Pierwsza wzmianka o Katowicach pojawi�a si� w zapisach ksi�dza Kazimierskiego, wizytatora parafii boguckiej w 1598 r. Histori� miasta wyznaczaj� jednak losy kilku znacznie wcze�niejszych s�owia�skich osad rolniczych z XIV i XVI w. oraz ku�nic �elaza, b�d�cych obecnie jego dzielnicami. To te ostatnie - powsta�e w miejscach wyst�powania p�ytko zalegaj�cych rud �elaza - zadecydowa�y o rozwoju przemys�u na terenach, kt�re jeszcze do niedawna pokrywa�y le�ne i bagniste ost�py, poprzecinane g�st� sieci� rzek. Oczywi�cie wraz z ku�nicami powstawa�y osady - i taki rodow�d maj� dzisiejsze Katowice.

Huta Marta

Usytuowana nad brzegiem rzeki Rawy Ku�nica Bogucka zosta�a wspomniana po raz pierwszy w 1397 r. i by� to jeden z najstarszych zak�ad�w tego typu w Polsce. Funkcjonowa� a� do XVIII w., w kt�rym pojawi�y si� wielkie piece hutnicze. Poza Ku�ni� Boguck� w okolicy istnia�y jeszcze trzy podobne zak�ady: za��ski, szopie�ski i ro�dzie�ski Z tym ostatnim zwi�zana jest posta� Walentego Ro�dzie�skiego, autora poematu "Officina ferraria abo huta i warsztat z ku�niami szlachetnego dzie�a �elaznego". Podobny rodow�d ma kilka innych katowickich dzielnic. Najstarsz� katowick� dzielnic� jest D�b, o kt�rym dokumenty wspominaj� ju� w 1299 r. Nale�a� on przez kilkaset lat do klasztoru Bo�ogrobc�w w Miechowie.

Trudno jednoznacznie ustali� pochodzenie nazwy miasta. Prawdopodobnie wywodzi si� ona od imienia (przezwiska) pierwszego osadnika: dzier�awcy Kata, b�d� od s�owa "k�ty" - tak nazywano kiedy� chaty zagrodnik�w, pracuj�cych przy wyr�bie i przewo�eniu drewna do ku�nicy bogucickiej.

ulica Pocztowa

W po�owie XVI w. na obszarze nadanym Ku�nikom pojawi�o si� osadnictwo rolnicze o charakterze zagrodowym. Oko�o 1580 r. ku�nik bogucki Andrzej za�o�y� na swoim gruncie wie� zagrodnicz� Katowice, wzmiankowan� w protokole wizytacji parafii boguckiej z 1598 r. jako "villa nova" - nowa wie�, a przez kilka nast�pnych stuleci osady rolnicza i ku�nicza zgodnie egzystowa�y obok siebie.

Rozw�j wsi Katowice rozpocz�� si� wraz z uruchomieniem 3 pa�dziernika 1846 przez Towarzystwo Kolei G�rno�l�skiej (Oberschlesische Eisenbahn AG, w skr�cie OSE) po��czenia Wroc�awia z Mys�owicami. Dnia 6 sierpnia 1847 wjecha� na g��wn� stacj� kolejow� pierwszy poci�g osobowy. W latach 1847-1848 Katowice za po�rednictwem OSE uzyska�y po��czenie z sieci� kolei europejskich, m.in. z Berlinem, Krakowem, Wiedniem i Warszaw�. Prze�omowe znaczenie dla rozwoju Katowic mia�o przej�cie d�br ziemskich przez rodzin� Winckler�w. Szybka industrializacja i rozbudowa linii komunikacyjnych sprzyja�y urbanizacji wsi. 29 wrze�nia 1858 konsekrowano ewangelicki ko�ci� Zmartwychwstania Pa�skiego, a 11 listopada 1860 r. po�wi�cono zbudowany z muru pruskiego pierwszy katolicki ko�ci� we wsi. W dniu 11 wrze�nia 1865 kr�l Prus Wilhelm I Hohenzollern nada� Katowicom prawa miejskie.

