Glycoside tim

Cây Adonis vernalis tại Vườn Bách thảo, Viên, Áo. Loài này chứa glycoside tim, tập trung chủ yếu ở phần trên mặt đất (thân, lá, hoa)

Glycoside tim là nhóm các steroid có hoạt tính ở tim, chia sẻ cấu trúc vòng aglycon và có tác động tăng co sợi cơ và ảnh hưởng điện sinh lý.

Nguồn gốc

Các glycoside được chiết xuất từ các cây:

• Strophanthus: ouabain
• Digitalis lanata và Digitalis purpurea: digoxin, digitoxin
• Scilla maritima: proscillaridin A

Phân loại

Glycoside tim được phân loại chủ yếu theo cấu trúc vòng lactone gắn tại vị trí C17 của phần aglycon steroid, gồm hai nhóm: cardenolide và bufadienolide. Cardenolide có vòng lactone không bão hòa năm cạnh (γ-lactone) và bao gồm các glycosid từ chi Digitalis như digoxin, digitoxin cũng như ouabain từ Strophanthus; bufadienolide có vòng lactone sáu cạnh không bão hòa kép (α-pyrone), chủ yếu có nguồn gốc từ động vật như độc cóc. Ngoài ra, trong thực hành lâm sàng có thể phân loại theo nguồn gốc dược liệu - digitalis, strophanthus, scillaren, oleandrin - hoặc theo thuốc sử dụng, trong đó digoxin là đại diện quan trọng nhất.

Cơ chế tác dụng

Tác dụng chính của glycoside tim là làm giảm vận chuyển natri ra khỏi tế bào tim bằng cách ức chế men Na⁺/K⁺-ATPase (bơm natri–kali). Sự tích tụ natri dẫn đến tăng nồng độ ion calci nội bào do trao đổi Na⁺/Ca²⁺. Điều này gây ra tác dụng làm tăng tính co bóp sợi cơ tim (inotrope dương tính) của glycoside tim. Bên cạnh đó, tác dụng chống rối loạn nhịp của các thuốc này có được là do tăng cường sự ức chế của thần kinh lang thang lên tính tự động của nút xoang và dẫn truyền nút nhĩ thất. Ở nồng độ cao, glycoside tim làm tăng tính tự động cơ tim do gây quá tải calci nội bào.

Ba tác động chính của glycoside tim là:

• Tác động tăng co bóp cơ tim.
• Giảm nhịp thất trong rung nhĩ hay cuồng động nhĩ, bằng cách giảm dẫn truyền nhĩ thất. Tác động này bị giảm bớt khi vận động do giảm trương lực thần kinh lang thang.
• Tăng tính tự động cơ tim ở nồng độ cao (độc tính), hay ở nồng độ 'điều trị' nếu có mặt các yếu tố khác như hạ kali máu.