Kontent qismiga oʻtish

Shahrisabz

Vikipediya, erkin ensiklopediya
Shahrisabz
Viloyat boʻysunuvidagi shahar
Shahrisabz is located in Uzbekistan
Shahrisabz
Shahrisabz
Shahrisabz (Uzbekistan)
39°03′00″N 66°50′00″E
Mamlakat Oʻzbekiston
Viloyat Qashqadaryo viloyati
Avvalgi nomi Kesh
Rasmiy til oʻzbek tili[1]
Boshqaruv
• Turi Shahar hokimligi[2]
• Hokim Sherzod Boʻriyev[3]
Aholisi
2026-yil 1-yanvar 152 700[4]
Vaqt mintaqasi UTC+5
Kodlar
Telefon kodi +998 75[2]
Pochta indeksi 181300[5]
Avtomobil kodi 70–74[6]
Mukofoti
Amir Temur ordeni
Amir Temur ordeni (1996)[7]
Rasmiy sayt Shahrisabz shahar hokimligi
UNESCO Jahon merosi
Obyekt nomi Shahrisabz tarixiy markazi[8]
Mezonlari (iii), (iv)
Roʻyxatga kiritilgan 2000
Obyekt raqami 885
Xavf ostidagi meros 2016-yildan
Obyekt maydoni 240 ga
Bufer hududi 82 ga

Shahrisabz — Oʻzbekistonning Qashqadaryo viloyatidagi viloyat boʻysunuvidagi shahar.[2] Qadimgi nomi — Kesh. Shahar tarixi Amir Temur va Temuriylar bilan bogʻliq.[9] Tarixiy markazi 2000-yilda UNESCOning Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.[8]

Maʼmuriy maqomi va rasmiy axborot

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Shahrisabz 2017-yilda viloyat boʻysunuvidagi shaharlar turkumiga kiritilgan. Shahar hokimligi Prezidentning 2017-yil 11-iyuldagi PQ-3124-son qaroriga muvofiq tashkil etilgan.[10]

Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organi — Shahrisabz shahar hokimligi. Uning rasmiy veb-sayti: gov.uz/oz/shakhrisabzgov. Saytda hokimlik faoliyati, yangiliklar va murojaatlarga oid rasmiy maʼlumotlar eʼlon qilinadi.[2]

Geografiyasi va nomi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Shahrisabz Qashqadaryoning yuqori oqimi vodiysida joylashgan. Tarixiy Kesh vohasi janubiy Sugʻdning markazlaridan biri boʻlgan.[9] Milliy turizm portalida shaharning Samarqanddan masofasi taxminan 80 kilometr deb koʻrsatilgan. „Shahrisabz“ nomi fors tilida „yashil shahar“ maʼnosini anglatadi.[11]

Aholisi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Milliy statistika qoʻmitasi maʼlumotlariga koʻra, 2026-yil 1-yanvarda Shahrisabz shahrining doimiy aholisi 152,7 ming kishini tashkil etgan. Quyidagi jadvalda shahar aholisi keltirilgan; bu koʻrsatkichlar Shahrisabz tumaniga tegishli emas.[4]

Doimiy aholi soni, yil boshiga
YilAholi, ming kishi
2022142,7
2023144,8
2024147,2
2025150,1
2026152,7

Tarixi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Kesh va Temuriylar davri

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Kesh qadimgi va oʻrta asrlardagi Sugʻdning muhim markazlaridan boʻlgan. Hozirgi Shahrisabz oʻrnidagi manzilgoh XII asrdan qayd etiladi. Amir Temur uni yozgi qarorgohiga aylantirib, mudofaa devorlari va yirik inshootlar qurdirgan. Keyingi asrlarda shahar mahalliy beklar tomonidan Buxoroga turli darajada qaram holda boshqarilgan. 1870-yilda rus qoʻshinlari tomonidan egallangan.[9]

Mustaqillik davri

[tahrir | manbasini tahrirlash]