ulica Warszawska

Po 1865 r. zzybko ros�a liczba ludno�ci (szczeg�lnie pozarolniczej) i coraz wi�cej mieszka�c�w pragn�o przekszta�cenia wsi w miasto. Ogromne zas�ugi na tym polu mieli �wczesny naczelny dyrektor d�br Thiele-Wincklera Friedrich Grundmann oraz lekarz Richard Holtze. D��enia ich zosta�y zrealizowane w po�owie lat 60. XIX w.: 11 wrze�nia 1865 podpisano dokument nadaj�cy Katowicom prawa miejskie. Wkr�tce Katowice wyniesione zosta�y do rangi powiatu.

Plac Sejmu �l�skiego

W okresie zarz�du Grundmanna wzniesiono pierwszy monumentalny obiekt - ko�ci� ewangelicki przy ul. Warszawskiej (1856-58), p�niej neogotycki ko�ci� Naj�wi�tszej Marii Panny przy ul. Mariackiej (1870), klasztor i szpital oo. Bonifratr�w, klasztor i sierociniec ss. Jadwi�anek oraz ko�ci� pw. �w. Szczepana w Bogucicach. W 1895 roku przy ulicy Mickiewicza 5 wybudowano za 155 tysi�cy marek �a�ni� miejsk�, kt�ra w wyniku wysokich cen zosta�a zamkni�ta dwa lata p�niej. W 1889 r. w Katowicach ulokowa� si� pr�ny koncern przemys�owy Kattowitzer Aktien-Gesselschaft, a jego �ladem posz�o pi�� znanych bank�w. Pod pruskim panowaniem (od 1742) na terenie dzisiejszych Katowic, szczeg�lnie w XIX w. rozwija� si� przemys�, zw�aszcza huty i kopalnie. U schy�ku tego� wieku powsta�o kilka instytucji, kt�re zadecydowa�y o rozwoju m�odego o�rodka gospodarczego: G�rno�l�ska Konwencja W�glowa, Zwi�zek Przemys�owc�w G�rniczo-Hutniczych, gwarectwa w�glowe, Pa�stwowa Dyrekcja Poczt, S�d Okr�gowy, Dyrekcja Prusko-Kr�lewskich Kolei Pa�stwowych.

Plac Miarki

Z pocz�tkiem XX w. Katowice wzbogaci�y si� o Teatr Miejski (p�niejszy Teatr �l�ski), zbudowany przy Rynku w latach 1905-1907 wed�ug projektu kolo�skiego architekta Karla Moritza. Nowe stulecie przynios�o miastu trzeci w jego dziejach dworzec kolejowy, zachowany do dzi�, cho� nieu�ytkowany w pierwotnym charakterze. Wybuch I wojny �wiatowej nie spowodowa� w Katowicach zniszcze� i strat, lecz rozw�j przemys�u i sprzyjaj�c� koniunktur�, zw�aszcza dla zak�ad�w hutniczych.

Plac Wolno�ci

W mie�cie dzia�a�y liczne polskie organizacje patriotyczne i spo�eczne, m.in. od 15 marca 1896 r. Towarzystwo Gimnastyczne "Sok�", Towarzystwo Czytelni Ludowych, Towarzystwo Polek, Polska Organizacja Wojskowa G�rnego �l�ska (komenda), Stra� Obywatelska, Polski Klub Sportowy "Pogo�" (od lutego 1920 r.), Zwi�zek Wojacki, Towarzystwo O�wiaty na �l�sku im. �w. Jacka.

Rynek

22 grudnia 1902 do Starych Panewnik zostali sprowadzeni franciszkanie. Teren dzisiejszej dzielnicy Katowic, na kt�rym zamieszkali, nale�a� w tym okresie do parafii miko�owskiej. Ju� w 1908 zdo�ali oni uko�czy� i konsekrowa� 19 lipca wybudowan� przez siebie w stylu neoroma�skim �wi�tyni� i konwent. Ko�ci�, kt�ry jest dzisiaj bazylik� mniejsz�, konsekrowa� ksi���-biskup wroc�awski Jerzy kardyna� Kopp. Na terenie rz�dzonej przez niego archidiecezji le�a�y �wczesne Katowice. Powstanie nowej plac�wki o charakterze misyjno-pielgrzymkowym mia�o sprzyja� germanizacji G�rno�l�zak�w i zmniejszeniu ruchu pielgrzymkowego do Cz�stochowy.

