Liber Abaci
| Liber Abaci | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||
| |||||||||
| |||||||||
| |||||||||
| |||||||||
| |||||||||
| Wikidata | |||||||||
O Liber Abaci ou Liber Abbaci[1] ("O libro do cálculo" en latín) é un traballo de 1202 sobre aritmética de Leonardo de Pisa, coñecido postumamente como Fibonacci. É principalmente famoso por axudar a popularizar os números arábigos en Europa.
Importancia
[editar | editar a fonte]O Liber Abaci foi un dos primeiros libros occidentais en describir o sistema numérico hindú-árabe e en utilizar símbolos que se asemellan aos "números árabes" modernos. Ao abordar as aplicacións tanto dos comerciantes como dos matemáticos, promoveu a superioridade do sistema e o uso destes glifos.[2]
Aínda que o título do libro ás veces se traduce como "O libro do ábaco", Sigler (2002) sinala que é un erro ler isto referido aos dispositivos de cálculo chamados "ábaco". O libro describe métodos para facer cálculos sen axuda dun ábaco, e como confirma Ore (1948), durante séculos despois da súa publicación os algoritmistas (seguidores do estilo de cálculo demostrado no Liber Abaci) permaneceron en conflito cos abacistas (tradicionalistas que seguían a usar o ábaco xunto cos números romanos). O historiador das matemáticas Carl Boyer subliña na obra A History of Mathematics (1968) que aínda que "o Liber abaci ... non está no ábaco" per se, no entanto "... é un tratado moi completo sobre métodos e problemas alxébricos nos que o uso dos números hindú-árabe é moi recomendable".[3]
Resumo de seccións
[editar | editar a fonte]A primeira sección presenta o sistema numérico hindú-árabe, incluíndo métodos para converter entre diferentes sistemas de representación. Esta sección tamén inclúe a primeira descrición coñecida da proba da para comprobar se un número é composto e, de ser así, factorizar.[4]
A segunda sección presenta exemplos do comercio, como conversións de moeda e medidas, e cálculos de beneficios e xuros.
A terceira sección trata unha serie de problemas matemáticos; por exemplo, inclúe (cap. II.12) o teorema do resto chinés, os números perfectos e os primos de Mersenne, así como fórmulas para series aritméticas e para números piramidais cadrados. Outro exemplo deste capítulo implica o crecemento dunha poboación de coellos, onde a solución require xerar unha secuencia numérica. Aínda que o problema se remonta moito antes de Leonardo, a súa inclusión no seu libro é o motivo polo que a secuencia de Fibonacci leva hoxe o seu nome.
A cuarta sección deriva aproximacións, tanto numéricas como xeométricas, de números irracionais como as raíces cadradas.
O libro tamén inclúe probas en xeometría euclidiana. O método de Fibonacci para resolver ecuacións alxébricas mostra a influencia do matemático exipcio de principios do século X Abū Kāmil Shujāʿ ibn Aslam.[5]
Notación de Fibonacci para fraccións
[editar | editar a fonte]Na lectura do Liber Abaci, é útil comprender a notación de Fibonacci para os números racionais, unha notación que é unha forma intermedia entre as fraccións exipcias que se usaban habitualmente ata ese momento e as fraccións vulgares aínda en uso hoxe en día.[6]
A complexidade desa notación permite que os números se escriban de moitas formas diferentes, e Fibonacci describiu varios métodos para converter un estilo de representación a outro. En particular, o capítulo II.7 contén unha lista de métodos para converter unha fracción impropia nunha fracción exipcia, incluíndo o algoritmo cobizoso para as fraccións exipcias.
Modus Indorum
[editar | editar a fonte]No Liber Abaci, introduce o Modus Indorum (o método dos indios), hoxe coñecido como sistema numérico hindú-árabe ou notación posicional en base 10. Tamén introduciu díxitos que se asemellaban moito aos modernos números árabes.
No seu libro defendeu o uso dos díxitos 0-9 e do valor posicional. Ata este momento Europa utilizaba números romanos, o que facía case imposibles as matemáticas modernas. O libro fixo así unha importante contribución á difusión dos números decimais. A difusión do sistema hindú-árabe, porén, como escribe Ore, foi "longa", tardou moitos máis séculos en estenderse amplamente, e non chegou a completarse ata a última parte do século XVI, acelerándose drasticamente só en 1500 coa chegada da imprenta.
Historia do manuscrito
[editar | editar a fonte]A primeira aparición do manuscrito foi en 1202. Non se coñecen copias desta versión. Unha versión revisada de Liber Abaci, dedicado a Michael Scot, apareceu en 1227. Existen polo menos dezanove manuscritos que conteñen partes deste texto.[7] Hai outras nove copias incompletas coñecidas entre os séculos XIII e XV, e pode haber outras aínda non identificadas. Non había unha versión impresa coñecida ata a tradución italiana de Boncompagni de 1857.[8] Non está traducido ao galego.
Notas
[editar | editar a fonte]- ↑ "Fibonacci's Liber Abaci (Book of Calculation)". The University of Utah. 13 December 2009.
- ↑ Devlin, Keith (2012). The Man of Numbers: Fibonacci's Arithmetic Revolution. Walker Books. ISBN 978-0802779083.
- ↑ Boyer, Carl (1968). A History of Mathematics (PDF). New York, London, Sydney: John Wiley & Sons. p. 280.
- ↑ Mollin, Richard A. (2002). A brief history of factoring and primality testing B. C. (before computers). Mathematics Magazine 75. pp. 18–29. MR 2107288. doi:10.2307/3219180. See also Sigler, pp. 65–66.
- ↑ O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F. (1999). "Abu Kamil Shuja ibn Aslam". MacTutor History of Mathematics archive.
- ↑ Moyon, Marc; Spiesser, Maryvonne (3 June 2015). L’arithmétique des fractions dans l’œuvre de Fibonacci: fondements & usages. Archive for History of Exact Sciences 69. pp. 391–427. doi:10.1007/s00407-015-0155-y.
- ↑ Scott, T. C.; Marketos, P. (March 2014). On the Origin of the Fibonacci Sequence (PDF). MacTutor History of Mathematics archive, University of St Andrews.
- ↑ Germano, Giuseppe (2013). "New Editorial Perspectives on Fibonacci's Liber Abaci". Reti Medievali Rivista. doi:10.6092/1593-2214/400.
Véxase tamén
[editar | editar a fonte] |
Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Liber Abaci |
Bibliografía
[editar | editar a fonte]- Grimm, R. E. (1973). "The Autobiography of Leonardo Pisano" (PDF). The Fibonacci Quarterly 11 (1): 99–104..
- Ore, Øystein (1948). Number Theory and its History. McGraw Hill.. Dover version also available, 1988, ISBN 978-0-486-65620-5.
- Sigler, Laurence E. (trans.) (2002). Fibonacci's Liber Abaci. Springer-Verlag. ISBN 0-387-95419-8..
Outros artigos
[editar | editar a fonte]Ligazóns externas
[editar | editar a fonte]- Pisano, Leonardo (1202). Incipit liber Abbaci compositus to Lionardo filio Bonaccii Pisano in year Mccij [Manuscript]. Museo Galileo.
