Перайсці да зместу

Эн Карсан

З Вікіпедыі, свабоднай энцыклапедыі
Эн Карсан
англ.: Anne Carson
Асабістыя звесткі
Дата нараджэння 21 чэрвеня 1950(1950-06-21)[1][2] (76 гадоў)
Месца нараджэння
Грамадзянства
Альма-матар
Месца працы
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці філолаг-класік, паэтка, перакладчыца, прафесар, літаратурная крытык, пісьменніца, аўтар, эсэістка, выкладчыца ўніверсітэта
Мова твораў канадская англійская[d]
Грамадская дзейнасць
Член у
Прэміі
Узнагароды
Лагатып Вікісховішча Медыяфайлы на Вікісховішчы

Эн Карсан (англ.: Anne Carson; нар. 21 чэрвеня 1950(1950-06-21)[1][2], Таронта[2]) — канадская эліністка, пісьменніца і паэтэса, эсэістка, перакладчыца. Піша на англійскай мове. Лаўрэатка Нобелеўскай прэміі па літаратуры (2026)[4].

Біяграфія

[правіць | правіць зыходнік]

Расла ў невялікіх гарадах Канады, дзе служыў у банках яе бацька. Вучылася ва ўніверсітэце Таронта, дзе атрымала ступені бакалаўра (1974) і магістра (1975) па класічнай філалогіі, а ў 1981 годзе — доктарскую ступень; дысертацыя была прысвечана творчасці Сапфо[5][4]. Таксама займалася ў Сент-Эндрускім універсітэце з К. Доверам, дзе ў 1976 годзе атрымала дыплом па класічнай філалогіі[5]. Выкладала класічныя мовы і славеснасць ва ўніверсітэтах Канады і ЗША, у тым ліку ва Універсітэце Мак-Гіла, Прынстанскім, Нью-Йоркскім і Мічыганскім універсітэтах[5].

Творчасць

[правіць | правіць зыходнік]

Карсан — перакладчыца Сіманіда, Сапфо, Эсхіла, Сафокла, Еўрыпіда, Катула. Уводзіць у свае вершы класічную міфалогію, злучаючы Сіманіда з Цэланам, Сапфо з Гертрудай Стайн, а Платона з Кітсам. Яе творы спалучаюць паэзію, вольны верш і прозу, перадусім эсэ[5].

Першай кнігай Карсан стала эсэ Eros the Bittersweet (1986). Шырокую вядомасць ёй прынеслі кнігі 1990-х гадоў, сярод іх раман у вершах Autobiography of Red (1998) — пераказ міфа пра Герыёна і Геракла; яго працяг Red Doc> выйшаў у 2013 годзе[5]. Зборнік Men in the Off Hours (2000) быў адзначаны прэміяй Грыфіна, а The Beauty of the Husband (2001) — прэміяй Т. С. Эліята. Кніга Nox (2010) — эпітафія брату Майклу, які нечакана памёр у Капенгагене ў 2000 годзе; яна адкрываецца спасылкай на 101-ы верш Катула, прысвечаны смерці брата паэта[5].

Як перакладчыца выдала фрагменты Сапфо (If Not, Winter, 2002), чатыры п’есы Еўрыпіда (Grief Lessons, 2006) і кнігу An Oresteia (2009), у якую ўвайшлі «Агамемнан» Эсхіла, «Электра» Сафокла і «Арэст» Еўрыпіда[5].

Прызнанне

[правіць | правіць зыходнік]

Творчасць Карсан высока ацанілі Харальд Блум і Сьюзен Зонтаг. Яна — лаўрэатка прэміі Пушкарта (1997), прэміі Грыфіна (2001 і 2014), прэміі Эліята (2001), прэміі ПЭН-Клуба за паэтычны пераклад (2010), прэміі Прынцэсы Астурыйскай па літаратуры (2020), прэміі генерал-губернатара Канады за паэзію (2020), Міжнароднай літаратурнай прэміі імя Збігнева Херберта (2025). Атрымала стыпендыю Гугенхайма (1998) і стыпендыю Мак-Артура (2000), член Ордэна Канады (2005)[5].

8 кастрычніка 2026 года Шведская акадэмія прысудзіла Карсан Нобелеўскую прэмію па літаратуры «за яе смелую і вынаходлівую творчасць, якая ў гульнявым дыялогу з класічнай традыцыяй стварыла новыя формы для сучаснай літаратуры»[6][7].

Вершы і эсэ Карсан перакладзены на французскую, іспанскую, каталонскую, італьянскую, польскую, рускую мовы. Перакладаў на беларускую мову на кастрычнік 2026 года не было[7].

Бібліяграфія

[правіць | правіць зыходнік]

Выбраныя кнігі[5]:

  • Eros the Bittersweet (1986)
  • Short Talks (1992)
  • Plainwater (1995)
  • Autobiography of Red (1998)
  • Economy of the Unlost (1999)
  • Men in the Off Hours (2000)
  • The Beauty of the Husband (2001)
  • If Not, Winter: Fragments of Sappho (2002, пераклад)
  • Decreation (2005)
  • Grief Lessons: Four Plays by Euripides (2006, пераклад)
  • An Oresteia (2009, пераклад)
  • Nox (2010)
  • Antigonick (2012)
  • Red Doc> (2013)
  • Float (2016)
  • Norma Jeane Baker of Troy (2019)
  • Wrong Norma (2024)

Крыніцы

[правіць | правіць зыходнік]
  1. 1 2 Anne Carson // Babelio — 2007. Праверана 9 кастрычніка 2017.
  2. 1 2 3 4 Store norske leksikon — 1978. — ISSN 2464-1480 Праверана 16 кастрычніка 2026.
  3. ↑ Anne Carson hlýtur Nóbelsverðlaunin í bókmenntum – Íslendingar eignast annan verðlaunahafa — RÚV, 2026. Праверана 8 кастрычніка 2026.
  4. 1 2 Назвалі ўладальніцу Нобеля па літаратуры . Наша Ніва (8 кастрычніка 2026). Праверана 11 кастрычніка 2026.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Linda Morra, Andrew McIntosh. Anne Carson (англ.). The Canadian Encyclopedia (8 кастрычніка 2026). Праверана 11 кастрычніка 2026.
  6. ↑ Press release: The Nobel Prize in Literature 2026 (англ.). NobelPrize.org (8 кастрычніка 2026). Праверана 11 кастрычніка 2026.
  7. 1 2 Нобелеўскую прэмію па літаратуры атрымала канадская пісьменніца Эн Карсан . Будзьма беларусамі! (8 кастрычніка 2026). Праверана 11 кастрычніка 2026.
Узята з "https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Эн_Карсан&oldid=5216532"