W trakcie I powstania �l�skiego w sierpniu 1919 r., w niekt�rych z dzisiejszych dzielnic miasta (Szopienice, Bogucice, D�br�wka Ma�a), dosz�o do kilkudniowych walk powsta�c�w �l�skich z SSOS.

Stary dworzec

W dniach 17-18 sierpnia 1920 r. dosz�o w mie�cie do zamieszek, w trakcie kt�rych niemieckie boj�wki zaatakowa�y oddzia�y francuskie i polskich mieszka�c�w miasta. Zdemolowano oddzia� Polskiego Komitetu Plebiscytowego, redakcje polskich gazet, polskie sklepy i restauracje. W trakcie tych zaj�� w okrutny spos�b zosta� przez Niemc�w zamordowany spiesz�cy na pomoc poszkodowanym polski lekarz dr Andrzej Miel�cki.

Wydarzenia te by�y jedn� z przyczyn wybuchu 20 sierpnia w Katowicach strajku, a nast�pnie wybuchu II powstania �l�skiego, podczas kt�rego w mie�cie zosta� og�oszony, przez odzia�y rozjemcze stan obl�enia. Walki mia�y miejsce w dzisiejszych dzielnicach miasta, takich jak m.in Za��ska Ha�da, Bogucice, D�b.

W tych okoliczno�ciach 20 marca 1921 r. odby� si� Plebiscyt na G�rnym �l�sku. W okr�gu wyborczym Katowice, kt�ry obi�� powiat i miasto Katowice, 51,9% wyborc�w odpowiedzia�o si� za pozostaniem w Niemczech. Za� w samym mie�cie Katowice 85,4% a w powiecie katowickim 44,4% g�osuj�cych odpowiedzia�o si� za Niemcami.

ulica Dworcowa

Podczas III powstania �l�skiego, w dniu 3 maja 1921 r., po trwaj�cej ca�� noc walce, miasto zosta�o opanowane przez osiem batalion�w powsta�c�w �l�skich pod dow�dztwem Walentego Fojkisa i Adama Kocura. W ci�gu dnia miasto opanowa�y oddzia�y francuskie ostrzeliwuj�c powsta�c�w m.in. z czo�g�w. Jednak�e w nocy miasto ponownie zosta�o opanowane przez powsta�czy oddzia� Karola Walerusa i Romualda Pitery. Powsta�cy nast�pnego dnia wycofali si� na polecenie Mi�dzysojusznicza Komisja Rz�dz�ca i Plebiscytowa na G�rnym �l�sku. W dniach 16-30 maja 1921 roku niemieckie boj�wki Selbstschutz zaatakowa�y stacjonuj�ce w mie�cie wojska francuskie, jednak przy wsparciu powsta�c�w �l�skich szybko opanowano sytuacj�.

ulica Mickiewicza

15 lipca 1920 roku ustawa Sejmu RP mianowa�a Katowice stolic� autonomicznego wojew�dztwa �l�skiego z w�asnym Parlamentem (Sejm �l�ski) oraz Skarbem (Skarb �l�ski).

