Antonín Dvořák

Antonín Dvořák
Dvořák in 1882.
Agtergrondinligting
Gebore	8 September 1841 Nelahozeves, Oostenrykse Ryk
Sterf	1 Mei 1904(1904-05-01) (op 62) Praag, Oostenryk-Hongarye
Genres	Klassieke musiek, Romantiek
Beroep(e)	Komponis
Instrumente	Altviool, viool, orrel, klavier
Jare aktief	1861–1904

Antonín Leopold Dvořák (8 September 1841 – 1 Mei 1904) was 'n Tsjeggiese komponis. Hy was die eerste komponis uit Boheme wat wêreldwye bewondering en erkenning verwerf het, en is veral bekend daarvoor dat hy die materiaal van die volksmusiek in die taal van die 19de-eeuse romantiese musiek verweef het. Daarmee het hy die voorbeeld van sy voorganger Bedřich Smetana gevolg, wat die Tsjeggiese nasionale musiekstyl geskep het. Sy styl is beskryf as "die volste herskepping van 'n nasionale idioom saam met dié van die simfoniese tradisie".

Dvořák se bekendste werke is die Simfonie nr. 9, Uit die Nuwe Wêreld, wat hy tydens sy jare in Amerika geskryf het, sy Tjelloconcerto in B mineur, die twee stelle Slawiese Danse, die Stabat Mater en die opera Rusalka.

Lewe

Herkoms en kinderjare

Dvořák was in Nelahozeves, ‘n Boheemse (nou Tsjeggiese) dorpie op die oewers van die Moldau noord van Praag, gebore. Hy het op ‘n vroeë ouderdom met musiek kennis gemaak en het as ‘n jongeling ‘n gerekende violis geword wat bygedra het tot die maak van amateurmusiek wat die danse van plaaslike paartjies vergesel het.

Dvořák se geboortehuis in Nelahozeves.

Dvořák was die oudste seun van František Dvořák (1814–1894) en sy vrou Anna, gebore Zdeňková (1820–1882), wat op 17 November 1840 getrou het. Sy vader was 'n herbergier en slagter wat ook die siter beroepsmatig gespeel het; sy moeder was die dogter van Josef Zdeněk, die balju van die vors van Lobkowicz. Van die veertien kinders van die egpaar het agt die kleinkinderjare oorleef. Dvořák is in die dorp se kerk van Sint Andreas as Rooms-Katoliek gedoop, en die jare in Nelahozeves het sowel sy sterk Christelike geloof as sy liefde vir sy Boheemse erfenis gevorm – albei van groot betekenis vir sy latere musiek.

Hy is in 1847 in die laerskool ingeskryf, waar sy onderwyser Joseph Spitz hom viool leer speel het; hy het gou in die dorpsorkes en in die kerk gespeel. Op dertienjarige ouderdom is hy in 1853 na Zlonice gestuur om by sy oom Antonín Zdeněk te woon en Duits te leer. Sy Duitse onderwyser Antonín Liehmann het hom orrel, klavier, viool en musiekteorie geleer en hom aan die komponiste van die tyd bekendgestel; Liehmann was ook die kerkorrelis van Zlonice en het die seun soms tydens dienste laat speel. Verdere onderrig in orrel en musiekteorie het hy by Franz Hanke in Česká Kamenice ontvang. Op sestien het sy vader, op aandrang van Liehmann en Zdeněk, ingestem dat hy 'n musikant word – op voorwaarde dat hy vir 'n loopbaan as orrelis sou oplei.

Opleiding en eerste betrekkings

In 1857 het ‘n musiekonderwyser besef dat die jong Antonín die onderwyser se nederige vermoëns oorskry het, en derhalwe die ouer Dvořák oortuig om sy seun in te skryf by ‘n orrelskool in Praag. Dvořák het later sonder sy vader se finansiële bystand ‘n tweejarige kursus voltooi en die altviool in verskeie tavernes en saam met teatergroepe gespeel. Hy het sy karige salaris met die inkomste voortspruitende uit die aanbied van lesse aan ‘n paar private leerlinge aangevul.

Dvořák op 26 of 27 (1868).

Ná sy aankoms in Praag in September 1857 het Dvořák aan die orrelskool by Josef Zvonař sang, by František Blažek teorie en by Josef Förster orrel studeer. Hy het in 1859 as tweede in sy klas gegradueer, maar sy aansoek om 'n pos as orrelis by die Sint-Hendrikskerk was onsuksesvol. In 1858 het hy by die orkes van Karel Komzák aangesluit, wat in Praag se restaurante en op danspartye opgetree het. Die hoë peil van die ensemble het die aandag van Jan Nepomuk Maýr getrek, wat die hele orkes vir die Voorlopige Teater in Praag in diens geneem het; Dvořák het van 1862 af altviool daar gespeel. Aangesien hy skaars konsertkaartjies kon bekostig, was die orkes ook sy geleentheid om musiek – veral opera – te hoor.

