Yn Spaainey
She çheer 'syn Oarpey heear yiass ee yn Spaainey (Spaainish: España) ny Reeriaght y Spaainey (Spaainish: Reino de España) dy h-oikoil. Ta'n çheer soit er Lieh-innys yn Ibeir. Ta'n çheer vooar eck çhemmit 'sy jiass as 'sy niar liorish y Veanvooir, faagail magh joarey beg 'sy jiass liorish Gibraaltar; 'sy twoaie liorish y Rank, Andorra, as Baie ny Biscaayn; as 'sy neear liorish y Cheayn Sheear as y Phortiugal. Ta thalloo yn Spaainey goaill stiagh ny h-Ellanyn Balearagh 'sy Veanvooir, ny h-Ellanyn Canaaragh 'sy Cheayn Sheear magh veih coose yn Affrick, as daa ard-valley hene-reiltagh 'syn Affrick Hwoaie, Ceuta as Melilla, as adsyn shen çhemmit liorish y Varoc. Ta'n Spaainey ny nah heer smoo 'syn Unnaneys Oarpagh lurg y Rank, as ish 504,782 km2 (194,897 mi ker) er eaghtyr.
She deynlaght ta'n Spaainey ta reirit liorish reiltys parlamaidagh fo monarkaght vunraghtoil. T'ee ny çheer lhiasit lesh y nuyoo tarmaynys smoo 'sy theihll rere LTS ennymagh. Ta'n çheer ny h-oltey jeh ny h-Ashoonyn Unnaneysit, yn Unnaneys Oarpagh, RCAH, RCTL, as RTT (WTO).
Çheeroaylleeaght
[reagh | reagh y bun]
Ta'n Spaainey ny 51d çheer smoo er y theihll as ish 504,782 km2 (194,897 mi ker) er eaghtyr. T'ee begnagh 47,000 km2 (18,000 mi ker) ny sloo na'n Rank as 81,000 km2 (31,000 mi ker) ny smoo na'n steat Americaanagh California.
Er y çheu heear, ta'n Spaainey çhemmit liorish y Phortiugal, da'n jiass t'ee çhemmit liorish Gibraaltar (thalloo harrish mooir Goaldagh) as liorish y Varoc trooid ny baljyn eck 'syn Affrick Hwoaie (Ceuta as Melilla). 'Sy niar hwoaie, rish ny Sleityn Pyreanagh, t'ee çhemmit liorish y Rank as y phrinsaght veg Andorra. Chammah's shen, ta'n çheer goaill stiagh ny h-Ellanyn Balearagh 'sy Veanvooir, ny h-Ellanyn Canaaragh 'sy Cheayn Sheear as ram ellanyn neu-chummaltit er y çheu Veanvooiragh jeh Keyllys Ghibraaltar, as yn ennym Plazas de soberanía currit orroo, lheid as Islas Chafarinas, Isla de Alborán, ny "creggyn" (peñones) jeh Vélez as Alhucemas, as Isla Perejil beg. Rish ny Sleityn Pyreanagh 'sy Chataloan, ta'n balley beg Llívia cruinnit dy lane lesh y Rank. Ta'n ellan beg Konpantzia ayns Awin Bidasoa ny cho-hiarnys Spaainagh-Frangagh.
Ta çheer vooar y Spaainey jeant seose jeh ard-chlaareyn as rheamyn sleitoil, lheid as Sierra Nevada. Veih ny h-ardjyn shen ta ny h-awinyn Tagus, Ebro, Duero, Guadiana as Guadalquivir roie. Ta thallooyn rea gleayragh ry-gheddyn rish y choose, as she yn thalloo rea smoo ayn na thalloo rea yn awin Guadalquivir ayns Andalucía.
