, kobita, magnifika, małżonka, mężatka, oblubienica, penelopa, połowica, stara, ślubna, współmałżonka, żoneczka, żonusia; dozgonna towarzyszka, druga połowa, kapłanka domowego ogniska, kapłanka rodzinnego ogniska, lepsza połowa, ładniejsza połowa, pani domu, partnerka życiowa, strażniczka domowego ogniska, strażniczka rodzinnego ogniska
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
rzecz. starość ż, starzec m, staruszek m, staruszka ż, starowina ż, starowinka ż, starszyzna ż, starosta mos, starościna ż, starówka ż, staroć ż/mrz, starostwo n, starzenie n, zestarzenie n, postarzanie n, postarzenie n, starożytność ż, starczość ż, stareńkość ż, podstarzałość ż, starawość ż, starka ż
forma żeńska stara ż
czas. starzeć się ndk., zestarzeć dk., postarzać ndk., postarzyć dk.
przym. starczy, stareńki, podstarzały, starożytny, starawy
przysł. staro
tem. słow. staro-
związki frazeologiczne:
człowiek starej daty • stary, ale jary • stary kawaler • panna • stary piernik • stary grzyb • stary ramol • stare pudło • stare próchno • Stary Testament • stary duchem • stara bieda • stara gwardia • stara wiara • stara śpiewka • stara piosenka • starszy pan • starsza pani • stary jak świat • Stary Kontynent • stary koń • stary lis • stary wróbel • stary wyga • stary wyjadacz • stary znajomy • na starych śmieciach • kalendarz starego stylu • stare miasto • starszy kapral • starszy oficer • starszy podoficer • starszy sierżant • starszy sierżant sztabowy • starszy szeregowy • idzie starym torem • biegnie starym torem • toczy się starym torem • drzeć się jak stare prześcieradło • rozdzierać się jak stare prześcieradło • emerytura • renta ze starego portfela • najstarszy zawód świata • na stare lata • panie starszy • po starej znajomości • stare kąty • starsze pokolenie • mocz starego pawiana • w starym piecu diabeł pali • stara miłość nie rdzewieje • starszy brat mięso kraje, a młodszy obiera • młody może umrzeć, a stary musi • i na starym krzaku róże kwitną • dwie rzeczy nie do rzeczy: młodego o radę pytać, a starego o krótką odpowiedź • młodym będąc, pomnij, że starym zostaniesz • nie przesadza się starych drzew • starego wróbla nie złapiesz na plewy • nowe idzie, stare jedzie
etymologia:
prasł. *starъ → niemłody, stały < prasł. *stati → stanąć, unieść się
uwagi:
tłumaczenia:
źródła:
  1. ↑ Stanisław Wędkiewicz, Z polskiej gwary żołnierskiej, „Język Polski” nr 5/1920, s. 154.
  2. 1 2 publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło „stary” w: Słownik języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN.

stary (język dolnołużycki)

[edytuj]
wymowa:
znaczenia:

przymiotnik

(1.1) stary
odmiana:
(1.1) st. wyższy staršy; st. najwyższy nejstaršy
przykłady:
(1.1) dom za starych luźi → dom starców
(1.1) Gaž jo był 2 lěśe stary, jo jogo nan wumrěł. → Gdy miał 2 lata, umarł jego ojciec. (Wikipedia)
składnia:
kolokacje:
synonimy:
antonimy:
(1.1) młody
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
związki frazeologiczne:
etymologia:
uwagi:
źródła:

stary (język górnołużycki)

[edytuj]
wymowa:
IPA: /ˈstaʀɘ̟/, IPA: [ˈstɑ̈ʁɘ̟]
znaczenia:

przymiotnik

(1.1) stary[1]
odmiana:
(1.1)
 
przypadekliczba pojedynczaliczba podwójnaliczba mnoga
mos/mzwmrznżmosnmosmosnmos
mianownikstarystarestarastarajstarejstaristare
dopełniaczstareho / staroh¹starejestarejustarych
celownikstaremu / starom¹starejstarymajstarym
biernikstareho / staroh¹starystarestarustarejustarejstarychstare
narzędnikstarymstarejstarymajstarymi
miejscownikstarych
wołaczstarystarestarastarajstarejstaristare
¹ poet. i pot.
przykłady:
składnia:
kolokacje:
synonimy:
antonimy:
(1.1) młody
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
związki frazeologiczne:
etymologia:
prasł. *stàrъ < praindoeur. *steh₂-
uwagi:
źródła:
Źródło: „https://pl.wiktionary.org/w/index.php?title=stary&oldid=8843228”