Gospodarka Niemiec
.jpeg) Frankfurt nad Menem – centrum finansowe Niemiec | |
| Informacje ogólne | |
| Waluta | |
|---|---|
| Bank centralny | |
| Rok podatkowy | |
| Organizacje gospodarcze | |
| Dane statystyczne | |
| PKB (nominalny) |
3,863 bln $ (2019) |
| PKB (ważony PSN) |
4,444 bln $ (2019) |
| PKB per capita |
46 564 $ (2019) |
| Wzrost PKB |
0,6% (2019) |
| Struktura PKB | |
| Inflacja |
0,3% (2020)[1] |
| Wymiana handlowa | |
| Eksport |
1,434 bln $ (2017) |
| Główni partnerzy |
Unia Europejska 50,3% |
| Import |
1,135 bln $ (2017) |
| Główni partnerzy |
Unia Europejska 52% |
| Zatrudnienie | |
| Struktura zatrudnienia |
rolnictwo 1,4%, przemysł 24,2%, usługi 74,3% (2016) |
| Stopa bezrobocia |
3,5% (2020) |
| Wskaźniki jakości życia | |
| Ludność poniżej progu ubóstwa |
18,7% (2018) |
| Współczynnik Giniego |
31,1 (2018) |
| Wskaźnik rozwoju społecznego |
0,947 (2019) |
| Finanse publiczne | |
| Dług publiczny |
59,8% PKB (2019) |
| Deficyt budżetowy |
+1,4% PKB (2019) |
| Przychody budżetowe |
46,8% PKB (2019) |
| Wydatki budżetowe |
45,4% PKB (2019) |
Gospodarka Niemiec – rozwinięta społeczna gospodarka rynkowa, największa w Europie i nominalnie trzecia na świecie (po USA i Chinach). Jest największym rynkiem w Unii Europejskiej[2]. Gospodarka RFN zajęła 8. miejsce wśród najbardziej innowacyjnych gospodarek świata według Globalnego Indeksu Innowacji, sporządzonego przez Światową Organizację Własności Intelektualnej (WIPO) w 2022 roku[3][4].
Niemcy są w pierwszej piątce największych eksporterów[5]. Z 1,339 bln dolarów w 2014 roku mają nadwyżkę handlową 284 mld[6] euro. Eksport stanowi ponad jedną trzecią produkcji krajowej[7].
Niemcy posiadają w narodowym skarbcu 3,4 tys. ton złota[8].
Waluta
[edytuj | edytuj kod]Walutą w Niemczech jest euro, które dzieli się na 100 centów. Do 2002 r. obowiązywała marka niemiecka.
Głównym centrum finansowym o światowym znaczeniu jest Frankfurt nad Menem, m.in. siedziba Europejskiego Banku Centralnego, Frankfurckiej Giełdy Papierów Wartościowych (Börse Frankfurt), Deutsche Banku oraz Commerzbanku.
Produkt krajowy brutto
[edytuj | edytuj kod]Produkt krajowy brutto (PKB) Niemiec wyniósł 3,629 biliona dolarów amerykańskich w 2013 roku. Na jednego mieszkańca przypadało wówczas około 43,4 tysiąca dolarów amerykańskich, co plasowało Niemcy na 7. miejscu w Unii Europejskiej i na 16. miejscu na świecie pod względem PKB per capita.
W 2008 roku, gospodarka Chin (ChRL) przerosła gospodarkę niemiecką pod względem PKB.
Deficyt budżetowy
[edytuj | edytuj kod]Wieloletni deficyt budżetowy, a szczególnie wysokie koszty zjednoczenia Niemiec, spowodowały, że zadłużenie tego kraju jest wysokie i wynosi ponad 1,5 bln euro (co odpowiada 18 tys. euro/mieszkańca). Jednak to zadłużenie jest dziś realnie większe, bo do tego należy doliczyć przewidywane zobowiązania państwa wobec przechodzących na emeryturę pracowników sfery budżetowej w randze urzędnika (są one płacone bezpośrednio z budżetu, a nie przez ubezpieczenia emerytalne) i do 2012 sumują się na kolejne 4 do 5 bilionów euro (źródło: Bund der Steuerzahler). Obsługa niemieckiego zadłużenia, duże i ciągle rosnące koszty systemu opieki zdrowotnej i systemu emerytalnego, a także bezrobocie, to dziś największe problemy niemieckiej gospodarki[9].