In Julie 1863 het hy in 'n program gespeel wat aan Richard Wagner gewy was en deur die komponis self gedirigeer is; Dvořák het Wagner sedert 1857 grensloos bewonder. In 1866 het Bedřich Smetana Maýr as hoofdirigent opgevolg. Om sy karige inkomste aan te vul, het Dvořák klavierlesse gegee, en dit was deur dié lesse dat hy sy toekomstige vrou ontmoet het. Hy was eers verlief op haar suster Josefína Čermáková, sy leerling en 'n aktrise van die Voorlopige Teater, vir wie hy vermoedelik die liedsiklus Sipresse gekomponeer het; sy het sy liefde egter nie beantwoord nie en later met graaf Václav Robert von Kaunitz getrou.

Die moeilike 1860's

Die 1860’s was ‘n moeilike tyd vir Dvořák, wat onder druk verkeer het m.b.t. beide sy tyd en hulpbronne, soveel so dat selfs papier en ‘n klavier ten einde hom in staat te stel om te komponeer kosbare kommoditeite was. Hy het gedurende sy latere jare gesê dat hy min kon onthou van wat hy in daardie dae geskryf het, maar teen die einde van die dekade het twee simfonieë, ‘n opera, en verskeie liedere onuitgevoer op sy tafelblad gelê. Die verskeidenheid musiek van die tydperk toon egter dat sy vroeëre musikale styl, wat geneig het na die musiek van Ludwig van Beethoven en Franz Schubert, in toenemende mate ingekleur was deur die invloed van Richard Wagner en Franz Liszt. In November 1873, toe ‘n paar suksesvolle konserte van sy werke uitgevoer is en hy ‘n mate van bekendheid in Praag verwerf het, het hy met Anna Čermáková getrou. Sodoende het ‘n buitengewoon gelukkige gesinslewe begin.

Huwelik en gesin

Anna was die jonger suster van Josefína. Uit die huwelik is nege kinders gebore, waarvan verskeie as babas gesterf het; die oudste seun Otakar het in 1877 op driejarige ouderdom gesterf. Sy dogter Otýlie, self 'n komponis, het in 1898 met sy student Josef Suk getrou, maar het sewe jaar later gesterf.

Eerste sukses en die Oostenrykse staatsprys

Die Sint-Adalbertkerk in Praag, waar Dvořák van 1874 tot 1877 orrelis was.

Dvořák het die orkes van die Voorlopige Teater in 1871 verlaat om meer tyd vir komposisie te hê, en ná sy huwelik die pos van orrelis by die Sint-Adalbertkerk in Praag onder sy ou onderwyser Josef Förster aanvaar. Die betaling was skraps, maar 'n welkome aanvulling vir die jong egpaar. Sy eerste werk wat in 'n konsert gespeel is, was die Klavierkwintet in A majeur, op. 5, in November 1872, en in Maart 1873 is sy patriotiese kantate Die erfgename van die Wit Berg deur die Praagse Hlahol-koor van 300 sangers onder sy vriend Karel Bendl uitgevoer, met 'n warm ontvangs by sowel die gehoor as die kritici.

Toe Dvořák in 1874 drie-en-dertig geword het, was hy buite Praag en die omgewing nog byna heeltemal onbekend. Daardie jaar het hy aansoek gedoen om die Oostenrykse staatsprys vir komposisie, wat in Februarie 1875 aan hom toegeken is deur 'n paneel bestaande uit die kritikus Eduard Hanslick, Johann Herbeck, direkteur van die staatsopera, en Johannes Brahms. Sy inskrywing was 'n omvangryke bundel van vyftien werke, waaronder twee simfonieë, verskeie ouvertures en 'n liedsiklus; die amptelike verslag noem hom 'n behoeftige musiekonderwyser wat "'n onmiskenbare talent" toon en 'n toelae verdien om hom van bekommernis in sy skeppende werk te bevry. Hy het toe nog nie 'n eie klavier besit nie.

Hy het die prys ook in 1876 en weer in 1877 gewen. Ná die derde oorwinning het hy 'n persoonlike brief van Hanslick ontvang wat hom vir die eerste keer laat weet het dat Brahms en Hanslick op die paneel dien en wat die aanbod van hulle hulp gedra het om sy musiek buite sy Tsjeggiese vaderland bekend te stel. Binne dieselfde maand het Dvořák sy Strykkwartet nr. 9 in D mineur geskryf en dit aan Brahms opgedra.

Brahms en Simrock

In Februarie 1875 is ‘n staatstoelae deur die Oostenrykse regering aan Dvořák toegeken. Die toekenning het hom in kontak met die groot meester Johannes Brahms gebring met wie hy ‘n noue en ryke vriendskap sou vorm. Brahms het nie slegs aan hom waardevolle tegniese raad gebied nie, maar het ook vir hom ‘n invloedryke uitgewer in die vorm van Fritz Simrock gevind. Dit was danksy dié Berlynse firma se publikasie van die Morawiese Duette (1876) vir sopraan en alt en die Slawiese Danse (1878) vir klavierduet dat Dvořák die eerste keer wêreldwye aandag na homself en die musiek van sy vaderland begin trek het. Die bewondering van die voorste kritici, instrumentaliste, en dirigente van die dag het voortgegaan om sy reputasie oorsee te versprei, wat op sy beurt tot selfs groter prestasies en triomfe in sy eie land gelei het.