Emshyraght
[reagh | reagh y bun]
Er coontey boayl çheer-oaylleeagh as staydyn cronk-oaylleeagh y Spaainey, ta'n emshyraght anchasley veih boayl gys boayl 'sy çheer; faagail magh yn emshyraght sleitoil, foddee yn çheer dy rheynn magh ayns queig ardjyn:
- Emshyraght Veanvooiragh vooarheeragh ayns ardjyn antraieagh y lieh-innys (ard-valley smoo, Madrid).
- Emshyraght vooiragh 'sy Ghaleesh as 'sy straih slystagh faggys da Baie ny Biscaayn (ard-valley smoo, Bilbo). Ta'n ennym "Y Spaainey Ghlass" currit er yn ard shen dy mennick.
- Emshyraght lieh-hirrym ny Veanvooiragh hirrym 'sy niar yiass (ard-valley smoo, Murcia).
- Emshyraght Veanvooiragh 'syn ard ta sheeyney magh veih thalloo rea Andalucía rish ny cooseyn jiass as shiar dys ny Sleityn Pyreanagh, er y çheu ta lesh yn 'aarkey. Ta'n ard shen goaill stiagh Ceuta as Melilla myrgeddin (ard-valley smoo, Barcelona).
- Emshyraght fo-hropickagh ayns ny h-Ellanyn Canaaragh (ard-valley smoo, Las Palmas de Gran Canaria). Ta emshyraght fo-hropickagh ynnydoil ry-gheddyn ayns cooseyn Granada as Málaga chammah (Costa Tropical).
Aarheynnyn reiragh
[reagh | reagh y bun]
Ta'n Spaainey rheynnit magh ayns 17 ard. T'ad enmyssit boodeeyssyn hene-reiltagh (Spaainish: Comunidades Autónomas). Ta 2 ard-valley hene-reiltagh ayn chammah.
- Boodeeyssyn hene-reiltagh:
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
- Buill kionedeeagh y Spaainey:
Çhengaghyn
[reagh | reagh y bun]She'n Spaainish yn ynrican çhengey oikoil er keim steat 'sy çheer. Chammah's shen, ta staydys oikoil ec çhengaghyn ardjynagh elley myr Bascish, Cataloanish, Ocsitaanish, Valensish, as Galeeshish. Ta staydys ennit currit da'n Astoorish, yn Aragonish, as y Leonish.
Galleree
[reagh | reagh y bun]
Yn Sagrada Família 'syn oie, Barcelona
Yn Alhambra, Granada
Fastee dy Santa María Magdalena ayns Novelda, yn Spaainey
Antequera, ayns Málaga (yn Spaainey)
Baie ny Biscaayn ayns Cantabria
Yn Maspalomas
Noteyn
[reagh | reagh y bun]- ↑ 'Sy Spaainey, ta staydys co-oikoil ec çhengaghyn elley eigsoylagh ayns ardjyn er-lheh (rere Slattyssyn Hene-reiltys) ny ta keim ennit er lheh oc. Ayns dagh fer jeu, she ennym foddey cadjin-cliaghtit y Spaainey da cooishyn eddyrashoonagh ad:
- Aragonish: Reino d'Espanya
- Astoorish: Reinu d'España
- Bascish: Espainiako Erresuma
- Cataloanish: Regne d'Espanya
- Galeeshish: Reino de España
- Ocsitaanish: Reiaume d'Espanha
- Valensish: Regne d'Espanya
- ↑ Ta'n Chashteelish bunnit myr çhengey oikoil y Steat ayns Olt 3 jeh Bunraght y Spaainey.[2]
- ↑ Ayns boodeeyssyn hene-reiltagh eigsoylagh, ta staydys co-oikoil ec Bascish, Cataloanish, Galeeshish, Valensish, as Ocsitaanish (ta enmyssit dy h-ynnydagh myr Aranish). Ta keim ennit er lheh chammah ec Aragonish, Astoorish, as Leonish er bun ardjynagh.
- ↑ Ta .eu ymmydit chammah, cur liorish steatyn elley yn Unnaneys Oarpagh. Chammah's shen, ta .cat ymmydit 'sy Chatalaan, .gal 'sy Ghaleesh, as .eus 'sy Çheer Vascagh.
