Gaan na inhoud

Obesiteit

Wysig skakels
in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Obesiteit
Klassifikasie en eksterne bronne
Drie silhoeëtte vir respektiewelik: normaal, oorgewig en obees (regs)
Drie silhoeëtte vir respektiewelik: normaal, oorgewig en obees (regs)
ICD-10E66
ICD-9278
OMIM601665
DiseasesDB9099
MedlinePlus  003101
eMedicinemed/1653
MeSHC23.888.144.699.500
Mediese waarskuwing

Obesiteit of vetsug is 'n mediese toestand waar 'n persoon soveel vet in die liggaam opgebou het dat sy gesondheid negatief daardeur beïnvloed word. Dit kan aanleiding gee tot gesondheidsprobleme en selfs 'n korter lewensverwagting.[1][2] Mense met 'n liggaamsmassa-indeks (LMI) van meer as 30 kg/m2 word as obees beskou.[3] LMI word bereken deur die liggaamsgewig in kilogram te deel deur die kwadraat van die liggaamslengte in meter. Vetsug is redelik skaars by wilde diere, maar nie ongewoon by mense en troeteldiere nie, wat dikwels oorvoed is en te min beweeg.

Vetsug vergroot die risiko van verskillende siektes, onder andere hartsiektes, tipe 2-diabetes, obstruktiewe slaapapnee, sekere vorme van kanker, osteoartritis[2] en asma.[4][2][5] Vetsug word gewoonlik veroorsaak deur 'n kombinasie van 'n buitensporige inname van voedselenergie (te veel eet), gebrek aan oefening en genetiese vatbaarheid. In sommige gevalle lê die oorsaak egter hoofsaaklik in die gene, endokriene afwykings, medikasie of 'n geestesteuring. Daar is min bewyse vir die opvatting dat sommige obese individue min eet en tog as gevolg van 'n stadige metabolisme swaarder word. Obese mense verbruik deurgaans meer energie as hul slanke eweknieë vanweë die hoeveelheid energie wat die instandhouding van 'n groter lyf verg.[6][7]

In die middeleeue en die renaissance is vetsug dikwels as 'n teken van welvaart beskou.

Dieet en oefening is die belangrikste komponente vir die behandeling van vetsug. Die kwaliteit van die dieet kan verbeter word deur minder energiedigte voedsel (met minder vet en suiker) en meer dieetvesel in te neem. Uiteindelik kan anti-vetsugmedikasie geneem word om eetlus of vetabsorpsie te rem, natuurlik in kombinasie met 'n gepaste dieet. Wanneer dieet, oefening en medikasie geen effek het nie, kan 'n maagballon help om gewig te verloor. In uiterste gevalle kan 'n operasie uitgevoer word om die maaginhoud te verklein en/of die derm te verkort. Hierdeur sal die persoon vinniger versadig voel en die liggaam se vermoë om voedingstowwe op te neem ingeperk word.[8][9]

Vetsug is wêreldwyd een van die belangrikste voorkombare doodsoorsake en kom steeds meer gereeld by volwassenes en jeugdiges voor. Owerhede beskou dit as een van die ernstigste gesondheidsprobleme van die 21ste eeu.[10]

'n Obese tienerseun.

In 'n groot deel van die moderne wêreld (veral in die Weste) gee vetsug aanleiding tot stigmatisering. Tog is dit vroeër algemeen as 'n simbool van rykdom en vrugbaarheid gesien, en in sommige dele van die wêreld is dit tot vandag toe die geval.[2][11]

Indeling

[wysig | wysig bron]

Obesiteit word gedefinieer deur die liggaamsmassa-indeks (LMI) en verder geëvalueer in terme van vetverspreiding via die middellyf-heupverhouding en totale kardiovaskulêre risikofaktore.[12][13][14]

Die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO) definieer vir volwassenes 'n LMI van 25 kg/m2 of hoër as oorgewig en 'n LMI van 30 kg/m2 of hoër as obesiteit.[15] Die Amerikaanse Sentrums vir Siektebeheer en -voorkoming (CDC) verdeel obesiteit verder volgens die LMI: 30 tot 35 is klas I, 35 tot 40 klas II en 40 en hoër klas III.[15]

LMI-kategorieë vir volwassenes
KategorieLMI (kg/m2)
Ondergewig< 18,5
Normale gewig18,5 – 24,9
Oorgewig25,0 – 29,9
Obees (klas I)30,0 – 34,9
Obees (klas II)35,0 – 39,9
Obees (klas III)≥ 40,0

Party organisasies gebruik hul eie aanpassings van hierdie definisies. In die chirurgiese literatuur word klas II en klas III verder onderverdeel, al word die presiese grense steeds bevraagteken: 'n LMI van 35 of 40 kg/m2 en hoër word erge obesiteit genoem; 'n LMI van 35 kg/m2 en hoër saam met obesiteitverwante gesondheidstoestande (of 40 tot 45 kg/m2 daarsonder) morbiede obesiteit; en 'n LMI van 45 of 50 kg/m2 en hoër super-obesiteit.[16]

Omdat mense van Asiatiese afkoms se gesondheid by 'n laer LMI as dié van Europese afkoms benadeel word, het party lande hul definisies aangepas. Japan gebruik 'n grens van 25 kg/m2 en China een van 28 kg/m2.[17]

By kinders wissel 'n gesonde gewig met ouderdom en geslag. Vetsug by kinders en adolessente word nie as 'n absolute getal gedefinieer nie, maar in verhouding tot 'n historiese normale groep, so dat vetsug 'n LMI is wat groter is as die 95ste persentiel.[18] Die verwysingsdata waarop hierdie persentiele gebaseer is, dateer van 1963 tot 1994 en is dus nie beïnvloed deur die onlangse gewigstoename nie.[19]

Vir kinders van 5 tot 19 jaar definieer die WGO obesiteit as 'n LMI twee standaardafwykings bo die mediaan vir daardie ouderdom, wat op ongeveer 18 vir 'n vyfjarige en ongeveer 30 vir 'n negentienjarige neerkom. Vir kinders onder vyf jaar geld 'n gewig drie standaardafwykings bo die mediaan vir hul lengte.[15]

Ander maatstawwe

[wysig | wysig bron]

In navorsingskringe word die liggaamsvetpersentasie – die verhouding van die totale massa van 'n persoon se vet tot sy of haar liggaamsmassa – as die beter maatstaf beskou en die LMI bloot as 'n manier om dit te benader.[20] Volgens die American Society of Bariatric Physicians dui 'n liggaamsvetpersentasie van meer as 32 % by vroue en 25 % by mans oor die algemeen op obesiteit.[21]

Die LMI word in party lande as verouderd beskou omdat dit nie tussen vet en spiermassa onderskei nie. Mense wat swaar liggaamlike arbeid verrig of aan sport deelneem, kan 'n hoë LMI hê met min liggaamsvet. Meer as die helfte van alle spelers in die Amerikaanse National Football League word volgens die LMI as obees geklassifiseer en een uit vier as uiters obees, hoewel hul gemiddelde liggaamsvetpersentasie van 14 % goed binne die gesonde grense val.[22] Sumo-stoeiers word deur die LMI eweneens as erg obees geklassifiseer, maar in een studie van studentestoeiers is 40 % van hulle nie meer as obees geklassifiseer nie toe die liggaamsvetpersentasie (met 'n grens van 25 %) in die plek van die LMI gebruik is; dit is aan hul baie groot spiermassa toegeskryf.[23]

Die Edmonton-obesiteitstadiumstelsel (EOSS), wat in Kanada ontwikkel is, vul die LMI-gebaseerde indeling aan deur mediese, funksionele en geestesgesondheidsfaktore in 'n kliniese raamwerk van vyf stadiums te betrek.[24]

Uitwerking op gesondheid

[wysig | wysig bron]
'n Man met klas III-obesiteit en 'n LMI van 53 kg/m2: 182 kg swaar en 185 cm lank. Streepmerke en vergrote borste is sigbaar.

Benewens die toestande wat hierbo genoem is, word obesiteit ook met Alzheimersiekte, depressie en verskeie metaboliese siektes verbind.[25] Na gelang van die graad van obesiteit en die aanwesigheid van bykomende siektes gaan dit met 'n lewensverwagting gepaard wat na skatting twee tot twintig jaar korter is.[26][25] 'n Hoë LMI is egter 'n aanduiding van risiko en nie self die direkte oorsaak van die siektes wat deur dieet en gebrek aan beweging veroorsaak word nie.[27]

Sterftes

[wysig | wysig bron]

Die sterfterisiko is die laagste by 'n LMI van 20 tot 25 kg/m2 onder nierokers en by 24 tot 27 kg/m2 onder rokers, en dit neem toe wanneer die LMI in enige rigting daarvan afwyk. Dit blyk op minstens vier vastelande te geld.[28][26] Ander navorsing dui daarop dat die verband tussen sterftes en die LMI of die middelomtrek U- of J-vormig is, terwyl die verband met die middellyf-heupverhouding en die middellyf-lengteverhouding meer eweredig positief is.[29] By mense van Asiatiese afkoms begin die risiko van nadelige gesondheidsgevolge reeds tussen 22 en 25 kg/m2 toeneem.[30]

Die Wêreldgesondheidsorganisasie het in 2021 beraam dat obesiteit minstens 2,8 miljoen sterftes per jaar veroorsaak.[31] Gemiddeld verkort obesiteit die lewensverwagting met ses tot sewe jaar; 'n LMI van 30 tot 35 kg/m2 verkort dit met twee tot vier jaar en erge obesiteit (met 'n LMI van 40 kg/m2 of hoër) met tien jaar.[2][32][26]

Siektetoestande

[wysig | wysig bron]

Die bykomende siektes kom die algemeenste in die vorm van die metaboliese sindroom voor – 'n kombinasie van afwykings wat tipe 2-diabetes, hoë bloeddruk, hoë bloedcholesterol en hoë trigliseriedvlakke insluit.[2][33] Die CDC het bevind dat obesiteit die enkele sterkste risikofaktor vir 'n ernstige verloop van Covid-19 is.[34]

Komplikasies kan óf direk deur obesiteit veroorsaak word, óf indirek verband hou deur meganismes met 'n gemeenskaplike oorsaak soos 'n swak dieet of 'n sittende leefwyse. Die sterkte van die verband tussen obesiteit en bepaalde toestande wissel. Een van die sterkstes is dié met tipe 2-diabetes: oortollige liggaamsvet lê 64 % van die gevalle van diabetes by mans en 77 % van die gevalle by vroue ten grondslag.[35]