Od początku istnienia RFN wszystkie jej budżety były z deficytem. Obecne zadłużenie Niemiec odpowiada około 81% PKB[6], podczas gdy kwotowo wyższe zadłużenie Stanów Zjednoczonych wynosi 10 bilionów dolarów (stan na 2009 r.) i również kwotowo wyższe zadłużenie Japonii 160% (ok. 7 bln dolarów). W odniesieniu do PKB niemiecki dług porównywalny jest do większości krajów wysoko rozwiniętych.
Niemcy przez kilka lat nie wypełniały części kryteriów konwergencji, podpisanych w Maastricht (dotyczących stabilności euro). Dla ratowania finansów państwa przeprowadzano cięcia w systemach ubezpieczeń społecznych, co w nieznacznym stopniu poprawiło sytuację. Ponowne spełnienie kryteriów z Maastricht nastąpiło w 2006 roku[10].
Eksport
[edytuj | edytuj kod]Eksport, będący podstawą niemieckiej gospodarki, walnie przyczynił się do ożywienia gospodarczego tego kraju. Niemcy są stale obecne w pierwszej piątce największych eksporterów. Wartość eksportu w 2011 wyniosła około 1543 mld USD. Eksportowane są przede wszystkim: maszyny, samochody, narzędzia przemysłowe, elektronika, wyroby tekstylne, chemikalia, aparatura precyzyjna, stal, artykuły rolno-spożywcze, uran, węgiel kamienny i brunatny, nawozy i tworzywa sztuczne.
Siła niemieckiego eksportu wiąże się między innymi z dominującą pozycją Niemiec w Unii Europejskiej[11][12][13]. Niemcy są największym płatnikiem netto w Unii Europejskiej, ale jednocześnie najwięcej zyskują na wspólnym rynku. W połowie lat 50. XX wieku Niemcy pod względem wartości wyeksportowanych towarów znalazły się na trzecim miejscu na świecie, po USA i Wielkiej Brytanii, a w latach 1986–1988 były nawet światowym liderem pod względem eksportu[14]. Niemcy są największym partnerem handlowym Polski, z najwyższym udziałem w polskim eksporcie i imporcie towarów[15].
Rolnictwo
[edytuj | edytuj kod]Niemcy to największy na świecie producent piwa i chmielu[16]. Na południu kraju (dokładnie na Nizinie Górnoreńskiej) uprawia się winorośl. Hoduje się głównie bydło i trzodę chlewną, a uprawia buraki cukrowe, zboża, ziemniaki, owoce, warzywa i winogrona. Ważną pozycje zajmują produkty mleczarskie. 3% ludności czynnej zawodowo pracuje na rolnictwie.
Przemysł
[edytuj | edytuj kod]Na dzień 30 września 2011 roku w Niemczech zarejestrowanych było 1 000 385 przedsiębiorstw[17]. Zatrudnianych w nich było około 5 156 807 osób[17]. Obrót wyniósł 497 271 miliardów euro[17].
Do najlepiej rozwiniętych gałęzi przemysłu w Niemczech należą: przemysł elektromaszynowy, rafineryjny, energetyczny oraz hutniczy i chemiczny. Na całym świecie cenione są[według kogo?] także niemieckie wyroby z dziedzin przemysłu odzieżowego (Adidas), a także z dziedzin optyki i zaawansowanych technologii (high-tech). Niemiecki przemysł chemiczny osiągnął czołową pozycję na świecie, jego głównym ośrodkiem jest Ludwigshafen am Rhein (siedziba BASF). Ku tej samej pozycji w świecie zmierza także motoryzacja.