2002-yil 29-martda Vazirlar Mahkamasining shaharning 2700 yilligini nishonlashga tayyorgarlik haqidagi 102-son qarori qabul qilingan.[12] Shahar hokimligining 2026-yil 18-oktabrdagi xabarida Shahrisabz shahri kuni va shaharga „Amir Temur“ ordeni topshirilganining 30 yilligi nishonlangani qayd etilgan.[7]

Meʼmoriy yodgorliklari

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Shaharning asosiy yodgorliklari qatoriga Oqsaroy, Dor ussiyodat va Dorut Tilovat majmualari hamda Koʻk Gumbaz masjidi kiradi.[13]

YodgorlikTarixiy tavsifi
OqsaroyAmir Temur qurdirgan saroy. Qurilishi 1380-yilda boshlangan; yirik kirish peshtoqining qoldiqlari saqlangan.[8] Bezaklarida geometrik naqshlar va mozaika ishlatilgan.[14]
Dor ussiyodatHukmdorlar oilasi dafn etilishi uchun moʻljallangan majmua. Tarkibida maqbaralar va diniy inshootlar boʻlgan.[8]
Dorut TilovatShamsiddin Kulol maqbarasi, Gumbazi Sayidon va Koʻk Gumbaz masjidi bilan bogʻliq yodgorlik majmuasi.[15]
Koʻk Gumbaz masjidiUlugʻbek davrida, 1435-yilda qurilgan masjid; Dorut Tilovat majmuasiga kiradi.[15][14]
Gumbazi SayidonUlugʻbek buyrugʻi bilan 1437–1438-yillarda qurilgan maqbara.[15]
ChorsuIkki asosiy koʻcha kesishgan joydagi sakkiz qirrali, markaziy gumbazli yopiq savdo inshooti.[8]

Jahon merosi va muhofaza holati

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Shahrisabz tarixiy markazi UNESCOning 885-raqamli Jahon merosi obyekti boʻlib, 2000-yilda (iii) va (iv) mezonlari asosida roʻyxatga olingan. Obyekt maydoni 240 gektar, bufer hududi 82 gektar.[8]

2016-yil 13-iyulda tarixiy markaz Xavf ostidagi Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan. UNESCO bu qarorni turistik infratuzilmaning haddan tashqari rivojlantirilishi va tarixiy mahallalar qiyofasining oʻzgarishi bilan izohlagan.[16] Jahon merosi qoʻmitasining 2026-yilgi 48 COM 7A.26 qarori ushbu maqomni saqlab qolgan. Qarorda muhofaza, restavratsiya va boshqaruv rejalarini takomillashtirish, shuningdek obyekt chegaralarini oʻzgartirish boʻyicha hujjatlarni tayyorlash masalalari qayd etilgan.[17]

Madaniyati va turizm

[tahrir | manbasini tahrirlash]

2018-yil 6-sentabrda Shahrisabzda birinchi Xalqaro maqom sanʼati anjumanining ochilish marosimi oʻtkazilgan. Oqsaroy maydonida milliy cholgʻular, liboslar, hunarmandchilik buyumlari va sanʼat asarlariga bagʻishlangan koʻrgazmalar tashkil etilgan.[18] Shahrisabz 2024-yilda Iqtisodiy hamkorlik tashkilotining turizm poytaxti boʻlgan.[19]

Turizm qoʻmitasining 2026-yil avgustda eʼlon qilgan toʻrt kunlik Qashqadaryo yoʻnalishida dastlabki ikki kun Shahrisabz tarixiy markazi, Oqsaroy, Dor ussiyodat, Dorut Tilovat va Koʻk Gumbaz bilan tanishishga ajratilgan; keyingi kunlar Miraki va togʻli hududlarga bagʻishlangan. Yoʻnalishda hunarmandchilik ustaxonalari va mahalliy taomlar ham tilga olingan. Miraki shahar tarixiy markazidan alohida manzil sifatida keltiriladi.[13]


Jahon hunarmandchilik shahri

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Oʻzbekiston Turizm qoʻmitasining 2026-yil 16-avgustdagi xabariga koʻra, Shahrisabz kashtachilik yoʻnalishida „Jahon hunarmandchilik shahri“ xalqaro maqomiga sazovor boʻlgan. Bu haqda „IROQI“ xalqaro kashtachilik festivalining yakuniy marosimida Butunjahon hunarmandlar kengashi prezidenti Saʼad Al-Qaddumi eʼlon qilgan. Maqom shaharning iroqi kashtachiligi anʼanalari bilan bogʻliq boʻlib, uni tasdiqlovchi sertifikat shahar hokimiga topshirilgan[20].