Internasionale deurbraak

Brahms en Hanslick was albei sterk beïndruk deur die Morawiese Duette, en Brahms het dit by sy uitgewer Fritz Simrock in Berlyn aanbeveel, wat dit met sukses gepubliseer het. Met sy eie goed ontvangde Hongaarse danse in gedagte het Simrock Dvořák toe gevra om iets van dieselfde aard te skryf. Die gevolg was die Slawiese Danse, op. 46, van 1878 – eers vir klavier vierhandig en daarna, op Simrock se versoek, ook in 'n orkesverwerking. Op 15 Desember 1878 het die vooraanstaande kritikus Louis Ehlert in die Berlynse Nationalzeitung geskryf dat die danse hul weg "om die wêreld" sou vind en dat "'n hemelse natuurlikheid deur dié musiek vloei". Daar was 'n stormloop op die Duitse musiekwinkels na die danse en duette van dié tot dan onbekende komponis, en in 1879 is die danse in Frankryk, Engeland en die Verenigde State uitgevoer.

In 1879 het Dvořák sy Stryksekstet geskryf. Simrock het die partituur aan die leidende violis Joseph Joachim gewys, wat dit in November van daardie jaar saam met ander gepremière het en 'n hoofkampvegter vir Dvořák se kamermusiek geword het. In dieselfde jaar het Dvořák sy Vioolconcerto geskryf en dit aan Joachim opgedra, maar dié was nooit tevrede daarmee nie en het dit ondanks twee latere reëlings nooit self gespeel nie; die concerto is in Oktober 1883 in Praag deur František Ondříček gepremière.

Hans Richter het Dvořák gevra om sy Simfonie nr. 6 vir die Weense Filharmonieorkes te komponeer met die oog op 'n première in Desember 1880. Lede van die orkes was egter weens anti-Tsjeggiese gevoel daarteen gekant om twee opeenvolgende seisoene werke van dieselfde komponis uit te voer, sodat Adolf Čech die première uiteindelik op 25 Maart 1881 in Praag gelei het. Richter het die werk wel in 1882 in Londen gedirigeer en tot die einde in Dvořák se musiek belanggestel.

Brittanje

In 1884 het hy die eerste van tien besoeke aan Engeland afgelê waar die sukses van sy werke, en vernaam sy korale werke, ‘n bron van groot trots was, alhoewel slegs die Stabat Mater (1877) en Te Deum (1892) sou voortgaan om ‘n voorste posisie te hou wat werke van hul aard betref.

Dvořák met sy vrou Anna in Londen, 1886.

Die Stabat Mater, Dvořák se eerste werk van godsdienstige aard, is in 1880 in Praag gepremière, maar dit was die uitvoering in die Royal Albert Hall in Londen op 10 Maart 1883 onder Joseph Barnby wat 'n hele reeks uitvoerings in Engeland en die Verenigde State ontketen het – 'n jaar voordat die werk in Duitsland en Oostenryk waardering gekry het. Dvořák is na Brittanje uitgenooi, waar hy in 1884 met groot toejuiging opgetree het. Die Londense Filharmoniese Vereniging het by hom 'n werk bestel, en die gevolg was die Simfonie nr. 7, wat hy op 22 April 1885 in die St James's Hall self gepremière het.

Later in 1885 het hy sy kantate Die spook se bruid op 27 Augustus in Birmingham aangebied. Hy het 'n week vroeër aangekom om die koor van 500 stemme en die orkes van 150 spelers in te oefen. Die uitvoering was 'n groter triomf as enige wat hy tot op daardie stadium beleef het, en koorverenigings in die Engelssprekende wêreld het hulle daarna gehaas om die werk in te studeer. In 1887 het Richter die Simfoniese Variasies in Londen en Wene met groot sukses gedirigeer – 'n werk wat tien jaar tevore geskryf is en wat Dvořák ná die aanvanklike gebrek aan belangstelling van uitgewers laat vaar het. Richter het aan hom geskryf dat van die honderde konserte wat hy in sy lewe gedirigeer het, geen nuwe werk so suksesvol was nie.

Sy Requiem is in Oktober 1891 in Birmingham onder sy eie leiding gepremière en het in November 1892 ook in Boston 'n groot sukses beleef. In dieselfde jaar is 'n professoraat in komposisie en instrumentasie aan die Praagse Konservatorium aan hom aangebied, wat hy eers van die hand gewys het maar later aanvaar het – blykbaar ná 'n rusie met Simrock oor die betaling vir sy Agtste Simfonie.

Rusland en Cambridge

In 1890 het hy ‘n persoonlike triomf in Moskou gehad, waar twee konserte vir hom gereël was deur sy vriend Tsjaikofski. Die volgende jaar het hy ‘n ere-doktorsgraad van die Universiteit van Cambridge ontvang.

Amerika

Dvořák het in 1892 die pos van direkteur van die nuutgestigte Nasionale Konservatorium van Musiek van Amerika in New York Stad aanvaar. Hy het gedurende sy jare in die VSA so ver wes as Iowa gereis. Alhoewel hy veel gevind het wat hom geïnteresseer het en wat hom gestimuleer het in die Nuwe Wêreldse omgewing, het hy gou begin om na sy eie land te verlang, en in 1895 na Boheme teruggekeer.

Dvořák met familie en vriende in New York, 1893. Van links: sy vrou Anna, sy seun Antonín, Sadie Siebert, sy sekretaris Josef Jan Kovařík, Sadie Siebert se moeder, sy dogter Otýlie en Dvořák self.