Niemcy są największym eksploatatorem węgla brunatnego i soli potasowych na świecie. Znamienną rolę w gospodarce odgrywa Nadreński Okręg Przemysłowy, w skład którego wchodzi Zagłębie Ruhry – jeden z największych obszarów przemysłowych świata. Duże obszary przemysłowe zlokalizowane są również wokół Hamburga, Hanoweru, Salzgitter, Saarbrücken, Frankfurtu nad Menem, Stuttgartu i Monachium.
Przemysł na wschodnim terytorium państwa koncentruje się głównie w Zagłębiach Saskim i Łużyckim, a także w rejonach Berlina, Lipska, Chemnitz i Drezna. Ogromną rolę w gospodarce kraju odgrywają koncerny o zasięgu międzynarodowym, skore do inwestycji poza granicami kraju, co przyczynia się do rozwoju wielu, także silnych gospodarczo państw. Firmy inwestują w badania naukowe i rozwijają własne ośrodki badawcze, co pozwala na szybkie wdrażanie nowoczesnych, wysokiej jakości produktów.
Liczba zatrudnionych w niemieckim przemyśle wykazuje od lat tendencję spadkową.
Energetyka
[edytuj | edytuj kod]Niemcy są liderem światowym we wdrażaniu energetyki odnawialnej. Zgodnie ze strategią energetyczną z 2010 r. udział energii odnawialnej w całości konsumpcji energii elektrycznej powinien osiągnąć co najmniej 35% w 2020 r., 50% w 2030 r., 65% w 2040 r. i 80% w 2050 r.[18]
Górnictwo węgla kamiennego powoli przestaje być jednym z dominujących gałęzi przemysłu w Niemczech. Niemiecki rząd planuje stopniowe zamknięcie wszystkich kopalń w kraju do 2012 roku. W 2004 roku na terenie Niemiec funkcjonowało 9 kopalń zatrudniających 42 000 osób (w 1980 roku funkcjonowało 39 kopalń zatrudniających 186 800 osób). Zużycie węgla kształtuje się następująco: elektrownie – 75%, przemysł stalowy – 24%, ogrzewanie – 1% (dane z 2004 roku). Produkcja energii elektrycznej z węgla wynosiła w 2004 roku 10% (w 1990 roku – 26%).
Od podpisania protokołu w Kioto podejmuje się starania dla zmniejszenia emisji dwutlenku węgla do atmosfery, choć z drugiej strony w 2002 roku przyjęto ustawę o stopniowej likwidacji elektrowni jądrowych. Jednakże już po kilku latach (w 2009 roku) rozpoczęto proces uchylania tej ustawy, a w 2010 r. rząd federalny wydłużył okres eksploatacji bloków jądrowych z 32 do 60 lat[19].
Gospodarka odpadami
[edytuj | edytuj kod]Niemcy są jednym z europejskich i światowych liderów w odzyskiwaniu odpadów. W 2009 r. odzyskały 63% odpadów miejskich, 80% odpadów przemysłowych i handlowych oraz 90% odpadów budowlanych i z rozbiórek[20]. Roczne obroty niemieckiego sektora gospodarki odpadami wynoszą 50 miliardów euro. Niemcy eksportują technologie środowiskowe; opanowały m.in. 25% światowego rynku technologii przetwarzania odpadów w cyklu zamkniętym[20].
