ემანუელ შარპანტიე
ემანუელ მარი შარპანტიე (ფრანგ. Emmanuelle Marie Charpentier; დ. 11 დეკემბერი, 1968, ჟიუვიზი-სიურ-ორჟი, საფრანგეთი) — ფრანგი მეცნიერი მიკრობიოლოგიის, გენეტიკის და ბიოქიმიის დარგში. 2012 წელს ამერიკელ ბიოქიმიკოს ჯენიფერ დუდნასთან ერთად აღმოაჩინა დეზოქსირიბონუკლეინის მჟავის (დნმ) მოლეკულაში სპეციალური მექანიზმი — მოკლე პალინდრომული განმეორებები რეგულარულად განლაგებული ჯგუფებით (CRISPR-Cas9). 2015 წელს გახდა მაქს-პლანკის ინფექციური ბიოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი ბერლინში (გერმანია). 2018 წელს დაფუძნა დამოუკიდებელი კვლევითი ინსტიტუტი — მაქს-პლანკის პათოგენების მეცნიერული შესწავლის დანაყოფი.
ბიოგრაფია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ემანუელ მარი შარპანტიე 1968 წელს დაიბადა ქალაქ ჟიუვიზი-სიურ-ორჟში (18 კმ პარიზის სამხრეთ-აღმოსავლეთით). ბიოქიმიას, მიკრობიოლოგიასა და გენეტიკას სწავლობდა პარიზში, პიერ და მარი კიურების სახელობის უნივერსიტეტში (ამჟამად სორბონის უნივერსიტეტის მეცნიერებათა ფაკულტეტი). ბაკალავრიატის შემდგომი განათლება პასტერის ინსტიტუტში განაგრძო (1992-95), სადაც დოქტორის ხარისხი მიიღო. იქვე მუშაობდა 1996 წლამდე, როცა შარპანტიე ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ნიუ-იორკის როკფელერის უნივერსიტეტში გადავიდა დოქტურანტურის შემდგომი ეტაპის გასავლელად. მუშაობდა ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის სამედიცინო ცენტრის ასისტენტ მეცნიერ-თანამშრომლად (1997-99 და ასოცირებულ მკვლევარად სენტ-ჯუდის ბავშვთა კვლევით ჰოსპიტალსა და ნიუ-იორკში სკირბოლის ბიომოლეკულური მედიცინის ინსტიტუტში (1999-2002). ევროპაში დაბრუნების შემდეგ დაინიშნა ვენის უნივერსიტეტის მიკრობიოლოგიისა და გენეტიკის ინსტიტუტის ლაბორატორიის ხელმძღვანელად და მოწვეულ პროფესორად (2002-04), შემდეგ კი — მიკრობიოლოგიისა და იმუნობიოლოგიის დეპარტამენტის ლაბორატორიის ხელმძღვანელად და ასისტენტ-პროფესორად (2004-06). 2006 წელს გახდა მიკრობიოლოგიის პრივატ-დოცენტი და მიიღო ჰაბილიტაცია მოლეკულური ბიოლოგიის ცენტრში. 2006-2009 წლებში მუშაობდა მაქს პერუცის ლაბორატორიის ასოცირებულ პროფესორად. შემდეგ შვედეთში გადავიდა უმეოს უნივერსიტეტის მოლეკულური ინფექციების ლაბორატორიის ხელმძღვანელად და ასოცირებულ პროფესორად (2009-2014). 2013-15 წლებში იყო გერმანიაში ბრაუნშვაიგის ჰელმჰოლცის ინფექციების კვლევითი ცენტრის და ჰანოვერის სამედიცინო სკოლის პროფესორი. 2014 წელს მიიღო ალექსანდრ ფონ ჰუმბოლდტის სახელობის პროფესორის წოდება. 2015 წელს, გერმანიის მაქს-პლანკის საზოგადოების მიწვევით, გახდა ამ ორგანიზაციის წევრი-მეცნიერი და ბერლინის მაქს-პლანკის ინფექციური ბიოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი, 2016 წელს — ბერლინის ჰუმბოლდტის უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორი. 2018 წელს გახდა მაქს-პლანკის პათოგენების მეცნიერული შესწავლის დანაყოფის დამფუძნებელი და დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელი. მიღებული აქვს არაერთი ჯილდო და საპატიო წოდება.[34]
CRISPR-Cas9 სისტემის აღმოჩენა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
