အော်ကာ

အော်ကာ; (Orca သို့မဟုတ် Killer whale ); Temporal range: Pliocene to recent PreЄ Є O S D C P T J K Pg N
	အလက်စကာပြည်နယ်၊ အလူးရှင်းကျွန်းစု အရှေ့ဘက်ပိုင်းရှိ ယူးနမက်ခ်ကျွန်း (Unimak Island)တွင် တွေ့လိုက်ရသော အော်ကာနှစ်ကောင် ပင်လယ်မျက်နှာပြင်အပေါ်သို့ ခုန်တက်နေပုံ
	ဝေလသတ်ငါးတစ်ကောင် (killer whale)နှင့် ၁.၈-မီတာ (၅-ပေ ၁၁-လက်မ)ရှိသော စကူဘာရေငုပ်သမားတစ်ယောက် (scuba diver)တို့ကို ဘေးချင်းယှဉ်ပြထားသော သရုပ်ပြပုံ။ (၎င်းသည် လူထက်လေးဆခန့် ရှည်လျားသည်။)
ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အဆင့်အတန်း
	; အချက်အလက် မပြည့်စုံ (IUCN 3.1)
မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း
လောက:	Animalia
မျိုးပေါင်းစု:	Chordata
မျိုးပေါင်း:	Mammalia
မျိုးစဉ်:	Artiodactyla
Infraorder:	Cetacea
မျိုးရင်း:	Delphinidae
မျိုးစု:	Orcinus; Fitzinger၊ 1860
မျိုးစိတ်:	O. orca
ဒွိနာမ
	Orcinus orca; ကားလ် လင်းနီးယပ် (Linnaeus)၊ 1758
	Orcinus orca range
Synonyms
	Delphinus orca Linnaeus, 1758; Delphinus gladiator Bonnaterre, 1789; Orca gladiator (Bonnaterre, 1789);

အော်ကာသည် သမုဒ္ဒရာလင်းပိုင်မိသားစုရှိ အကြီးမားဆုံး အကောင်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး သွားရှိသော ဝေလငါးတစ်မျိုး ဖြစ်ပါသည်။ သူ၏ သိပ္ပံအမည်မှာ အော်စိုင်းနပ်စ် အော်ကာ (Orcinus orca) ဖြစ်သည်။ အော်ကာဟူသော အခေါ်အဝေါ်ကို ယခုအခါ ပိုသုံးလာကြသော်လည်း၊ အင်္ဂလိပ်စကားပြောသည့် သိပ္ပံပညာရှင်များကမူ ဝေလသတ်ငါး (killer whale) ဟု ခေါ်သော သုံးနေကျအရပ်သုံးအမည် (traditional name) ကို အသုံးများကြသည်။^[၆]

အော်ကာဝေလငါးများသည် အစာကွင်းဆက်၏ ထိပ်ဆုံးတွင်ရှိသော သားရဲများဖြစ်ပြီး အစားအစာအမျိုးမျိုးကို စားသုံးကြသည်။ ၎င်းတို့၏ သီးခြားအုပ်စုများသည် အရိုးရှိသောငါးများ၊ ငါးမန်းများ၊ ရေချိုငါးပြားများနှင့် ပင်လယ်ဖျံများ၊ လင်းပိုင်များ၊ ဝေလငါးများကဲ့သို့သော ပင်လယ်နို့တိုက်သတ္တဝါများအပါအဝင် သားကောင်အမျိုးအစားအချို့ကို အဓိကထား၍ စားသုံးလေ့ရှိကြသည်။

အော်ကာဝေလငါးများသည် လူမှုဆက်ဆံရေး အလွန်ကောင်းမွန်ကြပြီး အချို့အုပ်စုများတွင် မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော မိသားစုဝင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် တည်ငြိမ်သော အုပ်စုငယ်များ (pods) ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရှုပ်ထွေးဆန်းပြားသော အမဲလိုက်နည်းစနစ်များနှင့် အသံဖြင့် ဆက်သွယ်ပြုမူပုံများသည် အုပ်စုတစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူညီတတ်သကဲ့သို့ မျိုးဆက်တစ်ဆက်မှ တစ်ဆက်သို့လည်း လက်ဆင့်ကမ်းသွားကြသည်။ ယင်းတို့ကို တိရစ္ဆာန်ယဉ်ကျေးမှု၏ ဖော်ပြချက်များအဖြစ် ယူဆကြသည်။

လေ့လာမှုအများဆုံး ပြုလုပ်ထားသည့် အော်ကာဝေလငါးအုပ်စုများမှာ မြောက်အမေရိကတိုက်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းအနီးတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် ငါးစားသော “ဒေသခံအုပ်စုများ” (residents)၊ နို့တိုက်သတ္တဝါများကို စားသုံးသော “ရွှေ့လျားအုပ်စုများ” (transients) နှင့် ကမ်းလွန်ပင်လယ်ပြင်တွင် နေထိုင်သော အုပ်စုများ (offshores) ပါဝင်သည်။