IHTning 2024-yilgi turizm poytaxti

[tahrir | manbasini tahrirlash]

2022-yil dekabrda Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti turizm vazirlarining IV yigʻilishi yakunlariga koʻra, Shahrisabz tashkilotning 2024-yilgi turizm poytaxti etib tasdiqlangan. Gazeta.uz xabarida qaror shaharning tarixiy-madaniy merosi, Ipak yoʻlidagi oʻrni va barqaror turizm salohiyatini hisobga olgan holda qabul qilingani qayd etilgan. Xabarda infratuzilma, ekoturizm, etnoturizm va madaniy tadbirlarni rivojlantirish dasturi rejalashtirilgani bildirilgan.[21]

Transport

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Shaharda aeroport mavjud. 2025-yil 26-martda uchish-qoʻnish yoʻlagi taʼmiridan keyin yoʻlovchi reyslarini qabul qilish qayta boshlangan.[22]

2026-yil 25-sentabrda shahar transport tizimini rivojlantirish bosh rejasi boʻyicha takliflar taqdim etilgan. Viloyat hokimligi xabarida umumiy uzunligi 84,49 kilometr boʻlgan oltita yangi jamoat transporti yoʻnalishini tashkil etish taklifi qayd etilgan. Bu maʼlumot amaldagi qatnov jadvali emas, rejalashtirish bosqichidagi taklifdir.[23]

Iqtisodiyot va shahar infratuzilmasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Shahar hokimligining 2026-yil 26-oktabrdagi xabariga koʻra, „Lazzat Pishloq“ MCHJda sut mahsulotlari ishlab chiqarishni kengaytirish boʻyicha 10 million AQSH dollarilik loyiha amalga oshirilmoqda. Uning doirasida 100 ta yangi ish oʻrni yaratish rejalashtirilgan.[24]

2026-yil 15-oktabrdagi rasmiy xabarda toʻqqizta mahallada uylar atrofidagi hududlarni obodonlashtirish ishlari yoritilgan. Loyiha doirasida toʻqqizta bolalar oʻyingohi, uchta umumiy foydalanish hojatxonasi, 4 968 metr sugʻorish tarmogʻi va 7 000 kvadrat metr beton piyodalar yoʻlagi barpo etish rejalashtirilgani bildirilgan.[25]

