IBrazili
| IBrazili República Federativa do Brasil (isiPutukezi) |
|||||
|---|---|---|---|---|---|
| Isaga: "Ordem e Progresso" | |||||
| Inkondlo: "Hino Nacional Brasileiro" |
|||||
| Isiqongo | IBraziliya | ||||
| Idolobha elikhulu | São Paulo | ||||
| Izilimi | isiPutukezi | ||||
| Government | Federal presidential republic | ||||
| - | Umongameli | Lula da Silva | |||
| - | Isekela | Geraldo Alckmin | |||
| Ukwenza | |||||
| - | Bazisa ahlukana wPutukezi | 7 Septhemba 1822 | |||
| - | Bavuma ahlukana | ||||
| Ubukhulu | |||||
| - | Jikelele | 8,515,767 km2 (5°) 3,287,956 sq mi |
|||
| Inani labantu | |||||
| - | 2022 ukulinganisa | 203,062,512 | |||
| - | Ixuku labantu | 25/km2 64.7/sq mi |
|||
iBrazil (ngokomthetho: iRiphabhuliki yoBumbanozifundazwe yaseBrazil) iyizwe eNingizimu Melika equkatha iningi lobungakho bendawo balelizwekazi (ngalokho iyilizwe lokuqala eNingizimu Melika ngobukhulu bobungakho bendawo). Ngenani labantu abayizigidi ezingama-214, iBrazil inenani labantu lesihlanu emhlabeni kanye nalokuqala ngobuningi eNingizimu Melika. Inemingcele neUruguay ngaseningizimu, i-Ajentina neParaguay ngaseningizimu-ntshonalanga, iBolivia kanye nePeru ngasempumalanga, iVenezuela neKolombiya ngasenyakatho-ntshonalanga, kanye neSuriname, iGuiana yamaFulenshi neGuyana ngasenyakatho. Ulwandlekazi lwase-Atlantiki lungasempumalanga. Isidlavela esikhulu kungazo zonke ezweni ngenani labantu siyi-São Paolo. Ezinye izidlavela ezinkulu ziseRio de Janeiro (isidlavela esihamba phambili ekuheheni kwabavakashi), eManaus (isidlavela esikhulu kuzonke ehlathini lemvula lase-Amazon), eBelo Horizonte, eRecife, kanye nesiqonga, iBrasilia.
Ubude bogu lweBrazil lungamakhilomitha ayizi-7,491. iBrazil inemingcele namazwe onke aseNingizimu Brazil ngaphandle kweTshile ne-Ecuador. Ngenxa yobukhulu bobungakho bendawo, iBrazil iqukatha izinhlobonhlobo zezindawo zemvelo njengehlathi lemvula le-Amazon, amaxhaphozi, amagwadule, amahlathi, amathafa, kanye nezintaba. Indawo ezungeze umfula wase-Amazon iwuhlelo nexhoxho lemifula elinkulu ukuzidlula zonke izinhlelo zemifula emhlabeni wonke. Ngenxa yenkithunkithi yeziphili, iBrazili iyinye yamazwe ayi-17 anenkithinkithi yeziphi eningi emangalisayo. Kodwa ngenxa yokungquma imithi yehlathi lase-Amazon ukwenza indawo elungele ukwakhela abantu izizinda zokuzinza, ukulima kanye nomboni wezinkuni, amalahle nokuguba umhlaba, i-Amazon iyasongelwa ngokukhubazeka kwezinhlelo zemvelo zakhona kangangokuthi kunemithelela kwezokulondolozweni kweziphili ezimqoka kumhlaba kanye nokuguquka kwesimo sezulu.