ပစိဖိတ်အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသ၊ ဩစတြေးလျနှင့် ပီရူးအပါအဝင် ဒေသများရှိ ဌာနေတိုင်းရင်းသားများသည် အော်ကာဝေလငါးများကို အစဉ်အလာအားဖြင့် လေးစားကြည်ညိုခဲ့ကြသော်လည်း အနောက်တိုင်းယဉ်ကျေးမှုများတွင်မူ သမိုင်းကြောင်းတစ်လျှောက် ၎င်းတို့ကို ကြောက်ရွံ့ခဲ့ကြသည်။ အရွယ်အစားပိုကြီးသော ဝေလငါးမျိုးစိတ်များ၏ အရေအတွက် လျော့နည်းလာသည့်အခါ ဝေလငါးဖမ်းသမားများသည် အော်ကာဝေလငါးများကိုပါ ဖမ်းဆီးခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အများပြည်သူနှင့် သိပ္ပံပညာရှင်များအကြား အော်ကာဝေလငါးများအကြောင်း အသိပညာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခြင်းနှင့် ၎င်းတို့ကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းထားသည့်နေရာများတွင် ပြသလာခြင်းတို့ကြောင့် အော်ကာဝေလငါးများအပေါ် လူထု၏အမြင်သည် အပြုသဘောဆောင်သည့်ဘက်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အဏ္ဏဝါဥယျာဉ်များတွင် ဖျော်ဖြေတင်ဆက်ရန် အော်ကာဝေလငါးများကို လေ့ကျင့်ပေးလာခဲ့ကြပြီး၊ ယင်းလုပ်ရပ်ကို ကျင့်ဝတ်နှင့် မညီညွတ်ဟု ဝေဖန်မှုများ ရှိလာခဲ့သည်။ အော်ကာဝေလငါးများသည် လူသားများအတွက် အန္တရာယ်ဖြစ်စေလေ့မရှိဘဲ သဘာဝတောရိုင်းအခြေအနေတွင် လူကို သေဆုံးစေခဲ့သည့် တိုက်ခိုက်မှုမျိုး မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း မရှိပေ။ သို့သော် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းထားသော အော်ကာဝေလငါးများသည် အဏ္ဏဝါအပန်းဖြေဥယျာဉ်များတွင် ၎င်းတို့ကို ကိုင်တွယ်ထိန်းကျောင်းသူများအား ထိခိုက်ဒဏ်ရာရစေခြင်း သို့မဟုတ် သေဆုံးစေခြင်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

ကိုးကား

↑ Mead၊ J.G.; Brownell၊ R. L. Jr. (2005)။ "Order Cetacea"။ in Wilson၊ D.E.; Reeder၊ D.M (eds.)။ ကမ္ဘာပေါ်တွင်ရှိသော နို့တိုက်သတ္တဝါမျိုးစိတ်များ: မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်းနှင့် ပထဝီမြေမျက်နှာပြင်ဆိုင်ရာ ရည်ညွှန်းကျမ်း (တတိယအကြိမ် ed.)။ ဂျွန်ဟော့ကင်းတက္ကသိုလ် ပုံနှိပ်တိုက်။ pp. 723–743။ ISBN 978-0-8018-8221-0။ OCLC 62265494။
↑ Orcinus orca Linnaes 1758။ Fossilworks။ 27 April 2020 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 23 October 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
↑ Reeves, R. (2017). "Orcinus orca". IUCN Red List of Threatened Species 2017. IUCN.
↑ Orcinus Fitzinger, 1860။ Integrated Taxonomic Information System။ March 9, 2011 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
↑ Orcinus orca (Linnaeus, 1758)။ Integrated Taxonomic Information System။ March 9, 2011 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
↑ Mary Price (22 July 2013)။ Orcas: How Science Debunked Superstition။ National Wildlife Federation။ January 31, 2017 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 30 July 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။

[MSW3-1] Mead၊ J.G.; Brownell၊ R. L. Jr. (2005)။ "Order Cetacea"။ in Wilson၊ D.E.; Reeder၊ D.M (eds.)။ ကမ္ဘာပေါ်တွင်ရှိသော နို့တိုက်သတ္တဝါမျိုးစိတ်များ: မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်းနှင့် ပထဝီမြေမျက်နှာပြင်ဆိုင်ရာ ရည်ညွှန်းကျမ်း (တတိယအကြိမ် ed.)။ ဂျွန်ဟော့ကင်းတက္ကသိုလ် ပုံနှိပ်တိုက်။ pp. 723–743။ ISBN 978-0-8018-8221-0။ OCLC 62265494။

[2] Orcinus orca Linnaes 1758။ Fossilworks။ 27 April 2020 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 23 October 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။

[iucn-3] Reeves, R. (2017). "Orcinus orca". IUCN Red List of Threatened Species 2017. IUCN.

[4] Orcinus Fitzinger, 1860။ Integrated Taxonomic Information System။ March 9, 2011 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။

[5] Orcinus orca (Linnaeus, 1758)။ Integrated Taxonomic Information System။ March 9, 2011 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။

[price-6] Mary Price (22 July 2013)။ Orcas: How Science Debunked Superstition။ National Wildlife Federation။ January 31, 2017 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 30 July 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။

[၁]

[၂]

[၃]

[၄]

[၅]

[၆]