Lingüistica
| Lingüistica | |
|---|---|
 Zònas del cervèl qu’influéncian la paraula | |
| Lingüistica generala | |
| Fonetica · Fonologia · Lexic · Morfologia · Sintaxi · Semantica · Pragmatica · Tipologia lingüistica | |
| Lingüistica aplicada | |
| Aquiscion del lengatge · Psicolingüistica · Sociolingüistica · Antropologia lingüistica · Lingüistica generativa · Lingüistica cognitiva · Lingüistica descriptiva · Lingüistica comparada · Etimologia · Estilistica · Còrpus lingüistic |
| Sciéncias | |
|---|---|
 | |
La lingüistica (var. linguistica[1]) es l'estudi scientific del lengatge uman e de las lengas. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas lengas. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las sciéncias socialas, las sciéncias cognitivas, l'informatica, la filosofia e las sciéncias de la comunicacion. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica.
Al contrari de la gramatica normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una lenga donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'estructuralisme, lo generativisme e la sociolingüistica. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la lexicografia, l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic.
Definicion e objècte de la lingüistica
[modificar | modificar lo còdi]La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte[2][3][4] :
- lo lengatge pòt designar la facultat umana generala de comunicar amb de sistèmas de signes.
- la lenga es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'occitan, lo francés, l'arabi, lo japonés o la lenga dels signes francesa.
- la paraula pòt designar, segon las tradicions teoricas, la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas.
- lo discors pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet.
Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas universalas. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo dialòg.
La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o escrichas[5]. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'experiéncias contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las lengas. Pòt portar suls sons, sus las formas dels mots, sus la construccion de las frasas, sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la gramatica al sens escolar de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats.
Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las lengas. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors dialèctes, èra estimat a 7 000[6]. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor fonologia, lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors sistèmas d'escritura, tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las lengas dels signes. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman.
Domenis principals d'analisi
[modificar | modificar lo còdi]La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las lengas. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat.
La fonetica e la fonologia
[modificar | modificar lo còdi]La fonetica es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats fisicas dels sons de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion[7][8][9]. Es a l'origina del concèpte de transcripcion fonetica, una tecnica que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'alfabet fonetic internacional que sa primièra version foguèt publicada en 1888[10] . La fonologia estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics[11].
La morfologia e la sintaxi
[modificar | modificar lo còdi]La morfologia es, en lingüistica, la branca de la gramatica qu'estúdia l'estructura intèrna dels mots e de las unitats que los compausan[12][13][14]. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las lengas flexionalas e aglutinantas[15]. Es mens centrala per las lengas isolantas qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La sintaxi estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de frasas[16]. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga (lenga SOV, lenga SVO...).
La semantica e la pragmatica
[modificar | modificar lo còdi]La semantica es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica[17][18][19]. Pòt portar sul sens dels mots, de las expressions e de las frasas. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La pragmatica es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge[20][21][22]. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats.
La lexicologia e la lexicografia
[modificar | modificar lo còdi]Lo tèrme lexic designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La lexicologia estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic[23][24][25]. En particular, s'interèssa a l'etimologia e a las relacions sistematicas entre los mots. Existís una disciplina vesina qu'es la lexicografia. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un diccionari.
Variacions e evolucion de las lengas
[modificar | modificar lo còdi]Las lengas son pas de construccions constantas e omogenèas. Presentan de variacions ligadas a la region, al grop social, als locutors, al contèxte d'utilizacion, al periòde istoric o a l'influéncia d'autras lengas. Aquelas variacions pòdon tanben congrear de transformacions significativas susceptiblas de modificar d'estructuras fondamentalas de la lenga. Los parlars umans son doncàs d'objèctes en evolucion que pòdon aparéisser, mutar e disparéisser.
Las variacions geograficas e socialas
[modificar | modificar lo còdi]Una lenga pòt presentar de diferéncias marcadas segon las regions o lo contèxte social. Aquelas diferéncias pòdon concernir la prononciacion, lo vocabulari, la gramatica o d'autras proprietats lingüisticas. Aital, una lenga pòt tenir de varietats diferentas parladas dins de territòris diferents. Dins aquel cas, una varietat constituís un dialècte de la lenga considerada. Totas las lengas parladas per una comunautat pro nombrosa a tendéncia a formar de dialèctes. Per exemple, es lo cas de l'occitan[26][27].