Jeannette Thurber, die president van die nuwe konservatorium, het Dvořák 'n jaarlikse salaris van 15 000 dollar gebied – 'n buitengewoon vorstelike bedrag vir die tyd en vyf-en-twintig keer wat hy in Praag verdien het. Sy kontrak het voorsiening gemaak vir drie uur werk per dag, ses dae per week, met vier maande vakansie in die somer. Thurber, self ryk en filantropies, het die konservatorium ook vir vroue en vir swart studente oopgestel, wat destyds ongewoon was. Die ekonomiese ineenstorting van 1893 het die vermoë van die skool se skenkers uitgehol, sodat Dvořák se salaris in 1894 tot 8 000 dollar verminder is en boonop net onreëlmatig betaal is.

Dvořák se hoofdoel in Amerika was om 'n eie Amerikaanse musiek te help ontdek, net soos hy Tsjeggiese volksidiome in sy eie werk gebruik het. Kort ná sy aankoms het hy 'n reeks koerantartikels oor die stand van die Amerikaanse musiek geskryf waarin hy die standpunt gestel het dat die musiek van die Afro-Amerikaners en dié van die inheemse volke van Amerika die grondslag vir die groei van 'n Amerikaanse musiek moet wees. Hier het hy Harry Burleigh ontmoet, later een van die eerste swart Amerikaanse komponiste, wat hom aan die tradisionele Afro-Amerikaanse geestelike liedere bekendgestel het.

In die winter en lente van 1893 het die New Yorkse Filharmoniese Orkes die Simfonie nr. 9, Uit die Nuwe Wêreld, by hom bestel; dit is onder die stok van Anton Seidl met stormagtige toejuiging gepremière. Dié somer het hy saam met sy hele gesin in Spillville, 'n Tsjeggiessprekende dorpie in Iowa, deurgebring – hy het dit sy "somerse Vysoká" genoem – en daar die Strykkwartet in F majeur (die "Amerikaanse") en die Strykkwintet in E-mol majeur gekomponeer. In die winter van 1894–1895 het die Tjelloconcerto in B mineur gevolg.

Weens heimwee, sy gedeeltelik onbetaalde salaris en die groeiende erkenning van sy werk in Europa het hy in 1895 besluit om na Boheme terug te keer. Sy New Yorkse woning in East Seventeenth Street, waar sowel die Tjelloconcerto as die Nuwe Wêreld-simfonie geskryf is, is in 1991 ondanks protes – onder meer van die Tsjeggiese president Václav Havel – gesloop; 'n beeld van hom deur Ivan Meštrović staan in die nabygeleë Stuyvesant Square.

Laaste jare

Die laaste jare van sy lewe het die komposisie van verskeie strykkwartette en simfoniese gedigte sowel as sy laaste drie operas voortgebring.

Dvořák in 1904.

Dvořák het op 27 April 1895 uit die Verenigde State teruggekeer en hom ná 'n uitvoering van sy opera Dimitrij in Mei na die gesin se plattelandse huisie in Vysoká onttrek. Josefína Kounicová, sy eerste liefde en later swaerin, met wie hy oor die jare vriendelike bande behou het, is in Mei 1895 oorlede; ná haar dood het hy die slot van sy Tjelloconcerto in haar geheue herskryf. In November 1895 het hy sy professoraat aan die Praagse Konservatorium hervat.

In Maart 1896 het hy vir die laaste keer Londen besoek om die première van die Tjelloconcerto met die Londense Filharmoniese Orkes te dirigeer. In dieselfde jaar het Brahms hom probeer oorreed om na Wene te verhuis en aangebied dat sy eie vermoë tot Dvořák se beskikking staan aangesien hy self geen afhanklikes gehad het nie. Dvořák was diep ontroer, maar dit was vir hom as Tsjeg heeltemal ondenkbaar om Boheme te verlaat. Brahms het op 3 April 1897 gesterf en Dvořák het hom op sy sterfbed besoek en sy begrafnis bygewoon.

In November 1898 is hy meegedeel dat keiser Frans Josef I hom die goue medalje Litteris et Artibus sou toeken, wat in Junie 1899 oorhandig is. Op 4 April 1900 het hy sy laaste konsert met die Tsjeggiese Filharmoniese Orkes gedirigeer, met werke van Brahms, Schubert en Beethoven en sy eie simfoniese gedig Die wildeduif. In April 1901 het die keiser hom saam met die digter Jaroslav Vrchlický tot lid van die Oostenrykse Herehuis benoem, en van November 1901 tot sy dood was hy direkteur van die Praagse Konservatorium. Sy sestigste verjaardag is as 'n nasionale gebeurtenis gevier, met ses van sy operas en die oratorium Sint Ludmila in Praag en feeste in dorpe oor die hele Boheme en Morawië.

Dvořák se begrafnis op 5 Mei 1904.

Op 25 Maart 1904 moes Dvořák weens siekte 'n repetisie van Armida verlaat. Die eerste Tsjeggiese Musiekfees in April 1904 het 'n program gehad wat byna geheel uit sy musiek bestaan het: ses-en-sewentig koorverenigings uit die hele Boheme het in Praag saamgetrek en sestienduisend sangers het Sint Ludmila uitgevoer, terwyl duisende luisteraars die Nuwe Wêreld-simfonie gevier het. Dvořák self was bedlêend en kon dit nie bywoon nie. Hy is op 18 April deur griep aangetas en het op 1 Mei 1904 op twee-en-sestigjarige ouderdom gesterf, ná vyf weke se siekte en sonder dat 'n oorsaak vasgestel is. Sy begrafnisdiens is op 5 Mei gehou en hy is op die Vyšehrad-begraafplaas in Praag begrawe, onder 'n bus deur die Tsjeggiese beeldhouer Ladislav Šaloun.