შარპანტიე განსაკუთრებით ცნობილია 2012 წელს ამერიკელ ბიოქიმიკოს ჯენიფერ დუდნასთან ერთად გაკეთებული აღმოჩენით, რომელსაც გარდამტეხი ეფექტი ჰქონდა გენური ინჟინერიის განვითარებაზე. ორმა ქალმა მეცნიერმა შეძლო გაერკვია დეზოქსირიბონუკლეინის მჟავის (დნმ) მოლეკულაში სპეციალური მექანიზმი — მოკლე პალინდრომული განმეორებები რეგულარულად განლაგებული ჯგუფებით (CRISPR-Cas9). ამ აღმოჩენამ საფუძველი ჩაუყარა გენომის რედაქტირების შესაძლებლობას, რაც დნმ მოლეკულის სტრუქტურაში სპეციფიკური ცვლილებების განხორციელების უფრო ეფექტიანი და ტექნიკურად მარტივი გზაა, ვიდრე უფრო ადრე ცნობილი მეთოდები. CRISPR-Cas9 სისტემის გამოყენებით მეცნიერებს მიეცათ საშუალება დნმ-ს შემადგენლობაზე ზემოქმედების გზით მოეხდინათ ცხოველებში გენეტიკური დეფექტების კორეგირება და ემბრიონულ ღეროვან უჯრედებში დნმ თანმიმდევრობების მოდიფიცრება. ამან, თავის მხრივ, გააჩინა ადამიანის სასქესო უჯრედების — სპერმატოზოიდის და კვერცხუჯრედის გენური სტრუქტურის შეცვლის შესაძლებლობა.[35]
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- [https://jorfsearch.steinertriples.ch/name/Emmanuelle%2520Charpentier_Journal_officiel_de_la_République_française,_Journal_officiel_de_la_République_française._Document_administratif]<span_class="wef_low_priority_links">_—_1868._—_ISSN_[https://www.worldcat.org/issn/0242-6773_0242-6773]</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1815103"></a></div>_1-0' id="mwAQI">1 [https://jorfsearch.steinertriples.ch/name/Emmanuelle%2520Charpentier_Journal_officiel_de_la_République_française,_Journal_officiel_de_la_République_française._Document_administratif]<span_class="wef_low_priority_links">_—_1868._—_ISSN_[https://www.worldcat.org/issn/0242-6773_0242-6773]</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1815103"></a></div>_1-1' id="mwAQQ">2 [https://jorfsearch.steinertriples.ch/name/Emmanuelle%2520Charpentier_Journal_officiel_de_la_République_française,_Journal_officiel_de_la_République_française._Document_administratif]<span_class="wef_low_priority_links">_—_1868._—_ISSN_[https://www.worldcat.org/issn/0242-6773_0242-6773]</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1815103"></a></div>_1-2' id="mwAQY">3 [https://jorfsearch.steinertriples.ch/name/Emmanuelle%2520Charpentier_Journal_officiel_de_la_République_française,_Journal_officiel_de_la_République_française._Document_administratif]<span_class="wef_low_priority_links">_—_1868._—_ISSN_[https://www.worldcat.org/issn/0242-6773_0242-6773]</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1815103"></a></div>_1-3' id="mwAQg">4 Journal officiel de la République française, Journal officiel de la République française. Document administratif — 1868. — ISSN 0242-6773
- <i_class="wef_low_priority_links">[[:გერმანიის_ეროვნული_ბიბლიოთეკა|Deutsche_Nationalbibliothek]]</i>_[http://d-nb.info/gnd/113951301X/_Record_#113951301X]_//_[[:Integrated_Authority_File|Gemeinsame_Normdatei]]<span_class="wef_low_priority_links">_—_2012—2016.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578"></a></div>_2-0' id="mwARA">1 <i_class="wef_low_priority_links">[[:გერმანიის_ეროვნული_ბიბლიოთეკა|Deutsche_Nationalbibliothek]]</i>_[http://d-nb.info/gnd/113951301X/_Record_#113951301X]_//_[[:Integrated_Authority_File|Gemeinsame_Normdatei]]<span_class="wef_low_priority_links">_—_2012—2016.