Ρούνοι

Ρουνικό
Είδος	Αλφάβητο
Γλώσσες	Γερμανικές γλώσσες
Χρονική περίοδος	Παλαιότερο Φούθαρκ από τον 2ο αιώνα μ.Χ.
Προέλευση	Φοινικικό Παλαιοιταλικό Ρουνικό
Παράγωγα συστήματα γραφής	Νεώτερο Φούθαρκ Αγγλοσαξονικό Φούθαρκ
ISO 15924	Runr, 211
Κατεύθυνση	Αριστερά προς δεξιά
Ψευδώνυμο Unicode	Runic
Εύρος τιμών Unicode	U+16A0–U+16FF

Ρούνοι ή Ρούνες ονομάζεται το αρχαίο αλφαβητικό σύστημα γραφής των βόρειων λαών της Ευρώπης, το οποίο η μυθολογική παράδοση αποδίδει στους θεούς και είναι αμφίβολης καταγωγής. Το χρησιμοποιούσαν οι γερμανικοί (και κατ' επέκταση οι σκανδιναβικοί) λαοί, όπως οι Τεύτονες και οι Βίκινγκς, πριν υιοθετήσουν το λατινικό αλφάβητο. Η λέξη ρούνος/α (rune), με βάση την ινδοευρωπαϊκή ρίζα ru, σημαίνει ψίθυρος, μυστικό. Αυτό συνεπάγεται και από την πρωταρχική χρήση που είχαν: Η παράδοσή τους ήταν προφορική και μεταδιδόταν από τον σαμάνο ή τον δρυΐδη στον μαθητευόμενο και μόνο. Έτσι η χρήση των ρουνικών συμβόλων ως μέσο απομνημόνευσης των εννοιών και των δοξολογιών παρέμενε σε έναν κλειστό ιερατικό κύκλο. Ακόμη, εικάζεται ότι οι ρούνες γράφονταν σε ξύλο, το οποίο, πέρα της φθαρτότητός του σε σχέση με την πέτρα και τον πάπυρο, καίγονταν κατά το τέλος της τελετής. Έτσι τα στοιχεία που έχουμε για αυτές είναι κατά πολύ νεώτερα της χρήσης τους (περίπου στα 200 μ.Χ.), ενώ ασαφή αποσπάσματα έχουμε σε πέτρες της Νορβηγίας ανάγουν τη χρήση τους περί το 1300 π.Χ.

Προέλευση

Δεν είναι σαφής η προέλευσή τους. Μία θεωρία παριστάνει μια ετρουσκική καταγωγή, μια άλλη προγράφει μια φοινικική προέλευση. Ωστόσο υπάρχει μύθος που εξηγεί τη δημιουργία τους. Στη μυθολογία λέγεται πως ο πατέρας των θεών και ανθρώπων Όντιν, αντίστοιχος του Δία στην ελληνική μυθολογία, διψούσε τόσο για τη γνώση που επέλεξε να θυσιαστεί στο Δέντρο του Κόσμου, το Yggdrasill (προφέρεται Ύγκντρασιλλ), για να αποκτήσει όλη τη συμπαντική σοφία, διαπερνώντας με το ακόντιό του τον εαυτό του. Για εννιά μέρες και εννιά νύχτες αιωρείτο ώστε να του αποκαλυφθεί η σοφία αυτή μέσα από τις ρούνες. Όταν το κατάφερε, κατέβηκε από το δένδρο και τις χάραζε, με το δόρυ του Γκούνγκνιρρ, σε όσα μέρη περνούσε.

Ρουνικό αλφάβητο

Το ρουνικό αλφάβητο ονομάζεται Φούθαρκ, λόγω των έξι πρώτων ρούνων. Χωρίζεται σε τρία είδη :

1. το Αρχαίο, που αποτελείται από 24 γράμματα ή σύμβολα.
2. το Γερμανικό, που έχει 22 χαρακτήρες - σύμβολα, και
3. το Αγγλοσαξονικό, αποτελούμενο από 33 γράμματα ή σύμβολα.