W dniu 17 czerwca 1922 roku w Katowicach rozpocz�y si� uroczysto�ci przej�cia miasta przez Rzeczpospolit� Polsk�, 19 czerwca 1922 r. na budynkach urz�dowych zawieszono bia�o-czerwone sztandary a 20 czerwca na rynku odby�y si� g��wne uroczysto�ci w kt�rych udzia� wzi�li nowy wojewoda J�zef Rymer, Wojciech Korfanty, Pawe� Chrobok, Jan Wyglenda, Jan Kapica. Oddzia�ami wojskowymi WP wkraczaj�cymi od strony Zawodzia i powitanymi przed �ukiem triumfalnym przez prezydenta miasta Alfonsa G�rnika, dowodzi� gen. Stanis�aw Szeptycki. Lata mi�dzywojenne by�y okresem ogromnego rozwoju miasta wskutek pierwszych du�ych inkorporacji podmiejskich gmin. Liczba ludno�ci miasta wzros�a z 56 tys. w 1922 roku do 135 tys. w 1939 roku. Dla Niemiec miasto by�o jednym z o�rodk�w przemys�owych, w Polsce sta�y si� najwi�kszym centrum gospodarczym, miastem wojew�dzkim, stolic� najbogatszego regionu kraju. W 1924 r. by�y siedzib� a� 53 bank�w, 14 zagranicznych przedstawicielstw dyplomatycznych i kilku mi�dzynarodowych koncern�w.

Wojewoda Micha� Gra�y�ski, maj�c na celu powo�anie zal��ka wy�szej uczelni, wspom�g� utworzenie Instytutu Pedagogicznego z wyk�adowcami z Uniwersytetu Jagielo�skiego a tak�e �l�skich Technicznych Zak�ad�w Naukowych (ponad �redniej uczelni technicznej) oraz Wy�szego Studium Nauk Spo�eczno-Gospodarczych.

W 1926 r. wybudowano nowoczesne lotnisko na Muchowcu. Powo�ano Muzeum �l�skie, kt�re dzi�ki poparciu wojewody Gra�y�skiego obj�o siedzib� na V pi�trze Urz�du Wojew�dzkiego w Katowicach. Doprowadzono do ko�ca budow� najnowocze�niejszego gmachu muzealnego w Europie, zbudowanego na siedzib� Muzeum �laskiego (gmach zburzyli Niemcy w roku 1940). Zbudowano w 1937 roku nowy budynek Polskiego Radia. Powsta�o Archiwum Akt Dawnych Wojew�dztwa �l�skiego. Szczeg�lnie rozbudowywano po�udniow� cz�� miasta (ulica PCK, Sk�odowskiej), powstawa�y luksusowe osiedla willowe (Ligota), monumentalne budowle sakralne (m.in. ko�ci� garnizonowy, budowa katedry) oraz pierwsze w Polsce wie�owce: Dom profesor�w �l�skich Technicznych Zak�ad�w Naukowych i Drapacz Chmur w stylu modernistycznym.

Po wybuchu II wojny �wiatowej, G�rny �l�sk, w przeciwie�stwie do wi�kszo�ci polskich teren�w, zosta� w��czony bezpo�rednio do III Rzeszy, a nie do Generalnego Gubernatorstwa, Katowice za� sta�y si� siedzib� w�adz rejencji (od 1 listopada 1939), a potem prowincji g�rno�l�skiej. Nadprezydentem rejencji i Gauleiterem zosta� mianowany Fritz Bracht. W tym okresie Katowice sta�y si� r�wnie� siedzib� okr�gowych w�adz partii nazistowskiej, a tak�e central� gestapo. Utworzono te� w Katowicach fili� Haupttreuhandstelle Ost (G��wny Urz�d Powierniczy "Wsch�d").

W okresie okupacji niemieckiej starano si� zniszczy� wszystkie �lady polsko�ci (w tym i �l�sko�ci) Katowic w mie�cie: zmieniono nazwy ulic, rozebrano nowoczesny gmach Muzeum �l�skiego, usuwano pomniki i p�yty pami�tkowe, np. pomnik Moniuszki oraz pomniki ku czci powsta�c�w �l�skich. Skuto te� z gmachu Urz�d�w Niezespolonych or�a autorstwa Stanis�awa Szukalskiego. Polacy byli poddawani licznym szykanom. Mi�dzy innymi zakazano u�ywania na ulicy j�zyka polskiego (za kt�ry uwa�ano te� gwar� �l�ska), zakazano odprawia� mszy w j�zyku polskim, zabroniono w szko�ach uczy� w j�zyku polskim. Wielu polskich mieszka�c�w miasta, pomimo ich polskiego pochodzenia, by�o przymusowo wcielanych w szeregi niemieckiego Wehrmachtu i wysy�anych na front wschodni. Zachowa�y si� �wiadectwa, �e �o�nierze przed za�adowaniem do poci�gu na dworcu kolejowym �piewali "Jeszcze Polska nie zgin�a" i "Bo�e co� Polsk�".