Die gesondheidsgevolge val in twee breë kategorieë: dié wat aan die groter vetmassa toegeskryf word (soos osteoartritis, obstruktiewe slaapapnee en sosiale stigmatisering) en dié wat aan die groter aantal vetselle toegeskryf word (diabetes, kanker, hart-en-vaatsiektes en niealkoholiese vetlewersiekte).[36][37] 'n Toename in liggaamsvet verander die liggaam se reaksie op insulien, wat tot insulienweerstandigheid kan lei. Meer vet skep ook 'n pro-inflammatoriese en pro-trombotiese toestand.[36][38] Obesiteit en depressie beïnvloed mekaar wedersyds: obesiteit verhoog die risiko van kliniese depressie, en depressie verhoog weer die kans om obees te word.[39]

Oorlewingsparadoks

[wysig | wysig bron]

Hoewel die nadelige gesondheidsgevolge van obesiteit in die algemene bevolking goed deur navorsing gesteun word, blyk die uitkomste in sekere subgroepe by 'n hoër LMI beter te wees – 'n verskynsel wat as die obesiteit-oorlewingsparadoks bekend staan. Dit is in 1999 vir die eerste keer beskryf by mense met oorgewig en obesiteit wat hemodialise ondergaan het, en is daarna ook by mense met hartversaking en perifere arteriesiekte aangetref.[40]

Onder mense met hartversaking het dié met 'n LMI tussen 30,0 en 34,9 'n laer sterftesyfer as dié met 'n normale gewig gehad. Dit word toegeskryf aan die feit dat mense dikwels gewig verloor namate hulle geleidelik sieker word. Mense met klas I-obesiteit en hartsiekte kry nie meer verdere hartprobleme as mense van normale gewig met hartsiekte nie; by groter grade van obesiteit neem die risiko van verdere kardiovaskulêre insidente egter toe. Selfs ná hartomleidingsoperasie is daar geen toename in sterftes onder mense met oorgewig en obesiteit nie. Een studie het bevind dat die beter oorlewing verklaar kan word deur die aggressiewer behandeling wat obese mense ná 'n hartinsident ontvang, en 'n ander dat die skynbare voordeel by perifere arteriesiekte verdwyn sodra chroniese obstruktiewe longsiekte in berekening gebring word.[41][40]

Oorsake

[wysig | wysig bron]

Volgens die algemeenste model van obesiteit is 'n kombinasie van 'n oormatige inname van voedselenergie en te min liggaamlike aktiwiteit die oorsaak van die meeste gevalle. 'n Beperkte aantal gevalle is hoofsaaklik aan genetika, ander mediese redes of psigiatriese siekte toe te skryf. Die stygende syfers op samelewingsvlak word toegeskryf aan 'n maklik bekombare en smaaklike dieet, groter afhanklikheid van motorvervoer en gemeganiseerde vervaardiging.[42][43]

Verskeie ander faktore is al as oorsake van die wêreldwye styging voorgestel, waaronder te min slaap, endokriene ontwrigters, groter gebruik van sekere medisyne, hoër omgewingstemperature, laer rooksyfers, demografiese veranderinge, die stygende ouderdom van vroue by hul eerste swangerskap, veranderinge in epigenetiese regulering en sosiale druk om te dieet. Volgens een studie kan sulke faktore 'n net so groot rol speel as oormatige energie-inname en gebrek aan beweging, hoewel die relatiewe grootte van elkeen se uitwerking onseker bly.[44]

Volgens die Amerikaanse Endocrine Society is daar toenemende bewyse dat obesiteit 'n versteuring van die liggaam se energiebalansstelsel is eerder as bloot die passiewe opbou van oortollige gewig. Die ontstaan daarvan behels twee verwante maar onderskeibare prosesse: 'n volgehoue positiewe energiebalans (waar die inname van energie die verbruik oortref) en die herstel van die liggaam se gewig-"stelpunt" op 'n hoër waarde.[45]

Dieet

[wysig | wysig bron]
Beskikbare voedselenergie per persoon per dag, 2001–2003.

'n Oormatige aptyt vir smaaklike, energiedigte kos – veral vet, suiker en sekere dierlike proteïene – word as die belangrikste dryfkrag agter obesiteit wêreldwyd beskou. Die beskikbare voedselenergie per persoon verskil aansienlik tussen streke en lande en het ook oor tyd merkbaar verander. Van die vroeë 1970's tot die laat 1990's het die gemiddelde voedselenergie wat per persoon per dag beskikbaar was, in alle wêrelddele behalwe Oos-Europa toegeneem. Die Verenigde State het die hoogste beskikbaarheid gehad, met 3 654 kilokalorieë per persoon in 1996 en 3 754 in 2003. In die laat 1990's het Europeërs 3 394 kilokalorieë per persoon gehad, die ontwikkelende dele van Asië 2 648 en Afrika suid van die Sahara 2 176.[46][47]

Tussen 1971 en 2000 het die obesiteitsyfer in die Verenigde State van 14,5 % tot 30,9 % gestyg, en in dieselfde tydperk het die gemiddelde inname van voedselenergie toegeneem: by vroue met gemiddeld 335 kilokalorieë per dag en by mans met 168 kilokalorieë per dag.[48] Die meeste van hierdie ekstra energie het uit 'n groter inname van koolhidrate eerder as vet gekom, hoofsaaklik uit versoete drankies – wat vandag byna 25 % van die daaglikse voedselenergie van jong Amerikaanse volwassenes uitmaak – en uit slaptjips.[49] Namate samelewings toenemend op energiedigte kos, groot porsies en kitskos aangewese raak, word die verband tussen kitskosgebruik en obesiteit kommerwekkender: in die Verenigde State het die gebruik van kitskosmaaltye tussen 1977 en 1995 verdriedubbel en die voedselenergie daaruit verviervoudig.[50]

Landboubeleid en nuwe landboutegnieke in die Verenigde State en Europa het kospryse laat daal. Die subsidiëring van mielies, soja, koring en rys het die belangrikste bronne van verwerkte kos goedkoop gemaak in vergelyking met vrugte en groente.[51] Kaloriemerkwette en voedingsetikette probeer verbruikers na gesonder keuses stuur deur hulle bewus te maak van hoeveel voedselenergie hulle inneem.[52]

Sittende leefwyse

[wysig | wysig bron]

Wêreldwyd was daar 'n groot verskuiwing na werk wat liggaamlik minder veeleisend is, en tans kry minstens 30 % van die wêreld se bevolking te min oefening. Dit is hoofsaaklik die gevolg van die toenemende gebruik van gemeganiseerde vervoer en van arbeidsbesparende tegnologie in die huis.[53][54]

By kinders blyk die vlak van liggaamlike aktiwiteit te daal – veral die hoeveelheid stap en liggaamlike opvoeding – vermoedelik weens veiligheidskommer, veranderinge in maatskaplike omgang en swak stedelike ontwerp, soos te min openbare ruimtes waar veilig geoefen kan word.[55] Die ontwerp van 'n gemeenskap en die afhanklikheid van motors word met die risiko van obesiteit verbind: inwoners van die maklikste beloopbare woonbuurte in een Amerikaanse studie was 2,4 keer meer geneig om die aanbevole hoeveelheid liggaamlike aktiwiteit te kry as dié in die minste beloopbare buurte.[56] By sowel kinders as volwassenes is daar 'n verband tussen die tyd wat voor die televisie deurgebring word en die risiko van obesiteit, en die syfers by kinders styg in verhouding tot die kykuur.[57]

Genetika

[wysig | wysig bron]

Soos baie ander mediese toestande is obesiteit die gevolg van 'n wisselwerking tussen genetiese en omgewingsfaktore. Polimorfismes in verskeie gene wat eetlus en metabolisme beheer, maak mense vatbaar vir obesiteit wanneer genoeg voedselenergie beskikbaar is. Genoomwye assosiasiestudies het aansienlik meer genoomliggings as voorheen geïdentifiseer wat met vatbaarheid vir obesiteit verband hou, hoewel elkeen se relatiewe bydrae steeds ondersoek word.[58] Mense met twee kopieë van die FTO-geen weeg gemiddeld 3 tot 4 kg meer en het 'n 1,67 keer groter risiko van obesiteit as dié sonder die risiko-alleel.[59] Die aandeel van die verskille in LMI tussen mense wat aan genetika toegeskryf kan word, wissel van 6 % tot 85 % na gelang van die bevolking wat ondersoek word.[10]

Obesiteit is 'n belangrike kenmerk van verskeie sindrome, soos die Prader-Willi-sindroom, die Bardet-Biedl-sindroom en die Cohen-sindroom. By mense met erge obesiteit wat voor die ouderdom van tien jaar begin en met 'n LMI meer as drie standaardafwykings bo normaal, dra 7 % 'n enkele puntmutasie in hul DNS.[58] Studies wat op oorerwingspatrone eerder as op bepaalde gene gekonsentreer het, het bevind dat 80 % van die kinders van twee obese ouers ook obees was, teenoor minder as 10 % van die kinders van twee ouers met 'n normale gewig.[60]

Volgens die spaarsame-geen-hipotese is mense vatbaar vir obesiteit omdat kos gedurende die menslike evolusie skaars was. Die vermoë om skaars tye van oorvloed te benut deur energie as vet te stoor, sou voordelig gewees het wanneer die kosvoorraad gewissel het, en individue met groter vetreserwes sou eerder 'n hongersnood oorleef het. In samelewings met 'n stabiele kosvoorraad is dieselfde neiging egter nadelig. Die hipotese is al op verskeie maniere gekritiseer, en ander verklarings op grond van die evolusie is ook voorgestel.[61]

Ander siektes en medikasie

[wysig | wysig bron]

Sekere liggaamlike en geestesiektes, en die middels wat gebruik word om hulle te behandel, kan die risiko van obesiteit verhoog. Mediese toestande wat die risiko verhoog, sluit die skaars genetiese sindrome hierbo in, saam met aangebore of verworwe toestande soos 'n onderaktiewe skildklier, die Cushing-sindroom, 'n tekort aan groeihormoon en sommige eetversteurings soos vraatbui-eetversteuring en die nag-eetsindroom. Obesiteit self word egter nie as 'n psigiatriese versteuring beskou nie. Die risiko van oorgewig en obesiteit is hoër onder mense met psigiatriese versteurings as onder mense sonder.[39][10]

Middels wat gewigstoename of veranderinge in liggaamsamestelling kan veroorsaak, sluit insulien, sulfonielureas, tiasolidiendione, atipiese antipsigotika, antidepressante, steroïede, sommige middels teen epileptiese aanvalle en party vorme van hormonale voorbehoeding in.[2]

Sosiale determinante

[wysig | wysig bron]

Genetiese invloede is belangrik om obesiteit te verstaan, maar hulle kan nie die dramatiese toename binne bepaalde lande of wêreldwyd volledig verklaar nie. Dat 'n energie-inname wat die energieverbruik oortref by die individu tot gewigstoename lei, word aanvaar; wat die verskuiwing in hierdie twee faktore op samelewingsvlak veroorsaak, word veel meer bespreek.[43]