Styl

Baie van Dvořák se komposisies, soos die Slawiese Danse en sy groot versameling liedere, is regstreeks deur Tsjeggiese, Morawiese en ander Slawiese volksmusiek geïnspireer. As grondslag vir sy werke het hy dikwels Slawiese volksdansvorme gebruik: die skočná; die Boheemse furiant, sousedská en špacírka; die Slowaakse odzemek; die Poolse mazurka en polonaise; die Joego-Slawiese kolo; en liedvorme van die Slawiese volke, waaronder die Oekraïense doemka. Sy sestien Slawiese Danse, op. 46 en op. 72, bevat ten minste een voorbeeld van elk van dié vorme. Hy het die derde beweging van sy Sesde Simfonie uitdruklik "Scherzo (Furiant)" genoem, en sy Doemky-trio is na die doemka vernoem. Dvořák het egter nie werklike volksmelodieë oorgeneem nie, maar sy eie temas in die styl van die volksmusiek geskep en die ritmes van die oorspronklike danse gebruik.

Hy was sedert 1857 'n bewonderaar van Wagner se musiek en het laat in sy lewe gesê dat Wagner "'n so groot genie was dat hy dinge kon doen wat buite die bereik van ander komponiste was". Wagner se invloed is veral in sy operas hoorbaar, maar ook in party orkeswerke. Van 1873 af het sy styl egter geleidelik in die rigting van klassieke modelle beweeg. In 'n artikel van 1894 het hy self gesê dat die komponiste van die verlede wat hy die meeste bewonder het, Bach, Mozart, Beethoven en Schubert was; aangesien die artikel spesifiek oor Schubert gehandel het, lyk dit of hy 'n besondere voorliefde vir dié komponis gehad het.

Werke

Oorsig

Bedřich Smetana, wat Dvořák se senior met sewentien jaar was, het reeds voor Dvořák die hoekstene van die Tsjeggiese nasionale musiekbeweging gelê; maar dit was aan Dvořák oorgelaat om die beweging te ontwikkel en uit te brei in ‘n indrukwekkende reeks werke wat, wat hul gewildheid betref, vinnig die van sy groot Duitse eweknieë en tydgenote geëwenaar het. Die redes vir Dvořák se gewildheid lê primêr in sy groot talent vir melodie en in die pragtige en verfrissende Tsjeggiese karakter van sy musiek, wat ‘n welkome kontras gevorm het tot die swaarder musiek van sommige van sy tydgenote.

Dvořák se tegniese begaafdheid en melodiese inspirasie het daartoe bygedra dat hy ‘n uitgebreide en groot verskeidenheid van werke kon skep. Hy het in al die musikale genres gekomponeer en het werke nagelaat wat as klassieke voorbeelde van die genre beskou word, met die moontlike uitsondering van operamusiek. Al Dvořák se volwasse simfonieë is van hoogstaande kwaliteit, alhoewel slegs die somber en melancholiese Simfonie nr. 7 in D mineur (1885) as bevredigend bevind word wat sy simfoniese struktuur sowel as sy musikaliteit betref. (Dvořák se volwasse simfonieë is lank as sy nommers 1 tot 5 beskou, hoewel hy vier vroeëre en ongenommerde simfonieë geskryf het. Al nege is sedertdien hernommer, van die tradisionele orde na hul werklike chronologiese orde van komposisie.) Dvořák se Simfonie nr. 9 in E mineur (Van die Nuwe Wêreld; 1893) bly by verre sy bekendste werk. Die werk is tipies Boheems in sy temas. Die Simfonie nr. 9 is egter op geen wyse superieur tot die Simfonie nr. 6 in D majeur (1880) of die Simfonie nr. 8 in G majeur (1889) nie en is eintlik minder tipies van die komponis as die genoemde werke. Van die drie concertos wat Dvořák geskryf het, is dit slegs die Tjelloconcerto in B mineur (1895) wat met sekerheid ‘n klassieke werk genoem kan word.

Ten spyte van die feit dat sy werk in die medium somtyds te dun en uitgerek is, is Dvořák se kamermusiek ook van hoë kwaliteit. Die Klavierkwintet in A majeur (1887) is een van die glorieryke werke van kamermusiek, en die strykkwartette, Opusse 51 (1879), 105 (1895), en 106 (1895), die Stryksekstet, Opus 48 (1878), en die Dumky-trio, Opus 90 (1891), word almal ook hoog aangeprys. Die korale werke, uiters gewild toe hulle die eerste keer verskyn het, is ongelukkig deur die lot getref wat die meeste laat 19de eeuse korale musiek ook getref het, en tog is die Stabat Mater (1877) en Te Deum (1892) van die beter voorbeelde van hul genre. Opera bly egter die een medium wat nie wou toegifte maak aan Dvořák se aansienlike talente en genialiteit nie, alhoewel hy tien operas geskryf het, vernaam Rusalka (1900). Baie van Dvořák se mees aantreklike werke is sy lukrake, minder ambisieuse stukke, soos die Slawiese Danse (1878, 1886) en ander klavierduette, die Simfoniese Variasies (1877), die Bagatelles (1878), die Sigeunerliedere (1880), en die Scherzo Capriccioso (1883).

