Կանա

Կանա
Ղանայի դրօշ	Զինանշանը
;	;
Կը ներառնէ	Աշանտի?, Կեդրոնական շրջան, Արեւելեան մարզ, Մեծ Աքրա, Հիւսիսային շրջան, Վերին Արեւելեան շրջան, Վերին Արեւմտեան շրջան, Վոլթա, Արեւմտեան շրջան, Oti Region?, Savannah Region?, Bono Region?, Ahafo Region?, Western North Region?, Bono East Region? և North East Region?
Պետական լեզու	անգլերէն
Մայրաքաղաք	Աքրա
Օրէնսդիր մարմին	Կանայի խորհրդարան
Երկրի ղեկավար	Ճոն Մահամա
Կառավարութեան ղեկավար	Նանա Աքուֆօ-Ատտօ
Ազգաբնակչութիւն	32 833 031 մարդ (2021)
Օրհներգ	Կիմին Կանը
Կարգախօս	Freedom and Justice և Rhyddid a Chyfiawnder
Հիմնադրուած է	1957 թ.
Արժոյթ	Կանայի սետի
Ժամային համակարգ	UTC+0 և Ափրիկէ/Աքրա
Հեռաձայնային համակարգ	+233
Համացանցի յղում	.gh
Մարդկային ներուժի զարգացման թիւ	0,632
	www.ghana.gov.gh(անգլերէն)

Կանա (անգլերէն՝ Ghana), պաշտօնապէս՝ Կանայի Հանրապետութիւն (անգլերէն՝ Republic of Ghana), պետութիւն մըն է Արեւմտեան Ափրիկէի մէջ։ Ան անդամ է Commonwealth of Nations-ին (Ազգերու Համագործակցութիւն)։ Երկիրը ունի մօտ 24,603,500 բնակիչ։ Թէեւ Կանայի պաշտօնական լեզուն անգլերէնն է, բնակչութեան մեծ մասը կը խօսի աքան, որ երկիրին հիմնական ազգային լեզուներէն մէկն է։ Մայրաքաղաքն է Աքրա^[5]^[6]^[7]։

Աշխարհագրական դիրք

Արեւմուտքէն Կանան սահմանակից է Քոթ Տիվուարին, հիւսիսէն եւ հիւսիս-արեւմուտքէն՝ Պուրքինա Ֆասոյին, իսկ արեւելքէն՝ Togo-ին։ Հարաւէն ան ողողուած է Gulf of Guinea-ի ջուրերով։ Կանան Արեւմտեան Ափրիկէի մէջ գտնուող պետութիւն մըն է։

Երկրին մակերեսը գլխաւորաբար հարթավայրային է (150–300 մ), իսկ ամէնէն բարձր կէտը 876 մեթր բարձրութեամբ Զեպօպօ լեռն է։ Ափագիծը քիչ մը կտրտուած է, եւ ծովեզերքին երկայնքով կը տարածուին Աքրայի եւ Աքանի դաշտավայրերը։ Երկիրը հարուստ է ոսկիի, ադամանդի, մանգանի եւ պօքսիթի պաշարներով։

Կլիմայ

Կլիման մերձհասարակածային է՝ յստակ արտայայտուած չոր եւ խոնաւ եղանակներով։ Կանան հարուստ է գետային ցանցով։ Գլխաւոր գետերէն են Volta River, Անկոպրան, Թանոն եւ Պրան։

Ջրային ցանց

Երկրին միակ բնական լիճը Lake Bosumtwi-ն է։ Կանայի տարածքին մեծ մասը ծածկուած է մշտադալար անտառներով, թէեւ անոնք աստիճանաբար իրենց տեղը կը զիջին մշակուած տնկադաշտերուն։

Տնտեսութիւն եւ մշակոյթ

Կանան հարուստ բնական պաշարներ ունեցող երկիր մըն է։ Երկրին տնտեսութեան հիմքը հանքարդիւնաբերութիւնն ու գիւղատնտեսութիւնն են։ Բացի ատկէ, զարգացած են սննդամթերքի, բնաթելի, ծխախոտի, շինանիւթերու եւ փայտամշակման արդիւնաբերութիւնները։

Գիւղատնտեսական գլխաւոր մշակաբոյսը քաքաօն է, եւ Կանան անոր արտադրութեամբ ու արտահանութեամբ աշխարհի առաջատար երկիրներէն մէկն է։ Կը մշակուին նաեւ քոքոսեան արմաւենի, ցիտրոնազգիներ, սուրճ, գետնանուշ, շաքարեղէգ եւ այլ մշակաբոյսեր։

Դեռ հին ժամանակներէն Կանայի մէջ զարգացած էին բրուտագործութիւնը եւ փայտի փորագրութիւնը, յատկապէս կարմիր ու սեւ փայտէ պատրաստուած ոճաւորուած արձանիկներու արտադրութիւնը։ Բարձր մակարդակի հասած էր նաեւ ոսկիի, արծաթի եւ պղինձէ-պրոնզէ իրերու գեղարուեստական մշակումը։