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578"></a></div>_2-1' id="mwARI">2 <i_class="wef_low_priority_links">[[:გერმანიის_ეროვნული_ბიბლიოთეკა|Deutsche_Nationalbibliothek]]</i>_[http://d-nb.info/gnd/113951301X/_Record_#113951301X]_//_[[:Integrated_Authority_File|Gemeinsame_Normdatei]]<span_class="wef_low_priority_links">_—_2012—2016.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578"></a></div>_2-2' id="mwARQ">3 <i_class="wef_low_priority_links">[[:გერმანიის_ეროვნული_ბიბლიოთეკა|Deutsche_Nationalbibliothek]]</i>_[http://d-nb.info/gnd/113951301X/_Record_#113951301X]_//_[[:Integrated_Authority_File|Gemeinsame_Normdatei]]<span_class="wef_low_priority_links">_—_2012—2016.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578"></a></div>_2-3' id="mwARY">4 <i_class="wef_low_priority_links">[[:გერმანიის_ეროვნული_ბიბლიოთეკა|Deutsche_Nationalbibliothek]]</i>_[http://d-nb.info/gnd/113951301X/_Record_#113951301X]_//_[[:Integrated_Authority_File|Gemeinsame_Normdatei]]<span_class="wef_low_priority_links">_—_2012—2016.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578"></a></div>_2-4' id="mwARg">5 Deutsche Nationalbibliothek Record #113951301X // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
- Národní_autority_České_republiky<span_class="wef_low_priority_links"></span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863"></a></div>_3-0' rel="mw:referencedBy" id="mwASI">↑ Národní autority České republiky
- </span><div_style="display:none"></div>_4-0' rel="mw:referencedBy" id="mwASg">↑ Chinese Professor Wins 2016 L’Oréal-UNESCO For Women In Science Award – Asian Scientist Magazine
- <i_class="wef_low_priority_links">Montenegro A.</i>_[https://pub.orcid.org/v3.0/0000-0002-0254-0778/employment/21267605_ORCID_Public_Data_File_2023]<span_class="wef_low_priority_links">_—_2023._—_[http://dx.doi.org/10.23640/07243.24204912.V1_doi:10.23640/07243.24204912.V1]</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q123508386"></a></div>_5-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAS4">↑ Montenegro A. ORCID Public Data File 2023 — 2023. — doi:10.23640/07243.24204912.V1
- </span><div_style="display:none"></div>_6-0' id="mwATg">1 </span><div_style="display:none"></div>_6-1' id="mwATo">2 https://www.emmanuelle-charpentier-pr.org/cv/
- </span><div_style="display:none"></div>_7-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAUA">↑ http://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-emmanuelle-charpentier-y-jennifer-doudna.html?especifica=0
- </span><div_style="display:none"></div>_8-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAUY">↑ https://breakthroughprize.org/Laureates/2
- [https://breakthroughprize.org/News/21_Recipients_Of_The_2015_Breakthrough_Prizes_In_Fundamental_Physics_And_Life_Sciences_Announced]<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:d:Q5019489|Breakthrough_Prize_in_Life_Sciences]],_2014.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q100151788"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5019489"></a></div>_9-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAUw">↑ Recipients Of The 2015 Breakthrough Prizes In Fundamental Physics And Life Sciences Announced — Breakthrough Prize in Life Sciences, 2014.