Dvořák se hoofgebreke is sy herhalende werkswyse, somtydse tekortkominge in smaak, en die swakhede in die ontwerp van sy groter werke. Sulke tekortkominge is egter nie so verdoemend indien die verbasende vrugbaarheid van sy melodie en die eenvoud en direktheid waarmee hy sy doelwitte bereik het in ag geneem word nie. Soos opgemerk kan word uit Dvořák se musiek, het hy oor ‘n aangename persoonlikheid beskik, en was hy boonop ‘n godsdienstige en besonder nederige gesinsman van eenvoudige benodigdhede, en boonop ‘n groot liefhebber van die natuur.

Nommering van die werke

'n Groot aantal van Dvořák se werke het opusnommers gekry, maar nie altyd in die orde waarin hulle geskryf of uitgegee is nie. Om verkope te bevorder, het uitgewers soos Simrock verkies om opkomende komponiste as reeds gevestig voor te stel deur vroeë werke veel hoër opusnommers te gee as wat hul chronologiese plek regverdig. In ander gevalle het Dvořák doelbewus laer opusnommers aan nuwe werke toegeken om hulle buite sy kontrakverpligtinge om te kan verkoop: die Tsjeggiese suite, wat hy nie aan Simrock wou verkoop nie, het hy as op. 39 in plaas van op. 52 by Schlesinger laat uitgee. Die gevolg was dat dieselfde opusnommer soms aan meer as een werk toegeken is – nommer 12 is agtereenvolgens aan die opera Die koning en die kolebrander, 'n konsertouverture, die Strykkwartet nr. 6 in A mineur, 'n furiant vir klavier en 'n doemka vir klavier gegee – en dat party werke deur verskillende uitgewers tot drie verskillende opusnommers ontvang het.

Die nommering van die simfonieë is nog verwarrender. Hulle is aanvanklik volgens die orde van publikasie in plaas van komposisie genommer; die eerste vier wat gekomponeer is, is ná die laaste vyf gepubliseer; en die laaste vyf is nie in die orde van komposisie uitgegee nie. Daarom is die Nuwe Wêreld-simfonie eers as nr. 5 gepubliseer, later as nr. 8 bekend en in die kritiese uitgawes van die 1950's as nr. 9 hernommer. Al Dvořák se werke is chronologies deur Jarmil Burghauser gekatalogiseer, en navorsers verwys vandag dikwels na sy werke met hul B-nommers, deels omdat baie vroeë werke geen opusnommer het nie. Die Nuwe Wêreld-simfonie, op. 95, is byvoorbeeld B. 178.

Simfonieë

Die titelblad van die handskrif van die Negende Simfonie.

Tydens Dvořák se lewe was slegs vyf van sy simfonieë algemeen bekend. Die eerste een wat gepubliseer is, was die Sesde, aan Hans Richter opgedra. Ná sy dood het navorsing vier ongepubliseerde simfonieë aan die lig gebring; die handskrif van die eerste een was selfs vir die komponis self verlore. Die moderne chronologiese nommering word hier gebruik.

Simfonie nr. 1 in C mineur, op. 3, is in 1865 geskryf toe Dvořák vier-en-twintig was en het later die bynaam Die klokke van Zlonice gekry. Soos die Simfonie nr. 2 in B-mol majeur, op. 4, van dieselfde jaar, het dit ondanks trekke van oorspronklikheid nie in die standaardrepertoire beland nie. Simfonie nr. 3 in E-mol majeur, op. 10 (omstreeks 1873), toon die uitwerking van Dvořák se kennismaking met Wagner se musiek; dié invloed is in die Simfonie nr. 4 in D mineur, op. 13, minder duidelik, behalwe aan die begin van die tweede beweging.

Die Simfonie nr. 5 in F majeur, op. 76, en die Simfonie nr. 6 in D majeur, op. 60, is albei hoofsaaklik pastoraal van aard. Die Sesde toon 'n ooreenkoms met Brahms se Tweede Simfonie, veral in die buitenste bewegings, maar veel minder in die furiant van die derde beweging; dit is dié simfonie wat Dvořák internasionaal as simfonis bekend gemaak het. Die Simfonie nr. 7 in D mineur, op. 70, van 1885 word hoog deur kritici en musiekwetenskaplikes geag; sir Donald Tovey het gesê dat dit "saam met die vier Brahms-simfonieë en Schubert se Negende tot die grootste en suiwerste voorbeelde in dié kunsvorm sedert Beethoven behoort". Die Simfonie nr. 8 in G majeur, op. 88, het 'n warmer, meer optimistiese toon.

Die Simfonie nr. 9 in E mineur, op. 95, is ook onder die bynaam Uit die Nuwe Wêreld bekend. Dvořák het dit tussen Januarie en Mei 1893 in New York geskryf. By die eerste uitvoering het hy beweer dat hy elemente van Amerikaanse musiek soos die geestelike liedere en die musiek van die inheemse volke daarin gebruik het, maar hy het dit later ontken. Neil Armstrong het 'n opname van die werk in 1969 op die Apollo 11-sending na die Maan saamgeneem.

