-
1 DARE
v- D30 —darle (тж. darne; darla a qd; darne tante)
- D31 —- D32 —darla con...
- D33 —dare di...
- D34 —darsi di...
- D35 —- D36 —— см. -A29— см. -A48darsi dell'accetta nelle gambe (тж. darsi l'accetta sui piedi)
— см. - P1642— см. -A147— см. -A148— см. -A275dare (или darsi, darla) addosso a...
— см. -A287— см. -A300dare adito a qd di (+ inf.)
— см. -A301— см. -A308— см. -A375— см. -A399dare le ali (тж. dare ala)
— см. -A417— см. - A417a— см. -A443— см. - M574— см. -A694— см. -A785— см. -A786— см. -A787— см. -A788— см. -A817— см. -A789— см. -A988 b) c)dare (l')aria a...
— см. -A1040dare l'aria a...
— см. -A1066darsi l'aria di...
— см. -A1067darsi aria (или arie; тж. darsi delle arie; darsi aria d'importanza)
— см. -A1068— см. -A1101— см. -A1102— см. -A1146— см. -A1184— см. -A1249— см. -A1308— см. -A1309— см. -A1319— см. -A1338— см. -A1383— см. -A1393— см. - B25— см. - B80— см. - B81— см. - B144— см. - B185— см. - B206— см. - B297— см. - O9— см. - P2556— см. - U61dare di becco a...
— см. - B393— см. - B394— см. - B409— см. - F189— см. - T207— см. - V722— см. - B542— см. - B555— см. - B557— см. - B570— см. - B597— см. - B603— см. - B638— см. - B677— см. - B697— см. - B1053— см. - B1114— см. - B1125— см. - B1162— см. - B1163— см. - B1168— см. - B1164— см. - R257— см. - I85— см. - B1223— см. - B1238— см. - B1297— см. - B1299— см. - B1363— см. - B1380— см. - B1446— см. - F1122— см. - G482— см. - M575— см. - O261— см. - P8— см. - P514— см. - P515— см. - P726— см. - P2314— см. - T207— см. - U244— см. - V296— см. - V844— см. - B1480— см. - B1483dare la caccia a...
— см. - C16— см. - C20— см. - C76— см. - C81— см. - C94— см. - C123— см. -A1041— см. - C124— см. - C125— см. - C126— см. - C126— см. - C160— см. - C204non dare i calzoni alla moglie
— см. - C241— см. - C248— см. - R59— см. - C449— см. - C450— см. - C451— см. - C452— см. - C584— см. - C598dare una capata in... (или a...)
— см. - C619dare una capatina in... (или a...)
— см. - C621— см. - C639— см. - C747— см. - C739dare (il или di, del) capo in...
— см. - C748— см. - C749— см. - C750— см. - C751— см. - C870dare la carica con la chiavetta
— см. - C917dare il carico (или in carico)
— см. - C921— см. - C921a— см. - C957— см. - C1034— см. - C1071— см. - C1275— см. - C1280— см. - C1285— см. - C1297— см. - V844— см. - C1306— см. - C1307— см. - C1360— см. - C1406— см. - C1453— см. - C1464— см. - C1488— см. - F53— см. - C1586— см. - C1587dare il cervello a rimpedulare
— см. - C1588— см. - C1684— см. - C1701— см. - C1781— см. - C1783dare cibo a...
— см. - C1797— см. - C1934— см. - C2086— см. - C2109— см. - C2105— см. - C2186— см. - C2187— см. - C2200— см. - C2253— см. - C2254— см. - C2224— см. - C2255— см. - C2256— см. - C2237— см. - C2241— см. - C2311— см. - C2411— см. - C2486— см. - C2498— см. - C2529dare conto buono [cattivo] di sé
— см. - C2530— см. - C2581— см. - C2587— см. - C2606— см. - C2615dare corda a...
— см. - C2645— см. - C2646— см. - C2695— см. - C2696— см. - C2738— см. - C2746— см. - C2732— см. - C2747dare la corsa a...
— см. - C2799dare una corsa a...
— см. - C2800dare corso a...
— см. - C2812dare un corso a...
— см. - C2813— см. - C2892— см. - C2985— см. - C3008— см. - C3009— см. - C3018— см. - C3019dar credito a...
— см. - C3025— см. - C3033dare la croce addosso a... (или contro.., dietro.., sopra...)
— см. - C3085— см. - C3107— см. - C3108— см. - B729— см. - C3245— см. - C3245a— см. - C3246dare il cuore in deposito a qd
— см. - C3247— см. -A1319— см. - D165— см. - D166— см. - D167— см. - D169— см. - D168darci (или dare, darla) dentro
— см. - D218— см. - D219dare la derrata e il soprassello
— см. - D239— см. - D260— см. - D331— см. - D391— см. - D446— см. - D260— см. - D551— см. - D582— см. - D583— см. - D590— см. - D615darsi del (или un, il) dito nell'occhio
— см. - D672— см. - D730— см. - D731— см. - D740— см. - D750— см. - D846— см. - D856— см. - D857— см. - D882— см. - C128— см. - B697dare eccezione a...
— см. - E11— см. - E28— см. - E29dare l'erba (cassia или quassia)
— см. - E98— см. - E89— см. - E148— см. - E166dare (l')esca a...
— см. - E177— см. - E178— см. - E194— см. - E204— см. - E218— см. - R254— см. - F80— см. - F98— см. - F109— см. - F114dare nel fango come nella mota
— см. - F151— см. - F189— см. - F189a— см. - F226— см. - F234— см. - F308— см. - F329— см. - F364dare un fermo a...
— см. - F415dare il fermo a...
— см. - F416— см. - F420— см. - F478— см. - F541— см. - F546— см. - F583— см. - F584— см. - F585— см. - F567— см. - F586— см. - F626— см. - F661— см. - F713— см. - F772— см. - F773— см. - F850— см. - F857— см. - F861— см. - F935— см. - F1010dare fondo a...
— см. - F1011— см. - F1122— см. - F1229— см. - F1259— см. - F1263— см. - F1287dare di frego a...
— см. - F1289— см. - F1318dare di fronte in...
— см. - F1358— см. - F1399— см. - F1400— см. - F1387— см. - F1443— см. - F1468— см. - F1508— см. - F1509— см. - F1510— см. - F1511— см. - F1512— см. - F1513— см. - F1514— см. - F1516— см. - F1561— см. - F1555— см. - F1582— см. - I85— см. - G148— см. - G146— см. - G147— см. - G192— см. - G197— см. - G200— см. - G208— см. - G218— см. - G264— см. - G330— см. - G347— см. - G372— см. - G373— см. - G437— см. - G648— см. - G659— см. - G679— см. -A58— см. - G1211a— см. - P1376— см. - R495— см. - G1049— см. - G1166— см. - I19— см. - I35— см. - I50— см. - I144— см. - I157— см. - I158— см. - I159— см. - I169— см. - I172— см. - I182— см. - I208— см. - I222— см. - I284— см. - I323— см. - I327— см. - I332non darsela per intesa (тж. non darsene per inteso)
— см. - I347— см. - I355— см. - I387— см. - L1— см. - L47— см. - L74— см. - L251dare legnate da ciechi (или orbi, olio santo)
— см. - L344— см. - L360dare leva su...
— см. - L507— см. - L523dare libero corso a...
— см. - C2814— см. - L580— см. - L669a— см. - L816— см. - L817— см. - L820— см. - L947dar luogo a...
— см. - L979— см. - L980— см. - N100— см. - M14— см. - O601— см. - M150— см. - M162— см. - G482— см. - M332— см. - M333— см. - M189— см. - M1227— см. - P727— см. - M353— см. - M359— см. - C452dare (della) mano (тж. dare delle mani) a (или in, su, addosso a) qc
— см. - M576— см. - M577— см. - M578— см. - M579— см. - M580— см. - B697— см. - M581— см. - M582— см. - M583— см. - M584— см. - G624darsi del martello nelle unghie
— см. - M869— см. - M968— см. - M982— см. - M1060— см. - M1135— см. - M1136— см. - M1341— см. - M1342dargli nel mezzo a...
— см. - M1343— см. - M1532— см. - M1579— см. - M1658— см. - M1700— см. - M1778— см. - M1840— см. - M1843— см. - M1928— см. - M1929— см. - M1961— см. - M1962— см. - M1963— см. - M1994— см. - M2039— см. - M2070— см. - M2071— см. - M2089— см. - M2110dar un motto di...
— см. - M2119— см. - M2140— см. - M2206— см. - M2251dare nel naso in...
— см. - N43— см. - N45— см. - N46— см. - N47— см. - N87— см. - B704— см. - N231— см. - N242— см. - N514— см. - O717— см. - N585— см. - N586— см. - O25— см. - O143dare i suoi occhi per...
— см. - O144— см. - O145dare nell'occhio (или all'occhio, negli occhi)
— см. - O146— см. - O147— см. - O269— см. - O289— см. - O335— см. - O376— см. - C85dare orecchi (или orecchio) a qc
— см. - O547— см. - O611— см. - O612— см. - O660— см. - O661— см. - O674— см. - O675— см. - O725— см. - G581— см. - C896— см. - P2— см. - P10— см. - P70— см. - P147dare palla bianca [nera]
— см. - P140— см. - P174— см. - P255— см. - P256— см. - P516— см. - P517— см. - P518— см. - P627— см. - P669— см. - P673— см. - P688— см. - P718— см. - P733— см. - P787— см. - P788— см. - P789— см. - P790— см. - P854— см. - P855— см. - C452— см. - P856dar la patente di..
— см. - P869— см. - P926— см. - P983— см. - P1136darsi pena a...
— см. - P1137darsi pena di...
— см. - P1138— см. - P1171— см. - P1198— см. - P1210— см. - P1211— см. - P1269dar le pere in guardia all'orso
— см. - P1270— см. - P2064— см. - P1312— см. - P1334— см. - P1376— см. - P1425— см. - P1474— см. - P1538— см. - P1644— см. - P1805— см. - P1833— см. - P1864— см. - M430— см. - P2021— см. - P2097— см. - P2155— см. - P2234— см. - P2250— см. - M585— см. - P1032dare il proprio giudizio ai cani
— см. - G733— см. - P2397— см. - P2400— см. - P2519— см. - P2520— см. - P2521— см. - P2522— см. - Q8— см. - Q40— см. - Q61— см. - Q62— см. - M1416— см. - V34— см. - R60— см. - R91— см. - R201— см. - R217— см. - R228— см. - R247— см. - R269— см. - R281— см. - R291— см. - R292— см. - R294— см. - R373— см. - R400— см. - R415— см. - R451— см. - R460— см. - R492— см. - R571— см. - R589— см. - R620— см. - S26— см. - S20dare il sangue a...
— см. - S160— см. - S161— см. - S237— см. - S300— см. - S299— см. - S319— см. - S329— см. - S362— см. - S546— см. - S530dare nel (или in, a) segno
— см. - S581— см. - S582— см. - M1416— см. -A59— см. -A1181— см. - S693— см. - S704— см. - S719— см. - S720— см. - S726— см. - S796— см. - S835— см. - S858— см. - S881— см. - S899— см. - S924— см. - S945— см. - S1097— см. - S1135— см. - S1178— см. - S1179— см. - S1208— см. - S1231— см. - S1255dare le spalle (in faccia a qd)
— см. - S1256— см. - S1288— см. - S1310— см. - S1368— см. - S1382— см. - S1394— см. - S1395— см. - S1440— см. - S1469— см. - S1470— см. - S1491— см. - S1492— см. - S1530— см. - S1542— см. - S1549— см. - S1628— см. - S1746— см. - S1775— см. - S1776— см. - S1794— см. - S1802— см. - S1911— см. - S1927— см. - S1944— см. - S1958dare la stura (a...)
— см. - S1981— см. - S2114— см. - T2dare un taglio (a un discorso)
— см. - T37— см. - D30— см. - T123— см. - T177— см. - T258— см. - T259— см. - T373— см. - T415a— см. - T539— см. - T540— см. - T541— см. - T698— см. - T726— см. - T727— см. - S246— см. - T787— см. - T788— см. - T816dare il tracollo a...
— см. - T817— см. - T888— см. - T901— см. - T902— см. - T908— см. - T912— см. - T916— см. - T917— см. - T922— см. - T923— см. - T939— см. - T945— см. - T970— см. - T685— см. - T727— см. - V612— см. - U40— см. -A276— см. - C2312— см. - C3109— см. - M586— см. - P1033— см. - R254— см. - S659— см. - S1441— см. - S1936— см. - U62— см. - U78— см. - U98— см. - U111— см. - V16— см. - V70darsi (il) vanto di...
— см. - V72— см. - V115— non dare a vedere che...
— см. - V116— см. - V157— см. - V158— см. - V229— см. - M1416— см. - V291— см. - V396— см. - V412— см. - V439— см. - V543— см. - V478— см. - V531— см. - C274— см. - V479— см. - P1475— см. - V594dar(se)la vinta (тж. darsi per vinto)
— см. - V611— см. - V690— см. - V719dare la vita per...
— см. - V720— см. - V721— см. - V722— см. - V845— см. - V846— см. - V947— см. - V948dare (di или la) volta al cervello (тж. dare la volta al canto)
— см. - C1585— см. - Z9— см. - P1642— см. - Z80— см. - Z88accennare coppe (или in coppa) e dare (In) bastoni (тж. accennar coppe или picche e dare denari или spade)
— см. - C2613- D37 —fare che il tordo non dia dietro
— см. - T759— см. -A849— см. - C799— см. - T593stare a quel che dà il convento
— см. - C2590— см. -A528— см. - C441— см. - I126ad albero caduto, dàgli, dagli,
— см. -A454— см. - T293a can che lecca spiedo, non gli dare arrosto
— см. - C477— см. - C937a cattiva vacca Dio dà corte corna
— см. - V7— см. - S65chi mi dà più, io volterò mantello
— см. - M721chi dà retta al cervello degli altri, butta via il suo
— см. - C1620chi giace sì dà pace (тж. il morto giace e il vivo si dà pace; chi muore giace e chi vive или resta si dà pace)
— см. - G422— см. - M1444chi a molti dà terrore, di molti abbia timore
— см. - T464— см. -A1237— см. -A1387— см. - C1985come l'ho avuta, cosi l'ho data
— см. -A1380— см. - C3298i dadi hanno dato i loro numeri
— см. - D11- D40 —dàgli (тж. dàgli, dàgli; dai e dai; dàlli; dàlli, dàlli)
- D41 —dà (или date) da bere al prete, che il chierico ha sete
— см. - P2266— см. - C2134dàgli, dàgli, le cipolle diventan agli
— см. - C1958a dargli un dito, prende (tutta) la mano (тж. dategli un dito, vi prendon la mano; gli dài un dito e si prende la mano; se gli dài un dito, ti prende anche il braccio)
— см. - D711— см. - M41— см. - M1436— см. - M1689darebbe noia alla noia (или all'ombra, all'aria)
— см. - N396— см. - P292- D43 —dàgli, picchia e martella
— см. - R279— см. - S239— см. - D469è come dare l'incenso ai grilli
— см. - I160— см. - P2399— см. - E184mal per chi le dà, peggio per chi le riceve
— см. - M288la matrigna mi dà il pane, e rigna
— см. - M934meglio dar la lana che la pecora
— см. - L120— см. - S536non darebbe un Cristo a baciare
— см. - C3070— см. - F610— см. - P1301non sa donare chi tarda a dare
— см. - D772— см. - M708qual asin dà in parete, tal riceve
— см. -A1245quando la palla balza, ciascun sa darle
— см. - P162— см. - S190sapienza vecchia dà frutto nuovo
— см. - S236il tempo dà (или darà) consiglio
— см. - T322— см. - T350 -
2 MARE
m- M768 —- M769 —- M770 —- M771 —- M772 —- M773 —- M774 —- M775 —- M776 —mare (magno) della vita (тж. mare dell'essere)
- M778 —— см. - M776— см. - F1005- M779 —- M780 —- M782 —— см. - M776- M784 —- M789 —siamo in alto mare, bisogna nuotare
- M790 —— см. - M1602ricco come (или quanto) il mare
— см. - R314— см. - C842— см. - C2228— см. - F1111— см. - F1394— см. - G285— см. - L79— см. - L994— см. - M188— dare il mal di mare
— см. - M189— см. - M826— см. - M1282— см. - P2123regina dei mari (или del mare)
— см. - R182— см. - S771— см. - S1512— см. - D647- M792 —- M794 —per mare e per terra (тж. per terra e per mare)
- M797 —— см. - M1865- M798 —— см. - C1439— см. - V255- M799 —— см. -A148- M801 —— см. - M796- M803 —— см. - M806— см. - C1439portare (l')acqua al mare (тж. portare acqua in fonte)
— см. -A183- M805 —— см. - M800- M807 —- M808 —- M810 —— см. -A197— см. - M1865— см. -A226— см. -A215- M812 —chi è in mare, navica; chi è in terra radica
- M813 —chi ha bevuto tutto il mare, ne può bere una scodella
— см. -A232- M814 —chi va di là dal mare, muta il cielo, ma non muta l'animo
- M816 —com'è grande il mare, è grande la tempesta
donna iraconda, mare senza sponda
— см. - D804è come l'ancora, che sta sempre nel mare e non impara mai a nuotare
— см. -A702- M817 —loda il mare, e tienti alla terra
il sapere ha un piede in terra, e l'altro in mare
— см. - S234— см. - F951 -
3 -M189
(2) вызывать тошноту:Da allora, la sola vista di quelle due lunghe assi di legno, sia pure semplicemente sulle spalle di sconosciuti per le vie cittadine, mi dà il mal di mare. (A. Campanile, «Gli asparagi e l'immortalità dell'anima»)
С тех пор, только один вид этих длинных деревяшек — лыж, даже если их кто-то несет на плече, вызывает у меня тошноту. -
4 MALE
I см. тж. MALE IIm1) зло, беда, несчастье2) болезнь3) боль- M173 —male caduco (или benedetto, brutto, lunatico, maestro, malvagio; тж. mal d'alto или del benedetto, della luna)
- M174 —- M175 —- M177 —— см. - M173- M178 —- M179 —— см. - M173- M180 —— см. - M173- M184 —- M186 —- M187 —il male, il malanno e l'uscio addosso
- M188 —- M192 —- M193 —- M194 —- M197 —- M198 —- M201 —- M203 —- M204 —— см. -A444— см. -A741— см. - R22— см. - L7- M205 —del mal male (тж. manco male; meno male; pur del male)
- M206 —— см. - M1516- M207 —- M208 —— см. -A1375- M210 —avere (или aversi, aversela, aversene) a male (тж. aversela per male; prenderla или prendersela, pigliarla, pigliarsene a male или per male)
- M212 —cercare il male a denari contanti (тж. cercare mali или fastidi colla lanterna или col lanternino, col fuscellino; cercare il или del male come i medici или come gli speziali; cercare il mal per medicina; chiamare per medico il male)
— см. - P2094- M214 —non fare male a una mosca (тж. non fare male nemmeno al pane)
— см. - S1777- M216 —pigliarla (или pigliarsene, prenderla, prendersela) a male (или per male) (1)
— см. - M210— см. - P2116- M219 —prendersi il minor male (тж. tra due mali prendersi il minore)
— см. - P558volere male a…
— см. - V880 a)— см. -A1255il bene bisogna cercarlo, e il male aspettarlo (1)
— см. - B490achi bene e mal non può soffrire, a grande onore non può venire (1)
— см. - B496chi è reo, e buono è tenuto, può fare il male e non esser creduto (1)
— см. - R235chi fa male, aspetti male (1)
— см. - F204- M226 —chi ha provato il male, gusta meglio il bene
- M227 —chi fa male fa per sé (тж. chi mal semina, mal raccoglie)
chi mal fa, male aspetti (1)
— см. - F204- M228 —chi mal fa, mal pensa
- M229 —chi mal vuole (или pensa), mal abbia
- M229a —chi mal (si) vuole, mal (si) sogna
chi non vuol rendere, fa male a prendere (1)
— см. - R224- M230 —chi ride del mal degli altri, ha il suo dietro l'uscio
- M231 —chi se l'ha a male, s'allenti
è peggio il rimedio del male (2)
— см. - R389facendo male, sperando bene, il tempo va, e la morte viene (1)
— см. - T304- M237 —mal comune, mezzo gaudio
- M238 —a mal coperto, rasoio aperto
- M239 —mal che dura, vien a noia alle mura
- M240 —a mali estremi, rimedi estremi (тж. a' mali estremi estremi rimedi)
- M252 —il male viene a carro (или a carrate, a libbre) e se ne va (или va via) a once (или a piedi)
niun bene senza male, niun male senza bene (1)
— см. - B502non c'è ricetta al tal male (2)
— см. - R320olio di lucerna ogni mal governa
— см. - O308- M257 —quando il male è disperato, la provvidenza è vicina
— см. - R389- M259 —tutto il male non viene (или non tutti i mali vengono) per nuocere (тж. da tanto male può venir qualche bene; non ogni или non tutto il male viene per nuocere)
vipera morta non morde seno, ma pur fa mal coll'odor del veleno
— см. - V618 -
5 ESSERE
I см. тж. ESSERE IIv- E206 —essere in Lei (voi, lui, ecc.)
- E207 —— см. -A3— см. -A4— см. -A41— см. -A49— см. -A87— см. -A101— см. -A105— см. -A152— см. -A153— см. -A154— см. -A155— см. -A254essere addosso a...
— см. -A287— см. -A316essere in agio di (+ inf.)
— см. -A357esser come gli agli, che hanno il capo bianco e la coda verde
— см. -A364— см. -A376— см. -A439— см. -A497— см. -A524— см. - M785— см. - M1216essere amici come cani e gatti
— см. - C433a— см. -A628 a)— см. -A699non essere ancora all'insalata
— см. - I306— см. -A737— см. -A790— см. -A791— см. -A759— см. -A792— см. - L287— см. -A793— см. -A842— см. -A843— см. -A844— см. -A845— см. -A930— см. -A971— см. -A974— см. -A1002— см. -A1015— см. -A1043— см. -A1075— см. -A1076— см. -A1103— см. -A1137— см. -A1168— см. -A1177— см. -A1189— см. -A1203essere l'asino alla lira (тж. essere come l'asino al suon della lira или della cetra)
— см. -A1204— см. -A1205— см. -A1279essere asso fisso in...
— см. -A1267— см. -A1286— см. -A1320— см. -A1321— см. -A1350— см. -A906— см. -A1401— см. - B84— см. - B103— см. - B116— см. - B116a— см. - B130— см. - B172— см. -A1078— см. - R308— см. - B207— см. - B310— см. - L293— см. - B321— см. - B377— см. - B404— см. - B405— см. - B464— см. - E251— см. - F1333— см. - I397— см. - N589— см. -A1125— см. - F965— см. - G149— см. - B556— см. - B558— см. - B585— см. - B587— см. - B598— см. - B612— см. - B632— см. - B745— см. - B747— см. - B797— см. - B797a— см. - B990— см. - B1000— см. - B1080— см. - B1091— см. - N590— см. - B1215essere a qd come un brusculo in un occhio (тж essere un bruscolo negli occhi per или a qd)
— см. - B1276— см. -A106— см. - C1730— см. - F1216— см. - B1316— см. - B1417non esser buono a...
— см. - B1448— см. - C1363— см. - C2394— см. - C2647— см. - C2678— см. - C3127essere buono alla festa dei magi
— см. - F473essere nelle buone grazie di qd
— см. - G1022non essere sul buon libro di qd
— см. - L572— см. - L892— см. - O692— см. - P857— см. - P2128— см. - S633— см. - S1849essere in buoni termini con qd
— см. - T380— см. - B1481— см. - B1483essere il caffo di...