Die verband tussen sosiale klas en die LMI wissel van plek tot plek. Navorsing in 1989 het bevind dat vroue van 'n hoë sosiale klas in ontwikkelde lande minder geneig was om obees te wees, terwyl vroue, mans en kinders van hoë sosiale klasse in die ontwikkelende wêreld hoër obesiteitsyfers gehad het. Toe dieselfde navorsing in 2007 herhaal is, was die verbande dieselfde maar swakker – vermoedelik weens die uitwerking van globalisering.[62] Onder ontwikkelde lande hou die vlakke van obesiteit onder volwassenes, en die persentasie tieners met oorgewig, verband met inkomsteongelykheid.[63]

Baie verklarings is al vir hierdie verbande voorgestel. In ontwikkelde lande kan welgestelde mense waarskynlik meer voedsame kos bekostig, is hulle onder groter sosiale druk om slank te bly en het hulle meer geleenthede vir liggaamlike oefening. In minder ontwikkelde lande dra die vermoë om kos te bekostig, die hoë energieverbruik van liggaamlike arbeid en kulturele waardes wat 'n groter lyf verkies, vermoedelik tot die waargenome patrone by. Ook die houdings teenoor liggaamsgewig van die mense in iemand se lewe speel 'n rol: 'n ooreenstemmende verandering in die LMI oor tyd is al onder vriende, broers en susters, en huweliksmaats aangetref. Stres en 'n laag ervaarde maatskaplike status blyk die risiko van obesiteit te verhoog.[62][64]

Rook het 'n aansienlike uitwerking op iemand se gewig: mense wat ophou rook, tel oor tien jaar gemiddeld 4,4 kg (mans) en 5,0 kg (vroue) op. Veranderende rooksyfers het egter min invloed op die algehele obesiteitsyfers gehad.[65]

In die ontwikkelende wêreld speel verstedeliking 'n rol in die stygende obesiteitsyfers. In China is die algehele syfers onder 5 %, maar in party stede is dit meer as 20 %. Dit kan deels aan stedelike ontwerp toegeskryf word, soos te min openbare ruimtes vir liggaamlike aktiwiteit. Die tyd wat in motors deurgebring word, in plaas van stap of fietsry, hou verband met 'n groter risiko van obesiteit. Wanvoeding vroeg in die lewe speel vermoedelik ook 'n rol, aangesien die endokriene veranderinge tydens 'n tydperk van wanvoeding die opberging van vet kan bevorder sodra meer voedselenergie beskikbaar raak.[64]

Dermflora en ander faktore

[wysig | wysig bron]

Die studie van die uitwerking van infeksieverwekkers op die metabolisme is nog in 'n vroeë stadium. Die dermflora van maer en obese mense verskil, en daar is aanduidings dat die dermflora die metaboliese vermoë kan beïnvloed en 'n groter vermoë om energie uit kos te onttrek kan verleen. Of hierdie verskille die oorsaak of die gevolg van obesiteit is, is nog nie ondubbelsinnig vasgestel nie. Die gebruik van antibiotika onder kinders word ook met obesiteit later in die lewe verbind.[66][67] 'n Verband tussen virusse en obesiteit is by mense en verskeie diere aangetref, maar hoeveel dit tot die stygende syfers bygedra het, is nog onbekend.[66]

Te min slaap word ook met obesiteit verbind, hoewel dit onduidelik is of die een die ander veroorsaak.[68] Party navorsers meen dat chemiese verbindings wat as "obesogene" bekend staan – 'n groep wat sekere endokriene ontwrigters soos bisfenole en ftalate insluit – 'n rol kan speel.[44] Sekere persoonlikheidseienskappe word met obesiteit verbind: eensaamheid, neurotisisme, impulsiwiteit en gevoeligheid vir belonings kom meer algemeen voor onder obese mense, en pligsgetrouheid en selfbeheer minder algemeen. Omdat die meeste studies hieroor op vraelyste steun, is dit moontlik dat die bevindings die verband oorskat: obese mense is dalk van die sosiale stigma bewus en hul antwoorde kan daardeur beïnvloed word.[69] Handelsliberalisering word met obesiteit verbind: navorsing op grond van gegewens uit 175 lande tussen 1975 en 2016 het getoon dat die voorkoms van obesiteit positief met handelsoopheid korreleer, en dat die korrelasie in ontwikkelende lande sterker is.[70]

Patofisiologie

[wysig | wysig bron]
'n Muis wat nie leptien kan produseer nie en daarom obees is (links), naas 'n normale muis (regs).

Twee onderskeibare maar verwante prosesse is by die ontstaan van obesiteit betrokke: 'n volgehoue positiewe energiebalans, waar die inname van energie die verbruik oortref, en die herstel van die liggaam se gewig-"stelpunt" op 'n hoër waarde. Die tweede proses verklaar waarom dit so moeilik is om effektiewe behandelings vir obesiteit te vind.[45]

Op biologiese vlak is daar baie moontlike meganismes betrokke by die ontstaan en voortsetting van obesiteit. Hierdie navorsingsveld was feitlik onaangeraak totdat die leptiengeen in 1994 in die laboratorium van J. M. Friedman ontdek is. Leptien en ghrelien word buite die brein geproduseer maar beheer die eetlus deur hul werking op die sentrale senuweestelsel. Hierdie en ander eetlusverwante hormone werk veral op die hipotalamus in, die deel van die brein wat sentraal staan in die regulering van kosinname en energieverbruik. Verskeie stroombane binne die hipotalamus dra by tot sy rol in die samevoeging van eetlussignale, waarvan die melanokortienweg die beste verstaan word. Die stroombaan begin by die boogvormige kern van die hipotalamus, wat uitsette na die laterale hipotalamus en die ventromediale hipotalamus het – onderskeidelik die brein se eet- en versadigingsentrums.[71][72]

Die boogvormige kern bevat twee onderskeie groepe neurone. Die eerste groep stel neuropeptied Y en die agoetiverwante peptied gesamentlik tot uitdrukking en het stimulerende insette na die laterale hipotalamus en inhiberende insette na die ventromediale hipotalamus. Die tweede groep stel pro-opiomelanokortien en die kokaïen- en amfetamiengereguleerde transkript gesamentlik tot uitdrukking, met stimulerende insette na die ventromediale hipotalamus en inhiberende insette na die laterale hipotalamus. Die eerste groep stimuleer dus die eetdrang en onderdruk versadiging, en die tweede groep doen die teenoorgestelde. Albei groepe word deels deur leptien gereguleer: dit inhibeer die eerste groep en stimuleer die tweede. 'n Tekort aan leptienseine – hetsy weens 'n leptientekort of weens leptienweerstandigheid – lei daarom tot oormatige eet en kan sommige genetiese en verworwe vorme van obesiteit verklaar.[71]

Behandeling

[wysig | wysig bron]

Dit is onduidelik watter diete langtermyngewigsverlies ondersteun, en die doeltreffendheid van laekalorie-diete word bespreek; leefwyseveranderinge wat die kalorie-inname oor die lang termyn verminder of die hoeveelheid oefening verhoog, gee tog gewoonlik 'n mate van volhoubare gewigsverlies, al kom die gewig stadig weer terug.[73][74]

Hoewel 87 % van die deelnemers aan die Amerikaanse National Weight Control Registry 'n gewigsverlies van 10 % oor tien jaar kon handhaaf, is dit onduidelik of so 'n mate van gewigsverlies genoeg is om die meeste deelnemers se LMI onder die kliniese drempel vir obesiteit te bring, en watter dieetbenadering die beste is om gewigsverlies oor die lang termyn te handhaaf.[75][76] Intensiewe gedragsingrepe wat dieetveranderinge met oefening kombineer, word in die Verenigde State aanbeveel. Getrouheid aan die plan is 'n belangriker faktor in geslaagde gewigsverlies as watter soort dieet iemand volg.[77]

Verskeie laekalorie-diete werk. Op die kort termyn lyk laekoolhidraatdiete beter as laevetdiete vir gewigsverlies, maar oor die lang termyn blyk alle soorte laekoolhidraat- en laevetdiete ewe voordelig te wees, en die risiko's van hartsiekte en diabetes wat met die verskillende diete gepaard gaan, lyk dieselfde.[76] Die bevordering van 'n Mediterreense dieet onder obese mense kan die risiko van hartsiekte verlaag, en 'n laer inname van versoete drankies word ook met gewigsverlies verbind.[78] Die sukseskoerse vir die handhawing van gewigsverlies oor die lang termyn deur leefwyseveranderinge is laag, en wissel van 2 % tot 20 %.[79] Dieet- en leefwyseveranderinge beperk oormatige gewigstoename tydens swangerskap doeltreffend en verbeter die uitkomste vir sowel die moeder as die kind.[77]

Medikasie

[wysig | wysig bron]

Sedert middels vir die behandeling van obesiteit in die 1930's ingevoer is, is baie verbindings probeer. Die meeste verminder die liggaamsmassa net effens, en verskeie word nie meer vir obesiteit bemark nie weens hul newe-effekte. Van die 25 anti-obesiteitmiddels wat tussen 1964 en 2009 van die mark onttrek is, het 23 gewerk deur die funksie van chemiese boodskapstowwe in die brein te verander. Die algemeenste newe-effekte wat tot onttrekking gelei het, was geestesversteurings, gevolge vir die hart en middelmisbruik of -afhanklikheid; sewe produkte is met sterfgevalle verbind.[80]

Ses middels word tans vir langtermyngebruik geregistreer: liraglutied, naltreksoon saam met bupropioon, orlistat, semaglutied, tirzepatied en fentermien saam met topiramaat. Daar is nie inligting oor hoe hierdie middels die langtermynkomplikasies van obesiteit soos hart-en-vaatsiektes of sterftes beïnvloed nie, hoewel studies oor semaglutied kardiovaskulêre voordele getoon het. Nadat behandeling met GLP-1-agoniste soos semaglutied, liraglutied en tirzepatied gestaak word, tel mense gemiddeld meer as die helfte (50 tot 70 %) van die verlore gewig binne 'n jaar weer op.[81][82]

Chirurgie

[wysig | wysig bron]

Die doeltreffendste behandeling vir obesiteit is bariatriese chirurgie. Die soorte prosedures sluit laparoskopiese aanpasbare maagbande, die Roux-en-Y-maagomleiding, die vertikale mouresseksie en biliopankreatiese omleiding in. Chirurgie vir erge obesiteit gaan gepaard met langtermyngewigsverlies, verbetering in obesiteitverwante toestande en 'n laer algehele sterftesyfer; die beter metaboliese gesondheid is egter die gevolg van die gewigsverlies en nie van die operasie self nie.[83] Een studie het ná tien jaar 'n gewigsverlies van tussen 14 % en 25 % gevind, na gelang van die soort prosedure, en 'n afname van 29 % in sterftes uit alle oorsake in vergelyking met gewone maatreëls vir gewigsverlies. Komplikasies kom in ongeveer 17 % van die gevalle voor en 'n heroperasie is in 7 % van die gevalle nodig.[84]