Adolf Čech het meer van Dvořák se simfonieë as enigiemand anders gepremière – nommers 2, 5 en 6; die komponis self het nommers 7 en 8 gepremière, Smetana nommers 3 en 4, Anton Seidl nommer 9 en Milan Sachs nommer 1.

Simfoniese gedigte

Dvořák het vyf simfoniese gedigte geskryf, almal in 1896–1897 en met opeenvolgende opusnommers: Die watergees, op. 107; Die middagheks, op. 108; Die goue spinnewiel, op. 109; Die wildeduif, op. 110; en Die lied van 'n held, op. 111. Die eerste vier is op ballades uit die bundel Kytice van die Tsjeggiese folklorekundige Karel Jaromír Erben gebaseer, terwyl Die lied van 'n held op 'n program van Dvořák se eie maak berus en vermoedelik outobiografies is.

Concertos

Al drie Dvořák se concertos is in die klassieke driebewegingvorm. Die kritikus Harold C. Schonberg het hulle beskryf as "'n aantreklike Klavierconcerto in G mineur met 'n taamlik oneffektiewe klavierparty, 'n pragtige Vioolconcerto in A mineur en 'n onoortreflike Tjelloconcerto in B mineur".

Die Concerto vir klavier en orkes in G mineur, op. 33, was die eerste van die drie en is die minste bekend. Die Concerto vir viool en orkes in A mineur, op. 53, is in 1878–1879 vir Joseph Joachim geskryf, maar dié was skepties oor die werk; dit is in 1883 in Praag deur František Ondříček gepremière, wat dit ook die eerste keer in Wene en Londen gespeel het.

Reeds in 1865 het Dvořák 'n Tjelloconcerto in A majeur met klavierbegeleiding gekomponeer wat hy nooit georkestreer het nie; Günter Raphael en later Jarmil Burghauser het orkesverwerkings daarvan gemaak. Die Concerto vir tjello en orkes in B mineur, op. 104, was sy laaste concerto. Hy het dit in 1894–1895 in New York vir sy vriend Hanuš Wihan geskryf; Wihan en ander het lank tevergeefs om so 'n werk gevra, aangesien Dvořák van mening was dat die tjello 'n voortreflike orkesinstrument maar heeltemal ontoereikend as solo-instrument is. Wat hom laat toegee het, was die Tweede Tjelloconcerto van Victor Herbert, sy kollega aan die konservatorium, waarvan hy ten minste twee uitvoerings bygewoon het. Die werk is op 16 Maart 1896 in Londen deur die Engelse tjellis Leo Stern gepremière en entoesiasties ontvang. Brahms het daarvan gesê: "Het ek geweet dat 'n mens so 'n tjelloconcerto kon skryf, sou ek lank gelede een geskryf het."

Kamermusiek

Dvořák was self 'n altvioolspeler en het 'n natuurlike aanvoeling vir die strykinstrumente gehad; oor 'n tydperk van dertig jaar het hy meer as veertig kamermusiekwerke gekomponeer.

Kort ná die voltooiing van sy opleiding het hy in 1861 die Strykkwintet nr. 1 in A mineur gekomponeer, wat hy sy op. 1 genoem het. Van die twee wat gevolg het, is die Strykkwintet nr. 2 in G majeur, op. 77, van vroeg in 1875 opvallend vir sy gebruik van 'n kontrabas as vyfde instrument, wat 'n indrukwekkender klank gee en die tjello toelaat om na 'n hoër, meer liriese posisie te beweeg. Dit is vir 'n kamermusiekkompetisie van die Umělecká beseda geskryf en eenparig met 'n prys van vyf dukate bekroon vir die "voortreflikheid van tema, die tegniese vaardigheid in polifoniese komposisie, die beheersing van vorm en die kennis van die instrumente" wat dit toon. Die Strykkwintet nr. 3 in E-mol majeur, op. 97, met 'n tweede altviool, is in 1893 in Spillville geskryf.

In die 1880's het Dvořák 'n lys opgestel van komposisies wat hy vernietig het, waaronder strykkwartette in B-mol, D en E mineur uit 1868–1870; hy het die handskrifte behou maar hulle geen opusnommers gegee nie. Die enkelbewegingkwartet in E mineur het hy vyf jaar later as die Intermezzo: Nocturne van sy tweede strykkwintet gebruik en later tot die Nocturne vir strykers in B majeur, op. 40, verwerk. Sy bekendste kwartet is die Strykkwartet nr. 12 in F majeur, op. 96, die "Amerikaanse", wat hy in 1893 in drie dae in Spillville geskryf het en waarin hy die vryheid wat hy op die Amerikaanse platteland ervaar het, uitdruk.

Onder die verdere kamermusiek is twee klavierkwintette – albei in A majeur, waarvan die tweede, op. 81, die bekendste is – 'n Terzetto vir twee viole en altviool, op. 74, twee klavierkwartette (op. 23 en op. 87), die Stryksekstet, op. 48, en vier klaviertrio's, waaronder die Doemky-trio, op. 90. Die Bagatelles, op. 47, is vir die ongewone kombinasie van twee viole, tjello en harmonium geskryf en eggo Tsjeggiese doedelsakmelodieë. Vir viool en klavier het hy die Romantiese stukke, 'n Vioolsonatine en 'n Vioolsonate geskryf.