- </span><div_style="display:none"></div>_10-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAVQ">↑ https://www.med.lu.se/eric_k_fernstroems_stiftelse/fernstroemspriserna/svenska_priset
- </span><div_style="display:none"></div>_11-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAVo">↑ https://www.pauljanssenaward.com/winners
- </span><div_style="display:none"></div>_12-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAWA">↑ https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2015-en/emmanuelle-charpentier/
- </span><div_style="display:none"></div>_13-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAWY">↑ http://www.journals.elsevier.com/bba-clinical/news/otto-warburg-medal-2016-awarded-to-emmanuelle-charpentier/
- </span><div_style="display:none"></div>_14-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAWw">↑ http://otto-warburg-medaille.org/index.php/previous-award-winners.html
- </span><div_style="display:none"></div>_15-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAXI">↑ http://www.helmholtz-hzi.de/en/news_events/news/view/article/complete/2015_hansen_family_award_goes_to_emmanuelle_charpentier/
- </span><div_style="display:none"></div>_16-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAXg">↑ http://www.dfg.de/gefoerderte_projekte/wissenschaftliche_preise/leibniz-preis/2016/charpentier/index.html
- </span><div_style="display:none"></div>_17-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAX4">↑ https://www.brandeis.edu/rosenstiel/gabbay-award/past.html
- </span><div_style="display:none"></div>_18-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAYQ">↑ https://www.kavliprize.org/bio/emmanuelle-charpentier
- </span><div_style="display:none"></div>_19-0' id="mwAYo">1 </span><div_style="display:none"></div>_19-1' id="mwAYw">2 </span><div_style="display:none"></div>_19-2' id="mwAY4">3 </span><div_style="display:none"></div>_19-3' id="mwAZA">4 </span><div_style="display:none"></div>_19-4' id="mwAZI">5 </span><div_style="display:none"></div>_19-5' id="mwAZQ">6 </span><div_style="display:none"></div>_19-6' id="mwAZY">7 https://www.emmanuelle-charpentier-pr.org/wp-content/uploads/2020/10/Emmanuelle-Charpentier_Awards-Decorations-Honors-Prizes-Other-Recognitions_EC.pdf
- </span><div_style="display:none"></div>_20-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAZw">↑ http://www.aachen.de/DE/stadt_buerger/politik_verwaltung/pressemitteilungen/Aachener-Ingenieurpreis.html
- </span><div_style="display:none"></div>_21-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAaI">↑ https://www.orden-pourlemerite.de/mitglieder/emmanuelle-charpentier?m=1&u=1
- </span><div_style="display:none"></div>_22-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAag">↑ https://www.wilhelmexner.org/en/medalists/
- </span><div_style="display:none"></div>_23-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAa4">↑ https://wolffund.org.il/2020/01/13/8113/
- [https://www.nobelprize.org/uploads/2020/10/press-chemistryprize2020.pdf_The_Nobel_Prize_in_Chemistry_2020]:_Genetic_scissors:_a_tool_for_rewriting_the_code_of_life<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:en:Royal_Swedish_Academy_of_Sciences|Royal_Swedish_Academy_of_Sciences]],_2020.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q100151610"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q191583"></a></div>_24-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAbQ">↑ The Nobel Prize in Chemistry 2020: Genetic scissors: a tool for rewriting the code of life — Royal Swedish Academy of Sciences, 2020.
- </span><div_style="display:none"></div>_25-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAbw">↑ https://www.ust.hk/news/major-events-campus/hkust-holds-22nd-congregation-conferring-honorary-doctorates-five
- </span><div_style="display:none"></div>_26-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAcI">↑ https://www.legiondhonneur.fr/sites/default/files/lh20210101.pdf
- </span><div_style="display:none"></div>_27-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAcg">↑ https://thejohnscottaward.github.io/jsc/2011-recent.html
- </span><div_style="display:none"></div>_28-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAc4">↑ https://www.apotekarsocieteten.se/en/scholarships-and-prizes/scheele-award-2/former-laureates/
- </span><div_style="display:none"></div>_29-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAdQ">↑ https://www.uliege.be/cms/c_17641938/fr/uliege-portraits-des-docteurs-honoris-causa-facultaires-2023
- </span><div_style="display:none"></div>_30-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAdo">↑ https://www.amacad.org/new-members-2023
- </span><div_style="display:none"></div>_31-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAeA">↑ https://clarivate.com/citation-laureates
- </span><div_style="display:none"></div>_32-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAeY">↑ https://engage.amc.edu/wp-content/uploads/2022/12/AlbanyPrize_PastRecipients_2023.pdf
- </span><div_style="display:none"></div>_33-0' rel="mw:referencedBy" id="mwAew">↑ https://royalsociety.org/news/2024/05/new-fellows-2024/
- ↑ Charpentier, Emmanuelle - Vita. Max Planck Society. ციტირების თარიღი: 7 March 2020.
- ↑ Jennifer Doudna. Encyclopaedia Britannica. ნანახია 7 მარტი, 2020.
| ||||||||||||||||||||
- ნობელის პრემიის ლაურეატები ქიმიაში
- ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული აკადემიის წევრები
- ეროვნული გამომგონებლების დიდების დარბაზის წევრები
- ლონდონის სამეფო საზოგადოების უცხოელი წევრები
- დაბადებული 11 დეკემბერი
- დაბადებული 1968
- ფრანგი ბიოქიმიკოსები
- ფრანგი იმუნოლოგები
- ფრანგი მიკრობიოლოგები
- ფრანგი ნობელის პრემიის ლაურეატები
- ნობელის პრემიის ქალი ლაურეატები
- ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
- ცოცხალი ადამიანები