— см. - C55— см. - C61— см. - C95— см. - C176— см. - C205— см. - C242— см. - C260— см. - C304essere come le campane che chiamano gli altri alla messa e non entrano in chiesa
— см. - C330— см. - C325— см. - C378— см. - C410— см. - C418essere candido come un ermellino
— см. - E132— см. - C454essere come il cane di babbonero
— см. - C455— см. - C456esser come le canne degli organi
— см. - C514— см. - C515— см. - C513— см. - C534— см. - C561— см. - C575— см. - C668— см. - C754— см. - C755— см. - F1189— см. - M1782 a)— см. - C840— см. - C960— см. - C987— см. - C989— см. - C1020— см. - C1035— см. - C1073— см. - C1152— см. - C1157— см. - C1158— см. - C1163— см. - C1128— см. - C1160— см. - C1162— см. - C1213— см. - C1236— см. - S2104— см. - C1266— см. - C1286— см. - C1294— см. -A106— см. - C2394— см. - C3128— см. - D732— см. - L892— см. - N280— см. - C1309— см. - C1310essere a cavaliere di...
— см. - C1331— см. - C1327— см. - C1334— см. - C1349essere a cavallo per...
— см. - C1350— см. - C1351essere come il cavallo grasso che, mangiata la biada, dà calci al vaglio
— см. - C1364— см. - C1363essere cece da (+inf.)
— см. - C1441— см. - C1465— см. - C1504— см. - C1515— см. - C1541— см. - C1590— см. - C1591— см. - C1592— см. - C1640— см. - C1669— см. - C1699— см. - C1746— см. - C1771— см. - C1806— см. - C1911— см. - C1920— см. - C1924— см. - C1926— см. - C1960— см. - C2034— см. - C2084— см. - C2140— см. - C2284— см. - C2291— см. - C2309— см. - C2320— см. - C2324— см. - C2355essere a (или in) comune con...
— см. - C2373— см. - C2389essere in concio di...
— см. - C2397— см. - C2400— см. - C2407— см. - C2422— см. - C2460— см. - C2487— см. - C2532— см. - C2573— см. - C2578— см. - C2586— см. - C2592— см. - C2601— см. - C2647— см. - C2648— см. - C2750— см. - C2751— см. - O693essere in cor>o
— см. - C2816— см. - C2831— см. - C2865— см. - C2894— см. - C2895— см. - C2894— см. - C2956— см. - C2971— см. -A269— см. - C2983— см. - C3076— см. - C3150— см. - C3151— см. - C3152— см. - C3203— см. - C3251essere in cuore di (+ inf.)
— см. - C3252essere sul curro di (+inf)
— см. - C3316essere in data di (+ inf.)
— см. - D49— см. -A1320— см. -A1321non essere degno di allacciare (или di legare, di lustrare, di porgere, di portare) le scarpe a qd (или di compiere i più umili uffici, di portare i libri dietro, di slegare i calzari a qd; тж. non essere degno di baciare dove passa qd)
— см. - D78— см. - D221essere dentro a...
— см. - D222— см. - D223— см. - D281— см. - D292— см. - D295— см. - D298— см. - D332essere fra diciotto e diciannove
— см. - D381essere dietro a (+inf.)
— см. - D393— см. - D418— см. - D420— см. - D584— см. - D622— см. - D633essere come le dita d'una mano
— см. - D691essere come un dito nell'occhio
— см. - D673essere dita della stessa m ino
— см. - D692— см. - D714— см. - L349— см. - M434— см. - S92— см. - D789— см. - D898— см. - D917essere fra (или tra, intra) le due
— см. - D918— см. -A130— см. -A792— см. - D487essere due ghiotti a un tagliere
— см. - G405— см. - L670— см. - P60— см. - O553— см. - S412— см. - E2— см. - E38— см. - F41— см. - E53— см. - E128— см. - E132— см. - E134— см. - E187essere agli estremi (или all'estremo, in estremo)
— см. - E226— см. - P682— см. - E230essere all'età deile due (um tre, erri croci
— см. - C3083essere facile ad abare le mani
— см. - M589— см. - D416— см. - F75— см. - F101— см. - F132— см. - F133essere di una farina mal cotta
— см. - F218— см. - F253essere al fatto (или ai fatti)
— см. - F279essere la favola del paese (или del mondo, di tutti)
— см. - F330essere fra Fazio, che rifaceva i danni
— см. - F338— см. - F339— см. - F340essere fedele alla sua bandiera
— см. - B195— см. - C1747— см. - F447— см. - F479— см. - F547— см. - F588— см. - F589 a)essere il fico dell'orto di qd
— см. - F628— см. - F673— см. - F701— см. - F908essere fiori e baccelli con qd
— см. - F909— см. - F1014— см. - F1027a— см. - F1028— см. - F1076essere il formicolone di sorbo
— см. - F1082— см. - F1123— см. - F1190essere in frangente di (+ inf.)
— см. - F1215— см. - F1227— см. - F1254— см. - F1272— см. - F1283— см. - F1292— см. - S1513— см. - F1333— см. - F1336— см. - F1378— см. - F1388— см. - S1589— см. - F1469— см. -A153— см. - F1518— см. - F1563— см. - F1598— см. - G3— см. - G25essere sul (или nel) gagliardo
— см. - G30— см. - G34— см. - G36— см. - G59essere come il gallo fra le galline (тж. essere il gallo nel pollaio)
— см. - G96— см. - G219— см. - G224— см. -A153— см. - G297essere come la gatta che fece, per la fretta, i gattini ciechi
— см. - G261— см. - G319— см. - G320— см. - G321— см. - G347— см. - G354— см. - G391 b)— см. - G402— см. - G484— см. - G485— см. - G486— см. - G524— см. - G581— см. - G588— см. - G585— см. - G633— см. - G675— см. - G680— см. - G681— см. - G682— см. - C2865— см. - C2649— см. - M590— см. - G703— см. - G751— см. - G752— см. - G788— см. - C2682— см. - G800— см. - G811— см. -A254— см. - O86— см. - G925essere in grado di (+inf.)
— см. - G926— см. - G933— см. - L155— см. - M1386— см. - M1423— см. - O416— см. - P858— см. - P1798— см. - S816— см. - G1007— см. - G1010— см. - O86— см. - G1101essere come il guanto e la mano
— см. - G1143essere di un'idea (или deil'idea)...
— см. - I20essere l'idea di...
— см. - I21essere impastato bene [male]
— см. - I94— см. - S1038— см. - L671— см. - I122— см. - I204— см. - I209— см. - C1365— см. - I251— см. -A906— см. - I356— см. - I108— см. - I397— см. -A906essere come i ladri di Pisa (che di gonio si leticano или che il giorno si levan gli occhi, e la notte vanno (a) rubare insieme)
— см. - L82— см. - L159essere largo in...
— см. - L174— см. - L190— см. - L232— см. - L233— см. - L252— см. - L314— см. - L315— см. - T108— см. - L416essere lì lì (per + inf.)
— см. - L532— см. - L570— см. - L571— см. - L620— см. - L621— см. - L764— см. - L774— см. - L777— см. - L879— см. - L902— см. - L903essere lungo a (+inf.)
— см. - L942esser lungi da (+inf.)
— см. - L927— см. - S1757— см. - V342essere alla macina (come Sansone)
— см. - M34— см. - M124— см. - M130— см. -A106— см. -A1125— см. - C1352— см. - G149— см. - P690— см. - P793— см. - P2128— см. - M316— см. - M395— см. - M437— см. - M591— см. - M592— см. - M593— см. - M595— см. - M596— см. - M801— см. - M834— см. - B1081— см. - L919— см. - M1048— см. - M1061— см. - M1062— см. - M1085- E209 —esser da meno [da più]
— см. - M1139— см. - M1185— см. - M1216— см. - M1247— см. - D789— см. - M1288— см. - M1298— см. - E259— см. - M1344— см. - M1345— см. - P1545— см. - M1381— см. - M1392— см. - M1423— см. - M1497— см. - M1498essere nella miseria fin alla punta dei capelli (тж. essere colla miseria a gola)
— см. - M1544— см. - M1580essere come la moglie di Cesare
— см. - C1631— см. - V596— см. - M1727— см. - M1782— см. - M1756— см. - M1863— см. - M2002— см. - M2037essere come una mosca nel latte
— см. - M2038— см. - M2066— см. - M2072— см. - M2152— см. - M2186— см. - M2247essere sotto la naia (или naja)
— см. - N4— см. - N48— см. - N206— см. - N207— см. - N232— см. - N228— см. - N248— см. - N265— см. - N275— см. - N280— см. - N315— см. - N398— см. - N421— см. - N475essere noto «lippis et tonsoribus» (тж. essere noto al popolo e al comune)
— см. - N477— см. - N587— см. - N588essere nuovo di...
— см. - N613— см. - O10— см. - O153— см. - S947— см. - O262essere l'ogni cosa di...
— см. - C2896— см. - O296— см. - O297— см. - O318— см. - O338— см. - B159— см. - O339— см. - O485essere come l'orciolo de' poveri
— см. - O494— см. - O516— см. - O517— см. - O554— см. - O643— см. - O666— см. - O671— см. - O676— см. - O694— см. - O695essere un otre gonfio di vento
— см. - O727— см. - P42— см. - P87— см. - P124— см. - P129— см. - P148— см. - P149— см. - L159— см. - P185— см. - P201essere pani d'una medesima pasta
— см. - P259— см. - R308— см. - P315— см. - P385— см. -A268— см. - P440— см. - E276— см. - P441— см. - P442— см. - P522— см. - P630— см. - P631— см. - P673aessere a partito di (+inf.)
— см. - P691— см. - P692— см. - P741— см. - P794— см. - P845— см. - P887— см. - P931— см. - P999— см. - G633— см. - M33— см. - M1423— см. - S1792— см. - P1011— см. - P1035essere a un pelo di...
— см. - P1103— см. - P1140essere in pena per...
— см. - P1141— см. - P1155— см. - P1156— см. - P1223— см. - P1256— см. - P1289— см. - S1350— см. - P1293essere dì permanenza in...
— см. - P1303— см. - P1305— см. - P1313— см. - P1394— см. - P1395— см. - P1460— см. - P1544— см. - I198essere un Pico della Mirandola
— см. - P1572— см. - P1647— см. - P1648— см. - P1649— см. - P1587— см. - P1650— см. - P1582— см. - P1653— см. - P1752— см. - G910— см. - O155— см. - P1753— см. - P1757— см. - P1798essere come il piovano Arlotto che sapeva leggere solamente nel suo libro (или breviario)
— см. -A1079— см. - P1843— см. - E209— см. -A792— см. - D333— см. - T262aessere più di casa che il gatto
— см. - G297— см. - C2897non essere più dell'erba d'oggi
— см. - E100— см. - D333— см. - L20— см. - O281— см. - P1093— см. - M1784— см. - P1876— см. - P858— см. - S75— см. - S1369— см. - S2123— см. - P1930— см. - P1953essere come i polli di mercato
— см. - P1967— см. - P1968— см. - P2059essere dalia porta del cimitero
— см. - C1925— см. - P2101— см. - P2129— см. - P2208— см. - P2235essere alle prese con...
— см. - P2251— см. - B883— см. - F1124— см. - P2274— см. -A1087essere alle sue prime esperienze in...
— см. - E197— см. - I105— см. - P2315— см. - P2332essere in [или al) proposito
— см. - P2350— см. - P2351— см. - E50essere fuori del proprio elemento
— см. - E51— см. - P2366— см. - P2417— см. - P2455— см. - P2469— см. - P2524essere sul (ими in) punto di...
— см. - P2525— см. - C3002— см. - P2526— см. - L904— см. - P2550— см. - Q17— см. - C2898— см. - Q24— см. - Q25— см. - Q114— см. - L904— см. - Q63— см. - Q64— см. - G290— ci sono quattro gatti
— см. - G291— см. - Q97essere di quelli di chfcchirLni
— см. - C1717— см. - L749— см. - F447— см. - R116essere come i rasoi de' barbieri, che son sempre in filo
— см. - R124— см. - R175— см. - R180— см. - R202— см. - R237— см. - R303non essere (né) in riga, né in ispazio
— см. - R344— см. - R573— см. - R574— см. - R608— см. - R626— см. - R645— см. - C3081— см. - L282— см. - S2104— см. - T709— см. - S206— см. - S337— см. - S392— см. - S413— см. - F220— см. - S466— см. - S484— см. - S590— см. - S591— см. - F756— см. - L531a— см. - N627— см. - R636— см. - S1709— см. - S681— см. - S731— см. - S743— см. - S748— см. - F280— см. - P2375essere sulla soglia di...
— см. - S890essere come i soldati del papa (che in sette non ьоп buoni a sbarbare una rapa)
— см. - S907— см. - S925— см. - S947essere il sollazzo della gente
— см. - S978— см. - S1067essere sordo da quell'orecchio
— см. - O555— см. - S1197— см. - S1158— см. - S1257— см. - S1311essere uno specchio di...
— см. - S1327— см. - I198— см. - S1417— см. - S1558— см. - S1589— см. - L517— см. - S1626essere di stanza a...
— см. - S1634essere nella stanza dei bottoni
— см. - S1635— см. - S1671— см. - S1689— см. - S1700— см. - S1709— см. - C2751— см. - R132— см. - S1729— см. - S1745— см. - S1787— см. - S1814— см. - S1850— см. - S1934— см. - M396— см. - S1943— см. - S1960— см. - S1961essere strutto a...
— см. - S1968— см. - S1970essere stucco di...
— см. - S1973— см. - S1977— см. - S2015— см. - S2048— см. - S2080— см. - S2104— см. - S2107— см. - T17essere come Taddeo e Veneranda
— см. - T23— см. - T30— см. - T31— см. - T53— см. - T71— см. - T77— см. - T151— см. - T159essere a tempo a ( +inf.)
— см. - T261— см. - T262— см. - T263— см. - C96— см. - T417— см. - T402— см. - T418— см. - T545— см. - T492— см. - T646— см. - T679— см. - C1575essere tocco nel nomine patris
— см. - N443— см. - T705— см. - T757— см. - T765— см. - T773— см. - T789— см. - T812— см. - T831— см. - T842 c)— см. - T843essere il trastullo della gente
— см. - T852— см. - T928essere troppo in là con la visita
— см. - L12essere come il trotto dell'asino
— см. - T959— см. - C1164— см. - C2895— см. - F1588— см. - G375— см. - G800essere tutto l'idea di...
— см. - I21— см. - M1401— см. - O556— см. - O621essere tutto pane e cacio con qd
— см. - P258— см. - S1414— см. - U1— см. - T381— см. - N208— см. - O361— см. - O362— см. - D919— см. - U132essere come l'uomo delle caverne
— см. - U133— см. - U205— см. - U209— см. - C1128— см. - V12— см. - V40essere di valuta intesa con qd
— см. - V50— см. - P129— см. - V135— см. - V136— см. - V257— см. - V327— см. - V331— см. - V342— см. - M434— см. - M1423— см. - P3— см. - V480— см. - D14— см. - T831— см. - V615— см. - V725essere in voga di (+ inf.)
— см. - V864essere come la volpe e il gatto
— см. - V919essere vox clamantis in deserto
— см. - V973essere alle (или tra le) zappe
— см. - Z20— см. - Z24— см. - Z41— см. - Z51essere una zuppa e un pan molle
— см. - Z104— см. - I103— см. - Q21— см. - M1626— см. - R40— см. - B509— см. - M2139— см. - B1424— см. - F222— см. - F636— см. - I402c'è da far ancora molta strada
— см. - S1892— см. - G302— см. - G364— см. - I200— см. - I271— см. - M927ce n'è per il manico e per la mestola (тж. ce n'è per la mestola e per il manico)
— см. - M412— см. - N301— см. - M1905— см. - N632— см. - O305— см. - P339— см. - P1357— см. - P1867— см. - S2055— см. - T844c'è qualcosa sotto (тж. c'è sotto qualcosa или qualche diavolo, del marcio)
— см. - S1192— см. - R474— см. - R615— см. - M1672— см. - S1160— см. - T143— см. - S2024— см. - S2032— см. - T634— см. - T756— см. - Z74c'era una volta...
— см. - V955— см. - M765— см. - N144— см. - S1023— см. - S1601che gusto c e a...
— см. - G1217che maniera è questa? (тж. che maniere son queste?)
— см. - M426— см. - M2219che sarà, sarà
— см. - E217chi le busca, son sue
— см. - B1487— см. - B1407chi è al coperto quando piove, è ben matto se si muove; se si muove e si bagna, è ben matto se si lagna
— см. - C2604chi è in difetto è in sospetto
— см. - D407a chi è disgraziato, gli tempesta il pane nel forno
— см. - P290chi è a dozzina, non comanda
— см. - D904chi è geloso, smoccoli, e chi è innamorato spenga
— см. - G325chi è mancino la mattina, è mancino anche la sera
— см. - M339chi è in mare, navica; chi è in terra radica
— см. - M812chi è minchione, è suo danno
— см. - M1450chi è povero e non ha denari, non abbia voglie
— см. - D120chi è (il) primo al mulino, primo (или prima) macina
— см. - P2293— см. - N145chi è reo, e buono è tenuto, può fare il male e non esser creduto
— см. - R235chi è sano è da più del sultano
— см. - S201chi è sudicio, si netti
— см. - S2033chi è in tenuta, Dio (или il ciel) l'aiuta
— см. -A403chi è vergognoso, vada straccioso
— см. - V337chi non è savio, paziente e forte, si lamenti di sé, non della sorte
— см. - S264chi non fu buon soldato, non sarà buon capitano
— см. - S909- E211 —— см. - C492— см. - F257ciò che è valso per dimostrare
— см. - D445- E212 —com'è, come non è
— см. - C2295com'è grande il mare, è grande la tempesta
— см. - M816— см. - D466— см. - V350— см. - F1460dove è un marcello è un chiasso
— см. - M739dove c'è miglio, gli uccelli volano
— см. - M1420dove è il papa, là è Roma
— см. - P356dov'è stato il fuoco, ci sa sempre di bruciaticcio (или ci rimari sempre la cenere calda)
— см. - F1519dove c'è unione, c'è Dio
— см. - U99— см. - U139dove non è malizia, non è peccato
— см. - M306dove non c'è regola, non c'è frati
— см. - R211dove non c'è pmedio, il pianto è vano
— см. - R387dove non è roba, anche i cani se ne vanno
— см. - R479dove non è unione, forza vera non è
— см. - U99dove ci sono le feste, ci sono i cocci (ш. dove ci sono i cocci ci son feste)
— см. - F505— см. -A236— см. -A323— см. - C2570— см. -A569— см. - M2220— см. - M2199— см. - F859è bell'e liquidato! (ш. è bell'e spacciato; è bell'e spicciato)
— см. - B435— см. - M1671— см. - B826— см. - B630— см. - M928è buono a mandarlo per la morte
— см. - B1466— см. - C532— см. - C1766è un cattivo andare contro vento
— см. - V279è in causa...
— см. - C1323— см. - C2143— см. - M1593— см. -A235— см. - M2199è come bere un bicchier d'acqua (или un caffè, un uovo, un torlo d'uovo)
— см. - B575è come il cacio di fra Stefano
— см. - S1678è come cercar la lana all'asino
— см. - L118è come dare l'incenso ai grilli
— см. - I160— см. - P2399— см. - D533— см. - M856— см. - S1648— см. - Z49gli è come il fattore delle monache (, va avanti a furia di biscottini)
— см. - F302è come la fiera di Sinigaglia: chi ha avuto, ha avuto
— см. -A1376— см. - G935— см. -A1214— см. - M857— см. -A522— см. - O306è come la miseria: più si va in là e più cresce
— см. - M1550— см. - L600è come parlare al muro (или alla muraglia; тж. è come smuovere il muro)
— см. - M2199— см. - T145gli è come gli uccelli, ora qua, ora là
— см. - U15è come vincere un terno al lotto
— см. - T390— см. - G46— см. - C2079— см. - D534— см. - C493— см. - E114— см. - G519— см. - G595è giorno alto (или fatto, da un pezzo)
— см. - G596— см. - G635— см. - G693— см. - G719— см. - G750— см. - G977— см. - I26è l'illuminazione di frate (или di prete) culo (che con molti lumi facea buio)
— см. - C3137— см. - I47— см. - I60— см. - I79— см. - E117— см. - L799— см. - M877— см. - M1475è meglio casa a terra, che vendere a calcina
— см. - C1204è meglio esser capo di gatto (или di lucertola) che coda di leone (тж. è meglio esser capo di luccio или di saraga che coda di storione)
— см. - C820è meglio male che male e peggio
— см. - M287— см. - P1734è meglio puzzar di porco, che di povero
— см. - P2067— см. - M1054— см. - S2025— см. - M1236— см. - C1121— см. - M1690— см. - N219è... con noccioli che...
— см. - N336— см. - O15— см. - P294— см. - R389è più facile consigliare che fare
— см. - F73— см. - F74è più là che (+ agg)
— см. - L28è più lo scapito che il guadagno
— см. - S323— см. - M931— см. - S56— см. - P2262— см. - F258— см. - P2410— см. - D533— см. - C493— см. - R86— см. - C2079— см. - S356— см. - S971è sordo da un orecchio (, e in quell'altro ci ha un pennecchio)
— см. - S1099— см. - S1702— см. - M1475— см. - P318— см. - F258è da talora uccel nella ragna, che è fuggito di gabb!a
— см. - U14— см. - G507— см. - T635— см. - T712— см. - T738— см. - M1476— см. - C2305— см. - D535— см. - F317— см. - G1119— см. - M928— см. - M1818— см. - S383— см. - S1107— см. - S1893— см. - F1138— см. - S976è l'uscio del trenta: chi esce e chi entra
— см. - U237— см. - V58— см. - G42— см. - P951— см. - I69— см. - Z106finché ce n'è, vita da re
— см. - V709— см. - M1451— см. - V377— см. - M1451— см. - B458— см. - V378— см. - M1329— см. - N33— см. - P2338— см. - U140— см. - S265— см. - N326non c'è avere che valga sapere
— см. - S233non c'è barba d'uomo che...
— см. - B262non c'è bisogno d'esser indovini
— см. - B780— см. - B781non c'è bisogno della lanterna
— см. - B782— см. - B986non c'è buon sangue fra di loro
— см. - S186— см. - C498— см. - C985— см. - C1649non c'è... che tenga
— см. - T362— см. - U69— см. - C2474non c'è cosa vietata, che non sia desiderata
— см. - C2922— см. - D539— см. - D844non c'è dove mettere uno spillo
— см. - S1419— см. - D926non c'è eco di...
— см. - E16— см. - E36— см. - F1460— см. - G303— см. - G991non c'è intoppo per avere, più che chiedere e temere
— см. - I352— см. - L459— см. - L724— см. - M1non c'è margine per (+inf.)
— см. - M832— см. - M1376— см. - M1367— см. - M1412— см. - M1677— см. - M1717non c'è ombra di...
— см. - O353— см. - P295— см. - P1360— см. - P1725— см. - M1368— см. - Q107— см. - R320— см. - R388— см. - R398— см. - R534non c'è né scritta né testimoni
— см. - S488non c'è sego...
— см. - S2056non c'è sparagno di...