Emisja gazów cieplarnianych
[edytuj | edytuj kod]Z wysoką pozycją gospodarczą wiąże się znaczący udział w światowej emisji gazów cieplarnianych. W 2018 Niemcy odpowiadały za ok. 2% emisji dwutlenku węgla pochodzenia kopalnego w skali świata i 21,8% w skali Unii Europejskiej, zajmując w niej pierwsze miejsce. Łączna emisja równoważnika dwutlenku węgla z obszaru Niemiec wyniosła w 1990 roku 1 241,599 Mt, z czego 1 018,059 Mt stanowił dwutlenek węgla. W przeliczeniu na mieszkańca emisja wyniosła wówczas 12,868 t dwutlenku węgla, a w przeliczeniu na 1 dolar PKB 410 kg. Po roku 1990 całkowita emisja dość jednostajnie spadała. W 2018 emisja dwutlenku węgla pochodzenia kopalnego wyniosła 752,655 Mt, a w przeliczeniu na mieszkańca 9,146 t i w przeliczeniu na 1 dolar PKB 197 kg. Przez cały czas główną branżą odpowiedzialną za tę emisję była energetyka, a na drugim miejscu transport. Mimo ogólnego spadku w większości branż, emisje z transportu pozostawały na zbliżonym poziomie. W całkowitej emisji gazów cieplarnianych dwutlenek węgla zawsze stanowił przytłaczającą większość. W 2015 emisje metanu z obszar Niemiec stanowiły 12,9% emisji Unii Europejskiej, stawiając ten kraj na drugiej pozycji po Wielkiej Brytanii. Z kolei emisje podtlenku azotu stanowiły 14,3% emisji Unii Europejskiej, stawiając ten kraj na drugiej pozycji po Francji. Zauważalne były też emisje gazów fluorowanych[21].
Transport
[edytuj | edytuj kod]
Transport drogowy
[edytuj | edytuj kod]Drogi w Niemczech podzielone są na następujące kategorie[22]:
- Bundesautobahnen
- Bundesstraßen
- Land-(Staats-)straßen
- Kreisstraßen
- Gemeindestraßen
Po niemieckich drogach o łącznej długości 650 tys. km (dane z 2011), w tym ponad 12,8 tys. km autostrad, jeździ ponad 46 mln samochodów osobowych i 8 mln ciężarowych.
Transport kolejowy
[edytuj | edytuj kod]
W Niemczech istnieje 48 215 km (dane z 2006) linii kolejowych. Ważną rolę w ruchu pasażerskim odgrywają szczególnie eksploatowane od 1991 r. pociągi dużych prędkości ICE, których prędkość dochodzi do 300 km/h. Dominującym przedsiębiorstwem kolejowym jest Deutsche Bahn AG.
Transport lotniczy
[edytuj | edytuj kod]W kraju działają 164 porty lotnicze, z czego 14 międzynarodowych. Największy z nich to port lotniczy Frankfurt.
Transport morski
[edytuj | edytuj kod]
Głównymi portami morskimi są: Hamburg, Wilhelmshaven, Brema, Rostock i Lubeka.
Żegluga śródlądowa
[edytuj | edytuj kod]W Niemczech długość szlaków wynosi 7467 km. Główną rzeką w żegludze śródlądowej jest Ren. Najważniejsze kanały to: kanał Kiloński oraz Kanał Men-Dunaj. Głównymi portami śródlądowymi są: Duisburg i Magdeburg.
Telekomunikacja
[edytuj | edytuj kod]W 2002 roku w Niemczech było 56 milionów użytkowników telefonów komórkowych oraz 32 milionów użytkowników Internetu. W kraju działa ponad 800 nadawców radiowych i 300 telewizyjnych. Niemiecka firma Deutsche Telekom należy do największych przedsiębiorstw telekomunikacyjnych na świecie[23].
Turystyka
[edytuj | edytuj kod]Turystyka w Niemczech jest bardzo dobrze rozwinięta. Głównymi ośrodkami turystycznymi są: Berlin, Monachium i Hamburg. Przez turystów są zwiedzane głównie lasy (Lasy Turyńskie, Lasy Bawarskie i Schwarzwald), a z jezior – Jezioro Bodeńskie. Najczęściej odwiedzanym landem jest Bawaria. Najwięcej zabytków kultury znajduje się w Kolonii, Akwizgranie i w Stralsundzie.
