Vener

Vener

Vener (latin.: Venus) om kahtenz' planet Päiväižespäi lugeden Päiväižen sistemas, Maižen gruppan planet. Astronomine znam om ♀. Matk Veneraspäi Päiväižhesai om läz 108,208,000 kilometrid.

Nimitused

Rahvahidenkeskeine nimituz om anttud amuižgrekan armastusen Venera-jumalnaižen mödhe.

Veneral om toižid nimid vepsänkel'žes literaturas: Ehttähtaz, Homendeztähtaz da Zor'atähtaz.

Ümbrikirjutand

Planet punose ümbri Päiväižes da tegeb kogonaižen punondan 224,7 maižes päiväs. Tegeb pindan täut pörut ičeze värtmudes ümbri 243 maižes päiväs, pöruse vastčuraduses Päiväižen sisteman toižihe planetoihe kacten. Veneran radius om 6052 km (Man 95 %), mass — 4,87⋅10²⁴ kg (Man 81,5 %), keskmäine ninevuz — 5,24 g/sm³, joudjan lanktendan pigustuz ekvatoral — 8,87 m/s² (0,904 g). Matkad Mahasai om 38..261 mln kilometrid.

Planet om Man taivhan koumanz' objekt vauktusen mödhe Päiväižen i Kun jäl'ghe. Veneran loštabuz sase −4,6^m-surudehesai, sen vauktuz sädab erazvuiččid kuvahaižid Man pindal, voib nähta planetad päiväl-ki erasti.

Sanged atmosfer kogoneb hil'muiktuzgazaspäi päpaloin (enamba 96 %). Atmosferan painuz Veneran pindal om 92 kerdha lujemb mi Man pindal, ani kuti painuz sen valdmeres 900 m süvüdel. Hil'muiktuzgaz om üläkritižeks nozoludeks planetan pindanno suren painuden tagut. Veneran pindan keskmäine lämuz om kaikiš korktemb sisteman planetoiden keskes — 735 K (462 C°), sidä kesken korktemb mi Merkurijal, kazmuzhonuzeffektan taguiči. Pil'viden sanged šoid kogoneb rikmuiktusespäi, i Veneran pindan ezmäine tarkoiged kart om tehtud vaiše vl 1991 «Magellan»-kosmosapparatal planetan orbitalpäi radiolokacijan abul. Planetan soravad arvoimižed jügenzoittas tedoidusid avtomatižiden apparatoiden abul eskai.

Kaimdajad

Veneral ei ole londuseližid kaimdajid, no kvazikaimdai om olmas — 2002 VE₆₈-asteroid, kudamb om lujas läheline planetannoks. Aigemba tedomehed kacuiba todestada niiden olendad.

Tedoidused

Kahtenden voz'tuhan EME augotišes Vener kändihe ezmäižeks planetaks, kudamban likund taivhadme oli homaitud. Kut lähembaine Mannoks planet, Vener oli päižeks metoks aigaližiden planetoidenkeskeižiden tedoidusiden täht. Se planet om ezmäine, kudamban ümbrištonnoks kosmosapparat tuli («Mariner-2» vl 1962), i kudamban pindale ištutand tegihe («Venera-7» vl 1970). Veneran atmosfer om läbinägui decimetrižile lainhile, niiden abul planetan reljef oli-ki tedoitud.

Om projektoid koverikahambiden-ki tegendoiden todenzoitmižes Veneran pindal, sidä kesken planetlikkuimiden kävutandanke, no jügedad arvoimižed planetan pindal telustadas niile, tarbhaitas uzid da odvembid materialoid.