Gesondheidsbeleid

[wysig | wysig bron]

Obesiteit is 'n ingewikkelde probleem vir die openbare gesondheid en vir beleidmakers weens sy voorkoms, koste en gesondheidsgevolge. Om dit te hanteer, verg veranderinge in die breër samelewing en pogings deur gemeenskappe, plaaslike owerhede en regerings. Pogings in die openbare gesondheid probeer die omgewingsfaktore verstaan en regstel wat vir die stygende voorkoms verantwoordelik is, en kyk na maniere om die faktore te verander wat oormatige energie-inname aanmoedig en liggaamlike aktiwiteit belemmer. Voorbeelde is skoolvoedingsprogramme wat deur die staat vergoed word, beperkings op die direkte bemarking van ongesonde kos aan kinders en minder toegang tot suikerversoete drankies in skole. Die Wêreldgesondheidsorganisasie beveel 'n belasting op versoete drankies aan. By die inrigting van stedelike omgewings is pogings aangewend om toegang tot parke te verbeter en voetgangerroetes te ontwikkel. Daar is ook pogings om die probleem van gebiede met 'n oormaat kitskoswinkels aan te spreek, aangesien dit as 'n sterk voorspeller van obesiteitsyfers geïdentifiseer is.[85][86]

Veldtogte in die massamedia blyk beperkte sukses te hê om die gedrag te verander wat obesiteit beïnvloed, maar kan kennis en bewustheid oor liggaamlike aktiwiteit en dieet verhoog, wat oor die lang termyn tot veranderinge kan lei. Sulke veldtogte kan ook die hoeveelheid tyd wat sittend of liggend deurgebring word, verminder. Voedingsetikette met energie-inligting op spyskaarte kan help om die energie-inname in restaurante te verlaag.[87]

Epidemiologie

[wysig | wysig bron]
Aandeel van volwassenes met 'n LMI van meer as 30, 2022.

In vroeër tydperke was obesiteit skaars en slegs vir 'n klein elite haalbaar, hoewel dit toe al as 'n gesondheidsprobleem erken is. Namate die welvaart in die vroeë moderne tyd toegeneem het, het dit al groter dele van die bevolking geraak. Voor die 1970's was obesiteit selfs in die rykste lande betreklik skaars, en waar dit voorgekom het, was dit hoofsaaklik onder die welgesteldes. Daarna het die gemiddelde LMI van bevolkings in die eerstewêreldlande begin styg, met 'n vinnige toename in die aandeel mense met oorgewig en obesiteit.[49]

Die WGO het obesiteit in 1997 amptelik as 'n wêreldwye epidemie erken. Die wêreldwye voorkoms van obesiteit het tussen 1980 en 2014 meer as verdubbel: in 2014 was meer as 600 miljoen volwassenes obees, sowat 13 % van die wêreld se volwasse bevolking, en volgens die Wêreldgesondheidsorganisasie het dié syfer teen 2022 tot 16 % gestyg.[15][49] In 2000 het die WGO gesê dat oorgewig en obesiteit meer tradisionele bekommernisse in die openbare gesondheid, soos ondervoeding en aansteeklike siektes, as die belangrikste oorsaak van swak gesondheid verdring.[88]

Die twintig lande met die hoogste voorkoms van obesiteit onder volwassenes in 2022 was hoofsaaklik in die Stille Oseaan-eilande, die Karibiese Eilande en die Nabye Ooste en Noord-Afrika. In Tonga (71,7 %), Nauru (69,9 %), Tuvalu (64,2 %) en Samoa (62,4 %) is 60 % of meer van die volwasse bevolking obees. Die Verenigde State het die dertiende hoogste voorkoms onder volwassenes (42,0 %), maar weens sy groot bevolking is dit die land met die grootste getal obese volwassenes – een agtste van die wêreldwye totaal.[89]

Die voorkoms van obesiteit neem ook met ouderdom toe, minstens tot die ouderdom van 50 of 60 jaar, en erge obesiteit neem in die Verenigde State, Australië en Kanada vinniger toe as die algehele obesiteitsyfer.[35][16] Die OESO het voorspel dat die obesiteitsyfers minstens tot 2030 sal styg, veral in die Verenigde State, Meksiko en Engeland, waar dit onderskeidelik 47 %, 39 % en 35 % sou bereik.[90]

Obesiteit is voorheen as 'n probleem van slegs die hoë-inkomstelande beskou, maar die syfers styg wêreldwyd en raak sowel die ontwikkelde as die ontwikkelende wêreld. Die stygings was die skerpste in stedelike gebiede.[64] In 2021 was byna die helfte van die wêreld se volwasse bevolking – 'n miljard mans en 1,11 miljard vroue van 25 jaar en ouer – oorgewig of obees, en daar is voorspel dat sowat 57,4 % van mans en 60,3 % van vroue teen 2050 oorgewig of obees sal wees indien hierdie tendense voortduur.[91] Wêreldwyd is daar meer obese vroue as mans, hoewel die getalle verskil na gelang van hoe obesiteit gemeet word.[15]

Suid-Afrika

[wysig | wysig bron]

Volgens die Suid-Afrikaanse Demografiese en Gesondheidsopname van 2016 was 68 % van vroue van 15 jaar en ouer oorgewig of obees, teenoor 31 % van mans in dieselfde ouderdomsgroep.[92][93] Onder vroue van 15 tot 49 jaar was 27,1 % oorgewig en 34,5 % obees, terwyl 4,9 % ondergewig was.[94] Die verskil tussen die geslagte begin reeds vroeg: sowat 60 % van vroue tussen 20 en 24 jaar is oorgewig of obees, teenoor ongeveer 14,5 % van mans in dieselfde ouderdomsgroep.[95]

Suid-Afrika hef 'n belasting op versoete drankies. Die gesondheidsbevorderingsheffing het op 1 April 2018 in werking getree teen 2,1 sent per gram suiker wat 4 g per 100 ml oorskry.[96] Navorsing het ná die aankondiging en die inwerkingstelling van die heffing 'n afname in die aankoop van versoete drankies aangeteken.[97]

Geskiedenis

[wysig | wysig bron]

Etimologie

[wysig | wysig bron]

Die woord obesiteit kom van die Latynse obesitas, wat "geset, vet of vlesig" beteken. Ēsus is die verlede deelwoord van edere ("eet"), met ob ("oor") daarby gevoeg. Die Oxford English Dictionary teken die eerste gebruik in Engels in 1611 deur Randle Cotgrave aan.[98] Die Afrikaanse vetsug is 'n samestelling van vet en -sug, 'n agtervoegsel wat in ouer woorde soos watersug en geelsug "siekte" beteken en met siek verwant is.[99]

Historiese houdings

[wysig | wysig bron]
La monstrua desnuda (1680) deur Juan Carreño de Miranda, 'n portret van Eugenia Martínez Vallejo.

Die antieke Griekse geneeskunde het obesiteit as 'n mediese versteuring erken en teken aan dat die antieke Egiptiërs dit op dieselfde manier gesien het. Hippokrates het geskryf dat "geset wees nie net self 'n siekte is nie, maar die voorbode van ander". Die Indiese chirurg Sushruta het obesiteit in die 6de eeu v.C. met diabetes en hartafwykings verbind en liggaamlike arbeid aanbeveel om dit en die gevolge daarvan te behandel.[100][2] Vir die grootste deel van die menslike geskiedenis het die mens met 'n tekort aan kos geworstel, en obesiteit is daarom van ouds as 'n teken van rykdom en welvaart beskou. Dit was algemeen onder hoë amptenare in die antieke Oos-Asiatiese beskawings. In die 17de eeu was die Engelse mediese skrywer Tobias Venner een van die eerstes wat na obesiteit as 'n siekte van die samelewing in 'n Engelse boek verwys het.[101]

Met die aanvang van die Industriële Revolusie is besef dat die militêre en ekonomiese mag van 'n land van sowel die liggaamsgrootte as die krag van sy soldate en werkers afhang. Die verhoging van die gemiddelde LMI van wat vandag as ondergewig beskou word tot wat nou die normale reeks is, het 'n aansienlike rol in die ontwikkeling van geïndustrialiseerde samelewings gespeel. Sowel lengte as gewig het gedurende die 19de eeu in die ontwikkelde wêreld toegeneem. In die 20ste eeu, toe bevolkings hul genetiese potensiaal vir lengte bereik het, het die gewig veel meer as die lengte begin toeneem, wat tot obesiteit gelei het. In die 1950's het toenemende welvaart in die ontwikkelde wêreld die kindersterftesyfer laat daal, maar namate liggaamsgewig gestyg het, het hart- en niersiektes algemener geword. In dieselfde tyd het versekeringsmaatskappye die verband tussen gewig en lewensverwagting begin besef en hoër premies vir obese mense gehef.[2]

Baie kulture het obesiteit deur die geskiedenis as die gevolg van 'n karaktergebrek beskou. Die obesus- of vet karakter in die antieke Griekse komedie was 'n vraat en 'n voorwerp van bespotting. In die Christelike tydperk is kos as 'n toegangsweg tot die sondes van luiheid en onkuisheid gesien. In die moderne Westerse kultuur word oortollige gewig dikwels as onaantreklik beskou en met verskeie negatiewe stereotipes verbind. Mense van alle ouderdomme kan sosiale stigmatisering ondervind, en kinders kan geboelie of deur hul maats vermy word.[102]

Die openbare opvatting in die Westerse samelewing van wat 'n gesonde liggaamsgewig is, verskil van wat as die ideale gewig beskou word, en albei het sedert die begin van die 20ste eeu verander. Die gewig wat as ideaal beskou word, het sedert die 1920's gedaal: die gemiddelde lengte van die wenners van die Miss America-skoonheidswedstryd het tussen 1922 en 1999 met 2 % toegeneem terwyl hul gemiddelde gewig met 12 % gedaal het.[103] Die opvatting van 'n gesonde gewig het egter in die teenoorgestelde rigting beweeg: in Brittanje was die gewig waarby mense hulself as oorgewig beskou het, in 2007 aansienlik hoër as in 1999. Dit word toegeskryf aan die stygende voorkoms van obesiteit, wat groter aanvaarding van ekstra liggaamsvet as normaal meebring.[104] In baie dele van Afrika word obesiteit steeds as 'n teken van rykdom en welstand beskou, wat veral algemeen geword het sedert die MIV-epidemie begin het.[2]

In die kuns

[wysig | wysig bron]
Die Venus van Willendorf, sowat 25 000 jaar oud.