Targi
[edytuj | edytuj kod]Istotnym narzędziem rozwoju i prowadzenia eksportu jest wystawiennictwo, rozwinięte w tym kraju na równie wielką skalę, jaką odgrywa jego gospodarka na świecie. Szereg imprez ma znaczenie globalne, wśród nich można wymienić m.in. Targi Hanowerskie wraz z CeBIT, Targi Książki we Frankfurcie nad Menem, organizowane na terenach Targów Berlińskich takie imprezy wystawiennicze jak InnoTrans, Internationale Tourismus-Börse, Internationale Funkausstellung, Internationale Grüne Woche Berlin. Ważną rolę odgrywają też targi w Düsseldorfie, Essen, Frankfurcie nad Menem, Hamburgu, Kolonii, Lipsku, Norymberdze, Monachium i Stuttgarcie.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Reparacje wojenne nałożone na Niemcy mocą traktatu wersalskiego uniemożliwiały rozwój gospodarczy. W latach 1922–1923 nastąpiła w Niemczech hiperinflacja. 1 dolar amerykański był wart 4 200 000 000 marek niemieckich[24]. Hitler, po dojściu do władzy, odmówił dalszego spłacania reparacji, uruchomił system robót publicznych dla bezrobotnych, a gospodarkę przestawił na tory produkcji militarnej. Sytuacja gospodarcza znacznie się poprawiła. Istotny wkład w rozwój bilateralnych stosunków gospodarczych pomiędzy Niemcami a ZSRR miała w tym okresie działalność radzieckiej spółki Russgertorg.
Pod koniec wojny gospodarka znalazła się w krytycznej sytuacji.
Po wojnie w Niemczech (na początku tylko w Bizonii) pod kierunkiem Ludwiga Erharda przeprowadzono reformy, które miały na celu przestawienie gospodarki z wojennej na pokojową z wieloma elementami wolnego rynku. U podstaw niemieckiego „cudu gospodarczego” legł ogromny wysiłek inwestycyjny zarówno biznesu, jak i państwa. Państwo uczestniczyło bezpośrednio w inwestowaniu i organizowaniu przedsięwzięć. W latach 1953–1954 stopa inwestycji rządu była wyższa niż prywatnego biznesu. W 1966 r., w wyniku pierwszej większej recesji światowej w latach powojennych oraz wzrostu bezrobocia, rząd podał się do dymisji. Władzę objęła koalicja CDU i SPD (chrześcijańscy demokraci i socjaldemokraci). Pierwszym jej krokiem było uchwalenie ustawy o stabilizacji i wzroście. Miała się ona opierać na syntezie ordoliberalizmu i keynesizmu. Wyznaczała 4 cele: stałe ceny, pełne zatrudnienie, trwały wzrost oraz zrównoważony bilans handlu zagranicznego. Do realizacji ustawy powołano: Radę ds. Koniunktury, Radę Planowania Finansów i Radę Ekspertów. Bank centralny, cieszący się dużą samodzielnością, zaczął odgrywać coraz większą rolę.
Gospodarka niemiecka silnie odczuła globalny kryzys finansowy. W lutym 2009 odnotowano spadek produkcji przemysłowej w ujęciu rocznym o 20,6%. Był to szósty kolejny miesięczny spadek (w stosunku do stycznia 2009 o 2,7%)[25].
Różnice między landami zachodnimi a wschodnimi
[edytuj | edytuj kod]Zjednoczenie dwóch państw niemieckich niosło ze sobą liczne problemy związane ze zintegrowaniem społeczeństw oraz gospodarek[26]. Trzy dekady po formalnym zjednoczeniu Niemiec nadal widoczne były rozbieżności między obiema częściami kraju[26].
Liczba ludności we wschodnich regionach Niemiec, w porównaniu do 1991 r., zmniejszyła się do 2018 r. o –9,80%, przy czym największy spadek zauważalny był w: Saksonii-Anhalt (o 614,7 tys. osób, tj. –21,77%), Turyngii (o 428,9 tys. osób, tj. –16,68%), Meklemburgii-Pomorze Przednie (o 282,3 tys. osób, tj. –14,92%), natomiast najmniejszy – w Brandenburgii (o 31,1 tys. osób, tj. –1,22%)[26]. Przyrost odnotowano jedynie w Berlinie (o 198,8 tys. osób, tj. 5,77%)[26].