— см. - S1294— см. - S1895— см. - S1953— см. - S2020— см. - U200— см. - V410— см. - V460non è boccone per i suoi denti
— см. - D212non è buon re chi non regge sé
— см. - R148— см. - C915— см. - D212— см. - C984— см. - B261— см. - D537— см. - D538— см. - D653— см. - F223— см. - G335— см. - G531— см. - G602— см. - G603— см. - C2923— см. - I53non è male di morte (или da medico; non è male che prete ne goda)
— см. - M254— см. - S1754— см. - N146— см. - N306non è oro tutto quello che luce
— см. - O637— см. - D212— см. - R239non è terreno da porci (или da piantare vigna, vigne)
— см. - T461non è traditore senza sospetto
— см. - T822— см. - G604— см. - R535non è uomo da uccellare a fave
— см. - U141— см. - V462non è viaggio senza polvere, e guerra senza lagrime
— см. - V551non fu mai gloria senza invidia
— см. - G807— см. - M1263— см. - M1513non si è mai vecchi per imparare
— см. - I92— см. - M101— см. - S1602— см. -A932— см. - M1512— см. - R535non sono uguali tutti i giorni
— см. - G605non v'è cattivo paniere, che non s'adopri alla vendemmia
— см. - P313— см. - Q26— см. - T314— см. - D893— см. - L939— см. - D466— см. - D540— см. - F259— см. - F257— см. - S1431— см. - B458— см. - B1489— см. - C2931— см. - G1110— см. - M152— см. - M336— см. - M744— см. - M415— см. - Q109— см. - S528questa è l'ultima (che mi fai)
— см. - U56questo non c'è sotto le stelle
— см. - S1696— см. - F1105— см. - F298- E217 —sarà quel che sarà (тж. che sarà, sarà; sia come si sia; sia quel che sia)
— см. - G1005se gli è nodo, verrà al pettine
— см. - N379se niente è...
— см. - N308— см. - O287se non è vero, è ben trovato
— см. - V381se non è zuppa, è pan bagnato (или bollito, lavato, molle)
— см. - Z106se saran(no) rose, fioriranno (se saranno spine, pungeranno)
— см. - R537— см. - G337— см. - D484sia come si sia (тж. sia quel che sia)
— см. - E217siamo in alto mare, bisogna nuotare
— см. - M789— см. - D2— см. - L418— см. - T317— см. - S977— см. -A270— см. - M1679— см. - C951sono buone [cattive] mosse
— см. - M2088sono come i soldati del re Erode
— см. - E137— см. - G889son meglio le fave che durano che i capponi che Vengono meno (или che mancano)
— см. - F318— см. - M1513— см. - C1248— см. - V860sono rose e fiori (или e viole)
— см. - R538— см. - S226— см. - C188— см. - R490son tutti intorno a quest'osso
— см. - O715— см. - T45— см. - M912— см. - C951— см. - P51 -
6 guardare
1. v/t look at(osservare, stare a vedere) watch( custodire) watch, look after( esaminare) check2. v/i look( controllare) checkdi finestra overlook (su something)di porta lead (su to)guardare a sud face south* * *guardare v.tr.1 (anche intr.) to look at (s.o., sthg.); (osservare) to watch, to look, to observe: guarda!, look!; guardatemi, look at me; guardate a destra, look to the right; guardate quella casa, quel bambino, look at that house, at that child; molti guardavano il paesaggio, many people were looking at the view; guarda che luna!, look at the moon!; guardare l'orologio, to look at the time (o at one's watch); guardare la televisione, un film, to watch television, a film; guardate come faccio io, watch how I do it; invece di stare a guardare, aiutami, instead of standing and looking (o watching), come and give me a hand; hai guardato se abbiamo preso tutto?, have you looked to see if we've taken everything? // guardare avanti, to look ahead // guardare dentro, to look in; guardare dentro a qlco., to look into sthg.; guardare fuori, to look out; guardava (fuori) dalla finestra, he was looking out of the window; guardare in un telescopio, to look through a telescope // guardare qlcu. con diffidenza, to look at s.o. with distrust // guardare qlcu. dall'alto in basso, to look s.o. up and down, (disprezzare) to look down on s.o. // guardare qlcu. di buon occhio, di mal occhio, to look favourably, unfavourably on s.o. // guardare qlcu. di traverso, to scowl (o frown) at s.o. // guardare qlcu. in faccia, to look s.o. in the face: guardò la morte in faccia, he looked death in the face // non guardare in faccia a nessuno, not to worry about other people: quando si tratta di denaro, non guarda in faccia a nessuno, when it's a question of money, he doesn't have any regard for anyone // tutti per strada guardavano come era vestita, everybody in the street looked at the way she was dressed; nessuno lo guarda, nobody takes any notice to him; farsi guardare, to attract attention (o notice) // guardare e non toccare è una cosa da imparare, (prov.) children must learn to look and not to touch2 (fissamente) to gaze at, (up)on (s.o., sthg.); to stare: la madre guardava il suo bimbo con grande tenerezza, the mother was gazing on her child with great tenderness; smettila di guardarmi così, stop staring at me like that3 (di sfuggita) to glance at (s.o., sthg.); to send* a glance (at sthg.)4 (furtivamente) to peep; to peep at; (dall'interno) to peep out; (dall'esterno) to peep in: lo vidi guardare dal buco della serratura, I saw him peeping through the keyhole5 (con bramosia) to ogle6 (scrutare) to eye: mi guardarono sospettosamente, they eyed me with suspicion7 (cercare) to search, to look: ho guardato dappertutto, per tutta la casa, I looked (o searched) everywhere, all over the house; guarda nella borsa, take a look in the bag8 (custodire, sorvegliare) to watch over (s.o., sthg.), to look after (s.o., sthg.), to mind: chi guarderà il bambino mentre sarò fuori?, who will look after (o mind) the baby while I am out?; guardare qlcu. a vista, to keep a close watch on s.o.; guarda il latte, keep an eye on the milk9 (proteggere) to protect; (difendere) to defend, to guard: i soldati guardavano il ponte, the soldiers defended the bridge // guardare le spalle a qlcu., to watch (o protect) s.o.'s rear // guardare qlcu. da un pericolo, to protect s.o. against a danger // dagli amici mi guardi Iddio che dai nemici mi guardo io, (prov.) God defend me from my friends and I'll look after my enemies10 (considerare) to consider, to view, to look at (s.o., sthg.): cercate di guardare la questione dal nostro punto di vista, try to consider (o to look at) the question from our point of view11 (esaminare) to look over (sthg.), to have a look at (sthg.): l'insegnante guardò la traduzione, the teacher looked over the translation // guardare qlco. per il sottile, to be particular about sthg.◆ v. intr.1 → v.tr. 12 (essere orientato) to face; (aprirsi) to look out on (sthg.): guarda a sud, it faces south; la casa guarda a mezzogiorno, the house faces (to the) south; la mia finestra guarda sul cortile, my window looks out on the courtyard3 (considerare) to look (up)on (s.o., sthg.); to regard (s.o., sthg.): non guardiamo a ciò come all'unica via d'uscita, don't let us look upon it as the only way out; tutti guardavano a lui come al nuovo presidente, everyone looked on him as the next president4 (cercare) to try: guarda di accontentarlo, try to please him; guarda di studiare, try to study5 (badare) to see* to (sthg.), to look to (sthg.), to take* care, to mind; (fare attenzione) to be careful: guarda bene che ciò non accada più, take care (o mind) that this does not happen any more; non guardare a spese, to spare no expense; guarda di non farti male, be careful not to hurt yourself; ma perché non guardi dove vai?, why don't you look where you are going?; guarda che il tavolo è bagnato!, mind, the table is wet! // guarda anche al tuo interesse, oltre che al suo!, look after your own interests, as well as his! // guarda solo ai risultati, he's only interested in results // a guardare bene, on second thoughts.◘ guardarsi v.rifl.1 to look at oneself: egli continuava a guardare intorno, he kept looking about him; si guardò allo specchio, she looked at herself in the mirror2 (stare in guardia) to beware (of s.o., sthg.); (fare attenzione) to mind (sthg.): guardatevi bene dal perderlo!, mind you don't lose it!; guardatevi dai borsaioli, beware of pickpockets; guardati dai cattivi compagni, beware of bad company; guardati dall'offenderlo!, be careful not to offend him! // me ne guardo bene!, I shall do no such thing! (o I wouldn't dream of it!)3 (astenersi) to forbear*; (da cibo o bevande) to abstain: guardatevi dal fare troppe domande, forbear from asking too many questions; guardare dalle parole inutili, to refrain from useless words◆ v.rifl.rec. to look at each other (one another); to gaze at each other (one another): si guardavano negli occhi, they looked each other in the eyes // non si guardano più!, (fig.) they cut each other dead!* * *[ɡwar'dare]1. vt1) (oggetto, paesaggio) to look at, (persona, cosa in movimento) to watchguarda chi c'è o chi si vede! — look who's here!
e guarda caso... — as if by coincidence...
2) (rapidamente) to glance at, (a lungo) to gaze atguardare di traverso — to scowl o frown at
guardare qc di buon/mal occhio — to look on o view sth favourably Brit o favorably Am /unfavourably Brit o unfavorably Am
3) (esaminare) to (have a) look at, checkguardare una parola sul dizionario — to look sth up o check a word in the dictionary
4) (custodire) to look after, take care of, (proteggere) to guardguardare a vista qn — (prigioniero) to keep a close watch on sb
1)2)guardare a — to mind, be careful about, pay attention toper il matrimonio di sua figlia non ha guardato a spese — he spared no expense when his daughter got married
3)guardare a — to faceguardare su — to give o look onto
4)guardare dalla finestra — to look out of the windowguarda un po' lì — (cerca) take a look over there
3. vr (guardarsi)1) (uso reciproco) to look at each other2) (in vetrina, specchio) to look at o.s.guardarsi allo specchio — to look at o.s. in the mirror
3)guardarsi da — (astenersi) to refrain from, (stare in guardia) to be wary of, beware of
PAROLA CHIAVE: guardare non si traduce mai con la parola inglese guardguardarsi dal fare qc — to take care o be careful not to do sth
* * *[gwar'dare] 1.verbo transitivoguardare qcn., qcs. — to look at sb., sth.
guardare qcs. dalla finestra — to look out of the window at sth.
guardare male qcn. — to frown at sb.
2) (osservare con attenzione) to watch, to look at [persona, scena]; to look at [quadro, diapositive, paesaggio]; to watch [film, televisione]; (fisso) to stare at; (a lungo) to gaze atguardare qcn. fare — to watch sb. doing
guardare qcn. negli occhi — to look sb. in the eye
3) (sorvegliare) to look after, to take* care of; (proteggere) [soldati, guardie] to keep* watch on [confine, edificio]4) (esaminare, considerare) to take* a (close) look at [statistiche, situazione]2.guarda Sara, non si lamenta mai — take Sara, she never complains
1) (dirigere lo sguardo) to lookguardare dalla finestra — to look out of o through the window
guardare al futuro con ottimismo — to look to o to view the future with optimism
2) (cercare) to look; (in libro, dizionario) to look up4) (badare) to mind, to look to; (fare attenzione)guardare su — [casa, stanza] to look onto, to overlook, to face (towards) [mare, strada]
3.guardare a — [ finestra] to face [ nord]
verbo pronominale guardarsi1) (se stesso)2) (reciprocamente) to look at each other, one another- rsi da — to beware of
4) (astenersi)mi guarderò bene dal farlo — I'll be careful o I'll take good care not to do it
••guarda, guarda! — well, well, well!
guarda,... — look here,...
••guarda caso, quel giorno il tempo era brutto — strangely enough, the weather that day was bad
Note:v. la nota della voce 1. vedere* * *guardare/gwar'dare/ [1]v. la nota della voce 1. vedere.1 (volgere lo sguardo su) guardare qcn., qcs. to look at sb., sth.; guardare qcs. dalla finestra to look out of the window at sth.; guarda chi arriva! look who's coming! guardare male qcn. to frown at sb.; guarda che disordine! look at this mess!2 (osservare con attenzione) to watch, to look at [persona, scena]; to look at [quadro, diapositive, paesaggio]; to watch [film, televisione]; (fisso) to stare at; (a lungo) to gaze at; guardare qcn. fare to watch sb. doing; cos'hai da guardare? what are you staring at? guardare qcn. negli occhi to look sb. in the eye3 (sorvegliare) to look after, to take* care of; (proteggere) [soldati, guardie] to keep* watch on [confine, edificio]4 (esaminare, considerare) to take* a (close) look at [statistiche, situazione]; guarda Sara, non si lamenta mai take Sara, she never complains; le ragazze non lo guardano girls take no notice of him5 (fare attenzione a) guarda dove metti i piedi look where you're walking(aus. avere)1 (dirigere lo sguardo) to look; guardare dalla finestra to look out of o through the window; guarda dietro di te look behind you; guardare al futuro con ottimismo to look to o to view the future with optimism; guardare al passato to look back; stare a guardare to look on2 (cercare) to look; (in libro, dizionario) to look up3 (considerare) tutti guardano a lui come a un eroe everyone looks on him as a hero5 (essere rivolto) guardare su [ casa, stanza] to look onto, to overlook, to face (towards) [ mare, strada]; guardare a [ finestra] to face [ nord]III guardarsi verbo pronominale1 (se stesso) - rsi allo specchio to look at oneself in the mirror; - rsi le mani to look at one's hands; guardare attorno to look around2 (reciprocamente) to look at each other, one another; - rsi dritto negli occhi to look into each other's eyes3 (stare in guardia) - rsi da to beware of4 (astenersi) me ne guardo bene! Heaven forbid! mi guarderò bene dal farlo I'll be careful o I'll take good care not to do itma guarda (un po')! fancy that! guarda, guarda! well, well, well! guarda,... look here,...; guarda caso, quel giorno il tempo era brutto strangely enough, the weather that day was bad. -
7 a
a, f., n., indécl., [première lettre de l’alphabet] Cic. Div. 1, 23 II abréviations diverses: A. = Aulus [prénom] II = antiquo, je rejette [la proposition sur les bulletins de vote dans les comices] II = absolvo, j’absous [sur les bulletins des juges] ; [d’où l’appellation] littera salutaris Cic. Mil. 15 II A. U. C. = anno urbis conditae ; a. u. c. = ab urbe condita ; a. d. VIII Kal. Nov. = ante diem octavum Kalendas Novembres II [dans les inscr.] A. = Augustus ; A.A. = Augusti duo ; A.A.A. = Augusti tres ; III viri A.A.A.F.F. = triumviri auro, argento, aeri flando, feriundo. ā, ou āh, interj., v. ah. ā, ăb, abs, prép. avec abl. (ἀπό). [ABCR]I [point de départ] [zapst]¶1 [avec des v. de mouvement, tr. ou int., simples ou composés] de: a) a signo Vortumni in Circum Maximum venire Cic. Verr. 1, 154: venir de la statue de Vertumne au Cirque Maxime, v. proficiscor, discedo, arcesso, etc ; b) [avec noms de pers.] de chez, d’auprès: a Caesare redire, Cic. Q. 2, 4, 6: revenir de chez César ; c) [sans verbe] non ille Serranus ab aratro, Cic. Sest. 72: non pas le fameux Serranus venu de sa charrue; quid tu, inquit, huc? a villa enim, credo, Cic. Fin. 3, 8: eh! dit-il, pourquoi toi ici? c’est de ta maison de campagne que tu viens, sans doute; d) [en parl de lettres] de la part de: litterae adlatae ab L. Porcio praetore, Liv. 26, 39, 1: une lettre apportée de la part du préteur L. Porcius, cf. Cic. Att. 7, 15, 5 ; 1, 15, 2; e) [avec adesse, marquant résultat du mouvement] adest a milite, Plaut. Ps. 924: il est là venant de la part du militaire, cf. Mil. 958, 1046; Ter. And. 268; Virg. En. 7, 454; dona adsunt tibi a Phaedria, Ter. Eun. 465: il y a là pour toi des présents de la part de Phaedria. f) [avec les noms de ville] de = des environs de [et non pas de l’intérieur de]: Cic., Caes. [zapst]¶2 [pour marquer la provenance] petere, postulare, quaerere, demander à; impetrare, obtenir de; accipere, recevoir de; habere, tenir de, etc.; emere, acheter à; sumere, haurire, prendre à, puiser à; trahere, tirer de; ducere, faire venir de, etc.; discere, audire, apprendre de, entendre de, etc. [zapst]¶3 [idée d’origine] a) oriri, prendre naissance à; fluere, découler de; nasci, naître de; proficisci, partir de, provenir de; ea sunt omnia non a natura, verum a magistro, Cic. Mur. 61: ces imperfections proviennent toutes non pas de la nature, mais du maître, cf. Har. 39; Fin. 1, 21; Off. 2, 69; sed haec et vetera et a Graecis, Cic. Tusc. 1, 74: mais tout cela c'est ancien et aussi tiré de l’histoire grecque, cf. Fam. 3, 13, 1; 5, 3, 1; 9, 16, 7; Par. 11; Sest. 122; b) [idée de naissance, de descendance] a Deucalione ortus, Tusc. 1, 21: né de Deucalion; a M. Tullio esse, Cic. Br. 62: descendre de M. Tullius II [filiation philosophique, littéraire, etc.] ab his oratores exstiterunt, Cic. Fin. 5, 7: d’eux (Péripatéticiens) sortirent des orateurs; erat ab isto Aristotele, Cic. de Or. 2, 160: il était de l’école de votre Aristote, cf. Or. 113; Mur. 63; c) Turnus Herdonius ab Aricia, Liv. l, 50, 3 [= Aricinus]: Turnus Herdonius d’Aricie, cf. 6, 13, 8; 6, 17, 7; pastor ab Amphryso, Virg. G. 3, 2: le berger Amphrysien [du fleuve Amphrysus] II de la maison de, [en parl. d’un esclave] Plaut. Ps. 616; Mil. 160; Curc. 407; Ter. And. 756; d) [étymologie] mater autem est a gerendis fructibus Ceres tamquam "Geres", Cic. Nat. 2, 67: quant à sa mère, son nom, Cérès, qui est comme Gérès, vient de gerere fructus, porter, produire les fruits, cf. 2, 64; 68; 2, 111; Leg. 2, 55; Varr. R. 1, 46; 2, 4, 17; 3, 12, 6, etc.; L. 5, 20; 5, 66 II maerere a marcere, Varr. L. 6, 50: maerere, s’affliger, vient de marcere, être affaissé; aures ab aveo, Varr. L. 6, 83: le mot aures, oreilles, vient de aveo, désirer [ABCR]II [mots grecs au datif ] L. 5, 103, etc. [zapst]¶4 [avec dare, possidere, promittere]: aliquid ab aliquo, donner, posséder, promettre qqch en le tenant de qqn, provenant de qqn, cf. Plaut. Cap. 449; Ps. 735; Cic. Flac. 44; Verr. 3, 177; a me argentum dedi, Plaut. Trin. 182: j’ai donné l’argent de ma poche, cf. 1144; Men. 545; aliquid a me promisi, Cic. de Or. 1, 111: j’ai promis qqch de mon fonds, cf. Pis. 84; Lucr. 4, 468; Suet. Caes. 84 II Antoni edictum legi a Bruto, Cic. Att. 16, 7, 7: l’édit d’Antoine, je l’ai lu de Brutus, le tenant de Brutus. [ABCR]II [éloignement, séparation, au pr. et fig.] de, loin de: [zapst]¶1 v. les verbes: dimittere, renvoyer de (loin de); excludere, deterrere, chasser de, détourner de, etc.; abhorrere, distare, differre, être éloigné de, différer de, etc.; de turba et a subselliis in otium se conferre, Cic. de Or, 2, 143: se retirer du milieu de la foule et loin des bancs du tribunal pour prendre du repos; ab oppido castra movere, Caes. BC. 3, 80, 7: en levant le camp s’éloigner de la ville; v. solvo, fugo, ejicio, aufero, etc. II [sans aucun verbe] a Chrysippo pedem numquam, Cic. Ac. 2, 143: de Chrysippe il ne s’éloigne jamais d’une semelle, cf. Att. 7, 3, 11; Fam. 7, 25, 2; nunc quidem paululum, inquit, a sole, Cic. Tusc. 5, 92: pour le moment, dit-il, écarte-toi un tant soit peu de mon soleil II [nuances] unde dejecti Galli? a Capitolio? unde, qui cum Graccho fuerunt? ex Capitolio, Cic. Caec. 88: d’où furent rejetés les Gaulois? de l’accès au Capitole: d’où les partisans de Gracchus? du Capitole, cf. 86 [zapst]¶2 avec les verbes defendere, tueri, munire, tegere, prohibere, arcere, etc. défendre, protéger, garantir contre, écarter de II stabula a ventis hiberno opponere soli, Virg. G. 3, 302: placer l’écurie à l’abri des vents [en face de] exposée au soleil d’hiver. [zapst]¶3 [expression] ab re, contrairement à l’intérêt: Plaut. Cap. 338; As. 224; Trin. 239; haud ab re duxi referre, Liv. 8, 11, 1: j’ai cru qu’il n’était pas inopportun de rapporter. [ABCR]III du côté de [zapst]¶1 [sens local] a tergo, a latere, a fronte, de dos, de franc, de front [de face]: a decumana porta, Caes. BG. 6, 37, 1: du côté de la porte décumane; ab ea parte, Caes. BG. 6, 37, 2: de ce côté; ab terra ingens labor succedentibus erat, Liv. 26, 46, 1: du côté de la terre, il y avait d’énormes difficultés pour les assaillants, cf. Sall. J. 17, 4; Plin. Ep. 2, 17, 21; surgens a puppi ventus, Virg. En. 5, 777: le vent s’élevant en poupe II ab Opis, Cic. Att. 6, 1, 17 [s.