Die eerste beeldhouwerke van die menslike liggaam, 20 000 tot 35 000 jaar gelede, beeld obese vroue af. Party skryf hierdie Venus-figuurtjies toe aan die neiging om vrugbaarheid te beklemtoon, ander meen hulle stel die vetheid van die mense van daardie tyd voor. Gesetheid kom egter in nóg die Griekse nóg die Romeinse kuns voor, waarskynlik in ooreenstemming met hul ideale van matigheid. Dit het deur 'n groot deel van die Christelike Europese geskiedenis voortgeduur, waarin slegs mense van 'n lae sosio-ekonomiese status as obees uitgebeeld is.[11]

Gedurende die Renaissance het party van die hoër klasse hul grootte begin uitstal, soos in die portrette van Hendrik VIII van Engeland en Alessandro dal Borro gesien kan word. Peter Paul Rubens (1577–1640) het gereeld swaarlywige vroue in sy skilderye afgebeeld, waaruit die term Rubensagtig afgelei is. Hierdie vroue het egter steeds die uurglasvorm behou wat met vrugbaarheid verbind is. In die 19de eeu het opvattings oor obesiteit in die Westerse wêreld verander: nadat obesiteit eeue lank sinoniem met rykdom en maatskaplike status was, is slankheid as die begeerlike standaard gesien.[11]

Samelewing en kultuur

[wysig | wysig bron]

Ekonomiese uitwerking

[wysig | wysig bron]
'n Breë stoel. Verskeie bedrywe het spesiale toerusting vir mense met erge obesiteit ontwikkel.

Benewens die gesondheidsgevolge kan obesiteit tot baie ander probleme lei, waaronder nadele in die arbeidsmark en hoër koste vir werkgewers.[102]

Navorsing het die mediese koste wat in 2005 in die Verenigde State aan obesiteit toegeskryf kan word, op 190,2 miljard dollar of 20,6 % van alle mediese besteding beraam, terwyl die koste van obesiteit in Kanada in 1997 op 2 miljard Kanadese dollar (2,4 % van die totale gesondheidskoste) beraam is. Die totale jaarlikse direkte koste van oorgewig en obesiteit in Australië was in 2005 21 miljard Australiese dollar.[105][106]

Die kommissie oor obesiteit van The Lancet het in 2019 'n wêreldwye verdrag gevra, gemodelleer op die WGO se raamwerkkonvensie oor tabakbeheer, waarin lande hulle daartoe verbind om sowel obesiteit as ondervoeding aan te pak, met die kosbedryf uitdruklik uit die beleidsvorming uitgesluit. Hulle het die wêreldwye koste van obesiteit op 2 biljoen dollar per jaar beraam, sowat 2,8 % van die wêreld se bruto binnelandse produk.[107]

Programme om obesiteit te voorkom, verlaag aantoonbaar die koste om obesiteitverwante siektes te behandel. Hoe langer mense egter leef, hoe meer mediese koste maak hulle. Ontledings kom daarom tot die slotsom dat 'n verlaging in obesiteit die publiek se gesondheid kan verbeter, maar dat dit onwaarskynlik is dat dit die totale gesondheidsbesteding sal verlaag.[105]

In vergelyking met kollegas van 'n ideale gewig is werkers met obesiteit gemiddeld meer afwesig van die werk en neem hulle meer ongeskiktheidsverlof, wat die koste vir werkgewers verhoog en produktiwiteit verlaag. 'n Studie van werknemers van die Duke-universiteit het bevind dat mense met 'n LMI van meer as 40 kg/m2 twee keer soveel eise vir werkersvergoeding ingedien het as dié met 'n LMI van 18,5 tot 24,9 kg/m2, en meer as twaalf keer soveel verlore werksdae gehad het. Die algemeenste beserings in hierdie groep was die gevolg van valle en optel, wat die onderste ledemate, die handgewrigte of hande, en die rug geraak het.[108]

Navorsing dui daarop dat mense met obesiteit minder geneig is om vir 'n pos aangestel of bevorder te word, en dat hulle minder betaal word as kollegas sonder obesiteit vir gelykwaardige werk: vroue met obesiteit verdien gemiddeld 6 % minder en mans met obesiteit 3 % minder.[102] Bepaalde bedrywe, soos die lugrederybedryf, die gesondheidsorgbedryf en die kosbedryf, het besondere probleme. Weens die stygende obesiteitsyfers staar lugrederye hoër brandstofkoste en druk om sitplekke breër te maak in die gesig; in 2000 het die ekstra gewig van passasiers met obesiteit lugrederye 275 miljoen dollar gekos. Die gesondheidsorgbedryf het in spesiale fasiliteite vir die hantering van pasiënte met klas III-obesiteit belê, waaronder spesiale hystoerusting en bariatriese ambulanse.[109]

Met die Amerikaanse Mediese Vereniging se klassifikasie van obesiteit as 'n chroniese siekte in 2013 word verwag dat mediese versekeraars eerder vir die behandeling, berading en chirurgie sal betaal.[110] Die Europese Hof van Justisie het in 2014 beslis dat morbiede obesiteit 'n gestremdheid is: as 'n werknemer se obesiteit sy of haar "volle en effektiewe deelname aan die beroepslewe op gelyke voet met ander werkers" verhinder, moet dit as 'n gestremdheid beskou word, en is dit diskriminerend om iemand op daardie grond af te dank.[111]

Sosio-ekonomiese status

[wysig | wysig bron]

In lae-inkomstelande kan obesiteit 'n aanduiding van rykdom wees. 'n Eksperimentele studie van 2023 het bevind dat obese mense in Uganda makliker toegang tot krediet gekry het.[112]

Grootte-aanvaarding

[wysig | wysig bron]

Die hoofdoel van die vetaanvaardingsbeweging is om diskriminasie teen mense met oorgewig en obesiteit te verminder. Party lede van die beweging probeer ook die vasgestelde verband tussen obesiteit en negatiewe gesondheidsuitkomste bevraagteken.[113]

Verskeie organisasies bevorder die aanvaarding van obesiteit, en hulle het in die tweede helfte van die 20ste eeu meer prominent geword. Die Amerikaanse National Association to Advance Fat Acceptance is in 1969 gestig en beskryf homself as 'n burgerregte-organisasie wat hom vir die beëindiging van grootte-diskriminasie beywer.[113] Die International Size Acceptance Association, 'n nieregeringsorganisasie wat in 1997 gestig is, het 'n meer wêreldwye ingesteldheid en beskryf sy doel as die bevordering van grootte-aanvaarding en die beëindiging van diskriminasie op grond van gewig. Sulke groepe voer dikwels aan dat obesiteit as 'n gestremdheid onder die Amerikaanse wet op gestremdhede erken moet word; die Amerikaanse regstelsel het egter beslis dat die moontlike koste vir die openbare gesondheid die voordele daarvan oortref.[114]

Invloed van die bedryf op navorsing

[wysig | wysig bron]

Die New York Times het in 2015 'n artikel oor die Global Energy Balance Network gepubliseer, 'n organisasie sonder winsbejag wat in 2014 gestig is en wat mense aangemoedig het om eerder meer te oefen as om hul kalorie-inname te verminder. Die organisasie is met minstens 1,5 miljoen dollar se befondsing van die Coca-Cola-maatskappy gestig, en die maatskappy het sedert 2008 4 miljoen dollar se navorsingsbefondsing aan die twee stigterswetenskaplikes verskaf.[115]

Verslae

[wysig | wysig bron]

Baie organisasies het verslae oor obesiteit gepubliseer. Die eerste Amerikaanse federale riglyne is in 1998 gepubliseer onder die titel "Clinical Guidelines on the Identification, Evaluation, and Treatment of Overweight and Obesity in Adults".[116] Die Kanadese obesiteitsnetwerk, vandag bekend as Obesity Canada, het in 2006 die "Canadian Clinical Practice Guidelines on the Management and Prevention of Obesity in Adults and Children" gepubliseer.[42]

In 2004 het die Britse Royal College of Physicians, die Faculty of Public Health en die Royal College of Paediatrics and Child Health die verslag "Storing up Problems" vrygestel, wat die groeiende probleem van obesiteit in die Verenigde Koninkryk uitgelig het.[117] In dieselfde jaar het die gesondheidskomitee van die Britse Laerhuis sy omvattendste ondersoek ooit na die uitwerking van obesiteit op gesondheid en die samelewing gepubliseer.[118] Die Britse National Institute for Health and Clinical Excellence het in 2006 'n riglyn oor die diagnose en behandeling van obesiteit uitgereik, saam met die beleidsimplikasies vir organisasies buite die gesondheidsorg.[8] In 2022 het die National Institute for Health and Care Research 'n omvattende oorsig gepubliseer van navorsing oor wat plaaslike owerhede kan doen om obesiteit te verminder.[87]

Kinderobesiteit

[wysig | wysig bron]

Kinderobesiteit het in die 21ste eeu epidemiese afmetings aangeneem, met stygende syfers in sowel die ontwikkelde as die ontwikkelende wêreld. Die obesiteitsyfer onder Kanadese seuns het van 11 % in die 1980's tot meer as 30 % in die 1990's gestyg, en in dieselfde tydperk van 4 % tot 14 % onder Brasiliaanse kinders.[119] In die Verenigde Koninkryk was daar in 2005 60 % meer obese kinders as in 1989,[120] en in die Verenigde State het die persentasie kinders met oorgewig en obesiteit teen 2008 tot 16 % gestyg – 'n toename van 300 % oor die voorafgaande 30 jaar.[121]

Soos by volwassenes dra baie faktore tot die stygende syfers by. 'n Veranderende dieet en dalende liggaamlike aktiwiteit word as die twee belangrikste oorsake van die onlangse toename beskou. Die bemarking van ongesonde kos aan kinders dra ook by, aangesien dit hul gebruik van die produk verhoog. Antibiotika in die eerste ses maande van die lewe word met oortollige gewig op die ouderdom van sewe tot twaalf jaar verbind.[119][67] Omdat kinderobesiteit dikwels tot in die volwasse lewe voortduur en met talle chroniese siektes verband hou, word obese kinders dikwels vir hoë bloeddruk, diabetes, hoë bloedvetvlakke en vetlewersiekte getoets.[12]

Die behandelings wat by kinders gebruik word, is hoofsaaklik leefwyse-ingrepe en gedragstegnieke, hoewel pogings om kinders se aktiwiteit te verhoog min sukses gehad het. In die Verenigde State is geen middels vir gebruik in hierdie ouderdomsgroep goedgekeur nie. Kort gewigsbestuuringrepe in die primêre gesondheidsorg het net 'n geringe positiewe uitwerking op die vermindering van oorgewig of obesiteit by kinders. Ingrepe met verskeie komponente wat sowel dieet- as aktiwiteitsveranderinge insluit, kan die LMI van kinders tussen 6 en 11 jaar oor die kort termyn verlaag, hoewel die voordele klein is en die gehalte van die getuienis laag.[119][57]

Ander diere

[wysig | wysig bron]