Korale werke

Die titelblad van 'n partituur van die Stabat Mater met die handtekeninge van die uitvoerders.

Dvořák se belangrikste korale werke is sy toonsettings van die Stabat Mater, die Requiem, die Te Deum en die Mis in D majeur. Die Stabat Mater, op. 58, is 'n uitgebreide werk van sowat negentig minute vir soliste, koor en orkes – die langste bestaande toonsetting van dié teks – en die aanleiding daartoe was die dood van die komponis se dogtertjie Josefa.

Die Requiem is in 1890 gekomponeer en op 9 Oktober 1891 in Birmingham onder Dvořák se eie leiding met groot sukses gepremière; die Weense uitvoering van Maart 1901 was 'n triomf, asof die Weense publiek daarmee die soms koel ontvangs van sy vroeëre werke wou goedmaak. Die Te Deum, op. 103, is 'n kantate vir sopraan- en baritonsolo, koor en orkes wat in 1892 gekomponeer is en aan die 400-jarige herdenking van die ontdekking van Amerika gewy is; dit is by Dvořák se eerste konsert in New York op 21 Oktober 1892 gepremière. Die Mis in D majeur was oorspronklik vir orrel, solostemme en klein koor bedoel en is in 1892 op versoek van die Londense uitgewer Novello vir simfonieorkes verwerk.

Die oratorium Sint Ludmila was 'n groot sukses in Boheme en Morawië en is by die feeste ter ere van Dvořák in 1901 en 1904 uitgevoer. Dit het in Oktober 1886 ook in Engeland aansienlike sukses geniet, hoewel die Engelse vertaling van die Tsjeggiese libretto aan alle kante as onbevredigend beskou is.

Operas

In 'n onderhoud van 1904 het Dvořák gesê dat die opera "die geskikste vorm vir die nasie" is. Al tien sy operas behalwe die eerste het Tsjeggiese libretto's en was bedoel om die Tsjeggiese volksgees uit te druk. Hy het egter gesukkel om 'n styl te vind wat die Tsjeggiese volksmelodie met die grand opera-styl van Giacomo Meyerbeer versoen – 'n styl wat hy as eerste altvioolspeler in die orkes van die Voorlopige Teater tussen 1862 en 1871 leer ken het en waarvan die invloed in Vanda en Dimitrij duidelik is. Sy latere belangstelling in Wagner het ook op sy operas afgedruk, wat blyk uit die deurtastende herskrywing van Dimitrij in 1894 ná die mislukking daarvan in Wene.

Van al die operas is dit slegs Rusalka, op. 114, wat die bekende aria "Měsíčku na nebi hlubokém" ("Lied aan die maan") bevat, wat vandag buite Tsjeggië met enige gereeldheid opgevoer word. Dit is toe te skryf aan die ongelyke vindingrykheid en die libretto's van die ander werke, en moontlik ook aan hul verhoogeise: Die Jakobyn, Armida, Vanda en Dimitrij verg verhoë groot genoeg om binnevallende leërs voor te stel.

Liedere en kleiner werke

Die liedsiklus van tien Bybelse liedere, op. 99, is in Maart 1894 geskryf. Dvořák het omstreeks daardie tyd verneem van die dood van die beroemde dirigent en sy persoonlike vriend Hans von Bülow, en 'n maand tevore dat sy vader ver weg in Boheme op sterwe lê. Hy het homself in die Psalms getroos, en die werk – wat as die beste van sy liedsiklusse beskou word – is op die teks van die Tsjeggiese Kralice-Bybel gebaseer. Sy vader is op 28 Maart 1894 gesterf, twee dae ná die voltooiing daarvan.

Die ander bekende siklus is die sewe Sigeunerliedere (Tsjeggies: Cikánské melodie), op. 55, waarvan die vierde "Liedjies wat my moeder my geleer het" is – een van sy mees uitgevoerde en opgeneemde stukke.

Van die kleiner werke is die sewende van die Humoresques, op. 101, vir klavier waarskynlik die bekendste van almal.

Nalatenskap

Dvořák se graf op die Vyšehrad-begraafplaas in Praag.

Die Antonín Dvořák-museum in Praag bewaar 'n groot aantal handskrifte en briewe van die komponis, saam met 'n aansienlike deel van sy partituurargief en biblioteek. Die Dvořák Praag-musiekfees is 'n groot reeks konserte wat jaarliks ter viering van sy lewe en werk gehou word.

Die film Konsert aan die einde van die somer van 1980 is op sy lewe gebaseer, met Josef Vinklář in die hoofrol, en die televisiefilm Die Amerikaanse briewe van 2012 handel oor sy liefdeslewe. Die Tsjeggies-Kanadese skrywer Josef Škvorecký het die roman Dvorak in Love oor sy jare in Amerika geskryf. Die asteroïed 2055 Dvořák, deur Luboš Kohoutek ontdek, is na hom vernoem, en Dvorak Park in die Pilsen-wyk van Chicago dra ook sy naam.

Sien ook

• Lys van komponiste
• Bedřich Smetana
• Josef Suk
• Leoš Janáček

Eksterne skakels

• Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Antonín Dvořák.