Pasmens, una lenga pòt presentar d'autras variacions. Per exemple, un meteis locutor pòt modificar sa manièra de parlar o d'escriure segon la situacion, l'interlocutor, lo gra de formalitat e lo genre de discors. Aqueles cambiaments forman los registres lingüistics. Per exemple, l'anglés destria un parlar fòrça informal utilizat al sen de la familha o d'amb amics intims (registre intim), un parlar pauc estructurat integrant de còps d'expressions argoticas amb d'amics non intims o de collègas de trabalh (registre destibat), un parlar estandard utilizat per de discussions professionalas, de negociacions o per parlar amb de personas desconegudas (registre consultatiu), un parlar formal utilizat dins de situacions oficialas o de discussions serioras (registre formau) e un parlar palficat, de còps arcaïc, utilizat dins de tèxtes fòrça formaus o durant de ceremònias comportant de rituals ancians[28].
Lo contacte entre las lengas
[modificar | modificar lo còdi]Quand de locutors de lengas diferentas intran en contacte, lors lengas respectivas pòdon s'influenciar. Aquelas situacions pòdon menar a de fenomèns coma los emprunts lexicals[29][30], l'alternància entre mai d'una lenga e de transformacions gramaticalas. Lo bilingüisme e lo multilingüisme constituisson aital d’objèctes importants de la recèrca lingüistica.
Disparicion, evolucion e revitalizacion de las lengas
[modificar | modificar lo còdi]Lo vocabulari e la gramatica d'una lenga son pas immutables. Las variacions geograficas e socialas, de fenomèns intèrnes de transformacion dau parlar e los contactes amb d'autras lengas pòdon iniciar de cambiaments se difusant progressivament al dintre d’una comunautat lingüistica. Una lenga varia donc amb lo temps. L'estudi d'aquelas transformacions, de còps fòrça importantas, es l'objècte d'estudi de la lingüistica istorica.
Dins de cas extrèms, de lengas pòdon veire lor nombre de locutors demenir fòrtament. Se lo fenomèn contunha, pòt tocar la transmission de la lenga a las generacions seguentas. La documentacion lingüistica visa especialament a enregistrar e a descriure aquelas lengas, mentre que diferentas politicas e iniciativas pòdon ensajar de favorizar lor transmission e lor revitalizacion. Pasmens, aquò empacha pas totjorn la disparicion de las lengas.
Apròchis lingüistics principals
[modificar | modificar lo còdi]Los corrents principals
[modificar | modificar lo còdi]I a mai d'una concepcion de l'objècte de la lingüistica e dels metòdes d'utilizar. Lai mai importantas son saique :
- l'estructuralisme, eissit dels trabalhs de Ferdinand de Saussure, considèra una lenga coma un sistèma de relacions entre d'unitats interconnectadas. Implica d'amassar de còrpus d'enonciats per ensajar de classar totes sos elements segon diferents nivèls lingüistics (fonèms, morfèms, categorias gramaticalas, locucions nominalas, locucions verbalas, tipes de frasas...). Pasmens, es un apròchi considerat coma obsolèt per la màger part dels linguistas modèrnes[31].
- lo generativisme, desvolopat per Noam Chomsky a partir dels ans 1950, que s'interèssa a la capacitat de l'èsser uman de produire un nombre infinit de frasas amb un nombre relativament feble de règlas. Las gramaticas constituïdas per aquel movement ensajan donc de caracterizar las proprietats formalas dels sistèmas lingüistics e los principis mentals que permeton de produire o d’interpretar d’enonciats[32].
- la sociolingüistica estúdia las relacions entre la lenga e la societat. Cèrca de comprendre las variacions e las evolucions de la lenga en foncion de las caracteristicas socialas e de las situacions de comunicacion[33].
Pasmens, d'autres corrents existisson. Per exemple, la lingüistica cognitiva estúdia las relacions entre lengatge e cognicion, mai que mai las relacions entre las estructuras lingüisticas e los mecanismes cognitius generals[34]. Aquelas categorias son pas exclusivas qu'un meteis domeni de recèrca pòt mobilizar mai d'un apròchi teoric o metodologic.
Los metòdes principals
[modificar | modificar lo còdi]La lingüistica utiliza de metòdes divèrses segon la natura dels fenomèns estudiats. Pasmens, de manièra generala, l'observacion e la descripcion constitüisson una part centrala del trabalh lingüistic que los cercaires pòdon collectar de donadas al prèp de locutors, estudiar de tèxtes o analizar de produccions enregistradas. Aquò ofrís un espèctre relativament larg de possibilitats :
- las enquèstas de terren permeton d'estudiar de lengas o de varietats lingüisticas dins lor contèxt d'utilizacion. Pòdon associar entrevistas, observacions, enregistraments e analisis experimentalas.
