درون‌نام و برون‌نام
«اِندونیم» (endonym)[الف] یا «اوتونیم» (autonym) [ب] یا درون‌نام نامی بومی، رایج و خودگزیده است که یک گروه انسانی، فردی از آن گروه، یک مکان جغرافیایی، یک زبان یا یک گویش برای اشاره به خود، زادگاه یا زبانشان به کار می‌برند. این نام از آن جهت «بومی» محسوب می‌شود که در درونِ آن گروه یا جامعه زبانی، و توسط خودِ آنان برای شناسایی یا نامگذاری خودشان، مکانِ خاستگاهشان یا زبانشان استفاده می‌شود.[۱]
در مقابل، «اگزونیم» (exonym)[پ] یا «زنونیم» (xenonym)[ت] یا برون‌نام نامی غیربومی و بیگانه است که برای اشاره به یک گروه انسانی، فردی از آن گروه، یک مکان جغرافیایی،[۱] یک زبان یا یک گویش به کار می‌رود؛ به این معنا که این نام عمدتاً در خارج از محدوده جغرافیاییِ محل سکونتِ آن گروه یا جامعه زبانی استفاده می‌شود. پیدایش اگزونیم‌ها نه تنها به دلایل تاریخی-جغرافیایی، بلکه گاهی به دلیل دشواری‌های تلفظ واژگان بیگانه،[۱] یا ناشی از تلاش‌های نامنظم و ناموفق برای برگردانِ دقیق و وفادارانهٔ نامهای بومی به نظام‌های نوشتاریِ دیگر رخ می‌دهد.[۲]
برای نمونه، «Deutschland» (دویچلند) نام بومی (اِندونیم) کشوری است که در زبان‌های دیگر با نامهای غیربومی (اگزونیم) گوناگونی شناخته می‌شود؛ از جمله: «Germany» و «Germania» (به ترتیب در انگلیسی و ایتالیایی)، «Alemania» و «Allemagne» (به ترتیب در اسپانیایی و فرانسوی)، «Niemcy» (در لهستانی)، و همچنین «Saksa» و «Saksamaa» (به ترتیب در فنلاندی و استونیایی).[۳]
اهمیت موضوع
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]در بعضی کشورها یک پدیده جغرافیایی ممکن است در هر زبانی نام ویژه‌ای داشته باشد در هند حدود ۶۰۰ زبان وجود دارد که بیست زبان آن رسمی است در جنوب آفریقا دوازده زبان رسمی وجود دارد بعضی نام‌ها یا پدیده‌ها و عوارض جغرافیایی در هر زبان نام خاصی دارد. این نامهای متعدد شناسایی مکان‌ها را مشکل می‌کند لذا از میان این نام‌ها یک برون‌نام و یک درون‌نام باید رسمیت پیدا کند و استانداردسازی شود. درون‌نام و برون‌نام در علم جغرافیا و بیشتر در امروزه به دلیل دریانوردی و هوانوردی اهمیت پیدا می‌کند به همین دلیل گروه نامهای جغرافیایی در سازمان ملل از همه کشورها خواسته است تا با تأسیس انجمن‌های تخصصی نامهای جغرافیایی خود را استانداردسازی نمایند. نمونه‌ای از این انجمن‌ها که روی نامگذاری فارسی اسامی اثرگذار است، کمیته تخصصی نام‌نگاری و یکسان‌سازی نامهای جغرافیایی ایران است.[۴][۵]
سازمان ملل متحد ترجیح می‌دهد استفاده از برون‌نام‌ها در عرصهٔ بین‌الملل به حداقل میزان ممکن تقلیل یابد.[۶]
اختلاف‌نظرها و پیچیدگی‌ها
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
در برخی موارد، برون‌نام‌ها بار منفی دارند و استفاده از آنان در میان مردم آن قوم، ناشایست تلقی می‌شوند. به عنوان مثال، قوم رومانی ترجیح می‌دهند که با این نام مورد خطاب قرار بگیرند، نه با برون‌نامِ «کولی» (یا واژه‌ی انگلیسیِ gypsy که در اصل به معنی «اهل مصر» است، یا واژه‌ی فرانسویِ bohémien که در اصل به معنی «اهل بوهم» است).
همچنین در برخی موارد دولتِ یک کشور استفاده از یک نام خاص را به عنوان برون‌نام یک کشور الزامی می‌کند. به عنوان نمونه در سال ۱۹۳۵، رضا شاه از کشورهای خارجی خواست تا کشور ایران را در زبان رسمی‌شان با نام ایران خطاب قرار بدهند، و نه با بُرون‌نامِ «پرشیا» یا «پرسیا». در آن زمان، درون‌نام این کشور، «ایران» بود ولی خارجی‌ها کشور را با واژه «پرشیا» می‌شناختند.[۷][۸]
جستارهای وابسته
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]یادداشت‌ها
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]پانویس
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]- 1 2 3 "Exonym and Endonym". ThoughtCo (in English). Retrieved 2022-11-16.
- ↑ Ormeling, Ferjan. "Exonyms in Cartography" (PDF). United Nations Group of Experts on Geographical Names. Retrieved 27 February 2023.
- ↑ Peter Jordan, Hubert Bergmann, Caroline Burgess and Catherine Cheetham, ed. (2010). Trends in Exonym Use. Proceedings of the 10th UNGEGN Working Group on Exonyms Meeting, Tainach, 28-30 April 2010 (in انگلیسی). Hamburg: Verlag Dr. Kovac. ISBN 978-3-8300-5656-0.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) نگهداری یادکرد:نامهای متعدد:فهرست ویراستاران (رده) - ↑ Working group on Exonyms بایگانی‌شده در ۱ مه ۲۰۰۹ توسط Wayback Machine, United Nations Group of Experts on Geographical Names (UNGEGN).
- ↑ «UN document discussing exonyms (PDF)» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۱ اکتبر ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۲۶ مه ۲۰۱۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «ضمیمه نسخه فارسی فرهنگ اصطلاحات استانداردسازی نامهای جغرافیایی سازمان ملل ۲۰۰۷» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۱۲ ژوئیه ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۱۵ ژانویه ۲۰۱۷.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ شاردن، جان، (۱۹۲۷)، مسافرت در ایران(Persia)، ۱۶۷۳-۱۶۷۷، ص ۱۲۶، بازچاپ در ۱۹۸۸، لندن
- ↑ کینر, جان مک‌دونالد. "خاطرات جغرافیایی امپراتوری ایران(Persia)" (in English).
- UN document describing EuroGeoNames (PDF)
- World map of country endonyms
- National Library of Scotland event: "The Place-Name Debate", in conjunction with the 'Trends in Toponymy' conference, Edinburgh University بایگانی‌شده در ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۰ توسط Wayback Machine
- UNGEGN Newsletter 31
- دومین همایش همایش ژئوماتیک اردیبهشت ۱۳۸۲ سازمان نقشه‌برداری و کمیته یکسان‌سازی نامهای جغرافیایی. ص ۳۶-۳۷
- بایگانی‌شده در ۴ آوریل ۲۰۱۴ توسط Wayback Machine