Αυτή η διαφοροποίηση εξυπηρετούσε περισσότερο ανάγκες φωνητικές, προσαρμοσμένες στον κάθε λαό, παρά τυχόν φθορά ή αλλοίωση της αλφαβήτου. Είναι σαφές πως το επικρατέστερο ήταν το αρχαίο, αυτό που χρησιμοποιούσε το ιερατείο. Το αρχαίο ρουνικό αλφάβητο διαβαζόταν από αριστερά προς τα δεξιά, κατά το αρχαϊκό πρότυπο ανάγνωσης που διέπει πολλές αρχαίες γλώσσες. Οι χαρακτήρες που το απαρτίζουν χωρισμένοι σε τρεις οικογένειες (ættir, προφέρεται άττερ) και είναι οι εξής, κατά οικογένεια:

• Οικογένεια Φρέυρ - FREYRS ÆTT

1) Φέχου - Fehu Σημασία: Πλούτος και βοειδή, Προφορά:F

2) Ουρουτζ - Uruz Σημασία: Ούρουτζ, ένα είδος άγριου βοειδούς, Προφορά:U

3) Θουρισατς - Thurisaz:ο θεός Θορ και γίγαντας, Προφορά:Τh

4) Άνζουτσ - Ansuz: Σημασία: Ένας εκ των Έσιρ, Πρφ:A

5) Ραιντο - Reid: Σημασία: Ταξίδι, Πρφ:R

6) Καουνατς - Kaunaz: Σημ: Δάδα, Πρφ:K

7) Γκιμπου - Gibu: Σημ:Δώρο, Πρφ:G

8) Boυνγιο - Wunjo:Σημ:Ευδαιμονία, Πρφ:W

• Οικογένεια Χέιμνταλλ - HEIMDALLRS ÆTT

9) Χάγκαλατς - Hagallaz Σημασία:Χαλάζι, πρφ:Η

10) Νoουντιρ - Naudir Σημ:Ανάγκη, πρφ:Ν

11) Ισατσ - Isaz Σημ:Πάγος, πρφ:Ι

12) Γιερα - Jera Σημ:Χρόνος και σοδιά, πρφ: J (όπως το γερμανικό γιοτ)

13) Αιχβατσ - Εihwaz:Σημ:Πουρνάρι, πρφ:æ (αΪ)

14) Πέρθο - Pertho:Σημ:Μη ξεκάθαρο, πρφ:P

15) Αλγκιτς - Algiz Σημ:Μη ξεκάθαρο, πρφ:Ζ (όπως το γερμανικό τζετ)

16) Σοβουιλο - Sowilo Σημ:Ήλιος, πρφ:S

• Οικογένεια Τυρ - TYRS ÆTT

17) Τάιβατς - Teiwaz:Σημ:Ο θεός Τάιβατς, πρφ:Τ

18) Μπέρκαναν - Berkanan Σημ:Σημύδα, πρφ:Β

19) Έχβατς - Ehwaz Σημ:Άλογο, πρφ:Ε

20) Μανατς - Mannaz Σημ:Άνδρας, πρφ:Μ

21) Λάγκουτς - Laguz Σημ:Λίμνη, πρφ:L

22) Ίγγβατς - Ingwaz Σημ:Ο θεός Ίνγκβατς, πρφ:ΝΙ

23) Ντάγκατς - Dagaz:Σήμερα, πρφ:D

24) Όθελα - Othala:Κτήμα και περιουσία, πρφ:Ο

Υπάρχει και ένα τελευταίο γράμμα - σύμβολο, το Ουίρντ (Wyrd), που φέρει ως σύμβολο το κενό (δηλαδή δεν απεικονίζει τίποτα) και αντιπροσωπεύει το πεπρωμένο. Αυτή η ρούνα είναι η αρχή όλων των άλλων και δεν ανήκει σε καμία οικογένεια.

Οι ρούνες ως σύμβολα πληροφορίας μπορούν να αναπαριστούν κάποιο φυσικό φαινόμενο, να έχουν το όνομα ενός ζώου ή αντικειμένου, πόσο μάλλον ενός Θεού.

Είναι φανερό πως χρησιμοποιούνταν για υπερφυσικούς σκοπούς (μαντεία, μαγεία) στην αρχή. Όταν επικράτησε ο χριστιανισμός άρχισε και η, μεθοδευμένη από τους φανατικούς χριστιανούς ιερείς, αλλοίωση της πρωταρχικής τους σημασίας (11ος αιώνας μ.Χ.). Άρχισαν να χρησιμοποιούνται στη συγγραφή κειμένων, σώζοντας τη βόρεια μυθολογική παράδοση και να παίρνουν έτσι τη μορφή ενός συνηθισμένου, και όχι πλέον ιερατικού, αλφαβήτου, χάνοντας ένα μέρος του απόκρυφου περιεχομένου τους. Η Ισλανδία διατήρησε επίσημα τη χρήση των ρούνων μέχρι το 1639, οπότε και απαγορεύτηκε. Ανεπίσημα όμως, ο λαός της υπαίθρου των σκανδιναβικών και γερμανικών περιοχών τις χρησιμοποιεί ακόμη και έως σήμερα.

Πηγές

• Κωτούλας, Ιωάννης, Βίκινγκς, Αθήνα: Περισκόπιο, 2003

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

• Futhark (ancientscripts.com)
• Omniglot Rune
• The Development of Old Germanic Alphabets