- los còrpus lingüistics permeton d'amassar d'ensembles de donadas oralas o escrichas organizats segon de critèris definits. Pòdon èsser l'objècte d'analisis quantitativas e qualitativas.
- la lingüistica experimentala permet de concebre d'experiéncias destinadas a estudiar, per exemple, la percepcion dels sons, la comprenença de las frasas, l'accès als mots o l'aquisicion del lengatge.
En mai d'aquelas tecnicas tradicionalas, de metòdes instrumentals permeton d'estudiar de proprietats fisicas de la paraula, especialament al mejan d'analisis acosticas. Los metòdes estatistics e informatics ocupan tanben una plaça creissenta dins fòrça domenis que permeton d'analizar de quantitats considerablas de donadas o de modelizar rapidament de fenomèns. Enfin, un còp de resultats obtenguts, la comparason interlingüistica constituís una aisina important per estudiar la diversitat de las lengas e cercar de proprietats comunas o de diferéncias sistematicas.
Los ligams amb las autras disciplinas
[modificar | modificar lo còdi]La lingüistica entretèn de relacions estrechas amb mai d'una disciplina. Aquò foguèt a l'origina de disciplinas mixtas entre la lingüistica e d'autres camps de las sciéncias :
- la psicolingüistica s'interèssa als mecanismes cognitius implicats dins la produccion, la comprenença e l'aquisicion del lengatge[35].
- la neurolingüistica s'interèssa a las relacions entre lo lengatge e los mecanismes cerebrals[36][37].
- l'antropologia lingüistic s'interèssa a las relacions entre lo lengatge, la cultura e las practicas socialas. En particular, estúdia los procediments que permeton als enfants d'aquesir lo lengatge e lors competéncias lingüisticas.
Dempuei la fin del sègle XX, cal egalament nòtar lo desvolopament de discplinas mesclant la lingüistica e las tecnologias modèrnas. Aquò menèt a l'aparicion de la lingüistica aplicada qu'utiliza las coneissenças lingüisticas dins de domenis plan diferents (ensenhament de las lengas, traduccion, amainatjament lingüistic...). Una dimension importanta d'aquelas aplicacions es las qu'utilizan de tecnicas de tractament automatic per estudiar de donadas lingüisticas.
En parallèl, d'autras brancas de las sciéncias pòdon s'interessar a la lingüistica. La filologia estúdia los tèxtes dins lor contèxt istoric e cultural en s'interessant a lor transmission, a lor establiment e a lor interpretacion. Foguèt longtemps estretament ligada a la lingüistica, mas sos objectius e sos metòdes son diferents. La semiotica estúdia los sistèmas de signes. La lingüistica es de sos domenis particulars quora pòrta suls signes e suls sistèmas lingüisticas, mas pòt s'interessar a d'objèctes diferents. Las sciéncias cognitivas (psicologia cognitiva, neurosciéncias, intelligéncia artificiala...) entrenon de relacions amb la lingüistica qu'es un dels elements dels objèctes estudiats dins aquel domeni. Enfin, las sciéncias socialas (istòria, sociologia, antropologia...) pòdon s'interessar a l'estudi del parlar utilizat per d'individús al sen d'una comunautat.
Aplicacions
[modificar | modificar lo còdi]Fòra dels domenis purament scientifics, la lingüistica a d'aplicacions dins d'espacis variats. D'un biais clar, dins l'ensenhament de las lengas, participa a la descripcion dels sistèmas lingüistics e a la concepcion de metòdes d’aprendissatge. La traduccion e l'interpretacion mobilizan tanben de coneissenças relativas a l’estructura, al sens e a l’usatge de las lengas. Los dicionnari e las basas terminologicas son definits en partida en s'apiejan sus l'analisi del lexic.
En parallèl, las tecnologias de la paraula, de la reconoissença e de la sintèsi vocala, utilizan de modèls lingüistics combinats amb de metòdes informatics. En medecina, d'idèas vesinas foguèron a l'origina de la combinason de sabers eissits de la lingüistica amb de disciplinas medicala tradicionalas. Per exemple, es lo cas de l'ortofonia.
Annèxes
[modificar | modificar lo còdi]Ligams intèrnes
[modificar | modificar lo còdi]Bibliografia
[modificar | modificar lo còdi]Nòtas e referéncias
[modificar | modificar lo còdi]- ↑ Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, Dicod'Òc, recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, .