Obesiteit by troeteldiere kom in baie lande voor. In die Verenigde State is 23 tot 41 % van honde oorgewig en ongeveer 5,1 % obees; die syfer vir katte was met 6,4 % effens hoër.[122] In Australië is die obesiteitsyfer onder honde in 'n veeartsopset op 7,6 % bepaal.[123] Die risiko van obesiteit by honde hou verband met of hul eienaars obees is; by katte is daar geen soortgelyke verband nie.[124]

Sien ook

[wysig | wysig bron]

Verwysings

[wysig | wysig bron]
  1. ↑ WGO 2000, p. 6.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Haslam DW, James WP (2005). "Obesity". Lancet. 366 (9492): 1197–209. doi:10.1016/S0140-6736(05)67483-1. PMID 16198769.
  3. ↑ WGO 2000, p. 9.
  4. ↑ (en) Myron KC., Is obesity a risk factor for asthma? Medical News Today; 10 Mei 2005. http://www.medicalnewstoday.com/releases/24118.php
  5. ↑ Poulain M; Doucet M; Major GC; et al. (April 2006). "The effect of obesity on chronic respiratory diseases: pathophysiology and therapeutic strategies". CMAJ. 174 (9): 1293–9. doi:10.1503/cmaj.051299. PMC 1435949. PMID 16636330.
  6. ↑ (en) Kushner, Robert (2007). Treatment of the Obese Patient (Contemporary Endocrinology). Totowa, NJ: Humana Press. p. 158. ISBN 1-59745-400-1. Besoek op 5 April 2009.
  7. ↑ (en) Adams JP, Murphy PG (Julie 2000). "Obesity in anaesthesia and intensive care". Br J Anaesth. 85 (1): 91–108. doi:10.1093/bja/85.1.91. PMID 10927998.
  8. 1 2 "Obesity: guidance on the prevention, identification, assessment and management of overweight and obesity in adults and children" (PDF). National Institute for Health and Clinical Excellence(NICE) (in Engels). National Health Services (NHS). 2006. Geargiveer (PDF) vanaf die oorspronklike op 6 Desember 2013. Besoek op 8 April 2009.
  9. ↑ (en) Imaz I, Martínez-Cervell C, García-Alvarez EE, Sendra-Gutiérrez JM, González-Enríquez J (Julie 2008). "Safety and effectiveness of the intragastric balloon for obesity. A meta-analysis". Obes Surg. 18 (7): 841–6. doi:10.1007/s11695-007-9331-8. PMID 18459025.{{cite journal}}: AS1-onderhoud: meer as een naam (link)
  10. 1 2 3 (en) Barness LA, Opitz JM, Gilbert-Barness E (Desember 2007). "Obesity: genetic, molecular, and environmental aspects". Am. J. Med. Genet. A. 143A (24): 3016–34. doi:10.1002/ajmg.a.32035. PMID 18000969.{{cite journal}}: AS1-onderhoud: meer as een naam (link)
  11. 1 2 3 Woodhouse R (2008). "Obesity in art: A brief overview". Front Horm Res. Frontiers of Hormone Research. 36: 271–86. doi:10.1159/000115370. ISBN 978-3-8055-8429-6. PMID 18230908.
  12. 1 2 Sweeting HN (Oktober 2007). "Measurement and definitions of obesity in childhood and adolescence: a field guide for the uninitiated". Nutrition Journal. 6 (1): 32. doi:10.1186/1475-2891-6-32. PMC 2164947. PMID 17963490.
  13. ↑ NHLBI 1998, p. xiv.
  14. ↑ Gray DS, Fujioka K (1991). "Use of relative weight and Body Mass Index for the determination of adiposity". Journal of Clinical Epidemiology. 44 (6): 545–50. doi:10.1016/0895-4356(91)90218-X. PMID 2037859.
  15. 1 2 3 4 5 "Obesity and overweight" (in Engels). Wêreldgesondheidsorganisasie. 9 Junie 2021. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 25 April 2018. Besoek op 16 Maart 2022.
  16. 1 2 Sturm R (Julie 2007). "Increases in morbid obesity in the USA: 2000–2005". Public Health (in Engels). 121 (7): 492–6. doi:10.1016/j.puhe.2007.01.006. PMC 2864630. PMID 17399752.
  17. ↑ Bei-Fan Z (Desember 2002). "Predictive values of body mass index and waist circumference for risk factors of certain related diseases in Chinese adults". Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition (in Engels). 11 (Suppl 8): S685–93. doi:10.1046/j.1440-6047.11.s8.9.x.
  18. ↑ "Healthy Weight: Assessing Your Weight: BMI: About BMI for Children and Teens" (in Engels). Center for disease control and prevention. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Mei 2020. Besoek op 6 April 2009.
  19. ↑ Flegal KM, Ogden CL, Wei R, Kuczmarski RL, Johnson CL (Junie 2001). "Prevalence of overweight in US children: comparison of US growth charts from the Centers for Disease Control and Prevention with other reference values for body mass index". The American Journal of Clinical Nutrition. 73 (6): 1086–93. doi:10.1093/ajcn/73.6.1086. PMID 11382664.
  20. ↑ Seidell JC, Flegal KM (1997). "Assessing obesity: classification and epidemiology" (PDF). British Medical Bulletin (in Engels). 53 (2): 238–252. doi:10.1093/oxfordjournals.bmb.a011611. PMID 9246834.
  21. ↑ Lin TY, Lim PS, Hung SC (23 Desember 2017). "Impact of Misclassification of Obesity by Body Mass Index on Mortality in Patients With CKD". Kidney International Reports (in Engels). 3 (2): 447–455. doi:10.1016/j.ekir.2017.12.009. PMC 5932305. PMID 29725649.
  22. ↑ "Many NFL Players Fatter Than Couch Potatoes" (in Engels). WebMD. Besoek op 23 Augustus 2026.
  23. ↑ Yamauchi T, Abe T, Midorikawa T, Kondo M (2004). "Body composition and resting metabolic rate of Japanese college Sumo wrestlers and non-athlete students: are Sumo wrestlers obese?". Anthropological Science (in Engels). 112 (2): 179–185. doi:10.1537/ase.040210.
  24. ↑ Sharma AM, Kushner RF (Februarie 2009). "A proposed clinical staging system for obesity". International Journal of Obesity (in Engels). 33 (3): 289–295. doi:10.1038/ijo.2009.2. PMID 19188927.
  25. 1 2 Blüher M (Mei 2019). "Obesity: global epidemiology and pathogenesis". Nature Reviews. Endocrinology (in Engels). 15 (5): 288–298. doi:10.1038/s41574-019-0176-8. PMID 30814686.
  26. 1 2 3 Whitlock G, Lewington S, Sherliker P, Clarke R, Emberson J, Halsey J, Qizilbash N, Collins R, Peto R (Maart 2009). "Body-mass index and cause-specific mortality in 900 000 adults: collaborative analyses of 57 prospective studies". Lancet (in Engels). 373 (9669): 1083–96. doi:10.1016/S0140-6736(09)60318-4. PMC 2662372. PMID 19299006.
  27. ↑ Chiolero A (Oktober 2018). "Why causality, and not prediction, should guide obesity prevention policy". The Lancet. Public Health (in Engels). 3 (10): e461 – e462. doi:10.1016/S2468-2667(18)30158-0. PMID 30177480.
  28. ↑ Di Angelantonio E, Bhupathiraju S, Wormser D, Gao P, Kaptoge S, et al. (The Global BMI Mortality Collaboration) (Augustus 2016). "Body-mass index and all-cause mortality: individual-participant-data meta-analysis of 239 prospective studies in four continents". Lancet (in Engels). 388 (10046): 776–786. doi:10.1016/S0140-6736(16)30175-1. PMC 4995441. PMID 27423262.
  29. ↑ Pischon T, Boeing H, Hoffmann K, Bergmann M, Schulze MB (November 2008). "General and abdominal adiposity and risk of death in Europe". The New England Journal of Medicine (in Engels). 359 (20): 2105–20. doi:10.1056/NEJMoa0801891. PMID 19005195.
  30. ↑ WHO Expert Consultation (Januarie 2004). "Appropriate body-mass index for Asian populations and its implications for policy and intervention strategies". Lancet (in Engels). 363 (9403): 157–63. doi:10.1016/s0140-6736(03)15268-3. PMID 14726171.
  31. ↑ "Facts on obesity" (in Engels). Wêreldgesondheidsorganisasie. Besoek op 23 Augustus 2026.
  32. ↑ Peeters A, Barendregt JJ, Willekens F, Mackenbach JP, Al Mamun A, Bonneux L (Januarie 2003). "Obesity in adulthood and its consequences for life expectancy: a life-table analysis". Annals of Internal Medicine (in Engels). 138 (1): 24–32. doi:10.7326/0003-4819-138-1-200301070-00008. PMID 12513041.
  33. ↑ Grundy SM (Junie 2004). "Obesity, metabolic syndrome, and cardiovascular disease". The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism (in Engels). 89 (6): 2595–600. doi:10.1210/jc.2004-0372. PMID 15181029.
  34. ↑ Poly TN, Islam MM, Yang HC, Lin MC, Jian WS, Hsu MH, Li YC (5 Februarie 2021). "Obesity and Mortality Among Patients Diagnosed With COVID-19: A Systematic Review and Meta-Analysis". Frontiers in Medicine (in Engels). 8: 620044. doi:10.3389/fmed.2021.620044. PMC 7901910. PMID 33634150.
  35. 1 2 Seidell JC (2005). "Epidemiology – definition and classification of obesity". In Kopelman PG, Caterson ID, Stock MJ, Dietz WH (reds.). Clinical obesity in adults and children (in Engels). Blackwell Publishing. pp. 3–11. ISBN 978-1-4051-1672-5.
  36. 1 2 Bray GA (Junie 2004). "Medical consequences of obesity". The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism (in Engels). 89 (6): 2583–9. doi:10.1210/jc.2004-0535. PMID 15181027.
  37. ↑ Yosipovitch G, DeVore A, Dawn A (Junie 2007). "Obesity and the skin: skin physiology and skin manifestations of obesity". Journal of the American Academy of Dermatology (in Engels). 56 (6): 901–16. doi:10.1016/j.jaad.2006.12.004. PMID 17504714.
  38. ↑ Dentali F, Squizzato A, Ageno W (Julie 2009). "The metabolic syndrome as a risk factor for venous and arterial thrombosis". Seminars in Thrombosis and Hemostasis (in Engels). 35 (5): 451–7. doi:10.1055/s-0029-1234140. PMID 19739035.
  39. 1 2 Luppino FS, de Wit LM, Bouvy PF, Stijnen T, Cuijpers P, Penninx BW, Zitman FG (Maart 2010). "Overweight, obesity, and depression: a systematic review and meta-analysis of longitudinal studies". Archives of General Psychiatry (in Engels). 67 (3): 220–9. doi:10.1001/archgenpsychiatry.2010.2. PMID 20194822.