Imraaghyn
[reagh | reagh y bun]- ↑ Eaghtyraneys y Reiltys (11 Jerrey Fouyir 1997). "Real Decreto 1560/1997, de 10 de octubre, por el que se regula el Himno Nacional" (PDF). Boletín Oficial del Estado núm. 244 (ayns Spaainish). Tashtit (PDF) veih’n lhieggan bunneydagh er 24 Mean Fouyir 2015.
- ↑ "Bunraght y Spaainey" (ayns Spaainish). Lamoncloa.gob.es. Er ny hashtey veih y lhieggan bunneydagh er 25 Mayrnt 2013. Feddynit er 26 Averil 2013.
- ↑ "www.ine.es".
- ↑ "data.worldbank.org". World Bank. Feddynit er 26 Luanistyn 2023.
- ↑ "www.imf.org".
- ↑ "data.worldbank.org".
- ↑ "Human Development Report". Human Development Report. 2022.
Kianglaghyn magh
[reagh | reagh y bun]
Fysseree heer-oaylleeagh bentyn rish Yn Spaainey ec OpenStreetMap
Çheeraghyn yn Oarpey | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Steatyn kionedeeagh | yn Albaan · Andorra · Ard-valley yn Phaab4 · yn Armean2 · yn Asserbajaan1 · yn Austeyr · Bosnia as Herzegovina · y Chassaghstaan1 · y Çheck · y Cheeprey2 · y Çheer Injil · y Çhorshey1 · y Chroit · y Clovack · y Clovean · y Danvarg · yn Eeslynn3 · yn Elveeish · yn Estaan · Finnlynn · y Ghermaan · y Ghreag · yn Iddaal · y Latvey · Liechtenstein · y Litaan · Lucsemburg · Moldova · Monaco · Montenegro · Nerin · Norlynn · yn Ookraan · y Pholynn · y Phortiugal · y Rank · y Reeriaght Unnaneysit · y Romaan · y Roosh1 · San Marino · y Serb · y Spaainey · y Toolynn · y Turkee1 · yn Ungaar · y Valta · y Vassadoan Hwoaie · y Velaroosh · y Velg · y Vulgeyr | ||||||||
| |||||||||
Ardjyn er lheh as kionedeeaght sthie oc |
| ||||||||
 Ronney | |||||||||
Austeyr, yn · Çheck, y · Cheeprey, y · Çheer Injil, y · Chroit, y · Clovack, y · Clovean, y · Danvarg, y · Estaan, yn · Finnlynn · Ghermaan, y · Ghreag, y · Iddaal, yn · Latvey, y · Litaan, y · Lucsemburg · Nerin · Pholynn, y · Phortiugal, y · Rank, y · Romaan, y · Spaainey, y · Toolynn, y · Ungaar, yn · Valta, y · Velg, y · Vulgeyr, y |  | |
| Eddyrashoonagh | |
|---|---|
| Ashoonagh | |
| Çheer-oaylleeagh | |
| Ard-scoillaryn | |
| Ellyneyryn | |
| Sleih | |
| Elley | |
- Yn Spaainey
- Çheeraghyn yn Oarpey
- Çheeraghyn yn Affrick
- Çheeraghyn Lieh-innys yn Ibeir
- Çheeraghyn-oltey Reagheydys Chonaant yn Atlantagh Hwoaie
- Çheeraghyn-oltey Choonseil yn Oarpey
- Çheeraghyn-oltey yn Unnaneys Oarpagh
- Çheeraghyn-oltey Unnaneys y Veanvooir
- Çheeraghyn-oltey ny h-Ashoonyn Unnaneysit
- Çheeraghyn-oltey yn RCTL
- Monarkaght y Spaainey
- Çheeraghyn yn Affrick Hwoaie
- Steatyn as thallooyn bunnit 'sy vlein 1715
- Steatyn as thallooyn bunnit 'sy vlein 1978