Nepal

Nepal Krall��� Orta Asya�da, B�y�k Himalaya Da� Silsilesinin hemen g�ney eteklerinde yer alan, kuzeyde �in, g�neyde Hindistan ve do�uda S�kk�m ile �evrili k���k bir ba��ms�z krall�k.

Tarihi

Yap�lan ara�t�rmalara g�re, Nepal�in bilinen ilk tarihi, M.S. 4. y�zy�lda, k���k Hint prensliklerinin kurulmas�yla ba�lat�lmaktad�r. Nepal topraklar�nda yeralan bu bir�ok k���k prenslik 18. y�zy�l�n ortalar�na kadar hayatiyetlerini devam ettirmi�lerdir. 1769 y�l�nda ilk defa bu prensliklerden biri olan G�rkalar, Nepal topraklar�n� kontrol alt�na ald�lar. �lk G�rka �ah� Pritvi Narayan, Katmandu b�lgesini ele ge�irdikten sonra Nepal�de G�rkalar�n alt�n devri ya�and�. Narayan�dan sonra yerine ge�en �ocuklar�, Nepal topraklar�n�, bat�da Sutley Nehrine, g�neyde Ganj Ovas�na ve kuzeyde Tibet�e kadar geni�lettiler.

1814-1816 y�llar� aras�nda �ngilizlerle yap�lan sava�lar, G�rkalar�n ma�l�biyetiyle neticelendi. Bundan sonra 1846�ya kadar �lke, soylu ailelerin m�cadele alan� haline geldi. Bu tarihte Rana ailesi, di�erlerine kar�� �st�nl�k kurdu. Nepal, 1951 y�l�na kadar bu ailenin kontrolunda kald�. Ayn� y�l �ah ailesinin �yesi olan Kral Tribhubana Bir Bihram, �lke idaresini ele ge�irdi ve kabineli h�k�met sistemine ge�ti. Me�r�ti monar�i ilan etti. �l�m�nden sonra yerine ge�en o�lu Mahendra, �lkede b�y�k de�i�iklikler yapt�. 1962 y�l�nda yeni anayasa ilan edildi. 1972 de Mohendra�n�n �l�m�yle yerine o�lu Bir Bihram �ah Dev kral oldu. �lke 1980 y�l�na kadar i� olaylar, protestolar ve �at��malar i�erisinde kald�. 2 May�s 1980�de referandum ile partisiz y�netim �ekli kabul edildi. 1990�da Kral Birendra Bir Bihram �ah Deva politika de�i�ikli�ine giderek iktidar tekelini gev�etti. 19 Nisanda Ba�bakanl��a Kri�na Prasat Bhattanai�nin getirilmesiyle otuz y�ld�r ilk kez ba��ms�z bir h�k�met kuruldu. �ok partili sisteme ge�ilerek Nisan 1991�de se�imler yap�ld�. Se�imlerin ard�ndan 32 sene sonra kurulan ilk demokratik h�k�met May�s 1991�de g�reve ba�lad�.

Fiziki Yap�

B�y�k Himalaya Da�lar�n�n hemen g�neyinde, 25�25�-30�17� Kuzey enlemleri ve 80�6�-88�14� Do�u boylamlar� aras�nda yer alan Nepal�in, 147.181 km2lik topraklar�, yakla��k olarak bir dikd�rtgen �eklindedir. Nepal, ba�l�ca �� b�y�k b�lgeye ayr�l�r: Tarai, Orta Tarai ve Da�l�k B�lge.

Tarai b�lgesi, �lkenin g�neyinde ve Sival�k Da� Silsilesinin eteklerinde yer al�r. Ganj Ovas�n�n bir uzant�s� �eklindedir. Orta Tarai Sival�k ile Mahabharat Lekh Da� Silsileleri aras�nda yer al�r. Bu b�lgenin en �nemli �zelli�i; batakl�klar�n, tepelerin ve vadilerin bol miktarda mevcut olmas�d�r. �lkenin % 65�ini te�kil eden Da�l�k B�lge ise Mahabharat Lekh ile Himalayalar aras�ndad�r.

B�y�k Himalaya Da�lar�, Nepal�in kuzey s�n�r� boyunca, 7600 metrenin �st�nde y�ksekli�e sahip, 23 zirve ile �lkeyi kuzeye kar�� �rter. Bu zirvelerin i�inde en �nemlisi 8.848 m ile d�nyan�n en y�ksek noktas� olan Everest Tepesidir. Ayr�ca Lhotse, Makdu, Cho Oyu, Manasulu, Annapurna ve Dhaulagiri di�er �nemli zirveleridir.

Do�udan bat�ya uzanan �lke da� silsilesini, kuzeyden g�neye kesen �� b�y�k nehir sistemi vard�r. Kamali, Sapt Gandaki ve Sapt Kasi. Her ��� de Tibet�ten do�an nehirler, Nepal i�in ekonomik ve stratejik a��lardan �ok �nemlidir.

�klim

Nepal iklimi, y�ksekli�e ba�l� olarak de�i�iklikler g�sterir. Y�kseklere ��k�ld�k�a iklim daha sertle�mektedir. Katmandu civar�nda yazlar� s�cak olup, k��lar� so�uk ve sert olmaktad�r. Tarai ve merkezdeki da�l�k b�lgelerde de yaz aylar� olduk�a s�cak ge�mektedir.

�lkenin do�usu ve bat� kenar� muson r�zgarlar�n�n etkisinde, �zellikle yaz aylar�nda bol ya��� almaktad�r. Y�ll�k ya��� miktar� Tarai b�lgesinde yakla��k 2500-3800 mm kadar olurken, Bat� tepeler b�lgesinde bu rakam 1200-1900 milimetreye kadar d��mektedir. �lkenin en s�cak b�lgesi olan Tarai�de bazan 54�C�ye kadar ��kabilen anormal s�cakl�klara da rastlanabilmektedir.