- ↑ (fr) Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, Introduction à la linguistique contemporaine, París, Armand Colin, 2009, 224 p.
- ↑ (fr) Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage, París, Seuil, 1995, 2a edicion, 821 p.
- ↑ (fr) Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, Psychologie du développement humain, Montreal, De Boeck, 2010, 7a edicion, 482 p.
- ↑ (en) André Martinet, Elements of General Linguistics, vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.
- ↑ (fr) Jean-Christophe Victor, Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques, Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.
- ↑ (fr) Jean Dubois et al., Dictionnaire de linguistique, París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.
- ↑ (en) Hadumod Bussmann (dir.), Dictionary of Language and Linguistics, Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.
- ↑ (ro) Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », Dicționar de termeni lingvistici, Bucarèst, Teora, 1998.
- ↑ (en) International Phonetic Association, Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet, Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.
- ↑ (en) Hadumod Bussmann (dir.), Dictionary of Language and Linguistics, Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.
- ↑ (fr) Jean Dubois et al., Dictionnaire de linguistique, París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.
- ↑ (ro) Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), Dicționar general de științe. Științe ale limbii, Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.
- ↑ (en) Hadumod Bussmann (dir.), Dictionary of -Language and Linguistics, Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.
- ↑ (fr) Jean Dubois et al., Dictionnaire de linguistique, París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.
- ↑ (fr) C. Baylon e P. Fabre, Initiation à la linguistique, Éditions Nathan, 1990.
- ↑ (fr) Christian Baylon e Xavier Mignot, Initiation à la sémantique du langage, París, Armand Colin, 2005.
- ↑ (fr) Vincent Nyckees, La sémantique, París, Belin, 1998, 368 p.
- ↑ (fr) Christian Touratier, La sémantique, París, Armand Colin, 2a edicion, 2010, 424 p.
- ↑ (fr) F. Armengaud, La pragmatique, París, Presses Universitaires de France, 5a edicion, 2007.
- ↑ (fr) M. Bracops, Introduction à la pragmatique, Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.
- ↑ (fr) J. Moeschler e A. Reboul, Dictionnaire encyclopédique de pragmatique, París, Éditions du Seuil, 1994.
- ↑ (fr) Roland Eluerd, La Lexicologie, París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2000.
- ↑ (fr) Alain Polguère, Lexicologie et sémantique lexicale : notions fondamentales, Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 3a edicion, 2016.
- ↑ (fr) Alain Polguère, Notions de base en lexicologie, Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 2002.
- ↑ (fr) Guy Martin e Bernard Moulin, Grammaire provençale et atlas linguistique en couleur, Ais de Provença, Comitat Sestians d'Estudis Occitans / CREO Provença, 2007, 2a edicion, pp. 11-13.
- ↑ Maurice Romieu e André Bianchi, Gramatica de l'occitan gascon contemporanèu, Peçac, Presses Universitaires de Bordeaux, 2005, pp. 25-28.
- ↑ (en) Kate Burridge e Tonya N. Stebbins, For the Love of Language. An Introduction to Linguistics, Cambridge University Press, 2016, p. 253.
- ↑ (fr) Jean Dubois et al., Dictionnaire de linguistique, París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 177.
- ↑ (en) David Crystal, A Dictionary of Linguistics and Phonetics, Blackwell Publishing, 4a edicion, 2008, p. 58.
- ↑ (en) Nigel Fabb, « Saussure and literary theory: from the perspective of linguistics », Critical Quarterly, vol. 30, n° 2, junh de 1988, pp. 58-72.
- ↑ (en) Frederick J. Newmeyer, Generative Linguistics: A Historical Perspective, Routledge, 1997.
- ↑ (fr) Louis-Jean Calvet, La Sociolinguistique, Presses Universitaires de France, colleccion « Que sais-je ? », n° 2731, 1993.
- ↑ (en) W. Croft e D. A. Cruse, Cognitive Linguistics, Cambridge, Cambridge University Press, 2004.
- ↑ (en) T. Harley, Talking the talk: Language, psychology and science, Hove, Psychology Press, 2009.
- ↑ (en) John C. L. Ingram, Neurolinguistics: An Introduction to Spoken Language Processing and Its Disorders, Cambridge University Press, 2007.
- ↑ (en) Horst M. Müller, Introduction to Neurolinguistics, Palgrave Macmillan/Springer, 2025.