Liczba ludności zachodniej części Niemiec uległa w tym samym czasie zwiększeniu o 7,22%, tj. o 4502,3 tys. osób[26].
Różnice między zachodnią a wschodnią częścią Niemiec widoczne są także w umiejscowieniu największych miast[26]. Na wschodzie, oprócz Berlina, liczącego ponad 3,6 mln mieszkańców, w gronie piętnastu największych miast są tylko dwa – Lipsk (587 857 mieszkańców) oraz Drezno (554 649 mieszkańców)[26].
Znaczne różnice regionalne dotyczą również struktury społecznej[26]. Porównując udział osób mających pochodzenie imigranckie w ogólnej liczbie mieszkańców poszczególnych krajów związkowych – na terenach zachodnich, z uwzględnieniem Berlina, wskaźnik ten jest ponad 3,5 razy wyższy niż w landach wschodnich i wynosi 28,6%[26].
Generalnie w całych Niemczech zauważalny jest proces starzenia się społeczeństwa, przy czym w landach wschodnich postępuje on szybciej niż w pozostałych częściach kraju[26]. Proces starzenia się społeczeństwa widoczny jest w szczególności na terenach Meklemburgi-Pomorza Przedniego, gdzie pod koniec 2018 r. odnotowano wzrost średniej wieku, w porównaniu do 1991 r., o ponad 10 lat, tj. o 29,48% oraz Brandenburgii – wzrost wieku o 9,5 lat, tj. o 25,33%[26].
Rozbieżności w obszarze gospodarki związane były m.in. z poziomem PKB na mieszkańca, nakładami na środki trwałe, z różnicami na rynku pracy, a także rozmieszczeniem największych przedsiębiorstw w kraju[26].
W pierwszym okresie po zjednoczeniu widoczne zmiany odnotowano w szczególności we wschodnich landach (z uwagi na niski poziom wyjściowy i znaczny proces doganiania)[26]. W 1992 r., w porównaniu z rokiem poprzednim, PKB na mieszkańca we wschodniej części był wyższy o 21,14% (średnia dla całych Niemiec wynosiła 6,63%, w zachodniej części wskaźnik ten w porównaniu z 1991 r. był wyższy o 4,56%), w 1993 r. we wschodniej części (w porównaniu do 1992 r.) o 17,23% (w zachodniej części o 0,05%), natomiast w 1994 r. we wschodniej części (w porównaniu do 1993 r.) o 12,31% (w zachodniej części o 2,83%)[26].
Biorąc pod uwagę średni roczny przyrost PKB na mieszkańca w latach 1991–2019, w landach zachodnich był on równy 2,35%, w landach wschodnich natomiast był wyższy i wyniósł 4,52% (średnia dla Niemiec 2,68%)[26].
Porównując rok 1991 i 2019 zauważyć należy zmniejszenie dystansu między zachodem i wschodem. W 1991 r. różnica między PKB na mieszkańca w landach zachodnich i wschodnich wynosiła 13 009 euro (PKB na mieszkańca w landach zachodnich była równa 22 767 euro, w landach wschodnich 9758 euro), w roku 2019 natomiast 10 728 euro (PKB na mieszkańca w landach zachodnich była równa 43 449 euro, w landach wschodnich 32 721 euro)[26]. Stosunek między PKB na mieszkańca w zachodniej i wschodniej części Niemiec, w 1991 r. wynosił 2,33, natomiast w 2019 r. już 1,33[26].
Bezrobocie we wschodniej części kraju, przez cały czas, było wyższe niż w części zachodniej[26]. W 1994 r. stopa bezrobocia w landach zachodnich wynosiła 8,1%, w landach wschodnich natomiast 14,8% (średnia w kraju 9,6%)[26]. Średnia roczna stopa bezrobocia w latach 1994–2005 kształtowała się na poziomie 8,48% na zachodzie i 17,06% na wschodzie (średnia w kraju 10,33%)[26]. Generalnie w latach 1994–2005 widoczny był stały wzrost bezrobocia na wschodzie[26]. W 2005 r. bezrobocie osiągnęło najwyższą wartość, w ww. okresie, zarówno w landach zachodnich (9,9%), jak i wschodnich (18,7%)[26].