W czasie okupacji wyp�dzono licznych polskich mieszka�c�w miasta. Dynamicznie rozbudowywane do 1939 r. miasto prze�ywa�o zast�j, ze wzgl�du na od�o�enie przez Niemc�w inwestycji "na czasy powojenne".

Katowice wyzwolone zosta�y spod okupacji niemieckiej w dniu 27 stycznia 1945 roku gdy miasto zosta�o zaj�te przez jednostki Armii Czerwonej. W wyniku podpale� dokonanych przez wojska radzieckie sp�on�a cz�� �r�dmie�cia pomi�dzy ulic� �w. Jana i Pocztow�.

Po 1945 miasto odzyska�o dawne znaczenie jako o�rodek przemys�owy i administracyjny. Pierwszym wojewod� zosta� Jerzy Zi�tek. Po nim t� funkcj� pe�ni� Aleksander Zawadzki. Pierwszym prezydentem po 1945 r. zosta� J�zef Weso�owski. Trzyletnim epizodem by�a kr�tkotrwa�a zmiana nazwy Katowic na Stalinogr�d (7 marca 1953 – 10 grudnia 1956).

Dnia 30 grudnia 1955 podczas tzw. wysiedlenia biskup�w �l�skich ordynariusz cz�stochowski Zdzis�aw Goli�ski konsekrowa� katowick� Katedr� Chrystusa Kr�la. Po tym okresie wzros�a ranga miasta jako o�rodka naukowego i kulturalnego. Katowice sta�y si� centrum uniwersyteckim. Powsta�y wielkie osiedla mieszkaniowe i kilka reprezentacyjnych budowli w tym pomnik Powsta�c�w �l�skich i hala Spodek, kt�re sta�y si� symbolami miasta. Zbudowano tak�e Superjednostk�, pawilony handlowe i Biuro Wystaw Artystycznych, Pa�ac �lub�w oraz hotele „Silesia” i "Katowice". Wybudowano ciekawy architektonicznie gmach dworca kolejowego. W 1972 r. u zbiegu ulic 3 Maja i A. Mickiewicza oddano do u�ytku SDH „Skarbek”.

Po 13 grudnia 1981 r. po wprowadzeniu przez re�im PRL stanu wojennego, w Katowicach dosz�o do strajku za��g m.in. w hucie „Baildon” oraz w kopalniach „Staszic”, „Wieczorek” i „Wujek". W dniu 16 grudnia 1981 r. w wyniku u�ycia broni w KWK Wujek przez ZOMO 7 g�rnik�w zgin�o na miejscu, a na skutek odniesionych ran 2 nast�pnych zmar�o p�niej w szpitalu. Po latach miejsce ich �mierci sta�o si� jednym z symboli m�cze�stwa znanym w ca�ej Polsce.

20 czerwca 1983 r. przyby� z pielgrzymk� do Katowic papie� Jan Pawe� II i spotka� sie z wiernymi na lotnisku w Muchowcu. Na msze przyby�o ok. 1,5 mln. os�b. Z Piekar �l�skich przywieziono specjalnie na t� okazj� wizerunek Matki Boskiej. Papie� odwiedzi� te� katedr� i przekaza� prezydentowi miasta Edwardowi Mesze pami�tkowy medal. Dnia 25 marca 1992 Katowice sta�y si� stolic� Metropolii katowickiej.

Dzi� Katowice s� liderem inwestycyjnym w regionie i w kraju. W XXI w. Katowice wesz�y z du�ym potencja�em, a g��bokie przemiany s� widoczne na ka�dym kroku. Od momentu restytucji samorz�du w 1990 r., miasto przestaje kojarzy� si� z przemys�em i buduje swoj� now� to�samo��.

tekst pochodzi z wiryny: www.wikipedia.pl