-ent. aede]: du côté du temple d’Ops (comp. ad Castoris), cf. Liv. 10, 47, 4 II Magnetes ab Sipylo, Cic. Q. 2, 9, 2: les Magnésiens qui habitent près du mont Sipyle, les Magnésiens du mont Sipyle, cf. Tac. An. 2, 47. [zapst]¶2 [point de départ, point d’attache]: stipites ab infimo revincti, Caes. BG. 7, 73, 3: troncs solidement attachés à la partie inférieure, par la base; cornua ab labris argento circumcludere, Caes. BG. 6, 28, 6: entourer d'argent les cornes sur les bords de la partie évasée. [zapst]¶3 [fig.] du côté de, du parti de, en faveur de: abs te stat, Plaut. Rud. 1100: il se tient de ton bord, cf. Cic. Inv. 1, 4; Br. 273; ab reo dicere, Cic. Clu. 93: parler en faveur de l'accusé; vide ne hoc totum sit a me, Cic. de Or. 1, 55: prends garde que cela ne soit tout en ma faveur; a petitore, a possessore agere, Plin. Ep. 6, 2, 2: plaider pour le compte du demandeur, du défendeur. [zapst]¶4 du côté de, sous le rapport de: a materno genere, Cic. Sull. 25: du côté maternel, par sa mère, cf. Ov. M. 2, 368; a re frumentaria laborare, Caes. BC. 3, 9, 5: souffrir de l'approvisionnement en blé; a mitilibus, a pecunia imparati, Cic. Att. 7, 15, 3: pris au dépourvu sous le rapport des troupes, de l'argent; ab exemplis copiose aliquid explicare, Cic. Br. 198: développer qqch avec une grande richesse d'exemples; tempus mutum a litteris, Cic. Att. 8, 14, 1: époque silencieuse sous le rapport des lettres [où l'on n'écrit point]; eorum impunitas fuit a judicio, a sermone, Cic. Post. 27: ils ont agi impunément au regard de la justice, au regard de l'opinion publique; mons vastus ab natura et humano cultu, Sall. J. 48, 3: montagne désolée sous le rapport de la nature du sol et de sa culture par l'homme [stérile et inculte]; ab omni parte, Hor. O. 2, 16, 27: sous tous les rapports. [zapst]¶5 servus a pedibus meis, Cic. Att. 8, 5, 1 [mss]: esclave qui me sert du point de vue de mes pieds [qui fait mes courses] II [puis ab suivi du nom de l'objet confié à la garde, à la surveillance] servus ab argento, a frumento, a veste, a vinis, esclave préposé à l'argenterie, à l'approvisionnement, à la garde-robe, aux vins; a bibliotheca, bibliothécaire; a valetudinario, infirmier; liberti ab epistulis et libellis et rationibus, Tac. An. 15, 35: affranchis chefs du secrétariat, maîtres des requêtes, chefs de la comptabilité; libertus et a memoria ejus, Suet. Aug. 79: son affranchi en même temps que son historiographe; novum officium instituit a voluptatibus, Suet. Tib. 42: il créa une nouvelle charge, l'intendance des plaisirs. [ABCR]IV à partir de: [zapst]¶1 de, à partir de, depuis: a porta Esquilina video... Cic. de Or. 2, 276: de la porte Esquiline je vois..., cf. Caes. BG. 2, 24, 2; ut erat a Gergovia despectus in castra, Caes. BG. 7, 45, 4: étant donné que de Gergovie la vue plongeait dans le camp; a vestibulo curiae, Liv. 1, 48, 1: dès le vestibule de la curie; gemere ab ulmo, Virg. B. 1, 58: gémir au sommet de l'orme; ab equo oppugnare, Prop. 3, 11, 13: assaillir à cheval; contra sensus ab sensibus repugnat, Lucr. 1, 693: il va à l'encontre des sens en s'appuyant sur les sens; ab summo, Caes. BG. 2, 18, 1: à partir du sommet, cf. 7, 73, 6; a medio ad summum, Cic. Tim. 20: du centre aux extrémités; da ab Delphio cantharum circum, Plaut. Most. 347: fais circuler la coupe en commençant par Delphium, cf. As. 891; orae maritimae praesum a Formiis, Cic. Fam. 16, 12, 5: je commande le littoral à partir de Formies; ab eo loco, Fam. 7, 25, 2: à partir de ce passage, de ces mots... [zapst]¶2 [évaluation d'une distance]: septumas esse aedes a porta, Plaut. Ps. 597: [il m'a dit] que c'était la septième maison à partir de la porte, cf. Varr. R. 3, 2, 14; Caes. BG. 2, 7, 3; 4, 22, 4; 5, 32, 1; quod tanta machinatio ab tanto spatio instrueretur, Caes. BG. 2, 20, 3: (ils se moquaient) de la construction à une si grande distance d'une si grande machine; v. longe, prope, procul avec ab; ultima stella a caelo, Cic. Rep. 6, 16: étoile la plus éloignée du firmament II [limites d'un espace] ab... ad, depuis... jusqu'à: Caes. BG. l, 1, 7; Liv. 1, 2, 5, ab imo ad summum totus moduli bipedalis, Hor. S. 2, 3, 308: de la base au sommet haut en tout de deux pieds; a Vestae ad Tabulam Valeriam, Cic. Fam. 14, 2, 2: du temple de Vesta à la Table Valérienne. [zapst]¶3 à partir de = y compris, avec: teneram ab radice ferens cupressum, Virg. G. 1, 20: portant un tendre cyprès avec ses racines; ab radicibus imis, Virg. G. 1, 319: [épis arrachés] avec toutes leurs racines. [ABCR]V [point de départ d'un jugement, d'une opinion, etc.] [zapst]¶1 d'après: aliquid ab aliqua re cognoscere, Caes. BG 1, 22, 2: reconnaître qqch d'après tel détail; a certo sensu et vero judicare de aliquo, Br. d. Fam. 11, 10, 1: juger qqn avec un sentiment sûr et vrai; ab annis spectare, Virg. En. 9, 235: considérer d'après l'âge; populum ab annis digerere, Ov. F. 6, 83: partager l'ensemble des citoyens d'après l'âge, cf. M. 14, 323; Tr. 4, 6, 39; Ep. 2, 86 II ab arte inexperta, Tib. 2, 1, 56: avec un art inexpérimenté, cf. 1, 5, 4; Ov. Tr. 2, 462. [zapst]¶2 [point de départ d'un sentiment], d'après, par suite de, du fait de: v. metuere, timere ab aliquo, craindre du fait de qqn, cf. Cic. Amer. 8; Fam. 5, 6, 2; Sul. 59; Phil. 7, 2; Liv.22, 36, 1; 24, 38, 9; v. sperare ab aliquo Cic. Off. 1, 49; Phil. 12, 26; Pis. 12; Liv. 21, 13, 3; metus omnis a vi atque ira deorum pulsus esset, Cic. Nat. 1, 45: toute crainte de la puissance et de la colère des dieux serait chassée, cf. Liv. 23, 15, 7; 23, 36, 1; 25, 33, 5, etc. [ABCR]VI à partir de [temps], depuis [zapst]¶1 a primo, a principio, dès le début; a principiis, dès les débuts; ab initio, dès le commencement; a puero, a pueritia, dès l'enfance; ab ineunte adulescentia, dès le commencement de la jeunesse II [à la prépos. se joignent souvent inde, jam, jam inde, statim, protinus] II longo spatio temporis a Dyrrachinis prœliis intermisso, Caes. BC. 3, 84, 1: un long intervalle de temps s'étant écoulé depuis les combats de Dyrrachium; ab hoc tempore anno sescentesimo rex erat, Cic. Rep. 1, 58: il était roi il y a six cents ans à compter de notre époque, cf. CM 19; ponite ante oculos unum quemque veterum; voltis a Romulo? voltis post liberam civitatem ab iis ipsis qui liberaverunt? Cic. Par. 11: évoquez la vie de chacun des anciens; voulez-vous remonter à Romulus? voulez-vous remonter, après la fondation de la liberté, à ceux précisément qui l'ont fondée? lex a sexagesimo anno senatorem non citat, Sen. Brev. 20, 4: la loi ne convoque pas le sénateur après soixante ans aux séances. [zapst]¶2 [noms de pers.] jam inde a Pontiano, Cic. Att. 12, 44, 2: depuis Pontianus [l'affaire de Pontianus]; exspecto te, a Peducaeo utique, Cic. Att. 12, 51, 1: je t'attends, en tout cas sans faute après Péducaeus [après l'affaire réglée avec Péducaeus] [zapst]¶3 [évaluation d'un laps de temps]: ab... ad (usque ad), depuis... jusqu'à: Cic. Br. 328; de Or. 2, 52; Caes. BG. 1, 26, 2; Liv. 26, 25, 11, etc. II [évaluation d'une durée, d'un rang chronologique] annus primus ab honorum perfunctione, Cic. de Or. 3, 7: la première année après l'achèvement des magistratures; quartus ab Arcesilao fuit, Cic. Ac. 1, 46: il fut le quatrième en partant d'Arcésilas; secundus a Romulo conditor urbis, Liv. 7, 1, 10: le second fondateur de Rome après Romulus, cf. 1, 17, 10; Hor. S. 2, 3, 193; Virg. B. 5, 49. [zapst]¶4 après, aussitôt après, au sortir de: ab re divina, Plaut. Pœn. 618: après le sacrifice; ab decimae legionis cohortatione profectus, Caes. BG. 2, 25, 1: étant parti, immédiatement après avoir harangué la dixième légion; a tuo digressu, Cic. Att. 1, 5, 4: après ton départ; ab ea [auctione] Cic. Att. 13, 30, 1: aussitôt après [la vente]; ab ipso cibo, Sen. Contr. 1, praef. 17: aussitôt après avoir mangé. [ABCR]VII du fait de, par l'effet de [zapst]¶1 [cause efficiente, surtout avec les inchoatifs]: calescere ab, Cic. Nat. 2, 138: se réchauffer grâce à; mitescere a sole, Cic. frg. F. 1, 17: s'adoucir sous l'action du soleil, cf. Varr. L. 5, 109; 7, 83; Ov. M. 1, 66; F. 5, 323 II qua mare a sole conlucet, Cic. Ac. 2, 105: sur toute l'étendue où la mer brille par l'effet du soleil, cf. Nat. 2, 92; zona torrida semper ab igni, Virg. G. 1, 234: zone toujours brûlante par suite du feu; lassus ab, Hor. S. 2, 2, 10: fatigué du fait de; a vento unda tumet, Ov. F. 2, 776: le vent fait gonfler l'onde, cf. 1, 215. [zapst]¶2 par suite de, par un effet de, en raison de [avec un nom de sentiment]: scio me ab singulari amore ac benevolentia, quaecumque scriba, tibi scribere, Balb. Fam. 9, 7 B, 3: je sais que c'est un attachement, un dévouement sans égal qui me font t'écrire tout ce que je t'écris; ab ira, Liv. 24, 30, 1: par l'effet de la colère; ab odio plebis an ab servili fraude, Liv. 3, 15, 7: par suite de la haine du peuple ou de la perfidie des esclaves; [constr. très fréq. d. Liv. cf. 5, 5, 3; 9, 40, 17; 10, 5, 2; 27, 17, 5; 28, 7, 9; 36, 24, 7; etc.]; a duabus causis punire princeps solet, Sen. Clem. 1, 20, 1: deux raisons d'ordinaire amènent le prince à punir; ab hoc, Varr. R. 2, 3, 7: par suite de cela, en raison de cela, cf. 2, 7, 6 II gravis ab, Ov. H. 10, 138: alourdi par; a somno languida, Ov. H, 10, 9: alanguie par le sommeil; dives ab, Ov. H. 9, 96: enrichi par. [ABCR]VIII [après les verbes passifs] [zapst]¶1 [avec un nom de pers. pour marquer le sujet logique de l'action; constr. courante] [zapst]¶2 [avec des noms de choses considérées comme des pers.]: a civitatibus, Cic. Verr. 3, 176: par les villes; a classe, Verr. 5, 63: par la flotte; a re publica, Cic. Mur. 7: par l'état; a legibus, Cic. Mil. 9: par les lois; a natura, Cic. Phil. 14, 32: par la nature; a studiis adulescentium, Cic. de Or. 3, 207: par le zèle des jeunes gens; a ventis invidiae, Cic. Verr. 3, 98: par les vents de la malveillance; a more majorum, Cic. Fam. 13, 10, 1: par la coutume des ancêtres; a vero, a falso, Cic. Ac. 2, 71: par le vrai, par le faux; defici a viribus, Caes. BC. 3, 64, 3: être abandonné par ses forces. [zapst]¶3 [après l'adj. verbal] Cic. de Or. 2, 86; Pomp. 34; etc. [zapst]¶4 [différent de per]: aliquid a suis vel per suos potius iniquos ad te esse delatum, Cic. ad Br. 1, 1, 1: [il m'a paru soupçonner] que ses ennemis t'ont rapporté ou plutôt t'ont fait rapporter quelque histoire; qui a te defensi et qui per te servati sunt, Cic. Pet. 38: ceux que tu as défendus et ceux que ton entremise a sauvés. [zapst]¶5 [avec des intr. équivalant pour le sens à des passifs] a paucis interire, Cic. Off. 2, 26: périr sous les coups de quelques hommes, cf. Lucr. 6, 709; mori ab, Cic. Fam 15,17, 2; Sen. Contr. 5. 3; perire ab, Nep. Reg. 3, 3; Ov. P, 3, 3, 46; cadere ab, Tac. An. 16, 9; vapulare ab, Sen. Contr. 9, 4, 2; Sen. Apoc. 15; Quint. 9, 2, 12. Q. [zapst]¶1 abs est rare; se trouve devant t, surtout dans l'expr. abs te II aps Inscr. et divers mss. de Plaut. et des lettres de Cic. II af, signalé par Cic. Or. 158, se lit dans des Inscr. [zapst]¶2 d'après les gram. anciens a se place devant les consonnes, ab devant les voyelles et devant h; mais ni les mss. ni les Inscr. ne vérifient cette règle. [zapst]¶3 qqf a, ab se trouvent après le relatif (quo ab): Plaut. As. 119; Rud. 555 II chez les poètes et chez Tacite, rarement ailleurs, entre le subst. et son déterminatif [adjectif, génitif, ou nom propre apposé]: judice ab uno Tac. An. 2, 60, par un seul juge; initio ab Suriae An. 4, 5, depuis les frontières de la Syrie; oppido a Canopo Tac. An 2, 60, à partir de la ville de Canope; uxore ab Octavia abhorrebat, Tac. An. 13, 12: il se détournait de son épouse Octavie II chez Ovide, séparé par ipse du complément: H. 9, 96; 12, 18; Pont. 3, 3, 46, etc. II quand il y a deux compléments liés par une copule, placé devant le second: Plaut. As. 163; Prop. 4, 3, 39; Ov. H. 6, 108, etc. [zapst]¶4 en composition, a devant m, v, (amovere, avertere); abs devant c, p, t (abscondere, abstinere, asportare = absportare); au devant f (auferre, aufugere), sauf afui parf. de absum; ab devant les autres consonnes, sauf aspernari au lieu de abspernari.* * *a, f., n., indécl., [première lettre de l’alphabet] Cic. Div. 1, 23 II abréviations diverses: A. = Aulus [prénom] II = antiquo, je rejette [la proposition sur les bulletins de vote dans les comices] II = absolvo, j’absous [sur les bulletins des juges] ; [d’où l’appellation] littera salutaris Cic. Mil. 15 II A. U. C. = anno urbis conditae ; a. u. c. = ab urbe condita ; a. d. VIII Kal. Nov. = ante diem octavum Kalendas Novembres II [dans les inscr.] A. = Augustus ; A.A. = Augusti duo ; A.A.A. = Augusti tres ; III viri A.A.A.F.F. = triumviri auro, argento, aeri flando, feriundo. ā, ou āh, interj., v. ah. ā, ăb, abs, prép. avec abl. (ἀπό). [ABCR]I [point de départ] [zapst]¶1 [avec des v. de mouvement, tr. ou int., simples ou composés] de: a) a signo Vortumni in Circum Maximum venire Cic. Verr. 1, 154: venir de la statue de Vertumne au Cirque Maxime, v. proficiscor, discedo, arcesso, etc ; b) [avec noms de pers.] de chez, d’auprès: a Caesare redire, Cic. Q. 2, 4, 6: revenir de chez César ; c) [sans verbe] non ille Serranus ab aratro, Cic. Sest. 72: non pas le fameux Serranus venu de sa charrue; quid tu, inquit, huc? a villa enim, credo, Cic. Fin. 3, 8: eh! dit-il, pourquoi toi ici? c’est de ta maison de campagne que tu viens, sans doute; d) [en parl de lettres] de la part de: litterae adlatae ab L. Porcio praetore, Liv. 26, 39, 1: une lettre apportée de la part du préteur L. Porcius, cf. Cic. Att. 7, 15, 5 ; 1, 15, 2; e) [avec adesse, marquant résultat du mouvement] adest a milite, Plaut. Ps. 924: il est là venant de la part du militaire, cf. Mil. 958, 1046; Ter. And. 268; Virg. En. 7, 454; dona adsunt tibi a Phaedria, Ter. Eun. 465: il y a là pour toi des présents de la part de Phaedria. f) [avec les noms de ville] de = des environs de [et non pas de l’intérieur de]: Cic., Caes. [zapst]¶2 [pour marquer la provenance] petere, postulare, quaerere, demander à; impetrare, obtenir de; accipere, recevoir de; habere, tenir de, etc.; emere, acheter à; sumere, haurire, prendre à, puiser à; trahere, tirer de; ducere, faire venir de, etc.; discere, audire, apprendre de, entendre de, etc. [zapst]¶3 [idée d’origine] a) oriri, prendre naissance à; fluere, découler de; nasci, naître de; proficisci, partir de, provenir de; ea sunt omnia non a natura, verum a magistro, Cic. Mur. 61: ces imperfections proviennent toutes non pas de la nature, mais du maître, cf. Har. 39; Fin. 1, 21; Off. 2, 69; sed haec et vetera et a Graecis, Cic. Tusc. 1, 74: mais tout cela c'est ancien et aussi tiré de l’histoire grecque, cf. Fam. 3, 13, 1; 5, 3, 1; 9, 16, 7; Par. 11; Sest. 122; b) [idée de naissance, de descendance] a Deucalione ortus, Tusc. 1, 21: né de Deucalion; a M. Tullio esse, Cic. Br. 62: descendre de M. Tullius II [filiation philosophique, littéraire, etc.] ab his oratores exstiterunt, Cic. Fin. 5, 7: d’eux (Péripatéticiens) sortirent des orateurs; erat ab isto Aristotele, Cic. de Or. 2, 160: il était de l’école de votre Aristote, cf. Or. 113; Mur. 63; c) Turnus Herdonius ab Aricia, Liv. l, 50, 3 [= Aricinus]: Turnus Herdonius d’Aricie, cf. 6, 13, 8; 6, 17, 7; pastor ab Amphryso, Virg. G. 3, 2: le berger Amphrysien [du fleuve Amphrysus] II de la maison de, [en parl. d’un esclave] Plaut. Ps. 616; Mil. 160; Curc. 407; Ter. And. 756; d) [étymologie] mater autem est a gerendis fructibus Ceres tamquam "Geres", Cic. Nat. 2, 67: quant à sa mère, son nom, Cérès, qui est comme Gérès, vient de gerere fructus, porter, produire les fruits, cf. 2, 64; 68; 2, 111; Leg. 2, 55; Varr. R. 1, 46; 2, 4, 17; 3, 12, 6, etc.; L. 5, 20; 5, 66 II maerere a marcere, Varr. L. 6, 50: maerere, s’affliger, vient de marcere, être affaissé; aures ab aveo, Varr. L. 6, 83: le mot aures, oreilles, vient de aveo, désirer [ABCR]II [mots grecs au datif ] L. 5, 103, etc. [zapst]¶4 [avec dare, possidere, promittere]: aliquid ab aliquo, donner, posséder, promettre qqch en le tenant de qqn, provenant de qqn, cf. Plaut. Cap. 449; Ps. 735; Cic. Flac. 44; Verr. 3, 177; a me argentum dedi, Plaut. Trin. 182: j’ai donné l’argent de ma poche, cf. 1144; Men. 545; aliquid a me promisi, Cic. de Or. 1, 111: j’ai promis qqch de mon fonds, cf. Pis. 84; Lucr. 4, 468; Suet. Caes. 84 II Antoni edictum legi a Bruto, Cic. Att. 16, 7, 7: l’édit d’Antoine, je l’ai lu de Brutus, le tenant de Brutus. [ABCR]II [éloignement, séparation, au pr. et fig.] de, loin de: [zapst]¶1 v. les verbes: dimittere, renvoyer de (loin de); excludere, deterrere, chasser de, détourner de, etc.; abhorrere, distare, differre, être éloigné de, différer de, etc.; de turba et a subselliis in otium se conferre, Cic. de Or, 2, 143: se retirer du milieu de la foule et loin des bancs du tribunal pour prendre du repos; ab oppido castra movere, Caes. BC. 3, 80, 7: en levant le camp s’éloigner de la ville; v. solvo, fugo, ejicio, aufero, etc. II [sans aucun verbe] a Chrysippo pedem numquam, Cic. Ac. 2, 143: de Chrysippe il ne s’éloigne jamais d’une semelle, cf. Att. 7, 3, 11; Fam. 7, 25, 2; nunc quidem paululum, inquit, a sole, Cic. Tusc. 5, 92: pour le moment, dit-il, écarte-toi un tant soit peu de mon soleil II [nuances] unde dejecti Galli? a Capitolio? unde, qui cum Graccho fuerunt? ex Capitolio, Cic. Caec. 88: d’où furent rejetés les Gaulois? de l’accès au Capitole: d’où les partisans de Gracchus? du Capitole, cf. 86 [zapst]¶2 avec les verbes defendere, tueri, munire, tegere, prohibere, arcere, etc. défendre, protéger, garantir contre, écarter de II stabula a ventis hiberno opponere soli, Virg. G. 3, 302: placer l’écurie à l’abri des vents [en face de] exposée au soleil d’hiver. [zapst]¶3 [expression] ab re, contrairement à l’intérêt: Plaut. Cap. 338; As. 224; Trin. 239; haud ab re duxi referre, Liv. 8, 11, 1: j’ai cru qu’il n’était pas inopportun de rapporter. [ABCR]III du côté de [zapst]¶1 [sens local] a tergo, a latere, a fronte, de dos, de franc, de front [de face]: a decumana porta, Caes. BG. 6, 37, 1: du côté de la porte décumane; ab ea parte, Caes. BG. 6, 37, 2: de ce côté; ab terra ingens labor succedentibus erat, Liv. 26, 46, 1: du côté de la terre, il y avait d’énormes difficultés pour les assaillants, cf. Sall. J. 17, 4; Plin. Ep. 2, 17, 21; surgens a puppi ventus, Virg. En. 5, 777: le vent s’élevant en poupe II ab Opis, Cic. Att. 6, 1, 17 [s.-ent. aede]: du côté du temple d’Ops (comp. ad Castoris), cf. Liv. 10, 47, 4 II Magnetes ab Sipylo, Cic. Q. 2, 9, 2: les Magnésiens qui habitent près du mont Sipyle, les Magnésiens du mont Sipyle, cf. Tac. An. 2, 47. [zapst]¶2 [point de départ, point d’attache]: stipites ab infimo revincti, Caes. BG. 7, 73, 3: troncs solidement attachés à la partie inférieure, par la base; cornua ab labris argento circumcludere, Caes. BG. 6, 28, 6: entourer d'argent les cornes sur les bords de la partie évasée. [zapst]¶3 [fig.] du côté de, du parti de, en faveur de: abs te stat, Plaut. Rud. 1100: il se tient de ton bord, cf. Cic. Inv. 1, 4; Br. 273; ab reo dicere, Cic. Clu. 93: parler en faveur de l'accusé; vide ne hoc totum sit a me, Cic. de Or. 1, 55: prends garde que cela ne soit tout en ma faveur; a petitore, a possessore agere, Plin. Ep. 6, 2, 2: plaider pour le compte du demandeur, du défendeur. [zapst]¶4 du côté de, sous le rapport de: a materno genere, Cic. Sull. 25: du côté maternel, par sa mère, cf. Ov. M. 2, 368; a re frumentaria laborare, Caes. BC. 3, 9, 5: souffrir de l'approvisionnement en blé; a mitilibus, a pecunia imparati, Cic. Att. 7, 15, 3: pris au dépourvu sous le rapport des troupes, de l'argent; ab exemplis copiose aliquid explicare, Cic. Br. 198: développer qqch avec une grande richesse d'exemples; tempus mutum a litteris, Cic. Att. 8, 14, 1: époque silencieuse sous le rapport des lettres [où l'on n'écrit point]; eorum impunitas fuit a judicio, a sermone, Cic. Post. 27: ils ont agi impunément au regard de la justice, au regard de l'opinion publique; mons vastus ab natura et humano cultu, Sall. J. 48, 3: montagne désolée sous le rapport de la nature du sol et de sa culture par l'homme [stérile et inculte]; ab omni parte, Hor. O. 2, 16, 27: sous tous les rapports. [zapst]¶5 servus a pedibus meis, Cic. Att. 8, 5, 1 [mss]: esclave qui me sert du point de vue de mes pieds [qui fait mes courses] II [puis ab suivi du nom de l'objet confié à la garde, à la surveillance] servus ab argento, a frumento, a veste, a vinis, esclave préposé à l'argenterie, à l'approvisionnement, à la garde-robe, aux vins; a bibliotheca, bibliothécaire; a valetudinario, infirmier; liberti ab epistulis et libellis et rationibus, Tac. An. 15, 35: affranchis chefs du secrétariat, maîtres des requêtes, chefs de la comptabilité; libertus et a memoria ejus, Suet. Aug. 79: son affranchi en même temps que son historiographe; novum officium instituit a voluptatibus, Suet. Tib. 42: il créa une nouvelle charge, l'intendance des plaisirs. [ABCR]IV à partir de: [zapst]¶1 de, à partir de, depuis: a porta Esquilina video... Cic. de Or. 2, 276: de la porte Esquiline je vois..., cf. Caes. BG. 2, 24, 2; ut erat a Gergovia despectus in castra, Caes. BG. 7, 45, 4: étant donné que de Gergovie la vue plongeait dans le camp; a vestibulo curiae, Liv. 1, 48, 1: dès le vestibule de la curie; gemere ab ulmo, Virg. B. 1, 58: gémir au sommet de l'orme; ab equo oppugnare, Prop. 3, 11, 13: assaillir à cheval; contra sensus ab sensibus repugnat, Lucr. 1, 693: il va à l'encontre des sens en s'appuyant sur les sens; ab summo, Caes. BG. 2, 18, 1: à partir du sommet, cf. 7, 73, 6; a medio ad summum, Cic. Tim. 20: du centre aux extrémités; da ab Delphio cantharum circum, Plaut. Most. 347: fais circuler la coupe en commençant par Delphium, cf. As. 891; orae maritimae praesum a