  40. 1 2 Schmidt DS, Salahudeen AK (2007). "Obesity-survival paradox-still a controversy?". Seminars in Dialysis (in Engels). 20 (6): 486–92. doi:10.1111/j.1525-139X.2007.00349.x. PMID 17991192.
  41. ↑ Habbu A, Lakkis NM, Dokainish H (Oktober 2006). "The obesity paradox: fact or fiction?". The American Journal of Cardiology (in Engels). 98 (7): 944–8. doi:10.1016/j.amjcard.2006.04.039. PMID 16996880.
  42. 1 2 Lau DC, Douketis JD, Morrison KM, Hramiak IM, Sharma AM, Ur E (April 2007). "2006 Canadian clinical practice guidelines on the management and prevention of obesity in adults and children". CMAJ (in Engels). 176 (8): S1–13. doi:10.1503/cmaj.061409. PMC 1839777. PMID 17420481.
  43. 1 2 Bleich S, Cutler D, Murray C, Adams A (2008). "Why is the developed world obese?". Annual Review of Public Health (in Engels). 29: 273–295. doi:10.1146/annurev.publhealth.29.020907.090954. PMID 18173389.
  44. 1 2 Keith SW, Redden DT, Katzmarzyk PT, Boggiano MM, Hanlon EC, Benca RM (November 2006). "Putative contributors to the secular increase in obesity: exploring the roads less traveled". International Journal of Obesity (in Engels). 30 (11): 1585–1594. doi:10.1038/sj.ijo.0803326. PMID 16801930.
  45. 1 2 Schwartz MW, Seeley RJ, Zeltser LM, Drewnowski A, Ravussin E, Redman LM (2017). "Obesity Pathogenesis: An Endocrine Society Scientific Statement". Endocrine Reviews (in Engels). 38 (4): 267–296. doi:10.1210/er.2017-00111. PMC 5546881. PMID 28898979.
  46. ↑ "EarthTrends: Nutrition: Calorie supply per capita". World Resources Institute (in Engels). Besoek op 23 Augustus 2026.
  47. ↑ "USDA: frsept99b" (in Engels). Verenigde State se Departement van Landbou. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 3 Junie 2010. Besoek op 23 Augustus 2026.
  48. ↑ Centers for Disease Control and Prevention (Februarie 2004). "Trends in intake of energy and macronutrients—United States, 1971–2000". MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report (in Engels). 53 (4): 80–2. PMID 14762332.
  49. 1 2 3 Caballero B (2007). "The global epidemic of obesity: an overview". Epidemiologic Reviews (in Engels). 29: 1–5. doi:10.1093/epirev/mxm012. PMID 17569676.
  50. ↑ Rosenheck R (November 2008). "Fast food consumption and increased caloric intake: a systematic review of a trajectory towards weight gain and obesity risk". Obesity Reviews (in Engels). 9 (6): 535–47. doi:10.1111/j.1467-789X.2008.00477.x. PMID 18346099.
  51. ↑ Pollan M (22 April 2007). "You Are What You Grow". The New York Times (in Engels). Besoek op 23 Augustus 2026.
  52. ↑ James WP (Maart 2008). "The fundamental drivers of the obesity epidemic". Obesity Reviews (in Engels). 9 (Suppl 1): 6–13. doi:10.1111/j.1467-789X.2007.00432.x. PMID 18307693.
  53. ↑ "Physical Inactivity: A Global Public Health Problem" (in Engels). Wêreldgesondheidsorganisasie. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 Februarie 2014. Besoek op 23 Augustus 2026.
  54. ↑ "Obesity and overweight" (in Engels). Wêreldgesondheidsorganisasie. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 18 Desember 2008. Besoek op 23 Augustus 2026.
  55. ↑ Salmon J, Timperio A (2007). "Prevalence, Trends and Environmental Influences on Child and Youth Physical Activity". Pediatric Fitness. Medicine and Sport Science (in Engels). Vol. 50. pp. 183–99. doi:10.1159/000101391. ISBN 978-3-318-01396-2. PMID 17387258.
  56. ↑ Ness-Abramof R, Apovian CM (Februarie 2006). "Diet modification for treatment and prevention of obesity". Endocrine (in Engels). 29 (1): 5–9. doi:10.1385/ENDO:29:1:135. PMID 16622287.
  57. 1 2 Wilks DC, Sharp SJ, Ekelund U, Thompson SG, Mander AP, Turner RM, Jebb SA, Lindroos AK (Februarie 2011). "Objectively measured physical activity and fat mass in children: a bias-adjusted meta-analysis of prospective studies". PLOS ONE (in Engels). 6 (2): e17205. doi:10.1371/journal.pone.0017205. PMC 3044163. PMID 21383837.
  58. 1 2 Yazdi FT, Clee SM, Meyre D (2015). "Obesity genetics in mouse and human: back and forth, and back again". PeerJ (in Engels). 3: e856. doi:10.7717/peerj.856. PMC 4375971. PMID 25825681.
  59. ↑ Walley AJ, Asher JE, Froguel P (Julie 2009). "The genetic contribution to non-syndromic human obesity". Nature Reviews. Genetics (in Engels). 10 (7): 431–42. doi:10.1038/nrg2594. PMID 19506576.
  60. ↑ Kolata G (2007). Rethinking thin: The new science of weight loss – and the myths and realities of dieting (in Engels). Picador. p. 122. ISBN 978-0-312-42785-6.
  61. ↑ Jahanbani A, Rezazadeh D, Sajadi E, Haj Hosseini M, Ketabchi D, EskandariRoozbahani N (27 April 2025). "Human adaptation response to obesity". International Journal of Obesity (in Engels). 49 (8): 1502–1510. doi:10.1038/s41366-025-01791-9. PMID 40287541.
  62. 1 2 McLaren L (2007). "Socioeconomic status and obesity". Epidemiologic Reviews (in Engels). 29: 29–48. doi:10.1093/epirev/mxm001. PMID 17478442.
  63. ↑ Wilkinson R, Pickett K (2009). The Spirit Level: Why More Equal Societies Almost Always Do Better (in Engels). Londen: Allen Lane. pp. 91–101. ISBN 978-1-84614-039-6.
  64. 1 2 3 Caballero B (Maart 2001). "Introduction. Symposium: Obesity in developing countries: biological and ecological factors". The Journal of Nutrition (in Engels). 131 (3): 866S – 870S. doi:10.1093/jn/131.3.866s. PMID 11238776.
  65. ↑ Flegal KM, Troiano RP, Pamuk ER, Kuczmarski RJ, Campbell SM (November 1995). "The influence of smoking cessation on the prevalence of overweight in the United States". The New England Journal of Medicine (in Engels). 333 (18): 1165–70. doi:10.1056/NEJM199511023331801. PMID 7565970.
  66. 1 2 Dibaise JK, Foxx-Orenstein AE (Julie 2013). "Role of the gastroenterologist in managing obesity". Expert Review of Gastroenterology & Hepatology (in Engels). 7 (5): 439–51. doi:10.1586/17474124.2013.811061. PMID 23899283.
  67. 1 2 Cox LM, Blaser MJ (Maart 2015). "Antibiotics in early life and obesity". Nature Reviews. Endocrinology (in Engels). 11 (3): 182–190. doi:10.1038/nrendo.2014.210. PMC 4487629. PMID 25488483.
  68. ↑ Cappuccio FP, Taggart FM, Kandala NB, Currie A, Peile E, Stranges S, Miller MA (Mei 2008). "Meta-analysis of short sleep duration and obesity in children and adults". Sleep (in Engels). 31 (5): 619–626. doi:10.1093/sleep/31.5.619. PMC 2398753. PMID 18517032.
  69. ↑ Gerlach G, Herpertz S, Loeber S (Januarie 2015). "Personality traits and obesity: a systematic review". Obesity Reviews (in Engels). 16 (1): 32–63. doi:10.1111/obr.12235. PMID 25470329.
  70. ↑ An R, Guan C, Liu J, Chen N, Clarke C (Julie 2019). "Trade openness and the obesity epidemic: a cross-national study of 175 countries during 1975–2016". Annals of Epidemiology (in Engels). 37: 31–36. doi:10.1016/j.annepidem.2019.07.002. PMID 31399309.
  71. 1 2 Flier JS (Januarie 2004). "Obesity wars: molecular progress confronts an expanding epidemic". Cell (in Engels). 116 (2): 337–50. doi:10.1016/S0092-8674(03)01081-X. PMID 14744442.
  72. ↑ Boulpaep EL, Boron WF (2003). Medical physiology: A cellular and molecular approach (in Engels). Philadelphia: Saunders. p. 1227. ISBN 978-0-7216-3256-8.
  73. ↑ Jensen MD, Ryan DH, Apovian CM, Ard JD, Comuzzie AG, Donato KA (Junie 2014). "2013 AHA/ACC/TOS guideline for the management of overweight and obesity in adults". Circulation (in Engels). 129 (25 Suppl 2): S102 – S138. doi:10.1161/01.cir.0000437739.71477.ee. PMC 5819889. PMID 24222017.
  74. ↑ Strychar I (Januarie 2006). "Diet in the management of weight loss". CMAJ (in Engels). 174 (1): 56–63. doi:10.1503/cmaj.045037. PMC 1319349. PMID 16389240.
  75. ↑ Thomas JG, Bond DS, Phelan S, Hill JO, Wing RR (Januarie 2014). "Weight-loss maintenance for 10 years in the National Weight Control Registry". American Journal of Preventive Medicine (in Engels). 46 (1): 17–23. doi:10.1016/j.amepre.2013.08.019. PMID 24355667.
  76. 1 2 Yannakoulia M, Poulimeneas D, Mamalaki E, Anastasiou CA (Maart 2019). "Dietary modifications for weight loss and weight loss maintenance". Metabolism (in Engels). 92: 153–162. doi:10.1016/j.metabol.2019.01.001. PMID 30625301.
  77. 1 2 Curry SJ, Krist AH, Owens DK, Barry MJ, Caughey AB, Davidson KW (September 2018). "Behavioral Weight Loss Interventions to Prevent Obesity-Related Morbidity and Mortality in Adults: US Preventive Services Task Force Recommendation Statement". JAMA (in Engels). 320 (11): 1163–1171. doi:10.1001/jama.2018.13022. PMID 30326502.
  78. ↑ "Dietary treatment of obesity" (in Engels). Statens beredning för medicinsk och social utvärdering. 2013. Besoek op 23 Augustus 2026.
  79. ↑ Wing RR, Phelan S (Julie 2005). "Long-term weight loss maintenance". The American Journal of Clinical Nutrition (in Engels). 82 (1 Suppl): 222S – 225S. doi:10.1093/ajcn/82.1.222S. PMID 16002825.
  80. ↑ Bojanowska E, Ciosek J (15 Februarie 2016). "Can We Selectively Reduce Appetite for Energy-Dense Foods? An Overview of Pharmacological Strategies for Modification of Food Preference Behavior". Current Neuropharmacology (in Engels). 14 (2): 118–42. doi:10.2174/1570159X14666151109103147. PMC 4825944. PMID 26549651.
