इस्ट इण्डिया कम्पनी

इस्ट इण्डिया कम्पनी ( इआइसी ) [lower-alpha १] एक अङ्ग्रेजी आउ बादमे ब्रिटिश, संयुक्त स्टॉक कम्पनी हलै जेकर स्थापना १६०० मे होलै आउ १८७४ मे बन्द हो गेलै[३] एकर गठन हिन्द महासागर क्षेत्रमे व्यापार करेला कैल गेलै हल, शुरुआतमे इस्ट इण्डीज ( भारतीय उपमहाद्वीप आउ दक्षिण पूर्व एसिया ) के साथे, आउ बाद मे पूर्वी एसिया के साथे । कम्पनी भारतीय उपमहाद्वीपके बड़ हिस्सा आउ दक्षिण पूर्व एसिया आउ हाङ्गकाङ्ग के उपनिवेशित हिस्सा पर कब्जा कर लेलकै । अपन चरम पर कम्पनी विभिन्न मापसे दुनियाके सबसे बड़ निगम हलै । इ.आइ.सी. के पास कम्पनी के तीन प्रेसीडेन्सी सेना के रूपमे अपन सशस्त्र सेना हलै, जेकर कुल सङ्ख्या लगभग 260,000 सैनिक हलै, जे ऊ समय ब्रिटिश सेनाके आकारसे दुगुना हलै ।[४] कम्पनीके सञ्चालन व्यापारके वैश्विक सम्तुलन पर गहरा प्रभाव डालकै, रोमन कालसे देखल जाएवाला पश्चिमी सराफाके पूर्व दने निकासी के प्रवृत्तिके लगभग अकेलहीँ उलट देलकै ।[५][६]
मूल रूप से "गवर्नर एण्ड कम्पनी ऑफ मर्चेण्ट्स ऑफ लन्दन ट्रेडिङ्ग इनटू द ईस्ट-इण्डीज" के रूपमे चार्टर्ड, [७][८] कम्पनी 1700 के दशक के मध्य आउ 1800 के दशक के शुरुआत मे दुनिया के आधा व्यापार ला जिम्मेदार हो गेलै, [९] विशेष रूप से कपास, रेशम, नील रङ्ग, चीनी, नमक, मसाले, शोरा, चाय और अफीम सहित बुनियादी वस्तुमे । कम्पनी भारतमे ब्रिटिश साम्राज्यके शुरुआतो मे शासन कैलकै ।[९] [१०]
कम्पनी अन्ततः भारत के बड़ क्षेत्र पर शासन करे लगलै, सैन्य शक्ति के प्रयोग कैलकै आउ प्रशासनिक कार्य के सम्भारकै । भारतमे कम्पनी के शासन प्रभावी रूपसे १७५७ मे प्लासीके लड़ाईके बाद शुरू होलै आउ १८५८ तक चललै । १८५७ के भारतीय विद्रोहके बाद, भारत सरकार अधिनियम १८५८ के तहत ब्रिटिश क्राउन के नया ब्रिटिश राज के रूप मे भारत के प्रत्यक्ष नियन्त्रण प्राप्त होलै ।
लगातार सरकारी हस्तक्षेपके बावजूद कम्पनीके बादमे अपन वित्तके साथे बेर-बेर समस्या के सामना करे पड़लै । एकरा एक साल पहिले अधिनियमित इस्ट इण्डिया स्टॉक डिविडेण्ड रिडेम्पशन एक्ट के शर्तके तहत १८७४ मे भङ्ग कर देल गेलै हल, काहेकि तखनि तक भारत सरकार अधिनियम एकरा अवशेष, शक्तिहीन आउ अप्रचलित बना देलकै हल । ब्रिटिश राज के आधिकारिक सरकारी मशीनरी अपन सरकारी कार्यके ग्रहण कर लेलकै हल आउ अपन सेनाके समाहित कर लेलकै हल ।
इहो देखी
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]सन्दर्भ
[सम्पादित करथिन | स्रोत सम्पादित करथिन]- ↑ Carey, W. H. (1882). 1882 – The Good Old Days of Honourable John Company. Simla: Argus Press. Archived from the original on 23 September 2015. Retrieved 30 July 2015.
- ↑ "Company Bahadur". Encyclopaedia Britannica. Archived from the original on 9 December 2018. Retrieved 8 December 2018.
- ↑ "Not many days ago the House of Commons passed". Times. London. 8 April 1873. p. 9.
- ↑ Roos, Dave (2020-10-23). "How the East India Company Became the World's Most Powerful Monopoly". History. Retrieved 2022-04-29.
- ↑ Dalrymple, William (2021) [First published 2019]. The Anarchy: The Relentless Rise of the East India Company. London: Bloomsbury Publishing. p. xxxv. ISBN 978-1-5266-3401-6. Retrieved 29 May 2022.
- ↑ Dalrymple, William (30 August 2019). "Lessons for capitalism from the East India Company". Financial Times. Archived from the original on 10 December 2022. Retrieved 29 May 2022.
- ↑ Scott, William. "East India Company, 1817–1827". archiveshub.jisc.ac.uk (in अङ्गरेजी). Senate House Library Archives, University of London. Archived from the original on 21 September 2019. Retrieved 20 September 2019.
- ↑ Parliament of England (31 December 1600). साँचा:Cite wikisource/make link – via विकिस्रोत.
Governor and Company of Merchants of London Trading into the East-Indies
- 1 2 Farrington, Anthony (2002). Trading Places: The East India Company and Asia 1600–1834 (in अङ्गरेजी). British Library. ISBN 9780712347563. Archived from the original on 27 July 2020. Retrieved 21 September 2019.
- ↑ "Books associated with Trading Places – the East India Company and Asia 1600–1834, an Exhibition". Archived from the original on 30 March 2014.
- ↑ ऑनरेबल इस्ट इण्डिया कम्पनी (HEIC'), इस्ट इण्डिया ट्रेडिङ्ग कम्पनी' (EITC), इङ्ग्लिश इस्ट के नामो से जानल जा है इण्डिया कम्पनी, या (१७०७ के बाद) ब्रिटिश इस्ट इण्डिया कम्पनी, आउ अनौपचारिक रूपसे जॉन कम्पनी,[१] कम्पनी बहादुर के रूपमे जानल जा है ,[२] या बस कम्पनी।
<ref> tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding <references group="lower-alpha"/> tag was found.