Formiis, Cic. Fam. 16, 12, 5: je commande le littoral à partir de Formies; ab eo loco, Fam. 7, 25, 2: à partir de ce passage, de ces mots... [zapst]¶2 [évaluation d'une distance]: septumas esse aedes a porta, Plaut. Ps. 597: [il m'a dit] que c'était la septième maison à partir de la porte, cf. Varr. R. 3, 2, 14; Caes. BG. 2, 7, 3; 4, 22, 4; 5, 32, 1; quod tanta machinatio ab tanto spatio instrueretur, Caes. BG. 2, 20, 3: (ils se moquaient) de la construction à une si grande distance d'une si grande machine; v. longe, prope, procul avec ab; ultima stella a caelo, Cic. Rep. 6, 16: étoile la plus éloignée du firmament II [limites d'un espace] ab... ad, depuis... jusqu'à: Caes. BG. l, 1, 7; Liv. 1, 2, 5, ab imo ad summum totus moduli bipedalis, Hor. S. 2, 3, 308: de la base au sommet haut en tout de deux pieds; a Vestae ad Tabulam Valeriam, Cic. Fam. 14, 2, 2: du temple de Vesta à la Table Valérienne. [zapst]¶3 à partir de = y compris, avec: teneram ab radice ferens cupressum, Virg. G. 1, 20: portant un tendre cyprès avec ses racines; ab radicibus imis, Virg. G. 1, 319: [épis arrachés] avec toutes leurs racines. [ABCR]V [point de départ d'un jugement, d'une opinion, etc.] [zapst]¶1 d'après: aliquid ab aliqua re cognoscere, Caes. BG 1, 22, 2: reconnaître qqch d'après tel détail; a certo sensu et vero judicare de aliquo, Br. d. Fam. 11, 10, 1: juger qqn avec un sentiment sûr et vrai; ab annis spectare, Virg. En. 9, 235: considérer d'après l'âge; populum ab annis digerere, Ov. F. 6, 83: partager l'ensemble des citoyens d'après l'âge, cf. M. 14, 323; Tr. 4, 6, 39; Ep. 2, 86 II ab arte inexperta, Tib. 2, 1, 56: avec un art inexpérimenté, cf. 1, 5, 4; Ov. Tr. 2, 462. [zapst]¶2 [point de départ d'un sentiment], d'après, par suite de, du fait de: v. metuere, timere ab aliquo, craindre du fait de qqn, cf. Cic. Amer. 8; Fam. 5, 6, 2; Sul. 59; Phil. 7, 2; Liv.22, 36, 1; 24, 38, 9; v. sperare ab aliquo Cic. Off. 1, 49; Phil. 12, 26; Pis. 12; Liv. 21, 13, 3; metus omnis a vi atque ira deorum pulsus esset, Cic. Nat. 1, 45: toute crainte de la puissance et de la colère des dieux serait chassée, cf. Liv. 23, 15, 7; 23, 36, 1; 25, 33, 5, etc. [ABCR]VI à partir de [temps], depuis [zapst]¶1 a primo, a principio, dès le début; a principiis, dès les débuts; ab initio, dès le commencement; a puero, a pueritia, dès l'enfance; ab ineunte adulescentia, dès le commencement de la jeunesse II [à la prépos. se joignent souvent inde, jam, jam inde, statim, protinus] II longo spatio temporis a Dyrrachinis prœliis intermisso, Caes. BC. 3, 84, 1: un long intervalle de temps s'étant écoulé depuis les combats de Dyrrachium; ab hoc tempore anno sescentesimo rex erat, Cic. Rep. 1, 58: il était roi il y a six cents ans à compter de notre époque, cf. CM 19; ponite ante oculos unum quemque veterum; voltis a Romulo? voltis post liberam civitatem ab iis ipsis qui liberaverunt? Cic. Par. 11: évoquez la vie de chacun des anciens; voulez-vous remonter à Romulus? voulez-vous remonter, après la fondation de la liberté, à ceux précisément qui l'ont fondée? lex a sexagesimo anno senatorem non citat, Sen. Brev. 20, 4: la loi ne convoque pas le sénateur après soixante ans aux séances. [zapst]¶2 [noms de pers.] jam inde a Pontiano, Cic. Att. 12, 44, 2: depuis Pontianus [l'affaire de Pontianus]; exspecto te, a Peducaeo utique, Cic. Att. 12, 51, 1: je t'attends, en tout cas sans faute après Péducaeus [après l'affaire réglée avec Péducaeus] [zapst]¶3 [évaluation d'un laps de temps]: ab... ad (usque ad), depuis... jusqu'à: Cic. Br. 328; de Or. 2, 52; Caes. BG. 1, 26, 2; Liv. 26, 25, 11, etc. II [évaluation d'une durée, d'un rang chronologique] annus primus ab honorum perfunctione, Cic. de Or. 3, 7: la première année après l'achèvement des magistratures; quartus ab Arcesilao fuit, Cic. Ac. 1, 46: il fut le quatrième en partant d'Arcésilas; secundus a Romulo conditor urbis, Liv. 7, 1, 10: le second fondateur de Rome après Romulus, cf. 1, 17, 10; Hor. S. 2, 3, 193; Virg. B. 5, 49. [zapst]¶4 après, aussitôt après, au sortir de: ab re divina, Plaut. Pœn. 618: après le sacrifice; ab decimae legionis cohortatione profectus, Caes. BG. 2, 25, 1: étant parti, immédiatement après avoir harangué la dixième légion; a tuo digressu, Cic. Att. 1, 5, 4: après ton départ; ab ea [auctione] Cic. Att. 13, 30, 1: aussitôt après [la vente]; ab ipso cibo, Sen. Contr. 1, praef. 17: aussitôt après avoir mangé. [ABCR]VII du fait de, par l'effet de [zapst]¶1 [cause efficiente, surtout avec les inchoatifs]: calescere ab, Cic. Nat. 2, 138: se réchauffer grâce à; mitescere a sole, Cic. frg. F. 1, 17: s'adoucir sous l'action du soleil, cf. Varr. L. 5, 109; 7, 83; Ov. M. 1, 66; F. 5, 323 II qua mare a sole conlucet, Cic. Ac. 2, 105: sur toute l'étendue où la mer brille par l'effet du soleil, cf. Nat. 2, 92; zona torrida semper ab igni, Virg. G. 1, 234: zone toujours brûlante par suite du feu; lassus ab, Hor. S. 2, 2, 10: fatigué du fait de; a vento unda tumet, Ov. F. 2, 776: le vent fait gonfler l'onde, cf. 1, 215. [zapst]¶2 par suite de, par un effet de, en raison de [avec un nom de sentiment]: scio me ab singulari amore ac benevolentia, quaecumque scriba, tibi scribere, Balb. Fam. 9, 7 B, 3: je sais que c'est un attachement, un dévouement sans égal qui me font t'écrire tout ce que je t'écris; ab ira, Liv. 24, 30, 1: par l'effet de la colère; ab odio plebis an ab servili fraude, Liv. 3, 15, 7: par suite de la haine du peuple ou de la perfidie des esclaves; [constr. très fréq. d. Liv. cf. 5, 5, 3; 9, 40, 17; 10, 5, 2; 27, 17, 5; 28, 7, 9; 36, 24, 7; etc.]; a duabus causis punire princeps solet, Sen. Clem. 1, 20, 1: deux raisons d'ordinaire amènent le prince à punir; ab hoc, Varr. R. 2, 3, 7: par suite de cela, en raison de cela, cf. 2, 7, 6 II gravis ab, Ov. H. 10, 138: alourdi par; a somno languida, Ov. H, 10, 9: alanguie par le sommeil; dives ab, Ov. H. 9, 96: enrichi par. [ABCR]VIII [après les verbes passifs] [zapst]¶1 [avec un nom de pers. pour marquer le sujet logique de l'action; constr. courante] [zapst]¶2 [avec des noms de choses considérées comme des pers.]: a civitatibus, Cic. Verr. 3, 176: par les villes; a classe, Verr. 5, 63: par la flotte; a re publica, Cic. Mur. 7: par l'état; a legibus, Cic. Mil. 9: par les lois; a natura, Cic. Phil. 14, 32: par la nature; a studiis adulescentium, Cic. de Or. 3, 207: par le zèle des jeunes gens; a ventis invidiae, Cic. Verr. 3, 98: par les vents de la malveillance; a more majorum, Cic. Fam. 13, 10, 1: par la coutume des ancêtres; a vero, a falso, Cic. Ac. 2, 71: par le vrai, par le faux; defici a viribus, Caes. BC. 3, 64, 3: être abandonné par ses forces. [zapst]¶3 [après l'adj. verbal] Cic. de Or. 2, 86; Pomp. 34; etc. [zapst]¶4 [différent de per]: aliquid a suis vel per suos potius iniquos ad te esse delatum, Cic. ad Br. 1, 1, 1: [il m'a paru soupçonner] que ses ennemis t'ont rapporté ou plutôt t'ont fait rapporter quelque histoire; qui a te defensi et qui per te servati sunt, Cic. Pet. 38: ceux que tu as défendus et ceux que ton entremise a sauvés. [zapst]¶5 [avec des intr. équivalant pour le sens à des passifs] a paucis interire, Cic. Off. 2, 26: périr sous les coups de quelques hommes, cf. Lucr. 6, 709; mori ab, Cic. Fam 15,17, 2; Sen. Contr. 5. 3; perire ab, Nep. Reg. 3, 3; Ov. P, 3, 3, 46; cadere ab, Tac. An. 16, 9; vapulare ab, Sen. Contr. 9, 4, 2; Sen. Apoc. 15; Quint. 9, 2, 12. Q. [zapst]¶1 abs est rare; se trouve devant t, surtout dans l'expr. abs te II aps Inscr. et divers mss. de Plaut. et des lettres de Cic. II af, signalé par Cic. Or. 158, se lit dans des Inscr. [zapst]¶2 d'après les gram. anciens a se place devant les consonnes, ab devant les voyelles et devant h; mais ni les mss. ni les Inscr. ne vérifient cette règle. [zapst]¶3 qqf a, ab se trouvent après le relatif (quo ab): Plaut. As. 119; Rud. 555 II chez les poètes et chez Tacite, rarement ailleurs, entre le subst. et son déterminatif [adjectif, génitif, ou nom propre apposé]: judice ab uno Tac. An. 2, 60, par un seul juge; initio ab Suriae An. 4, 5, depuis les frontières de la Syrie; oppido a Canopo Tac. An 2, 60, à partir de la ville de Canope; uxore ab Octavia abhorrebat, Tac. An. 13, 12: il se détournait de son épouse Octavie II chez Ovide, séparé par ipse du complément: H. 9, 96; 12, 18; Pont. 3, 3, 46, etc. II quand il y a deux compléments liés par une copule, placé devant le second: Plaut. As. 163; Prop. 4, 3, 39; Ov. H. 6, 108, etc. [zapst]¶4 en composition, a devant m, v, (amovere, avertere); abs devant c, p, t (abscondere, abstinere, asportare = absportare); au devant f (auferre, aufugere), sauf afui parf. de absum; ab devant les autres consonnes, sauf aspernari au lieu de abspernari.* * *A meis ciuibus ea res mihi fuit honori. id est, Ob eam rem honoribus affectus sum a ciuibus meis. Ci. Pour cela m'ont honoré les habitants de nostre ville.\A nobilitate igitur periculum. Subaudi, Est, Impendet, Imminet, aut aliquid simile. Cic. Il y a danger de la part ou costé de la noblesse, ou des nobles.\Ab aliquo perire, id est occidi. Plin. Estre tué par aucun.\A et Ab, motum a loco significant: vt, A villa redeo, ab agro, vel ab agris. Je retourne de la metairie, Des champs.\A et Ab, interdum per QVVM declarantur: seruiuntque tempori significando: vt, A paruo te noui: Hoc est, quum adhuc paruus esses. Quand tu estois encore petit enfant.\Ab adolescentia. Cic. Dés le commencement de ma jeunesse, Dés que je commencoye à venir en eage.\Ab ineunte adolescentia. Plaut. Cic. Dés le commencement de mon adolescence, ou de mon eage.\A cunabulis. Plaut. Dés le berceau, Dés mon enfance.\Ab infante duratus. Colu. Endurci dés son enfance, ou d'enfance.\Ab infantibus, Id est a pueritia. Cels. Dés l'enfance, D'enfance.\A paruis. Terent. De jeunesse, Dés qu'on estoit encore petit.\A primordio sui. Tacit. Depuis son commencement.\A principiis ita diligentior fiet puer. Quintil. Dés le commencement.\A pueritia. Cic. D'enfance, Dés l'enfance.\A tenero et a teneris. Colum. D'enfance, Dés qu'on estoit encore tendre, ou petit tendron.\A et Ab, finitum rei alicuius aut temporis terminum significant: et fere sequitur ad, vel vsque ad, aut aliquid idem pollens: vt, A principio ad finem. Dés, ou Depuis le commencement jusques à la fin. \ Ab auo. Terent. Dés le temps de l'ayeul.\Ab aurora. Plaut. Dés le poinct, ou l'aube du jour.\Ab sole orto in multum diei stetere in acie. Liu. Depuis le soleil levé.\A calce ad carceres. Id est, A fine ad principium. Cic. De la fin au commencement.\A capite vsque ad calcem. Plaut. Depuis le commencement jusques à la fin, ou Depuis le hault jusques au bas.\Talos a vertice pulcher ad imos. Horat. Depuis le sommet de la teste, jusques à la plante des pieds, ou jusques aux talons.\Ab extremo orsi. Liu. Commenceants au dernier.\A fundamento. Plaut. Depuis le fondement.\A fundo. Virg. Depuis le fond.\Ab infimo. Plaut. Depuis le fin bas.\Ab humili ad summum. Cic. Du bas au plus hault.\Ab illo tempore. Cic. Dés, ou Depuis ce temps là.\Ab hora tertia bibebatur. Cic. Depuis trois heures.\Ab imis vnguibus vsque ad verticem summum. Cic. Depuis le fin bout des ongles du pied, jusques au sommet de la teste.\Ab initio. Cic. Dés, ou Depuis le commencement.\A mane. Plaut. Depuis le matin.\A media nocte togatus ero. Mart. Dés, ou Depuis minuict.\Ab omni vetustate acceptum. Cic. De toute ancienneté.\A pridie Idus Sept. Plin. Depuis le jour de devant les Ides.\A prima luce. Caes. Dés le fin matin. Dés qu'il commencea à faire cler.\A primo, pro A principio. Ci. Au premier, ou Du commencement.\A summo. Plaut. Depuis le hault.\A terra ad caelum percontari. Plaut. Depuis un bout jusques à l'autre.\A vestigio ad verticem. Plin. Depuis la plante des pieds jusques au sommet de la teste.\A et Ab separationem significant. Terent. Ita tum discedo ab illo. D'avec luy.\A vel Ab, pro Contra: vt nonnullis placet. Virg. Defendo a frigore myrtos. Du froid, ou Contre le froid.\A vel Ab, pro Praeter, siue contra. Plin. Id quod notasse, non ab re est. Il n'est pas sans propos, ou inutile. Il n'est pas impertinent.\Quae ab re sunt. Choses impertinentes, et non servantes à la matiere. B.\Ab re est remissior. Il est trop negligent et nonchalant de son profict. B.\Ab re, Contra commodum. Plau. Ab re consulit. Contre le profict et utilité de celuy à qui il donne conseil. Il luy conseille son dommage.\Ab re orare. Plau. Prier en vain, ou demander quelque chose oultre raison et sans propos.\Ab re, pro Ob eam rem. Liu. Id, ab re, Interregnum appellatum. Pour ce, Pour ceste cause.\Tantumne ab re tua est otii tibi, vt, etc. Cic. As tu bien tant de loisir avec tes affaires? Tes affaires te donnent ils bien tant de loisir?\Non ab re. Suet. Il n'est point impertinent, ou hors de propos.\Haud ab re duxi. Liu. J'ay estimé n'estre point inutile, ou sans raison.\Non ab re. Non sans cause.\A vel Ab, pro Post, vel statim, seu concinuo post. Pli. Dulcissimum ab hominis camelinum lac. Le laict du chameau est le plus doulx apres celuy de la femme.\A ientaculo. Plaut. Apres desjuner.\Cuius a morte hic tertius et tricesimus est annus. Cic. C'est cy la XXXIII. annee depuis son trespas.\Vt primum a tuo digressu Romam veni. Cic. Apres.\A rege secundus. Le second apres le roy.\Hostium a tergo incursum vidit. Liu. Par derriere, Du costé de derriere.\A Senatu stat. Cic. Il est du parti du Senat, Il tient pour le Senat, Il tient le parti du Senat.\Dicere ab reo. Cic. Parler ou plaider pour le defendeur.\Hoc totum est a me. Cic. Tout cela sert à mon propos. Tout cela fait pour moy.\A nobis facit. Cic. Sert à nostre propos.\A vel Ab, pro énéka, siue pro, Quod pertinet ad, Cic. cum a militibus, tua pecunia. Mal fourniz et pourveuz quant à gens de guerre et argent.\A morbo valui, ab animo aeger fui. Plaut. Quant est de la maladie, j'en suis gueri.\A me pudica est. Plaut. Quant est de moy, je vous responds de moy qu'elle est femme de bien.\Narrat vt virgo a se integra etiam tum siet. Terent. Que de sa part elle est pucelle.\Doleo ab animo, doleo ab oculis. Plaut. Je suis malade en l'esprit, J'ay l'esprit fasché. J'ay mal aux yeuls.\Otiosus ab animo. Plaut. Qui n'ha nulle fantasie en son esprit.\Inops eram ab amicis. Cic. Povre d'amis.\Nunquam a causis et iudiciis districtior fui. Cic. Je ne fus oncq plus empesché de procez.\Ab hac parte reddemus vos securos. Planc. Ciceroni. De ce costé, quant à ce.\Ab se cantat cuia sit. Plaut. D'elle mesme.\Ab transenna lumbricum petit. Plaut. Parmi la fenestre, ou le guichet. Aucuns sont d'advis que le vray sens est tel, Cest oyseau cerche sa viande parmi le filé, ou le laqs, ou le piege, ou le collet qui est tendu pour le prendre.\Salutem a bonis afferre. Cic. Par les bons.\Ab ostio omnia isthaec audiui. Plaut. De l'huis.\Ipsa protinus a via amicumsalutes. Mart. Du chemin, En passant.\A foris. Plin. Par dehors.\A vel Ab, pro Versus, seu quod vulgo, De parte dicimus.\Quod a sole fuit. Plin. Qui avoit esté du costé du soleil, Tourné vers le soleil, Devers le soleil.\Firmos omnino et duces habemus ab occidente, et exercitus. Cic. Vers la partie d'occident.\A dextera. Plin. Du costé dextre. A dextre.\Ictus ab latere. Liuius. Feru ou frappé par le flan.\A contraria aure instillare. Plin. Par l'oreille opposite.\A vento aliquid opponere. Pli. De devers le vent. Du costé du vent.\A vel Ab cum ablatiuo personae, eleganter domicilium significat: vt, A iudice venio. hoc est, a domo iudicis, quod inepte dicitur, De apud. De chez vous, De vostre mesnie.\Ab ea egreditur. Terent. De chez elle.\A nobis domo est. De nostre maison. De chez nous.\A qua a ferrario fabro. Cels. Eaue de chez ung forgeron ou mareschal. Eaue en laquelle le mareschal estainct, ou trempe son fer.\A Pontio, ex Trebulano, ad quintum Idus Maii. Cic. De la maison de Pontius, Escript en la maison de Pontius, etc. C'est la fin et date des lettres.\A vel Ab sequente. quoque praepositione ad, vel ipsa subaudita, plerunque vtimur, vbi ab vna re ad aliam fit transitus. Terent. Ab labore ad libidinem. Du labeur à volupté.\A vel Ab nonnunquam ponitur pro Gallica praepositione Par. A potu quidam prandiumincipiunt. Plin. Par boire.\A fronte et a tergo. Cic. Devant et derriere, ou par devant et par derriere.\A pectore denudari. Cic. Estre descouvert par la poitrine, Avoir la poitrine descouverte.\Ab exteriori parte. Cels. Par dehors.\A verecundia. Liu. De honte qu'on ha.\Ab illo friget. Gel. Ce n'est rien aupris de luy.\A, Propter: vt A metu infamiae. Tacit. Pour crainte du deshonneur, Craignant deshonneur.\A spe quam successus rerum augebat. Liu. A cause de l'esperance, A raison ou pour l'esperance.\Ab ira et odio. Liu. Par courroux et haine.\A sole dolet. Plin. Il est malade du soleil, Le soleil luy a faict mal, ou l'a faict malade.\Ab, pro Erga. Cic. Ab innocentia clementissimus. Envers les innocens.\A vel Ab pro A parte, siue Ex parte. Liu. Ab Sabinis Metius Curtius. Du costé des Sabins, ou de la part des Sabins.\Ab Romanis tubae cornuaque cecinerunt. Liu. Les trompettes et cornets sonnerent du costé des Rommains. Les Rommains sonnerent la trompette.\Ei testamento legat grandem pecuniam a filio. Cic. Il luy laisse un legz d'une grande somme d'argent payable par les mains de son filz.\Ab aliqua re otium vel tempus habere. Terent. N'estre point empesché, et ne laisser point d'avoir bon loisir pour cela.\A vel Ab, proximitatem loci significat. Cic. Venisse eum a Roma. D'aupres de Romme.\Ab Roma aberat. Cic. N'estoit point autour, ou aupres de Romme.\Ab accidentibus, Qui ha charge de mettre en escript et d'advertir des choses qui surviennent. \ Ab aure, Secretaire.\A commentariis, Celuy qui fait le registre des prisonniers, Geolier, ou un Chroniqueur. \ Ab epistolis. Suet. Secretaire.\A latere Regis. Les amis familiers du Roy qui ne bougent de son costé. \ A libellis, Maistre des requestes.\A manu, A manu, seruus, et A manibus. Suet. Un clerc qui sert pour escrire.\A pedibus, vel A pedibus seruus. Cic. Un laquay. quod etiam Ad pedes, Martiali: et Circum pedes, Ciceroni: dicitur.\A secretis, Secretaire.\A studiis. Sue. Celuy de qui nous nous servons au faict de nos estudes.\A rationibus. Suet. Maistre correcteur, auditeur, ou autre officier és comptes. President des comptes. B.\A voluptatibus. Suet. Qui ha charge d'inventer toute sorte de passetemps pour le prince.\Positis castris a milibus passuum quindecim. Caes. Ayant assis son camp à quinze mille pas pres.\Ab illo tibi soluam. Cic. Je te feray delivrer par luy ce que je te doy.\Viaticum vt dem ab trapezita tibi. Plaut. A fin que je te baille argent pour voyager par les mains du banquier, Que je te face delivrer argent par la banque.\Ab Aulo Sextilio dicit se dedisse, et a suis fratribus. Cic. Il dit avoir payé de l'argent de Sextilius, et de l'argent ou de la bourse de ses freres.\A cauda de ouo exeunt. Plin. La queue devant, ou la queue la premiere. \ Pedibus genitus Nero. Pli. Les pieds devant.\Quaecunque animal pariunt, in capita gignunt. Plin. Les testes devant.\A matre pulli. Colum. Prins dessoubs les ailes de la mere.\A lenone manu asserere. Plaut. Retirer une fille, et la delivrer d'entre les mains d'un maquereau.\Instructus a philosophia. Cic. Garni de philosophie. Scavant en philosophie.\Inuictus a labore. Cic. Qui ne se lasse point de labeur et travail. Non vaincu de ou par labeur.\Ab exule prope esse. Taci. Estre presque banni. N'estre gueres moins que banni.\A contumelia, quam a laude propius fuerit, post Vitellium eligi. Tacit. Estre esleu apres Vitelle, approcheroit plus de deshonneur, que de gloire.\Ab amore scribere. Balbus Ciceroni. De grand amour.\Ab aspectu decorus. Colu. Beau à veoir.\Ab aliquo describere. Cic. Transcrire du livre d'un autre.\A se aliquid promere. Cic. Dire quelque chose du sien, de soymesme et de son invention.\A me salutem dic Ciceroni. Cic. Salue Cicero de par moy.\A me illos habe commendatissimos. Cic. Je te les recommande tant que je puis. Ayes les en recommandation pour l'amour de moy.\A sole calor. Cic. Chaleur de soleil.\A puppi religatus. Cic. Attaché, ou lié à la poupe.\A stirpe socius Pop. Rom. Sallust. De race.\A stirpe, pro Stirpitus. Liu. Dés la racine, Totalement, du tout.\Ab auro fulgorem reuereri. Lucret. Avoir en reverence ceulx qui sont vestus de drap d'or, ou qui reluisent de dorures.\A limine disciplinas salutare. Seneca. Estudier quelque peu et legerement.\Ab eo, pro Eius. Terent. Atque ab eo gratiam inibo. Je gaigneray sa bonne grace.\Ab illo iniuria. Terent. Le tort qu'il fait.\A, interdum redundare videtur. Tacit. A metu infamiae. De paour de deshonneur. Liu. Castra a stationibus firma.\A et Ab, eleganter vtimur cum his dictionibus Vsque et Prope. Cic. Vsque a Capitolio. Dés le Capitole.\Tam prope ab domo. Cic. Si pres de la maisons. -
8 FARE
I см. тж. FARE IIv- F171 —farcela (тж. fargliela)
- F173 —- F174 —far(si) contro...