Ngaphambi kokufika kwomzulazuli womPutukezi uPedro Álvarez Cabral (owaseYurophu wokuqala ukufika eBrazil) nge-1500, kwakuhlala abomdabu abahlukene. AmaPutukezi aphonsa inselela emhlabeni waseBrazil nazonke izinsiza ezingaphakathi kwayo futhi bathumela abakibi ukuzinza khona ekuholele ekunqotshweni nesikubhubhisweni kweningi labomdabu ngenxa yamagciwane ewatheleleka kubo ewayevela kumaPutukezi kanye nemfuyo ebayilethe nabo. Isidlavela esihlelwe ngokwesiYurophu sokuqala sasiyiSão Vincente esaqala ukwakhiwa nge-1532. Izigqili zase-Afrika zalethwa eBrazil ukusebenza ezinsimini nasemapulazini. iBrazil yayikoloni kufika kwe-1815, lapho iBrazil yaphakanyiswa esigabeni esilingana nePotugali eYurophu ohlelweni lwezombusazwe owawubizwa uMbuso oBumbene wasePotugali, wama-Alvares naseBrazil ngenxa yokuthi iNkosi yasePotugali ibalekele eRio de Janeiro kanye nenkantolo yakhe yasebukhosini emuva kokuthi iPotugali ihlaselwe ngamabutho aseFulansi ngenkathi yezimpi zikaNapoleon. iNkosana Pedro waseBrazil umemeze ukuzimela kweBrazil nge-1822 ekwaholele empini yokuzimela nePotugali ezale uMbuso waseBrazil. Umthethosisekelo wokuqala ungene emthethweni nge-1824. Isishayamthetho sasingezindlu zimbili futhi amalungelo abantu wayemiswe kumthethosisekelo. Ukugqilaza kuchithwe nge-1888. Emuva kokuthi amabutho amenule iNkosi nge-1889, kwamemezwa ukusungulwa kweriphabhuliki eyayingaphansi kukaMengameli. Emuva kwomvukelambuso ohlomile ngo-1930 uGétulio Vargas ungene emandleni wachitha iRiphabhuliki yokuQala. Nge-1937, uVargas uzimenulele uhlelo olwalungaphansi kwakhe ukusungula i-Estado Novo eholele ekutheni iBrazil izibandakanye eMpini yesiBili Yomhlabawonke. Emuva kokukhishwa ngemphoqo kukaVargas, iBrazil yaphenduka iriphabuliki yentandoyeningi nge-1945. Umbuso womphoqo wamabutho usungulwe ngokusingathwa yiMelika nge-1964 eyabusa kufika kwi-1984. Emuva kwalo umbuso wezakhamuzi wabuyiswa. Nge-1988, umthethosisekelo wanamuhla washayiwa owabuyisa intandoyeningi ngohlelo kweriphabhuliki yezifundazwe ezibumbene.
iBrazil ichazwa njengelizwe elinamandla esifundeni saseNingizimu Melika kanye nokuba esigabeni sangaphakathi samandla emhlabeni wonke. Futhi, kuthiwa iyizwe elivukayo ngamandla emhlabeni jikelele. Iyizwe elivukayo elisesigabeni esiphezulu samazwe womholo wesigaba wangaphakathi elisha kwezomboni. Umnotho ukwesigaba samazwe amashumi angaphezulu ngobukhulu emhlabeni futhi wokuqala ngobukhulu eNingizimu Melika naseGamini laseNingizimu loMhlaba futhi nenxenye eyiningi yengcebo eNingizimu Melika. iBrazil inohlelo lomnotho olunkithinkithi olunkimbinkimbi ohamba phambili ekukhiqizweni kwempahla yezolimo, izinsiza zembiwa, kanye nempahla ekhandiwe. iBrazil ikwelesishumi nantathu ngenani lezizinda zefagugu zomhlaba ngokwe-UNESCO. iBrazil iyilunga elasungula iZizwe eziHlangene, iG20, iBRICS, iG4, iMercosur, iNhlangano yamaZwe aseMelika, iNhlangano yamazwe aseMelika nase-Ibheriya, kanye noMphakathi wamazwe akhuluma ulwimi lwesiPutukezi. Iyilunga elibukelayo le-Arab League kanye nomfelandawonye omqoka weMelika ongekho kwi-NATO.
Izilimi zaseBrazili
[hlela | Hlela umthombo]- isiPutukezi
- isiJalimani
- isiJapani
- isi-Apalayi
- isi-Arara
- isiBororo
- isiKanela
- isiKarajaa
- isiKaribhe
- isiGwaranii
- isiKayingangi
- isiNadebi
- isiNyengatu
- isiTerena
- isiTukano
- isiTupinikimu