Od 2006 r. zauważalny był spadek bezrobocia w obu częściach Niemiec spowodowany m.in. poprawą ogólnej sytuacji gospodarczej[26]. Średnia roczna stopa bezrobocia w latach 2006–2019 w landach zachodnich wyniosła 6,16%, w landach wschodnich 10,79%[26]. W 2019 r. kształtowała się na poziomie 4,7% w zachodniej części Niemiec i 6,4% we wschodniej (średnia w kraju 5,0%)[26].
Średnie wynagrodzenie brutto pracownika w skali roku w latach 1991–2019 dla landów zachodnich wyniosło 28 743,66 euro, dla landów wschodnich 23 367,90 euro (średnia dla Niemiec 27 719,48 euro)[26]. W 1991 r. wynagrodzenie brutto pracownika w części zachodniej było równe 21 941 euro, 12 790 euro w części wschodniej, w 2019 r. wzrosło do 37 844 euro na zachodzie i 33 145 euro na wschodzie, osiągając najwyższy poziom w ww. okresie[26].
Największe przedsiębiorstwa
[edytuj | edytuj kod]Lista krajów związkowych Niemiec według wskaźnika rozwoju społecznego
[edytuj | edytuj kod]Lista krajów związkowych Niemiec według wskaźnika rozwoju społecznego w 2019 roku[27].
| Lp. | Kraj związkowy | WRS 2019 | Porównywalne państwa (WRS 2019[28]) |
|---|---|---|---|
| 1 | Hamburg | 0,976 | Norwegia (0,957) |
| 2 | Berlin | 0,964 | Norwegia (0,957) |
| 3 | Badenia-Wirtembergia | 0,961 | Norwegia (0,957) |
| 4 | Brema (kraj związkowy) | 0,959 | Norwegia (0,957) |
| 5 | Bawaria | 0,956 | Irlandia (0,956), Szwajcaria (0,956) |
| 6 | Hesja | 0,955 | Irlandia (0,956), Szwajcaria (0,956) |
| – | Niemcy (średnia) | 0,948 | Islandia (0,949) |
| 7 | Nadrenia Północna-Westfalia | 0,944 | Australia (0,944), Holandia (0,944) |
| 8 | Saksonia | 0,938 | Finlandia (0,938), Singapur (0,938) |
| 9 | Saara | 0,936 | Finlandia (0,938), Singapur (0,938) |
| 10 | Dolna Saksonia | 0,935 | Belgia (0,932), Finlandia (0,938), Singapur (0,938), Wielka Brytania (0,932) |
| 10 | Nadrenia-Palatynat | 0,935 | Belgia (0,932), Finlandia (0,938), Singapur (0,938), Wielka Brytania (0,932) |
| 12 | Turyngia | 0,928 | Kanada (0,930), Stany Zjednoczone (0,926) |
| 13 | Szlezwik-Holsztyn | 0,927 | Stany Zjednoczone (0,926) |
| 14 | Brandenburgia | 0,923 | Austria (0,921) |
| 15 | Meklemburgia-Pomorze Przednie | 0,921 | Austria (0,921) |
| 16 | Saksonia-Anhalt | 0,917 | Luksemburg (0,917), Słowenia (0,917) |
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- Germany Trade and Invest – niemiecka agencja promocji handlu i inwestycji
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ World Economic Outlook Database, October 2019 [online] [dostęp 2020-06-22] [zarchiwizowane z adresu 2023-07-29].
- ↑ Niemcy w świetle faktów i liczb.
- ↑ Oto najbardziej innowacyjne kraje świata [RANKING] [online], forsal.pl, 12 października 2022 [dostęp 2023-04-26] (pol.).
- ↑ WIPO, Global Innovation Index 2022, 15th Edition [online], wipo.int [dostęp 2023-04-26] (ang.).
- ↑ The World Factbook – Central Intelligence Agency.
- 1 2 CIA: Germany. The World Factbook. [dostęp 2012-02-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-02-11)]. (ang.).