- F175 —— см. -A10— см. -A12— см. - C3043— см. - T512— см. - T728fare l'abito a...
— см. -A36— см. -A54— см. - P1036— см. -A57— см. -A71— см. -A157— см. -A159— см. -A160— см. -A158— см. -A186— см. -A158— см. -A306— см. -A317— см. -A318— см. -A351— см. -A361— см. -A371— см. -A388fare ala (davanti) a...
— см. -A419— см. -A470— см. -A472— см. -A482— см. - C2101— см. -A500— см. -A507— см. -A511— см. -A548— см. -A529— см. -A539— см. -A549— см. -A579— см. -A628— см. -A632— см. -A649— см. -A650— см. - B279— см. - D437— см. - F776— см. - P131— см. -A715— см. -A743— см. -A846— см. -A847— см. -A848— см. -A919— far fare anticamera a qd
— см. -A920— см. -A938— см. -A941— см. -A945fare apparire il fondo a... (или di...)
— см. - F1025— см. - R543— см. -A997— см. -A998— см. -A1075— см. -A1076— см. -A1077— см. -A1146— см. - D171fare l'arte di Michelaccio (и iu michelacclo, Michelasso) (: mangiare, bere e an iare a spasso)
— см. - M1382— см. -A1182— см. -A1190— см. -A1206fare come l'asino al catino (или al corbello, alla secchia)
— см. -A1210— см. -A1208— см. -A1258— см. -A1286— см. -A1310— см. -A1311fare l'atto di (+inf.)
— см. -A1312— см. - F366— см. -A1313— см. -A1314— см. -A1341— см. -A1351— см. -A1399— см. - B14— см. - C1710— см. - B49— см. - B50— см. - B66farsi baffi (или un baffo) di qc
— см. - B67— см. - B63— см. - B72— см. - B79— см. - B82— см. - B85— см. - B86— см. - B97— см. - B117— см. - B118— см. - B124— см. - B1470— см. - C2665— см. - D172— см. - G207— см. - M1176— см. - B125— см. - Q65— см. - S2092— см. - T927fare un ballo in campo azzurro
— см. - B131— см. - C3254— см. - B176— см. - B196— см. - B197fare bandiera d< ricatto
— см. - R308— см. - B222— см. - B241— см. - B242— см. - B243— см. - C2582— см. - B245— см. - B246— см. - B217— см. - B265— см. - B269— см. - B306— см. - B317— см. - B369— см. - B373— см. - B416— см. - B424— см. - B426— см. - B446— см. - B448— см. - B449— см. - B465— см. - F717— см. - F818— см. - G150— см. - G617— см. - B424— см. - M2098— см. - B466— см. - P1546— см. - B467— см. - T680— см. - V726— см. - B472— см. - B515- F178 —farla bene [male]
— см. - B516— см. - B485— см. - B562far berlic(che) (e) berloc(che) (тж. far berlocche)
— см. - B580— см. - B589— см. - B604— см. - B608— см. - B624— см. - B633— см. - B679— см. - B680— см. - B700— см. - B719— см. - B719a— см. - B721— см. - B734— см. - B748— см. - B757— см. - B764— см. - B773— см. - B774— см. - B775— см. - B786— см. - B884— см. - B885far (ci) (uau farsi) la bocca a...
— см. - B886— см. - B887— см. - B888— см. - B807— см. - B889— см. - B890— см. - B891— см. - B892— см. - B944— см. - B945— см. - B950— см. - B955— см. - B975— см. - B976— см. - B989— см. - B990— см. - B1002— см. - P1236fare (il) bordone a...
— см. - B1021— см. - B1037— см. - B1048— см. - B1050— см. - B1070— см. - B1092— см. - B1093— см. - B1108— см. - B1115— см. - B1116— см. - B1166— см. - B1137— см. - B1167— см. - B1185— см. - B1198— см. - B1211— см. - B1216— см. - B1217— см. - B1252— см. - B1254— см. - T889— см. - B1283— см. - B1290— см. - F718— см. - F819— см. - M2237— см. - T681 b)— см. - B1295— см. - B1300— см. - B1301— см. - B1302fare una buca in...
— см. - B1303— см. - G899— см. - B1309— см. - F138— см. - B1319— см. - B1328— см. - B1341— см. - B1344— см. - B1342— см. - B1343— см. - B1344— см. - B1345— см. - B1381— см. - B1393— см. - B1404— см. - B1415— см. - N389— см. - C1525— см. - C3255— см. - E30fare buona festa a...
— см. - F184— см. - F717— см. - F818— см. - F838— см. - G482— см. - C1521— см. - P2252— см. - P2316— см. - S163— см. - S164— см. - S510— см. - T138fare buon viso (a cattiva fortuna или a cattivo gioco, a cattiva sorte)
— см. - V658— см. - B1497fare la cabala (или le cabale)
— см. - C1— см. - V320fare la caccia a...
— см. - C16— см. - C30— см. - C36— см. -A420— см. - C1847— см. - C56— см. - C66— см. - C96a— см. - C130— см. - C196— см. - C198— см. - C202— см. - C206non fare qd calvo d'un capello
— см. - C208— см. - C215— см. - C216— см. - C217— см. - C236— см. - C242— см. - C261— см. - C254— см. - C262— см. - C2653— см. - C305— см. - C317— см. - C3173— см. - C318— см. - C332— см. - C419— см. - C457— см. - C458— см. - B1057— см. - E192— см. - C433afare come il cane del peduccia'o
— см. - C460— см. - C517— см. - C1822— см. - C576— см. - C562— см. - C563— см. - C585— см. - C603— см. - C614— см. - C613— см. - C616— см. - C620— см. - M2176— см. - M2188fare una capatina in... (и т a...)
— см. - C621— см. - C641— см. - C612— см. - B650— см. - C662far capitale di...
— см. - C665far capo a... (или di...)
— см. - C756farsi capo di (+inf.)
— см. - C757— см. - C758— см. - C759— см. - C690— см. - C760— см. - C761fare a qd il capo come una cesta (или come un cestone, come un pallone)
— см. - C762— см. - C764— см. - C765— см. - C766— см. - C827— см. - C850— см. - C852— см. - R234— см. - C863— см. - C870— см. - C892— см. - C893— см. - C911— см. -A1206 b)— см. - C916— см. - C921a— см. - C929— см. - C930— см. - C934— см. - C991— см. - C1004— см. - C1014— см. - C1036— см. - C1037— см. - C1074— см. - C1075— см. - C1076— см. - C1077— см. - C1117— см. - C1166— см. - C1129— см. - C1133— см. - C1140— см. - C1214— см. - C1215— см. -A538far cascare il pane di mano a qd
— см. - P261far cascare le parole di bocca
— см. - P523far caso a... (тж. farci caso)
— см. - C1237far (si) caso di...
— см. - C1238far caso da... a...
— см. - C1239— см. - C1240— см. - C1251— см. - C1253— см. - C1255— см. - S2104— см. - C1259— см. - C1260fare castelli in aria (тж. fare castelli sopra qc; fare dei castelli in Spagna; fare i castelli con le carte)
— см. - C1264fare una catilinaria contro qd
— см. - F740— см. - C1286— см. - C1289— см. - C1297a— см. - C1525— см. - E30— см. - F718— см. - F819— см. - C1312— см. - C1313fare causa comune con...
— см. - C1314— см. - C1325— см. - C1334— см. - C1335— см. - C1366fare come il cavallo del Ciolle
— см. - C1950— см. - C1402— см. - C1423— см. - C1432— lavoro fatto a cazzotti
— см. - C1433fare la cena del galletto: un salto e a letto (тж. fare la cena di Salvino: orinare e andare a letto)
— см. - C1458fare cenno di si [di по]
— см. - F181a— см. - C1498— см. - P643— см. - C1505— см. - C1517— см. - C1528— см. - C1530— см. - C1542— см. - F53— см. - F719— см. - C1634— см. - L26— см. - C1685— см. - C1686— см. - C1687— см. - C1720— см. - C1727— см. - C1733— см. - C1777— см. - C1778— см. - C1807— см. - C1814— см. - C1893— см. - C1894fare sua cima di...
— см. - C1912— см. - C1927— см. - C1932— см. - C1946— см. - C1953— см. - C1955— см. - C1964— см. - C1967fare civetta (или alla civetta)
— см. - C1988— см. - C1989— см. - C1990— см. - C2000— см. - C2010— см. - C2037— см. - C2046— см. - C2038— см. - C2066— см. - C2070— см. - C2076— см. - C2087fare il colletto (al bicchiere)
— см. - C2094— см. - C2110— см. - C2135— см. - C2190— см. - C2191— см. - C2203— см. - C2200— см. - C2259— см. - C2256— см. - C2237— см. - C2267— см. - C2286— см. - C2292— см. - C2293— см. - C2294— см. - C2302— см. - C2315— см. - C2325— см. - C2326— см. - C2336— см. - C2345— см. - C2347— см. - C2348— см. - C2319— см. - C2360— см. - C2368— см. - C2379fare (a) comunella dei guadagni
— см. - C2380— см. - C2395— см. - C2402— см. - C2105— см. - C2406— см. - C2456— см. - C2476far conto che...
— см. - C2533far conto di (+inf.)
— см. - C2534fare conto (или ì conti) su qc
— см. - C2535fare i conti con...
— см. - C2536— см. - C2437— см. - C2538— см. - C2540— см. - C2511fare il conto dei quattro sordi
— см. - C2543— см. - C2538— см. - C2544— см. - C2574— см. -A512— см. - C2581— см. - C2585— см. - C2588— см. - C2593— см. - C2597— см. - C2605— см. - C2607— см. - C2611— см. - C2620— см. - C2621— см. - C2625— см. - C2626— см. - C2699— см. - C2700— см. - C2701— см. - C2681— см. - C-M-2683— см. - C2714far corona a...
— см. - C2718— см. - C2722— см. - C2738— см. - C2752— см. - C2753— см. - C2786— см. -A161— см. - D394— см. - C2793— см. - C2801— см. - C2817— см. - C2818— см. - C2826— см. - C2827— см. - C2828— см. - C2832— см. - C2839— см. - C2853— см. - C2865— см. - N386fare una cosa (или le sue cose)
— см. - C2899— см. - C2900— см. - C2901— см. - C2902— см. - C2901farsi coscienza (di...)
— см. - C2942— см. - C2984— см. - C2997— см. - C3006— см. - M2176— см. - C3014— см. - C3020fare credito a...
— см. - C3025— см. - C3026— см. - C3064— см. - C3077fare croce (тж. farsi la croce)
— см. - C3087— см. - C3088— см. - C3089— см. - C3090fare una (или la) croce a... (или sopra.., su...)
— см. - C3091— см. - C3104— см. - C3107— см. - C3132— см. - C3136— см. - C3138— см. - C3153— см. - C3255— см. - C3256— см. - C3258— см. - S2017— см. - D15— см. - D37— см. - D65— см. - D87— см. - D173— см. - D141— см. - D224— см. - D228— см. - D248— см. - D249— см. - D255— см. - D285— см. - B751— см. - D296fare una d.atriba contro qd
— см. - F740fare il diavolo per...
— см. - D336— см. - D338— см. - D339— см. - P2076— см. - D382— см. - D413— см. - D421— см. - D429— см. - D441— см. - D446— см. - D505— см. - D506— см. - D507— см. - C1723— см. - V949— см. - D576— см. - D582— см. - D585— см. - D606far disegno su...
— см. - D626— см. - D629— см. - D662— см. - B700— см. - D727— см. - D728— см. - F1177— см. - V613— см. - D750— см. - D767— см. - D769— см. - D790— см. - D789fare (il) doppio gioco (тж. far doppia faccia)
— см. - D825— см. - P2219— см. - D858— см. - D877— см. - D878fare un dovere (или suoi doveri)
— см. - D889— см. - D890— см. - C1662— см. - L610— см. - P632— см. - P760— см. - P1375— см. - P1465— см. - S121— см. - E10fare (l')eco (тж. farsi l'eco)
— см. - E14— см. - O681— см. - E28— см. - E31— см. - E54— см. - E83— см. - E84— см. - E102— см. - E142— см. - E179— см. - E194fare esperienza di...
— см. - E195— см. - E196— см. - E203— см. - E281fare una faccetta (или le, delle Faccette)
— см. - F11— см. - F53fare una faccia di...
— см. - F54— см. - F55— см. - F56— см. - F57— см. - F59— см. - F69— см. - F70— см. - F81— см. - F91— см. - F102— см. - F105fare famiglia (тж. farsi una famiglia)
— см. - F136— см. - F135— см. - F137— см. - F134— см. - F142— см. - F154— см. - F152far fango delle (proprie) parole
— см. - F153— см. - F76— см. - F539— см. - L62— см. - F225— см. - E103— см. - F281— см. - F282— см. - F261— см. - F284— см. - F305— см. - F309— см. - F322— см. - F332— см. - F368— см. - F382— см. - F465— см. - F469— см. - F470— см. - F481— fai (или fa') festa!
— см. - F482fare festa a...
— см. - F484— см. - F485— см. - F487— см. - F488fare le feste a...
— см. - F489— см. - F480— см. - F483— см. - F486— см. - F491— см. - F515— см. - F537— см. - F538— см. - F548— см. - F558— см. - F559— см. - F631— см. - F670— см. - F671— см. - F692— см. - F702— см. - F715fare la figura di...
— см. - F716— см. - F715— см. -A482— см. - F730— см. - F736— см. - F740— см. - F777— см. - F778fare qc sul filo di...
— см. - F779— см. - F820— см. - F838— см. - F821fare la fine del moscone d'oro
— см. - F822— см. - S1677— см. - T745— см. - F850— см. - F851farla finita con...
— см. - F858— см. - T739— см. - F870— см. - F892— см. - F927— см. - F954— см. - F956— см. - F958— см. - F978fare fondamento su...
— см. - F992— см. - F1052fare (la) forca da... (или a...)
— см. - F1053— см. - F1054— см. - F1055— см. - F1052— см. - F1082— см. - F1090— см. - F1091farsi forte di... (или sopra...)
— см. - F1103— см. - F1125— см. - F1126— см. - F1127— см. - F1170— см. - F1171— см. - F1172— см. - F1173— см. - F1174— см. - F1156— см. - F1177— см. - F1175— см. - F1176— см. - F1156— см. - V160— см. - G899— см. - F1200fare fracasso di...
— см. - F1201farsi franco di...
— см. - F1210— см. - F1211— см. - F1219— см. - F1242— см. - F1270— см. - F1284— см. - F1290— см. - F1319— см. - F1327— см. - F1338fare fronte a...
— см. - F1360— см. - F1376— см. - F1402— см. - F1423— см. - T546— см. - F1445— см. - M1102— см. - F1517— см. - F1519fare fuoco a (или contro, addosso a) qd
— см. - F1520fare fuoco sotto...
— см. - F1521— см. - F1522far fuoco e fiamma (или fiamme)
— см. - F1504— см. - F1524— см. - F1523— см. - F1525— см. - F1564— см. - F1564a— см. - F1565— см. - F1590— см. - F1601fare le fusa e i cannoni (тж. fare le fusa или fuse torte)
— см. - F1602— см. - T889— см. - G12farsi (или fare a) gabbo di qd
— см. - G21— см. - G27— см. - G31— см. - G32— см. - G39— см. - G66— см. - G97— см. - G98— см. - G151— см. - G152fare le gambe alle provvisioni
— см. - G153— см. - G193— см. - G195— см. - G197— см. - G210— см. - G218— см. - G222— см. - G223— см. - G224— см. - G225— см. - G231— см. - G264— см. - G263fare (fa) gatta morta (или la gatta di Masino) (che chiudeva gli occhi per non vedere i topi) (тж. fare la gattamorta)
— см. - G248— см. - G309— см. - G312— см. - G316— см. - G320— см. - G322— см. - T758— см. - G346— см. - G319— см. - G370— см. - G385— см. - G386— см. - G388— см. - G389— см. - G399— см. - G412— см. - G413— см. - G428— см. - G440— см. - C1874far gioco a...
— см. - G487— см. - G488— см. - G489— см. - G513— см. - G586— см. - G614— см. - G626— см. -A794— см. -A1147— см. - C767— см. - C1593— см. - S1409— см. - P165— см. - T547— см. - C461— см. - G660— см. - G683— см. - G683a— см. - G684— см. - C846— см. - G684a— см. - G685— см. - C2865— см. - G713fare il giubbone a qd (тж. fare giubboni con la lingua)
— см. - G717— см. - G725— см. - P30— см. - G734— см. - G767— см. - G771— см. - G778— см. - G779— см. - G780— см. -A58— см. -A1183fare la glossa su...
— см. - G813— см. - G812— см. - G816— см. - G817— см. - G823— см. - G824— см. - G838— см. - G870— см. - G871far governo di...
— см. - G907— см. - G916— см. - G932— см. - G960— см. - G970— см. - G971— см. - G972— см. - C1251— см. - C2545fare gran festa a...
— см. - F484— см. - G972— см. - P1954— см. - S1718— см. - T971— см. - U134— см. - V727— см. - G997— см. - G998— см. - G1006— см. - G1038— см. - G1075— см. - G1076— см. - G1085— см. - G1102— см. - G1103— см. - G1104— см. - G1105— см. - G1114— см. - G1116— см. - G1141— см. - G1156— см. - T548— см. - G1185— см. - I22— см. - I135— см. - I163— см. - I169— см. - I176— см. - I179— см. - I202— см. - I216— см. - I233fare un inferno (или l'inferno)
— см. - I245— см. - I287— см. - I300— см. - I307— см. - B707— см. - I328— см. - I398— см. - I36— см. - L13— см. - L38— см. - L63fare come i ladri di P sa (che il giorno leticano или che il giorno si levan gli occhi, e la notte vanno (a) rubare insieme)
— см. - L82— см. - L153— см. - L160— см. - L183— см. - C1942— см. - G685a— см. - L184— см. - L915— см. - L216— см. - L217— см. - L296— см. - L316— см. - L317— см. - L381— см. - L392fare il leprone ed il piccinaco
— см. - L403— см. - L414— см. - L462— см. - L185— см. - L488fare il letto a...
— см. - L487— см. - L488fare leva su...
— см. - L507— см. - L518— см. - L574— см. - L587— см. - L589— см. - L622— см. - L672— см. - L772— см. - L778— см. - L781— см. - L818— см. - L839— см. - L867a— см. - L147— см. - L868— см. - L906— см. - L920— см. - L943— per non farla (tanto) lunga
— см. - L944far luogo a...
— см. - L979— см. - L981— см. - L997— см. - L998— см. - M2— см. - M20— см. - M40fare come Maestro Piallino che d'una trave fece un nottolino (тж. fare come maestro Nottola che d'una trave fece una trottola)
— см. - T890— см. - M107— см. - M113— см. - M120— см. - M131— см. - F718— см. - M148— см. - M170— см. - M213— см. - F178— см. - C2516non fare male a una mosca (тж. non fare male nemmeno al pane)
— см. - M214far ma.a cera a qd
— см. - C1525— см. - G482fare mal governo di...
— см. - G907— см. - G1023— см. - M334— см. - S1777— см. - T681 b)— см. - V659— см. - V962— см. - M317— см. - M323— см. - M340— см. - M345— см. - M357— см. - M360— см. - M364— см. - V172— см. - M599— см. - M597fare la mano a qc (тж. farci или farsi la mano)
— см. - M598— см. - M600— см. - M710— см. - M736— см. - M737— см. - M742— см. - M746— см. - M762— см. - M802— см. - M835— см. - M836— см. - M838— см. - M842— см. - M845— см. - M859— см. - M860— см. - M861— см. - M887— см. - M888— см. - M892— см. - M901— см. - M902— см. - M914— см. - M917— см. - M920— см. - M970— см. - M971— см. - M1006— см. - M1012far mazzo dei suo; salci
— см. - M1013— см. - M1020— см. - M1049— см. - M1067— см. - M1068— см. - M1071— см. - M1072— см. - M1073far a (или di) meno di...
— см. - M1112— см. - M1140— см. - M1186— см. - M1207— см. - M1208— см. - M1240— см. - M1274— см. - M1289fare il mestiere di Michelaccio (или michelaccio, Michelasso) (: mangiare, bere e andare a spasso)
— см. - M1382— см. - M1290— см. - M1299— mi fa mestieri
— см. - M1300— см. - M1306— см. - M1314— см. - M1315— см. - M1330— см. - M1346— см. - M1347— см. - M1348— см. - M1379fare miglia quanto il pensiero
— см. - M1418far delle mille (тж. farsi mille)
— см. - M1434— см. -A81— см. - S55— см. - V397— см. - M1448— см. - M1461— см. - M1463— см. - M1462— см. - M1479— см. - M1524— см. - M1529— см. - M734— см. - M1530— см. - M1532— см. - M1545— см. - M1542— см. - F718— см. - M1583— см. - M1661— см. - M1605— см. - M1606— см. - M1660— см. - S1519— см. - M1728— см. - M1844fare come monsignor Perrelli (che scriveva le lettere e poi le andava a consegnare)
— см. - P1310— см. - F1191— см. - S61— см. - S618— см. - M1868— см. - M1869— см. - M1870— см. - M1892— см. - D642— см. - M1930— см. - M2003— см. - M2004— см. - M2040— см. - M2039— см. - M2068far mostra di (+inf.)