Galereya

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ „Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, 4-modda“. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. Qaraldi: 2026-yil 27-oktyabr.
  2. 1 2 3 4 „Shahrisabz shahar hokimligi haqida“. Shahrisabz shahar hokimligi (2026-yil 23-oktyabr). Qaraldi: 2026-yil 27-oktyabr.
  3. ↑ „Rahbariyat — Boʻriyev Sherzod Ahadovich, Shahrisabz shahar hokimi“. Shahrisabz shahar hokimligi. Qaraldi: 2026-yil 28-oktyabr.
  4. 1 2 „Doimiy aholi soni (jami), 2.01.02.0001“. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi (2026-yil 22-aprel). Qaraldi: 2026-yil 27-oktyabr.
  5. ↑ „Hududiy boʻlimlar — Shahrisabz shahar statistika boʻlimi“. Qashqadaryo viloyati statistika boshqarmasi. Qaraldi: 2026-yil 27-oktyabr.
  6. ↑ „Avtomobil davlat raqamining hududiy kodlari“. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi. Qaraldi: 2026-yil 27-oktyabr.
  7. 1 2 „18-oktabr — Shahrisabz shahri kuni“. Shahrisabz shahar hokimligi (2026-yil 18-oktyabr). Qaraldi: 2026-yil 27-oktyabr.
  8. 1 2 3 4 5 6 „Historic Centre of Shakhrisyabz“. UNESCO World Heritage Centre. Qaraldi: 2026-yil 27-oktyabr.
  9. 1 2 3 „KEŠ — Pavel Lurje“. Encyclopaedia Iranica (2023-yil 17-aprel). Qaraldi: 2026-yil 27-oktyabr.
  10. ↑ „Xorazm viloyatining Xiva shahri va Qashqadaryo viloyatining Shahrisabz shahri hokimliklarini tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida (PQ-3124)“. Lex.uz (2017-yil 11-iyul). Qaraldi: 2026-yil 27-oktyabr.
  11. ↑ „Shahrisabz“. Uzbekistan Travel. Qaraldi: 2026-yil 27-oktyabr.
  12. ↑ „Shahrisabz shahrining 2700 yilligini nishonlashga tayyorgarlik koʻrish toʻgʻrisida (102-son)“. Lex.uz (2002-yil 29-mart). Qaraldi: 2026-yil 27-oktyabr.
  13. 1 2 „Shahrisabzdan Mirakigacha: Qashqadaryoni kashf etuvchi to‘rt kunlik marshrut“. Oʻzbekiston Respublikasi Turizm qoʻmitasi (2026-yil 26-avgust). Qaraldi: 2026-yil 27-oktyabr.
  14. 1 2 „Shahrisabzning tarixiy markazi“. Uzbekistan Travel. Qaraldi: 2026-yil 27-oktyabr.
  15. 1 2 3 „Dorut Tilovat majmuasi – Muqaddas qur’on o‘qiladigan joy“. Uzbekistan Travel. Qaraldi: 2026-yil 27-oktyabr.
  16. ↑ „Historic Centre of Shakhrisyabz, Uzbekistan, added to List of World Heritage in Danger“. UNESCO World Heritage Centre (2016-yil 13-iyul). Qaraldi: 2026-yil 27-oktyabr.
  17. ↑ „Decision 48 COM 7A.26: Historic Centre of Shakhrisyabz“. UNESCO World Heritage Centre (2026). Qaraldi: 2026-yil 27-oktyabr.
  18. ↑ „Начался Международный фестиваль искусства макома“. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti (2018-yil 6-sentyabr). Qaraldi: 2026-yil 27-oktyabr.
  19. ↑ „IHT turizm poytaxti — Shahrisabzda eko va etnoturizm rivojlanayotganligi ta’kidlandi“. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya vazirligi (2024-yil 1-may). Qaraldi: 2026-yil 27-oktyabr.
  20. ↑ „Shahrisabz shahriga «Jahon hunarmandchilik shahri» xalqaro maqomi berildi“. Oʻzbekiston Respublikasi Turizm qoʻmitasi (2026-yil 16-avgust). Qaraldi: 2026-yil 27-oktyabr.
  21. ↑ „Shahrisabz Iqtisodiy hamkorlik tashkilotining 2024-yilgi turizm poytaxti deb e’lon qilindi“. Gazeta.uz (2022-yil 17-dekabr). Qaraldi: 2026-yil 27-oktyabr.
  22. ↑ „Аэропорт Шахрисабза заработал вновь после двух недель перерыва“. Spot (2025-yil 26-mart). Qaraldi: 2026-yil 27-oktyabr.
  23. ↑ „Shahrisabz shahri transport tizimini rivojlantirish bo‘yicha takliflar taqdim etildi“. Qashqadaryo viloyati hokimligi (2026-yil 25-sentyabr). Qaraldi: 2026-yil 27-oktyabr.
  24. ↑ „Shahrisabzda sut mahsulotlari ishlab chiqarish kengaytiriladi“. Shahrisabz shahar hokimligi (2026-yil 26-oktyabr). Qaraldi: 2026-yil 27-oktyabr.
  25. ↑ „Prezident qarori ijrosi: Shahrisabzda obodonlashtirish ishlari davom etmoqda“. Shahrisabz shahar hokimligi (2026-yil 15-oktyabr). Qaraldi: 2026-yil 27-oktyabr.

Tashqi havolalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
"https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Shahrisabz&oldid=6322136" dan olindi