- ↑ Library of Congress: Country Profile: Germany. „Exports are responsible for one-third of total economic output, and at the prevailing dollar-euro exchange rate, no country exports more merchandise.”.
- ↑ Złoto jest zabezpieczeniem dla wielu państw. „Nowości”, s. 5, 2011-04-12.
- ↑ Henryk S. Kolka: Niemcy i niemiecka gospodarka – kilka punktów widzenia. (12.07).
- ↑ Wirtschaft: Deutschland erfüllt Maastricht, „Der Tagesspiegel Online”, ISSN 1865-2263 [dostęp 2023-04-26] (niem.).
- ↑ Waldemar Kuczyński: Niemcy dominują – można pokazać palec i nic to nie da. Wirtualna Polska, 2011-12-08. [dostęp 2012-10-26].
- ↑ Stanisław Żaryn. Na drodze do upadku. „Na Poważnie”, s. 80, 2012.
- ↑ Duch pyszny poprzedza upadek. Ośrodek Myśli Politycznej, 2012, s. 205.
- ↑ Tomasz Gabiś: Czy powstanie prawdziwa II Rzesza?. Rzeczy Wspólne, 2011-12-08. [dostęp 2012-10-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-06-26)].
- ↑ Handel Polska–Niemcy | HandelPolska.pl [online], handelpolska.pl [dostęp 2026-03-26].
- ↑ Ilustrowana encyklopedia dla dzieci. tom 3, Świat wokół nas.
- 1 2 3 Handwerkskammer Mannheim Rhein-Neckar-Odenwald: Zahlen. Daten. Fakten. Mannheim: Handwerkskammer Mannheim Rhein-Neckar-Odenwald, 2012.
- ↑ Ivana Capozzza, Joseph Curtin. Towards Consistent and Effective Carbon Pricing in Germany?. „OECD Environment Working Papers”. 52, s. 17, 2012-12-14. Paryż. [dostęp 2013-02-12]. (ang.).
- ↑ Energetyka jądrowa w Unii Europejskiej. Wirtualny Nowy Przemysł.
- 1 2 Ivan Haščič. Environmental Innovation in Germany. „OECD Environment Working Papers”. 53, s. 8, 2012-12-12. Paryż. [dostęp 2013-01-21]. (ang.).
- ↑ F. Monforti-Ferrario i inni, Fossil CO2 and GHG emissions of all world countries. 2019 report – Study [pdf], Luksemburg: Publications Office of the European Union, 2019, s. 12, 13, 16, 111, DOI: 10.2760/687800, ISBN 978-92-76-11100-9 (ang.).
- ↑ Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1108/70 z dnia 4 czerwca 1970 r. wprowadzające system księgowy dla wydatków na infrastrukturę w transporcie kolejowym, drogowym i w żegludze śródlądowej (CELEX: 01970R1108-20130701).
- ↑ Atlas „Świat w zasięgu ręki” dział Gospodarki Świata.
- ↑ Świat Wiedzy rok 1999.
- ↑ The Wall Street Journal Polska: Niemcy w najgłębszej recesji od drugiej wojny światowej. 10.04.2009, s. 2.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 Marcin Bartkowiak, Anna Ratajczak, Niemcy 30 lat po zjednoczeniu – aspekt społeczno-demograficzny i gospodarczy, „Rocznik Integracji Europejskiej” (14), 2020, s. 359–372, DOI: 10.14746/rie.2020.14.23 [dostęp 2026-07-06].
- ↑ Institute for Management Research, Radboud University: Sub-national HDI – Subnational HDI – Global Data Lab (Germany, 2019). [dostęp 2021-11-11]. (ang.).
- ↑ Institute for Management Research, Radboud University: Sub-national HDI – Subnational HDI – Global Data Lab (2019). [dostęp 2021-11-11]. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Wielka Encyklopedia Świata. Oxford 2003, tom 10
- Encyklopedia dla dociekliwych.
- Wielka Encyklopedia Geografii. Oxford, tom 1