— см. - M2096— см. - M2097— см. - M2098— см. - M2099— см. - M2111— см. - M2120— см. - M2121— см. - M2126— см. - M2133— см. - M2160— см. - M2164— см. - M2190— см. - M2208— см. - M2217— см. - M2238— см. - M2239fare un muso da...
— см. - M2240— см. - M2223a— см. - M2225— см. - M2248— см. - M2249— см. - M2261— см. - N4— см. - N5— см. - N8— см. - N22— см. - F1477far nascere il nodello (или il nodo, i nodi) nel giunco
— см. - G756farci il naso (тж. fare il naso a...)
— см. - N49— см. - N93— см. - N108— см. - P2130— см. - N120— см. - N131— см. - N132— см. - D429— см. - N148— см. - N154— см. - N161— см. - N210— см. - N211farne delle nere (тж. farne di nere e di bige)
— см. - N212— см. - N240— см. - F838a— см. - N254— см. - N266— см. - N281— см. - N294— см. - N309— см. - N311— см. - F181a— см. - N331— non far di noccioli
— см. - N332far un nodo (alla или in gola)
— см. - N366— см. - N367— см. - N368— см. - N369— см. - N388— см. - N423— см. - N424— см. - N445— см. - N446— см. - N478— см. - N491— см. - N515— см. - N520— см. - N591— per far numero
— см. - N592— см. - N593— см. - N594— см. - N595— см. - N614fare il nuovo (тж. farsi nuovo di qc)
— см. - N615— см. - O26— см. - O27— см. - O157fare d'occhio (тж. farci d'occhio)
— см. - O158— см. - O159fare gli occhi a...
— см. - O160— см. - O102— см. - O161— см. - O162— см. - N213— см. - O164— см. - R556— см. - O165— см. - O166— см. - O256— см. - C72— см. - C2903— см. - E103— см. - E104fare d'ogni fuscello una trave
— см. - T889— см. - G334— см. - L115— см. - P693— см. - S1106— см. - O298— см. - O320— см. - O340— см. - O341fare onore a...
— см. - O377— см. - O378— см. - O379— см. - O380fare gli onori di casa (или di domicilio, di dominio)
— см. - O381fare onore alla (propria) firma
— см. - O382— см. - O383— см. - O402— см. - N101— см. - R97fare l'ora di...
— см. - O462— см. - O430— см. - O557fare orecchi (или le orecchia)
— см. - O558— см. - O602— см. - O627— см. - O696— см. - O697— см. - P3— см. - P13— см. - P27— см. - P44far pagare la lira ventun soldo
— см. - L730— см. - P106— см. - P115far alla palla di...
— см. - P150— см. - P151— см. - P186— см. - P190— см. - D340— см. - P209— см. - R308— см. - P353— см. - D340— см. - P382— см. - P390— см. - P400— см. - P403— см. - P407— см. - P411— см. - P415— см. - P443— см. - P444— см. - P438— см. - P524— см. - P525— см. - P526— см. - P527— см. - P633— см. - P634— см. - P635fare parte a...
— см. - P636— см. - P637— см. - P638— см. - P639— см. - P640— см. -A60— см. - E142— см. - P642— см. - P674— см. - P694— см. - P695— см. - P728— см. - P729— см. - B1007— см. - L744— см. - P745— см. - P746— см. - P795— см. - P749fare il passo secondo la gamba
— см. - P798— см. - P753— см. - P795— см. - P797— см. - P799— см. - P851— см. - P870— см. - P878— см. - P888— см. - P898— см. - P911— см. - P943— см. - P967— см. - P982— см. - P988— см. - P992— см. - P1004fare un pegno al Monte di Pietà
— см. - P1005— см. - P1037— см. - P1038— см. - P1018— см. - P1015— см. - P1107— см. - P1040— см. - P1018fare d'un pelliccilo un cancro
— см. - P1077— см. - P1106— см. - C2582— см. - P1107— см. - P1148— см. - P1157— см. - P1194— см. - P1213— см. - P1214— см. - P1236a— см. - P1258— см. - P1259— см. - P1271— см. - T830— см. - P1337— см. - P1352— см. - P1353— см. - P1378— см. - P1377— см. - P1463— см. - P1464— см. - P1473— см. - P1768— см. - P1505fare il pianto di...
— см. - P1529far(ne) un pianto (e un lamento) di...
— см. - P1530— см. - P1547— см. - P1559— см. - P1560— см. - P1655— см. - P1656— см. - P1657— см. - P1731— см. - P1740— см. - P1754— см. - B562— см. - L818— см. - P1757fare come i pifferi di montagna (che andarono per suonare e furono suonati)
— см. - P1794— см. - T109— см. - P1810— см. - P1811fare la pioggia e il bel tempo
— см. - P1824— см. - P1829— см. - F662— см. - F663— см. - P1844— см. - P1849— см. - C199— см. - C934— см. - L182— см. - M2111— см. - R297— см. - V146— см. - V980— см. - P1950— см. - C907— см. - P1954— см. - P1969— см. - P1984— см. - P2024— см. - P2032— см. - P2033— см. - P2034— см. - P2029— см. - P1813— см. - P2050fare il portico dietro la casa
— см. - P2122— см. - P2133— см. - P2156— см. - P2190— см. - P2217fare una (или la) predica a qd
— см. - P2227— см. - F89— см. - T109— см. - P2257— см. - P2260— см. - P1308— см. - P2271— см. - P2292— см. -A1087fare le sue prime esperienze in...
— см. - E197— см. - F720— см. - P2317— см. - P2330— см. - P2331— см. - B775— см. - C306— см. - C2350— см. - C2818— aver fatto il proprio corso
— см. - C2819— см. - M1049far prove di scriverne al paese
— см. - P2367— см. - P2402— см. - P2417— см. - P2429— см. - P2425— см. - P2434— см. - P2435— см. - P2437— см. - P2527— см. - P2528— см. - P2539— см. - P2480— см. - P2502fare il punto della situazione
— см. - P2529— см. - P2502— см. - P2503— см. - P2557— см. - P2566non farsene né in qua né in là
— см. - Q6— см. - M2073— см. - Q27— см. - Q35— см. - Q38— см. - Q66— см. - Q67— см. - Q98— см. - C1662— см. - L610— см. - P643— см. - P760— см. - S121- F180 —— см. -A1211— см. -A849— см. - Q104— см. - Q105— см. - Q123— см. - R6— см. - R14— см. - R63— см. - R64— см. - R65— см. - R66— см. - R67— см. - C2541fare come la rana (или il ranocchio) (che non morde perché non ha i denti)
— см. - R107— см. - R117— см. - R133— см. - R134— см. - R135fare razza da sé (тж. non fare razza con nessuno)
— см. - R136— см. - R174— см. - R203— см. - R244— см. - R276— см. - R277— см. - R278— см. - R297— см. - R306— см. - R321— см. - O168— см. - P202— см. - P1768— см. - T171— см. - R336— см. - R370— см. - R371— см. - R375— см. - F1086— см. - R403— см. - C3173— см. - R409— см. - R416— см. - M2006— da far risuscitare i morti
— см. - M2007far ritornare a mangiar polenta
— см. - P1939— см. - R441— см. - R461— см. - R464— см. - C872— см. - B1023— см. - C643— см. - P2456— см. - R502— см. - R510— см. - R511— см. - R513— см. - R520far la ronda (intorno) a...
— см. - R521— см. - R557— см. - R558— см. - R610— см. - R613— см. - R637— см. - R648— см. - S8— см. - S11— см. - S27— см. - S28— см. - S14— см. - S22— см. - S69— см. - S71— см. - S80— см. - S618— см. - S107— см. - S110— см. -A1055— см. - B168farsi saltare le cervella (тж. far saltare il cervello all'aria)
— см. - C1583— см. - M2042— см. - S618— см. - T549— см. - S122— см. - S123— см. - S115— см. - C1594— см. - S117— см. - S127— см. - S167— см. -A502— см. - F369— см. - G775fare come San Lo che non inchiodava i cavalli, perché metteva i chiodi nei buchi fatti
— см. - L765— см. - L855— см. - M882— см. - M883— см. - M1383— см. - P1789— см. - S2104— см. - T709— см. - S206— см. - S250— см. - S262— см. - S269— см. - S284— см. - S304— см. - S305fare le scale di Sant'Ambrogio
— см. - A593a— см. - P202— см. - S329far a scarica barili (тж. fare a scaricabarili или lo scaricabarili)
— см. - S332— см. - S339fare scarpe della propria pelle
— см. - P1041— см. - S372— см. - S369— см. - S375— см. - S379— см. - S380— см. - S384— см. - S385— см. - C2975— см. - S427— см. - S451— см. - S454— см. - S462— см. - S466— см. - S469— см. - S473— см. - S503— см. - S507— см. - S511- F181 —farsi da sé ±
— см. - S534— см. - S547— см. - C249— см. - S571— см. - S611fare sempre quel medesimo verso
— см. - V398— см. - S619— см. - S635— см. -A59— см. - S649— см. - S661— см. - S660— см. - S672— см. - S702— см. - S715— см. - S718— см. - S721— см. - S724— см. - S725- F181a —fare (cenno) di sì [di no]
— см. - S752— см. - S760— см. - S773— см. - S774— см. - S782— см. - S783— см. - S811— см. - S813— см. - S837— см. - S840— см. - N370— см. - S869— см. - S882— см. - S926— см. - S964— см. - S974— см. - S980— см. - S1022— см. - S1039— см. - S1058— см. - S1071— см. - S1074fare il (или del) sordo (тж. fare da sordi)
— см. - S1097— см. - S1145— см. - S1166— см. - S1180— см. - F176— см. - S1193— см. - S1203— см. - S1234— см. - S1258— см. - S1284— см. - S1285— см. - S1287— см. - S1291— см. - S1299— см. - S1304— см. - S1328farsi specchio di...
— см. - S1329— см. - S1330— см. - S1338farsi specie di...
— см. - S1339far(si) le spese (тою. fare la spesa)
— см. - S1370— см. - S1371— см. - S1372— см. - S1374— см. - S1389— см. - S1394— см. - S1395— см. - S1442— см. - C462— см. - S1473— см. - S1482— см. - S1485fare lo spoglio di...
— см. - S1495— см. - S1496— см. - S1497farle sporche (тж. farla sporca)
— см. - S1502— см. - S1515— см. - S1516— см. - S1520— см. - S1531— см. - S1548— см. - S1563— см. - S1568— см. - S214— см. - S1631— см. - D891— см. - G1008— см. - U218— см. - S1656— см. - S1657— см. - S1665— см. - S1666— см. - S1671— см. - S1726— см. - S1777— см. - S1789— см. - S1796— см. - C835— см. - P323— см. - P324— см. - S1815— см. - S1819— см. - S1851— см. - S1852— см. - S1908— см. - S1956— см. - S1962— см. - S1969— см. - S2023— см. - T181— см. - S2062— см. - S2042— см. - S2057— см. - S2079— см. - S2104— см. - S2125— см. - T5— см. - T10— см. - T25— см. - T28— см. - T550— см. - B894— см. - O169— см. - T66— см. - T76— см. - T79— см. - T80— см. - T139— см. - T154— см. - T155— см. - T158— см. - T162— см. - R97— см. - T178— см. - T265fare in tempo a (+ inf.)
— см. - T266— см. - T348— см. - T356— см. - O299— см. - T367— см. - T419— см. - T403fare tesoro di...
— см. - T468— см. - T551— см. - T552— см. - T553fare a qd la testa come una campana (или un cestone, un pallone, un tamburlano)
— см. - T554— см. - T555— см. - T557— см. - T556— см. - T558— см. - T625fare il tifo per...
— см. - T637— см. - T638— см. - T658— см. - T660— см. - T661— см. - T651— см. - C218farsi tirare per il ferrai(u)olo
— см. - F421— см. - M1063— см. - P868— см. - T667— см. - T699— см. - T707— см. - T720— см. - T723— см. - T739— см. - T746— см. - T750fare che il tordo non dia dietro
— см. - T759— см. - C1603— см. - F947far tornare in (или alla) vita
— см. - V728— см. - T790— см. - T791— см. - M1584— см. - T818— см. - T826fare una tragedia (тж. fare tragedie)
— см. - T827— см. - T832— см. - C218— см. - T856— см. - T890— см. - L610fare tre passi su una lastra (или su, in, sopra un mattone)
— см. - P801— см. - T924— см. - F721— см. - G1106— см. - M2098— см. - T966— см. - M1534— см. - T975— см. - T986— см. - T987— см. - C1076 b)— см. - C1167— см. - C2175— см. - M1291— см. - M1464— см. - P2528— см. - S1040— см. - U4— см. - P802— см. - U105— см. - U135— см. - U187— см. - U186— см. - G217— см. - O226— см. - P1658— см. - T736— см. - U250— см. - U251— см. - V2— см. - V6— см. - V14— см. - V21— см. - V35— см. - V36— см. - R69— см. - V41— см. - V62— см. - V102farla (или farlo) vedere (тж. farne vedere di belle e di brutte)
— см. - V117— см. - V118— см. - B704— см. - C411— см. - C1771farne vedere di cotte e di crude
— см. - V117— см. - G686— см. - L801far vedere lucciole per lanterne
— см. - L143— см. - L909— см. - B704— см. - V321far vedere le stelle di giorno
— см. - S1695farne vedere di tutti i colorì
— см. - V117far vedere il volo dell'angelo
— см. - V908— см. - V144— см. - V170— см. - V213— см. -A77— см. -A998— см. - B248— см. - B371— см. - B625— см. - B1023— см. - C7— см. - F1273— см. - C1848— см. - I235far venire il mal di capo a qd
— см. - M182far venire il male del miserere
— см. - M191far venire la mostarda al naso
— см. - M2090— см. - N70— см. - S618— см. - V77— см. - V258— см. - V259— см. - V260— см. - V297— см. - V332— см. - V398— см. - V399— см. - V400— см. - V407fare la veste secondo il panno
— см. - V423— см. - V446— см. - V447— см. - V448— см. - V450— см. - V483— см. - V484— см. - V485— см. - V547— см. - V555fare delle vigilie non comandate
— см. - V563fare (del или il, da) villano
— см. - V573fare la visita di Sant'Elisabetta
— см. - E57— см. - V660— см. - V661— см. - V662— см. - N206 b— см. - R557— см. - V319fare (la) vista (uàи le viste)
— см. - V691— см. - V730— см. - V731fare la vita di Michelaccio (или michelaccio, Michelasso) (: mangare, bere e andare a spasso)
— см. - M1382— см. - V732— см. - V733— см. - V734— см. - S242— см. - V735— см. - V736— см. - V809— см. - M837— см. - V849— см. -A421— см. - V909— см. - I7— см. - V920— см. - V948— см. - C461— см. - V950— см. - B220— см. - F947— см. - V961— см. - V969— см. - V970— см. - V971— см. - Z56— см. - Z59— см. - Z72— см. - Z78— см. - M2188fare come gli zufoli di montagna (t che andaron per sonare e furono sonati)
— см. - Z102— см. - Z105- F183 —andare a farsi benedire (или friggere, squartare, груб. fottere)
— см. - B634andare a farsi fottere (или friggere, squartare)
— см. - F183— см. - P1965— см. - S1087— см. - T404— см. -A560- F185 —avere da (или a, a che, che) fare con qd
- F186 —non aver (niente или nulla) a che fare con...
- F188 —avere che fare in...
— см. - U184— см. - C543essere fatto di calza disfatta
— см. - C214— см. - C2679— см. - F589— см. - M889- F190 —farsi far su...
impancarsi a fare il maggiordomo
— см. - M102— см. -A879- F191 —— см. - D461— см. - N101- F192 —mandare a farsi benedire (или buscherare, friggere, squartare, strabenedire, груб. fottere)
— см. - M1904pelare la gallina (или la gazza) senza farla stridere (тж. pelare или pelacchiare il pollo senza farlo stridere)
— см. - G75- F193 —— см. - P1552— см. - S935— см. - P1553— см. - C1809— см. - E129— см. - L858— см. - N539— см. - L539— см. - M127nudo come Dio (или la madre, la mamma) l'ha fatto
— см. - N539— см. - S1521cosa che [non] fa fare un buon chilo
— см. - C1728miglio che fa il lupo a digiuno (или che fa il lupo quando ha fame, che fa il lupo la notte)
— см. - M1414— см. - M1628— см. - T980— см. - B1201— см. - B1308— см. - B855— см. - G996— см. - C2845— см. - G996— см. - S1687— см. - L413- F194 —a farla liscia [male]
— см. - L738— см. - R8da far ridere le galline (или i banchi, i galli, le panche, i pappagalli, i polli, i topi)
— см. - R326— см. - S478— см. - C442— см. - M57— см. - P2152per non restare senza far nulla
— см. - R265— см. - C1545— см. - M1563— см. - M2117— см. - N417— см. - S1795— см. - S1831— см. -A40— см. -A210altro è dire, altro è fare
— см. -A561— см. - M2087— см. - B255— см. - B526bisogno fa prod'omo (тж. bisogno fa buon fante; il bisogno fa l'uomo ingegnoso; il bisogno или il bisognino fa (la) vecchia trottare, fa trottare la vecchia)
— см. - B776buco via buco, fa buco
— см. - B1353buio via buio, fa buio (или tenebre)
— см. - B1423— см. - P2308— см. - P2322— см. - S868— см. - V601caldo di panno, non fa mai danno
— см. - P337— см. - C913— см. - C932— см. - C980— см. - C1381— см. - C1430c'è da far ancora molta strada
— см. - S1892— см. - F636— см. - B541chi benefizio fa, benefizio aspetti
— см. - B548chi cerca far impiastro, sa dove lo vuol porre
— см. - I108chi colomba si fa, il falcone se la mangia
— см. - C2145chi è avvezzo a fare, non si può stare
— см. -A1391chi la fa, l'aspetti
— см. - F204chi fa bene per paura, niente vale e poco dura
— см. - P900chi fa bene quel che ha da fare, non è mai tardi
— см. - B533chi fa il carro, lo sa disfare
— см. - F196chi fa la casa in piazza, o la fa alta o la fa bassa
— см. - C1202chi fa i conti senza oste, pii convien farli due volte (или due volte li farà)
— см. - C2566- F196 —chi fa, disfà (тж. chi può fare, può anche disfare; chi fa или chi sa fare il carro, lo sa disfare)
— см. - F496chi mi fa festa più che non mi suole, m'ha buscherato o buscherarmi vuole (или m'ha ingannato o ingannarmi vuole)
— см. - F497— см. - F1320chi si fa largo dell'onore altrui, riesce talpa del suo
— см. - O392chi fa male, aspetti male
— см. - F204— см. - M227chi fa a modo suo. campa cent'anni
— см. - M1673chi fa le palle, non le tira
— см. - P158chi fa il saputo, stolto è tenuto
— см. - S241- F198 —chi fa da (или per) sé, fa per tre
chi fa il servizio al villano, si sputa in mano
— см. - S684chi fa tutte le feste, povero si veste
— см. - F498chi fa tutto per paura, niente vale e poco dura
— см. - P900chi far di fatti vuole, suol far poche parole
— см. - F291chi fila e fa filare, buona massaia si fa chiamare
— см. - M915- F199 —chi l'ha fatta, la beve
chi ha fatto trenta, può far trentuno
— см. - T921chi lavora, fa la gobba, e chi ruba fa la robba
— см. - G820chi lavora, fa la roba a chi non lavora
— см. - R477chi mal fa, male aspetti
— см. - F204chi mal fa, mal pensa
— см. - M228chi meglio mi vuole, peggio mi fa
— см. - M1052chi non fa bene in gioventù, stenta in vecchiaia
— см. - G638chi non fa, non falla (e fallando s'impara) (тж. chi fa falla, e chi non fa, sfarfalla)
— см. - F92chi non fa la festa quando viene, non la fa poi bene
— см. - F500chi non fa le pazzie in gioventù, le fa in vecchiaia
— см. - P928- F201 —chi non fa quando può, non fa quando vuole
chi non ha da fare, Dio gliene manda
— см. - D465— см. - P1483chi pecora si fa, il lupo se la (или se lo) mangia
— см. - P971chi piacere fa, piacere riceve
— см. - P1476- F202 —chi più fa, meno presume
chi può fare, può anche disfare
— см. - F196— см. - F1547chi tardi fa i suoi lavori, tardi raccoglie i suoi licori
— см. - L279chi vuol far l'altrui mestiere, fa la zuppa (или l'acqua attinge) nel paniere
— см. - M1295chi vuol fare il mercante della lana, non bisogna guardare a ogni peluzzo
— см. - M1194le chiacchiere non fanno farina
— см. - C1665— см. - C1764— см. - G865— см. - D923- F204 —come fai, così avrai (тж. chi fa male, aspetti male; chi mal fa, male aspetti; chi la fa, l'aspetti)
— см. - P2261corpo mio, fatti capanna!