Կանայի պատմութիւնը եւ ազատագրական շարժումը Անգլիոյ դէմ

Տասնհինգերորդ դարուն Կանա հասան առաջին եւրոպացիները, որոնք երկրէն մեծ քանակութեամբ ոսկի կը տանէին։ Այդ պատճառով ալ երկիրը Եւրոպայի մէջ յայտնի դարձաւ «Ոսկէ Ափ» անունով։

Տասնիններորդ դարուն սկսաւ երկրի գրաւումը անգլիական գաղութարարներուն կողմէ, եւ քսաներորդ դարու սկիզբը Կանայի տարածքը դարձաւ անգլիական գաղութ՝ «Ոսկէ Ափ» անունով։

1956-ին Ոսկէ Ափին միացաւ Togo-ի մէկ մասը, որ նոյնպէս անգլիական խնամակալութեան տակ կը գտնուէր։ 1957-ին Ոսկէ Ափը հռչակուեցաւ անկախ պետութիւն եւ ստացաւ Կանա անունը։ Այդպիսով ծնունդ առաւ ժամանակակից Կանա պետութիւնը։

Ծանօթագրութիւններ

</span><div_style="display:none"></div>_1-0' rel="mw:referencedBy" id="mwTA">↑ http://www.bbc.com/news/world-africa-38539751
</span><div_style="display:none"></div>_2-0' rel="mw:referencedBy" id="mwUg">↑ https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?end=2021&locations=GH&start=2021
</span><div_style="display:none"></div>_3-0' rel="mw:referencedBy" id="mwWA">↑ https://data.iana.org/time-zones/tzdb-2020f/africa
[https://hdr.undp.org/data-center/human-development-index#/indicies/HDI_Human_Development_Report]<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:d:Q161718|Միավորված_ազգերի_կազմակերպության_զարգացման_ծրագիր]],_2022.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q161718"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1185686"></a></div>_4-0' rel="mw:referencedBy" id="mwXg">↑ Human Development Report — Միավորված ազգերի կազմակերպության զարգացման ծրագիր, 2022.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q161718'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1185686'></a>
↑ ՀՍՀ, հ. 2, 168, ԱՔՐԱ
↑ «Աշխարհագրական անունների բառարան, Ա – Կ, Երևան, 1987, էջ 53, ԱՔՐԱ»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2014 թ․ ապրիլի 5-ին։ արտագրուած է՝ 2015 թ․ մարտի 7
↑ Դպրոցական մեծ հանրագիտարան, գիրք I, Գանա

Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ անկէ մաս մը վերցուած է Հայկական Սովետական Հանրագիտարանէն, որուն նիւթերը հրատարակուած են` Քրիէյթիվ Քամմընզ Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։

[[http://www.bbc.com/news/world-africa-38539751_http://www.bbc.com/news/world-africa-38539751]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-1] </span><div_style="display:none"></div>_1-0' rel="mw:referencedBy" id="mwTA">↑ http://www.bbc.com/news/world-africa-38539751

[[https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?end=2021&locations=GH&start=2021_https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?end=2021&locations=GH&start=2021]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-2] </span><div_style="display:none"></div>_2-0' rel="mw:referencedBy" id="mwUg">↑ https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?end=2021&locations=GH&start=2021

[[https://data.iana.org/time-zones/tzdb-2020f/africa_https://data.iana.org/time-zones/tzdb-2020f/africa]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-3] </span><div_style="display:none"></div>_3-0' rel="mw:referencedBy" id="mwWA">↑ https://data.iana.org/time-zones/tzdb-2020f/africa

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q10870555"_data-entity-id="Q1185686">[https://hdr.undp.org/data-center/human-development-index#/indicies/HDI_Human_Development_Report]<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:d:Q161718|Միավորված_ազգերի_կազմակերպության_զարգացման_ծրագիր]],_2022.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q161718"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1185686"></a></div>-4] [https://hdr.undp.org/data-center/human-development-index#/indicies/HDI_Human_Development_Report]<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:d:Q161718|Միավորված_ազգերի_կազմակերպության_զարգացման_ծրագիր]],_2022.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q161718"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1185686"></a></div>_4-0' rel="mw:referencedBy" id="mwXg">↑ Human Development Report — Միավորված ազգերի կազմակերպության զարգացման ծրագիր, 2022.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q161718'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1185686'></a>

[5] ՀՍՀ, հ. 2, 168, ԱՔՐԱ

[6] «Աշխարհագրական անունների բառարան, Ա – Կ, Երևան, 1987, էջ 53, ԱՔՐԱ»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2014 թ․ ապրիլի 5-ին։ արտագրուած է՝ 2015 թ․ մարտի 7

[7] Դպրոցական մեծ հանրագիտարան, գիրք I, Գանա

</span><div_style="display:none"></div>-1' id="mwAw">[1]

</span><div_style="display:none"></div>-2' id="mwBw">[2]

</span><div_style="display:none"></div>-3' id="mwCw">[3]

[https://hdr.undp.org/data-center/human-development-index#/indicies/HDI_Human_Development_Report]<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:d:Q161718|Միավորված_ազգերի_կազմակերպության_զարգացման_ծրագիր]],_2022.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q161718"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1185686"></a></div>-4' id="mwDw">[4]

[5]

[6]

[7]