  81. ↑ Elmaleh-Sachs A, Schwartz JL, Bramante CT, Nicklas JM, Gudzune KA, Jay M (28 November 2023). "Obesity Management in Adults: A Review". JAMA (in Engels). 330 (20): 2000–2015. doi:10.1001/jama.2023.19897. PMC 11325826. PMID 38015216.
  82. ↑ McGowan B, Ciudin A, Baker JL, Busetto L, Dicker D, Frühbeck G, Goossens GH, Monami M, Sbraccia P (2 Oktober 2025). "A systematic review and meta-analysis of the efficacy and safety of pharmacological treatments for obesity in adults". Nature Medicine (in Engels). 31 (10): 3317–3329. doi:10.1038/s41591-025-03911-4.
  83. ↑ Colquitt JL, Pickett K, Loveman E, Frampton GK (Augustus 2014). "Surgery for weight loss in adults". The Cochrane Database of Systematic Reviews (in Engels). 2014 (8): CD003641. doi:10.1002/14651858.CD003641.pub4. PMC 9028049. PMID 25105982.
  84. ↑ Chang SH, Stoll CR, Song J, Varela JE, Eagon CJ, Colditz GA (Maart 2014). "The effectiveness and risks of bariatric surgery: an updated systematic review and meta-analysis, 2003–2012". JAMA Surgery (in Engels). 149 (3): 275–87. doi:10.1001/jamasurg.2013.3654. PMC 3962512. PMID 24352617.
  85. ↑ "WHO urges global action to curtail consumption and health impacts of sugary drinks" (in Engels). Wêreldgesondheidsorganisasie. Besoek op 23 Augustus 2026.
  86. ↑ Cooksey-Stowers K, Schwartz MB, Brownell KD (14 November 2017). "Food Swamps Predict Obesity Rates Better Than Food Deserts in the United States". International Journal of Environmental Research and Public Health (in Engels). 14 (11): 1366. doi:10.3390/ijerph14111366. PMC 5708005. PMID 29135909.
  87. 1 2 "How can local authorities reduce obesity? Insights from NIHR research". NIHR Evidence (in Engels). National Institute for Health and Care Research. 19 Mei 2022. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 April 2023. Besoek op 23 Augustus 2026.
  88. ↑ WGO 2000.
  89. ↑ Voedsel- en Landbou-organisasie (2025). World Food and Agriculture – Statistical Yearbook 2025 (in Engels). FAO. doi:10.4060/cd4313en. ISBN 978-92-5-140174-3.
  90. ↑ "Obesity Update 2017" (PDF) (in Engels). Organisasie vir Ekonomiese Samewerking en Ontwikkeling. Besoek op 23 Augustus 2026.
  91. ↑ "Over 50% of adults worldwide predicted to be obese or overweight by 2050" (in Engels). BBC News. 4 Maart 2025. Besoek op 23 Augustus 2026.
  92. ↑ Nasionale Departement van Gesondheid; Statistiek Suid-Afrika; Suid-Afrikaanse Mediese Navorsingsraad (2019) (in en). South Africa Demographic and Health Survey 2016 (Report). Pretoria en Rockville: NDoH, Stats SA, SAMRC en ICF.
  93. ↑ "Are some 70% of women, 39% of men in South Africa overweight?" (in Engels). Africa Check. Besoek op 23 Augustus 2026.
  94. ↑ Akokuwebe ME, Idemudia ES (2021). "Prevalence and Socio-Demographic Correlates of Body Weight Categories Among South African Women of Reproductive Age: A Cross-Sectional Study". Frontiers in Public Health (in Engels). 9: 715956. doi:10.3389/fpubh.2021.715956. PMC 8572979. PMID 34760860.
  95. ↑ "More than 31 per cent of 15–19-year-old females in South Africa live with overweight or obesity" (in Engels). UNICEF Suid-Afrika. Besoek op 23 Augustus 2026.
  96. ↑ "Health Promotion Levy on Sugary Beverages" (in Engels). Suid-Afrikaanse Inkomstediens. Besoek op 23 Augustus 2026.
  97. ↑ Stacey N, Edoka I, Hofman K, Swart EC, Popkin B, Ng SW (April 2021). "Changes in beverage purchases following the announcement and implementation of South Africa's Health Promotion Levy: an observational study". The Lancet Planetary Health (in Engels). 5 (4): e200 – e208. doi:10.1016/S2542-5196(20)30304-1. PMID 33838735.
  98. ↑ "Online Etymology Dictionary: Obesity". Douglas Harper (in Engels). Besoek op 23 Augustus 2026.
  99. ↑ "zucht 2 (ziekte)". Etymologiebank (in Nederlands). Besoek op 23 Augustus 2026.
  100. ↑ Dwivedi G, Dwivedi S (2007). "History of Medicine: Sushruta – the Clinician – Teacher par Excellence" (PDF) (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 10 Oktober 2008. Besoek op 23 Augustus 2026.
  101. ↑ Haslam D (Maart 2007). "Obesity: a medical history". Obesity Reviews (in Engels). 8 (Suppl 1): 31–6. doi:10.1111/j.1467-789X.2007.00314.x. PMID 17316298.
  102. 1 2 3 Puhl R, Henderson K, Brownell K (2005). "Social consequences of obesity". In Kopelman PG, Caterson ID, Stock MJ, Dietz WH (reds.). Clinical obesity in adults and children (in Engels). Blackwell Publishing. pp. 29–45. ISBN 978-1-4051-1672-5.
  103. ↑ Rubinstein S, Caballero B (2000). "Is Miss America an undernourished role model?". JAMA (in Engels). 283 (12): 1569. doi:10.1001/jama.283.12.1569. PMID 10735392.
  104. ↑ Johnson F, Cooke L, Croker H, Wardle J (Julie 2008). "Changing perceptions of weight in Great Britain: comparison of two population surveys". BMJ (in Engels). 337: a494. doi:10.1136/bmj.a494. PMC 2500200. PMID 18617488.
  105. 1 2 Cawley J, Meyerhoefer C (Januarie 2012). "The medical care costs of obesity: an instrumental variables approach". Journal of Health Economics (in Engels). 31 (1): 219–30. doi:10.1016/j.jhealeco.2011.10.003. PMID 22094013.
  106. ↑ Colagiuri S, Lee CM, Colagiuri R, Magliano D, Shaw JE, Zimmet PZ, Caterson ID (Maart 2010). "The cost of overweight and obesity in Australia". The Medical Journal of Australia (in Engels). 192 (5): 260–4. doi:10.5694/j.1326-5377.2010.tb03503.x. PMID 20201759.
  107. ↑ "Public health experts call for global food treaty". Financial Times (in Engels). 27 Januarie 2019. Besoek op 23 Augustus 2026.
  108. ↑ Østbye T, Dement JM, Krause KM (April 2007). "Obesity and workers' compensation: results from the Duke Health and Safety Surveillance System". Archives of Internal Medicine (in Engels). 167 (8): 766–73. doi:10.1001/archinte.167.8.766. PMID 17452538.
  109. ↑ DiCarlo L (24 Oktober 2002). "Why Airlines Can't Cut The Fat". Forbes.com (in Engels). Besoek op 23 Augustus 2026.
  110. ↑ Pollack A (18 Junie 2013). "A.M.A. Recognizes Obesity as a Disease". The New York Times (in Engels). Besoek op 23 Augustus 2026.
  111. ↑ "Obesity can be deemed a disability at work – EU court". Reuters (in Engels). 18 Desember 2014. Besoek op 23 Augustus 2026.
  112. ↑ Macchi E (2023). "Worth Your Weight: Experimental Evidence on the Benefits of Obesity in Low-Income Countries". American Economic Review (in Engels). 113 (9): 2287–2322. doi:10.1257/aer.20211879. PMC 11912229. PMID 40098923.
  113. 1 2 "What is NAAFA" (in Engels). National Association to Advance Fat Acceptance. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Maart 2009. Besoek op 23 Augustus 2026.
  114. ↑ Pulver A (2007). An Imperfect Fit: Obesity, Public Health, and Disability Anti-Discrimination Law (in Engels). Social Science Electronic Publishing. doi:10.2139/ssrn.1316106.
  115. ↑ Nestle M (November 2016). "Food Industry Funding of Nutrition Research: The Relevance of History for Current Debates". JAMA Internal Medicine (in Engels). 176 (11): 1685–1686. doi:10.1001/jamainternmed.2016.5400. PMID 27618496.
  116. ↑ NHLBI 1998.
  117. ↑ Storing up problems; the medical case for a slimmer nation (in Engels). Londen: Royal College of Physicians. 11 Februarie 2004. ISBN 978-1-86016-200-8.
  118. ↑ Great Britain Parliament House of Commons Health Committee (Mei 2004). Obesity – Volume 1, Third Report of session 2003–04 (in Engels). Londen: The Stationery Office. ISBN 978-0-215-01737-6. Besoek op 23 Augustus 2026.
  119. 1 2 3 Flynn MA, McNeil DA, Maloff B, Mutasingwa D, Wu M, Ford C, Tough SC (Februarie 2006). "Reducing obesity and related chronic disease risk in children and youth: a synthesis of evidence with 'best practice' recommendations". Obesity Reviews (in Engels). 7 (Suppl 1): 7–66. doi:10.1111/j.1467-789X.2006.00242.x. PMID 16371076.
  120. ↑ Lawrence J (Februarie 2005). "Childhood obesity". British Journal of Perioperative Nursing (in Engels). 15 (2): 84–90. doi:10.1177/175045890501500204. PMID 15736809.
  121. ↑ Brownback S (Januarie 2008). "Confronting Childhood Obesity". The Annals of the American Academy of Political and Social Science (in Engels). 615 (1): 219–221. doi:10.1177/0002716207308894.
  122. ↑ Lund EM (2006). "Prevalence and Risk Factors for Obesity in Adult Dogs from Private US Veterinary Practices" (PDF). International Journal of Applied Research in Veterinary Medicine (in Engels). 4 (2): 177–86.
  123. ↑ McGreevy PD, Thomson PC, Pride C, Fawcett A, Grassi T, Jones B (28 Mei 2005). "Prevalence of obesity in dogs examined by Australian veterinary practices and the risk factors involved". The Veterinary Record (in Engels). 156 (22): 695–702. doi:10.1136/vr.156.22.695. PMID 15923551.
  124. ↑ Nijland ML, Stam F, Seidell JC (Januarie 2010). "Overweight in dogs, but not in cats, is related to overweight in their owners". Public Health Nutrition (in Engels). 13 (1): 102–6. doi:10.1017/S136898000999022X. PMID 19545467.

Bronne

[wysig | wysig bron]

Eksterne skakels

[wysig | wysig bron]
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Obesiteit&oldid=2969586"