Tabii Kaynaklar

�lkenin g�neyini meydana getiren Tarai b�lgesi, geni� ovalar ve tar�m sahalar� y�n�nden zengin olup, yemye�il bir bitki �rt�s�ne sahiptir. Ayn� zamanda b�lgedeki batakl�klar�n s�k oldu�u yerlerde fil, kaplan, y�rt�c� ku�lar ve gergedana bol miktarda rastlan�r. Tibet�ten do�an ve �lke da�lar�n� kuzeyden g�neye keserek, �lkeyi �� b�lgeye ay�ran �� b�y�k nehir, en �nemli tabii kaynaklard�r. Bu �� nehrin sulad��� b�lgeler ve �lkenin do�u ve bat� kesimleri verimli ovalara ve ye�il bir bitki �rt�s�ne sahiptir.

N�fus ve Sosyal Hayat

Nepal�in etnik yap�s�n�n b�y�k bir b�l�m�n� Mo�ollar ve Hint-Avrupa grubu insanlar meydana getirir. Konum itibariyle Tibet ve Hindistan aras�nda bulunmas�, bu b�lgelerden gelen g��lerin, Nepal topraklar�nda son bulmas�na sebep olmu�tur.

Mevcut kabile ve kast sistemi sebebiyle insanlar, k���k topluluklar halindedir. Bu k���k b�l�nmeler Nepal�in sosyal ve politik hayat�nda �ok �nemli olmaktad�rlar. En etkili grup, Hint k�kenli Brehmenlerdir. Yakla��k 19.795.000 civar�ndaki n�f�sun % 40�� Hintlidir. �kinci b�y�k topluluk, Nepal�in en eski yerlileri olarak bilinen Nevarlard�r. Tibet ve Mo�ol k�kenli Kiranti, Magar, Grung ve Serpa kabileleri de ���nc� b�y�k etnik topluluk olarak kabul edilebilir.

Nepalin dil problemi, olduk�a fazla dilin olmas�yla kalmay�p, bu dillerin ayr� ayr� dil ailelerinden gelmesiyle daha �ok kar���r. Resmi dil olan Nepalce, Hint-Avrupa dil ailesinin, Hint-�ran kolundan gelmektedir. Halk�n yar�s�ndan fazlas� bu dili konu�ur. Okur-yazar oran� % 50�dir. E�itim seviyesi olduk�a d���kt�r. N�f�sun b�y�k bir b�l�m� Hinduizm taraftar�d�r. Toplam n�f�sun % 5�e yak�n bir b�l�m� Budisttir. M�sl�manlar�n say�s� 500.000 civar�ndad�r.

Siyasi Hayat

Nepal, b�t�n g�c�n kralda topland��� bir Hindu monar�i idaresine sahiptir. 1846 ile 1951 y�llar� aras�nda bu g��, Rana ailesinin eline ge�en ba�bakanl��a verilmi�tir. 1959 y�l� genel se�imlerinde Nepal Kongre Partisi b�y�k bir �st�nl�kle se�imi kazanarak, h�k�meti kurmu�tur. Nepal, anayasal monar�i idaresine sahiptir. Kral, hem devlet hem de h�k�met ba�kan�d�r. 1962 Anayasas�na g�re icra (y�r�tme) g�c�, kralda ve Bakanlar Kurulundad�r. Bakanlar Kurulu ve Ba�bakan, Milli Panchayat (Meclis)�ten se�ilir. Panchayat hem se�ilmi� hem de tayin edilmi� 125 �yeli bir meclistir. Siyasi partiler mevcut olmay�p, kanun yapma g�c� meclise aittir. 1959 se�imlerinden sonra h�k�met ba�kanl���, ba�bakana verilmi�tir.

1991�den sonra �ok partili sisteme ge�ilmi�tir. Lokal idaresi 14 b�lgeye ve 75 il�e ayr�lm�� olan Nepal, Birle�mi� Milletler �yesidir.

Ekonomi

Yakla��k olarak halk�n % 90�n� tar�mla u�ra��r. Toplam arazinin % 30�u tar�ma elveri�lidir. En �nemli �r�nler; pirin�, m�s�r, dar�, bu�day, �ekerkam���, t�t�n, j�t, meyve ve sebzedir. �ift�ilik ve ormanc�l�k halk�n u�ra�t��� di�er iki �nemli aland�r. �lkedeki mevcut, b�y�k �l��deki ormanlar ve stepler, �nemli ekonomik kaynaklard�r.

Nepal, zengin mika cevherinden ba�ka, bak�r, kobalt, linyit, demir ve kuartz ��kar�r. Fakat �lkenin ula��m imkanlar�n�n zay�f olmas�ndan dolay�, bu madenlerden ve akarsulardan tam olarak faydalan�lamamaktad�r.

Nepal para birimi, Rupi (Rupee)�dir. �lke, ticaretini daha �ok Hindistan, Japonya ve Almanya ile yapar. Ki�i ba��na d��en milli gelir 170 dolar civar�d�r.

Turizm Nepal i�in �ok b�y�k gelir kayna�� te�kil etmektedir. Ayr�ca metal i��ilik ve a�a� i�leri �nemlidir. �lke end�strisi, cam e�ya, ka��t, kimyevi maddeler, �imento ve ��mlek alanlar�nda geli�mi�tir.

�lkede ula��m kara, demir ve havayollar�yla sa�lan�r. Karayollar�n�n uzunlu�u 7007 km olup ancak yar�s�na yak�n k�sm� asfaltt�r. Demiryollar�n�n uzunlu�u 53 km olup, �ok azd�r.