— см. - C615— см. - C2951— см. - C3100— см. - D125i denari son fatti per spendere
— см. - D129— см. - D361Dio li fa, e poi li accoppia
— см. - D477— см. - D469Dio lascia fare, ma non sopraffare
— см. - D473Dio prima li fa, poi li accoppia
— см. - D477— см. - D634— см. - C1665— см. - T610duro con duro non fa buon muro
— см. - D917— см. - S1648— см. - Z49— см. - L799— см. - T712— см. - T738— см. - E147— см. - E162fa del bene e avrai sempre bene
— см. - B500— см. - B1087— см. - C494fa come l'uova: più bollono e più assodano
— см. - U198fa' il (tuo) dovere e non temere
— см. - D892— см. - F1036— см. - N302— см. - N496— см. - G655— см. - I160— см. - S1711— см. - C1869— см. - M1876facendo male, sperando bene, il tempo va, e la morte viene
— см. - T304fammi fattore un anno, se sarò povero, mio danno
— см. - F303fammi indovino, ti farò ricco (или e non sarò meschino)
— см. - I224— см. -A885a farsi la barba ci vuol soldi: a farsi minchionare non ci vuol nulla
— см. - B260a fare i fatti suoi, non ci s'imbratta le mani
— см. - F295— см. - M2053— см. - S70— см. - N111— см. - M1742— см. - M2200— см. - S480— см. - M2124fatti agnello, sei mangiato; fatti tigre, rispettato
— см. -A369— см. - F606— см. - N500— см. - F803finita la cucitura, si fa il nodo
— см. - C3131— см. - F916— см. - P2297— см. - F1141— см. - F1183— см. - P2297fuoco che arde in cima, non ne fare stima
— см. - F1550— см. - G86gennaio fa il peccato, e maggio n'è incolpato
— см. - G352la giustizia è fatta come il naso: dove tu la tiri viene
— см. - G783— см. - G1190— см. - L276— см. - I74— см. - I226— см. - I309— см. - L86— см. - L288— см. - L605loda il folle e lo farai correre
— см. - F986— см. - L915— см. - M241— см. - C2869— см. - M377— см. - M976il miele si fa leccare perché è dolce (тж il miele si fa leccare, il fiele si fa sputare)
— см. - M1410— см. - N501— см. - M1715il mondo è fatto a scale: chi le scende e chi le sale
— см. - M1824morto un papa, se ne fa un altro
— см. - P357— см. - N160— см. - N305— см. - N304non è fatto il fieno per le oche
— см. - F664non si fa cosa di notte che non si risappia di giorno (тж non si fa cosa sotto terra che non si sappia sopra)
— см. - C2924— см. - F1148— см. - N306— см. - N307— см. - S1383— см. - M1743— см. - S933non fu mai fatta tanta liscia di notte, che non si risapesse di giorno
— см. - L748— см. - O491non ogni fiore fa frutto (тж. non ogni verde fa fiore)
— см. - F919non si può fare a modo di tutti
— см. - M1678le nozze le fanno i minchioni, e i furbi se le mangiano
— см. - N532— см. - N563— см. - P2382ogni uccello fa festa al suo nido
— см. - U22l'orzo non è fatto per gli asini
— см. - O663l'ozio non fa con la virtù lega
— см. - O741parole fan mercato, e i denari pagano
— см. - P599— см. - P602— см. - P603— см. - P906— см. - P907la paura fa venir le traveggole
— см. - P908— см. - P938il pazzo fa la festa e il savio se la gode (тж. il pazzo fa le nozze e il savio se le gode)
— см. - P939perché due non fa tre (тж. perché le due non fanno tre)
— см. - D927— см. - O455— см. - P1928— см. - P2199— см. - P2202la predica fa come la nebbia, iascia il tempo che trova
— см. - P2230— см. - P2383puoi andare a farti sotterrarci
— см. - S1161— см. - F642il quattrino fa cantare il cieco
— см. - Q84- F208 —quel che non fa a uno, fa a un altro
— см. - S517le querce non fanno limoni (тж. la quercia non fa ulive)
— см. - Q103— см. - U56questo mondo è fatto a scale: chi le scende e chi le sale
— см. - M1824— см. - D869— см. - R420— см. - P2297— см. - S190senza denari non si fa la guerra
— см. - D136— см. -A1175— см. - S1412per star bene si fa delle miglia
— см. - B537— см. - S1791— см. - T328tre fili fanno uno spago, tre spaghi fanno una corda
— см. - F806— см. - F916— см. - C2623— см. - F984atroppa fortuna fa ingarzullire
— см. - F1149la troppa fretta, volendo far, disfà
— см. - F1324— см. - U99— см. - M260- F210 —una ne fa e una ne pensa (тж. una ne fa, cento ne pensa)
— см. - N600gli uomini fanno la roba, non la roba gli uomini
— см. - U154l'uomo fa il luogo, e il luogo l'uomo
— см. - U153— см. - U211— см. - U257— см. - F1248— см. - C230il vento fa crescere la fiamma
— см. - V286ventre mio, fatti capanna!
— см. - C615— см. - V356— см. - V425la vita è fatta a scale (, c'è chi le scende e ce chi le sale)
— см. - V773— см. - Z46 -
9 ♦ head
♦ head /hɛd/A n.1 (anat.) testa; capo; ( per estens.) testa, cervello, mente: He struck me on the head, mi ha colpito sulla testa; a head of hair, una (bella) testa di capelli; Your brother is taller than you by a head, tuo fratello ti supera di tutta la testa; to lower (o to bow) one's head, abbassare il capo; He's a hot head, è una testa calda; Use your head!, usa la testa (o il cervello)!; to keep a cool head, saper tenere la testa a posto; avere il sangue freddo; to enter sb. 's head, passare per la testa; to hang one's head ( in shame), abbassare la testa, stare a capo chino ( per la vergogna); to bend one's head, chinare il capo ( anche fig.); to toss one's head, scuotere la testa; scrollare il capo; to put an idea into sb. 's head, mettere un'idea in testa a q.; to put st. out of one's head, togliersi qc. dalla mente; to shake one's head, scuotere il capo (in segno di diniego, di disapprovazione, o di meraviglia)2 ( di un oggetto) testa; capo; capocchia; cima; estremità; punta; ( di un letto) capezzale, testata, testiera: the head of an arrow, la punta d'una freccia; the head of a nail [of a hammer], la testa d'un chiodo [d'un martello]; the head of a pier, l'estremità d'un molo; (naut.) the head of a mast, la cima di un albero; the head of a pin, la capocchia d'uno spillo; cylinder head, testa del cilindro; at the head of the page, in capo (o in cima) alla pagina; at the head of a staircase, in cima alle scale; at the head of the table, a capotavola3 (geogr.) capo; promontorio; fonte; inizio ( d'un lago); sorgente, capo ( di un fiume): Beachy Head, Capo Beachy; at the head of the lake, all'inizio del lago; in cima al lago ( dove entra l'immissario)4 persona a capo, alla testa (di qc.); capo; dirigente: department head, caporeparto; to be at the head of an army [of a business], essere alla testa di un esercito [di un'azienda]; head of household, capofamiglia7 (inv. al pl.) capo, capi ( di bestiame); testa ( contando persone): 50 head of cattle, 50 capi di bovini; We were given 5 dollars a head, ricevemmo 5 dollari a testa8 (bot.) capolino; cesto; cespo; palla: a clover head, un capolino di trifoglio; a head of lettuce, un cespo di lattuga10 fondo: the head of a barrel [of a cask], il fondo d'un barile [d'una botte]; the heads of a drum, i fondi (o le pelli) d'un tamburo14 (fig.) crisi decisiva (o finale); punto di massima tensione: Matters are in danger of coming to a head, c'è il pericolo che la situazione precipiti (o che giunga alla crisi finale)15 (mecc. dei fluidi, = pressure head) altezza piezometrica; prevalenza, pressione di mandata ( dell'acqua o del vapore)16 (fam.) mal di testa (spec. conseguente a una sbornia): Boy, do I have a head!, mamma mia, che mal di testa!17 (ind. min.) galleria21 (naut.) prora, prua: The ship was head to the wind, la nave aveva la prua controvento (o era alla cappa)27 (volg.) pene eretto; orgasmo29 (pl.) testa ( di una moneta): Heads or tails?, testa o croce?; (fig.) Heads I win, tails you lose, comunque vadano le cose, io ci guadagno e tu ci perdiB a. attr.1 capo; principale; primo: the head waiter, il capo cameriere; our head office, il nostro ufficio principale; la nostra sede centrale; DIALOGO → - On the phone- She's visiting our head office in Glasgow, è in visita presso la nostra sede centrale di Glasgow3 di testa; situato in testa● head and shoulders, di tutta la testa e delle spalle; (fig.) di gran lunga: She is head and shoulders above her classmates, è di gran lunga superiore ai suoi compagni di classe □ head-and-shoulder photograph, fotografia formato tessera □ (in GB) head boy, studente anziano che rappresenta la scuola (in una scuola privata è il capo dei ► «prefects», def. 2); capitano della scuola □ head butt ► headbutt □ head case ► headcase □ head clerk, capoufficio, capo ufficio □ head coach, ( calcio) commissario tecnico; ( pallavolo) allenatore in prima □ head count ► headcount □ head first, a testa avanti, a capo in giù, a capofitto; (fig.) a precipizio, avventatamente; ( di un feto) dalla parte della testa: to dive head first, tuffarsi di testa □ (in GB) head girl, studentessa anziana che rappresenta la scuola (in una scuola privata è il capo delle ► «prefects», def. 2); capitana della scuola □ ( sport) head guard, casco □ head job, incarico direttivo; (volg. USA) sesso orale; bocchino, pompino (volg.) □ (zool.) head louse ( Pediculus humanus capitis), pidocchio dei capelli □ head-money, taglia ( su un bandito); = head tax ► sotto □ (comput.) head mounted display, casco virtuale; casco visore □ head note, nota in testa a un capitolo; (mus.) nota di testa □ (med.) head nurse, caposala; infermiera capo □ (fam.) head of cauliflower, palla di cavolo □ (polit.) head of state, capo di Stato □ ( sport) head of the race, testa della corsa □ (fam.) to… one's head off, fare qc. ( gridare, ridere, parlare, ecc.) in modo sfrenato, a tutto spiano, come un matto: The baby was screaming his head off, il bambino urlava a pieni polmoni; to laugh one's head off, ridere come un matto □ head-on, (avv.) a testa avanti; frontalmente; (fig.) a viso aperto, con determinazione; (agg.) frontale; (fig.) a viso aperto, duro: The two cars collided head-on, le due auto si sono scontrate frontalmente; We must address the problem head-on, dobbiamo affrontare con determinazione il problema (o non dobbiamo girare intorno al problema); a head-on collision, (autom.) una collisione (o uno scontro) frontale; a head-on confrontation, un confronto a viso aperto □ head over heels, capovolto, sulla testa, a gambe all'aria □ head over heels in love with sb., innamorato cotto di q. □ head-page, prima pagina ( di un libro) □ head porter, portiere capo, primo portiere ( d'albergo, ecc.) □ ( vela) head reaching, bolina stretta ( una delle andature) □ (naut.) head sea, mare di prua □ ( sport e fig.) head start, vantaggio iniziale □ head tax, tassa pro capite; testatico □ head teacher, preside ( di scuola) □ head-to-head, (sost.) confronto (o duello) serrato; testa a testa; (agg. e avv.) testa contro testa; serrato, ai ferri corti: a head-to-head battle, uno scontro ai ferri corti □ head tube, tubo del manubrio, tubo di sterzo ( di bicicletta) □ ( slang) head trip, viaggio ( di drogato), ‘trip’ □ head-turning, notevole; degno di nota; che non passa inosservato □ (aeron.) head-up display (abbr. HUD), visualizzatore ‘head up’ □ (mus.) head voice, registro di testa □ (idraul.) head water, acqua a monte □ (fam.) Heads will roll, rotolerà qualche testa!; qualcuno ci rimetterà il posto! □ to be at the head of the class, essere il primo della classe □ (fig.) to be banging (o beating, hitting) one's head against a brick wall, sbattere contro un muro □ (fig.) to bury one's head in the sand, nascondere la testa nella sabbia; fare lo struzzo □ (ipp.) by a head, di una testa □ to come to a head, ( di crisi, ecc.) raggiungere il culmine; precipitare; (med.: di foruncolo, ecc.) suppurare □ (fam. GB) to do sb. 's head in, fare una testa così (o riempire la testa) a q. □ (naut.) ( down) by the head, appruato □ from head to foot (o to toe), da capo a piedi; da cima a fondo □ (fam.) to get one's head down, concentrarsi, metterci la testa dentro (fam.); (GB anche) dormire □ to get one's head round st., capire qc.; ( anche) farsi una ragione di qc. □ to give sb. sb. 's head, dare carta bianca, dare mano libera a q.: The boss finally gave us our head, alla fine il capo ci diede carta bianca □ (fam.) to go off one's head, uscire di testa; andare fuori di testa □ to go over sb. 's head, andare al di là delle capacità di comprensione di q., essere troppo difficile per q.; ( anche) scavalcare q., agire all'insaputa di (o senza consultare) q.: He went over my head to complain to the boss, mi scavalcò andando a reclamare dal capo □ to go to sb. 's head, dare alla testa a q.: Whisky [success] has gone to his head, il whisky [il successo] gli ha dato alla testa □ to have a big head, avere la testa grossa; (fig.) essere presuntuoso □ (fig.) to have a (good) head on one's shoulders, avere la testa sul collo □ to have a good head for, essere portato per; avere il bernoccolo di: My brother has a good head for business, mio fratello ha il bernoccolo degli affari □ to keep one's head, non perdere la testa; mantenere la calma □ to keep one's head above water, restare a galla (fig.) □ (fig.) to keep one's head down, non dare nell'occhio; tenersi in disparte; rimanere defilato □ (fam.) to knock st. on the head, mandare qc. all'aria (un progetto, ecc.) □ to lose one's head, perdere la testa □ to make head, far progressi; avanzare □ to make head against sb., tener testa a q.; opporre resistenza a q. □ (fam.) to be off (o out of) one's head, essere fuori di testa; essere pazzo □ (fam.) off the top of one's head, a braccio, improvvisando: DIALOGO → - Moving house- Not off the top of my head, non così su due piedi □ (fig.) an old head on young shoulders, una persona saggia benché giovane □ out of one's own head, di testa propria □ to put one's heads together, collaborare; unire le forze □ (fig.) standing on one's head, a occhi chiusi, senza alcuna difficoltà □ to take it into one's head to do st., mettersi in testa di fare qc. □ to talk over (o above) sb. 's head, parlare in modo troppo difficile per q.; parlare senza farsi capire □ to turn sb. 's head, far girare la testa a q., attrarre, far innamorare q.; ( anche) montare la testa a q.: Success hadn't turned his head, il successo non gli aveva montato la testa (o non gli aveva dato alla testa) □ to turn heads, attirare l'attenzione; non passare inosservato □ to be unable to make head or tail of st., non riuscire a trovare il bandolo di qc.; non saperci trovare né capo né coda; non capirci un'acca: I couldn't make head nor tail of his speech, non ho capito un'acca del suo intervento □ to be weak in the head, avere poco sale in zucca; avere scarso comprendonio (fam.) □ (prov.) Two heads are better than one, due teste sono meglio di una.♦ (to) head /hɛd/A v. t.1 capeggiare; capitanare; guidare; mettersi (o essere) a capo di; essere in testa a: to head a revolt, capeggiare una rivolta; to head an army, capitanare un esercito; to head an expedition, essere a capo di una spedizione; to head the government, guidare il governo; fare il primo ministro3 intestare; intitolare: to head a letter, intestare una lettera; to head a chapter, intitolare un capitolo6 condurre; dirigereB v. i.1 dirigersi a: The explorer headed eastward, l'esploratore si diresse a oriente; to head for one's destination, dirigersi alla propria meta● to head one's class, essere il primo della classe □ to head home, dirigersi verso casa. -
10 MEZZO
I см. тж. MEZZO IIagg e m— см. - C210— см. - C1801— см. - E222— см. - F711— avere una mezza idea
— см. - I12- M1332 —— см. - N444— см. - P478— dire mezza parola
— см. - P479— parlare a mezze parole
— см. - P480— см. - S914mezze stagioni (тж. mezza stagione)
— см. - S1583— di (или da) mezza stagione
— см. - S1584— см. - T375— см. - T376— senza mezzi termini
— см. - T377— см. - V1— см. - V590— см. -A1225— см. - D785— см. - E244— см. - P1262— см. - T204- M1333 —— см. - V458— trovare una via di mezzo
— см. - V459— non c'è via di mezzo
— см. - V460— la migliore è la via di mezzo
— см. - V461- M1334 —— см. -A356— vivere in mezzo agli agi
— см. -A358— см. -A1031— pendere a mezz'aria
— см. -A1032— см. - B856— см. - F574— см. - M515- M1335 —— см. - S1832— см. - T7— см. - T24— см. - T234— см. - T235— см. - V470— см. - V836- M1336 —- M1337 —sul bel mezzo...
— см. - V957- M1338 —- M1339 —— см. - S1835non arrivare a mezza gamba di qd
— см. - G138— см. - P1266- M1342 —- M1343 —dargli nel mezzo a...
— см. - M1781— см. - P1545— см. - S1626- M1346 —- M1347 —- M1348 —— см. - S1853— см. - M804mettere qd in mezzo alla strada
— см. - S1864— см. - T274— см. - S1866- M1355 —— см. - S1873— см. - G859- M1359 —— см. - M1350— см. - M1351- M1363 —— см. - L95— см. - S1225con arte e con ingegno s'acquista mezzo regno, con ingegno e con arte s'acquista i altra parte (тж. con arte e con inganno si vive mezzo anno, con inganno e con arte si vive l'altra parte)
— см. -A1171la buona compagnia è mezzo pane
— см. - C2337a canaglia, canaglia e mezza
— см. - C398— см. - S1152cosa prevista, è mezzo provvista
— см. - C2918— см. - C1121— см. - L263lite intrigata, mezza guadagnata
— см. - L754— см. - L875mal comune, mezzo gaudio
— см. - M237- M1366 —nemico diviso, mezzo vinto
— см. - N157a un pazzo, un pazzo e mezzo
— см. - P941— см. - T147uomo avvertito, mezzo salvo (или mezzo munito; тж. uomo avvisato è mezzo salvo или mezzo salvato)
— см. - U145uomo sollecito è mezzo indovino
— см. - U167— см. - V627 -
11 ALTRO
agg e m-A552 —— см. - D599— см. - M1312— см. - M1757cosa (или cose, roba) dell'altro mondo
— см. - M1758— gente dell'altro mondo
— см. - M1759— andar(sene) all'altro mondo (ш. partire per l'altro mondo)
— см. - M1760— essere più nell'altro mondo che in questo
— см. - M1761— mandare (или spacciare, spedire,tirare) all'altro mondo
— см. - M1762— см. - P56— см. - V706— andare nell'altra vita (тж. passare all'altra vita)
— см. - V707- A552a —-A553 —-A554 —-A555 —-A556 —senz’altro
— см. -A889— см. - C371— см. - C1838— см. - C2882— см. - G563— см. - M1437— см. - P1618— см. - P1906— см. - V386— см. -A559— см. - B971— см. - C697— см. - C2513per un conto.., per un altro...
— см. - C2514— см. - D601— см. - D758— см. - G555— см. - G556— см. - G831in un modo o nell'altro...
— см. - M1639— см. - M1724— см. - M1646— см. - S560— см. - M1569-A557 —— см. - D291-A558 —— см. - S104— см. -A1021— см. - P2225— см. - D520-A559 —[tutt'altro | ben altro]
— см. - V389— см. - C1729— см. - C724-A560 —avere altro [che fare | da grattarsi]
— см. - T96— см. - T517avere una gamba in un posto, una in un altro
— см. - G140— см. - C543non capire altro latino che...
— см. - L213— см. - M574— см. - C2892— см. - D168— см. - M1272dire un giorno pane, l'altro vino
— см. - G582non lasciare il poco per l'assai, che forse l'uno e l'altro perderai
— см. - P1925— см. - T270mangiare a modo suo, vestire a mo' degli altri
— см. - M1676— см. - M1113— см. - G1138— см. - P1154prendere il volo per altri lidi
— см. - V912prestarsi il sale l'un l'altro
— см. - S96— см. -A519— см. - C334— см. - P334— см. - S957vedere un bruscolo (или la festuca) nell'occhio degli altri e non sentire le travi (или non accorgersi della trave) nell'occhio proprio (или nel suo, nei propri)
— см. - T891non veder lume per altri occhi
— см. - L874— см. -A296altro cacio bisogna a tal lasagna
— см. - C40-A561 —altra cosa il dire, altra il fare; altro è dire, altro è fare
-A562 —altro è correre, altro è arrivare
-A563 —altro è parlar di [morte | morire], altro è morire
altro (è) la pratica, altro (è) la grammatica
— см. - P2222altri tempi, altre cure
— см. - T290-A564 —altro è tendere, altro è pigliare
— см. - B270-A565 —chi altri agghiaccia, se stesso infredda
-A566 —chi d'altri è sospettoso, è di sé mal mendoso
chi altri tribola, sé non posa
— см. - T929chi lo becca in un modo, chi in un altro
— см. - B383chi dà retta al cervello degli altri, butta via il suo
— см. - C1620chi due lepri caccia, l'una non piglia e l'altra lascia
— см. - L397chi per piacere a uno dispiace a un altro, perde cento per cento
— см. - P1469chi pon suo naso a consiglio, l'un dice bianco e l'altro vermiglio
— см. - N72chi ride del mal degli altri, ha il suo dietro l'uscio
— см. - M230-A568 —chi ruba per altri è impiccato [per | da] sé; chi ruba per altri è va alle forche per sé
chi sa, è padrone degli altri
— см. - P48chi scava (a fossa agli altri, vi cade dentro egli stesso
— см. - F1194chi spera in quello d'altri, perde il suo
— см. - S1361— см. - C1760— см. - C1827— см. - C1901— le bugie sono come ciliege che una tira l'altra
— см. - C1902— le disgrazie sono come (le) ciliege che una tira l'altra
— см. - D632colpita una guancia, si porge l'altra
— см. - G1139— см. - D368— см. - D370una disgrazia ne tira un'altra
— см. - D632-A569 —— см. - C2570— см. - M2220è sordo da un orecchio, e in quell'altro ci ha un pennecchio
— см. - S1099— см. - T712— см. - M1476un giorno si stenta, e quell'altro si digiuna
— см. - G600— см. - M248— см. - M250— см. - M326una mano lava l'altra (e tutt'e due lavano il viso или e tutt'e due grattano il fil delle reni)
— см. - M705morto un papa, se ne fa un altro
— см. - P357-A570 —— см. - P610quando salta una capra, saltano tutte le altre
— см. - C883quel che non fa a uno, fa a un altro
— см. - F208con quella misura che misuri gli altri, misureranno te
— см. - M1594il sapere ha un piede in terra, e l'altro in mare
— см. - S234se uno dice pera, e quell'altro dice pera e mela
— см. - P1280uno dice pari, l'altro caffo
— см. - P446una ne pensa il ghiotto, un'altra il taverniere
— см. - G407uno semina e un altro raccoglie
— см. - U108— см. - R21— см. - V624-A571 —-A572 —— см. -A384 -
12 summum
sŭpĕrus, a, um (ante-class. collat. form of the nom. sing. sŭpĕr in two passages:I.super inferque vicinus,
Cato, R. R. 149, 1:totus super ignis,
Lucr. 1, 649; gen. plur. in signif. I. B. 1. infra, superum, Verg. A. 1, 4; Ov. M. 1, 251 et saep.), adj. [super].Posit.A.Adj.1.In gen., that is above, upper, higher: inferus an superus tibi fert deus funera, Liv. And. ap. Prisc. p. 606 P.:2.at ita me di deaeque superi atque inferi et medioxumi,
Plaut. Cist. 2, 1, 36:omnes di deaeque superi, inferi,
Ter. Phorm. 4, 4, 6:ad superos deos potius quam ad inferos pervenisse,
Cic. Lael. 3, 12:limen superum inferumque salve,
Plaut. Merc. 5, 1, 1:portae Phrygiae limen,
id. Bacch. 4, 9, 31; 4, 9, 63; Novat. ap. Non. p. 336, 13 (Com. Rel. v. 49 Rib.):carmine di superi placantur, carmine manes,
Hor. Ep. 2, 1, 138:di,
id. C. 1, 1, 30; 4, 7, 18:superis deorum Gratus et imis,
id. ib. 1, 10, 19:ut omnia supera, infera, prima, ultima, media videremus,
Cic. Tusc. 1, 26, 64:spectatores superarum rerum atque caelestium,
id. N. D. 2, 56, 140:omnes caelicolas, omnes supera alta tenentes,
Verg. A. 6, 788:supera ad convexa,
to heaven, id. ib. 6, 241 (Rib. super); 6, 750; 10, 251: cum superum lumen nox intempesta teneret, Enn. ap. Macr. S. 6, 1, 14 (Ann. v. 106 Vahl.):lumen,
Lucr. 6, 856: templum superi Jovis, i. e. of the Capitoline Jupiter (opp. Juppiter inferus, i. e. Pluto), Cat. 55, 5; Sen. Herc. Fur. 48:domus deorum,
Ov. M. 4, 735: mare superum, the upper, i. e. the Adriatic and Ionian Sea (opp. mare inferum, the lower or Etruscan Sea), Plaut. Men. 2, 1, 11; Cic. de Or. 3, 19, 69; id. Att. 9, 3, 1; Liv. 41, 1, 3; Mel. 2, 4, 1; Plin. 3, 5, 10, § 44; Suet. Caes. 34; 44;so without mare (colloq.): iter ad superum,
Cic. Att. 9, 5, 1.—Adverb.:de supero, quom huc accesserit,
from above, Plaut. Am. 3, 4, 18; so,ex supero,
Lucr. 2, 227; 2, 241; 2, 248. —In partic., upper, i. e. of the upper regions or upper world (opp. the lower regions):B.supera de parte,
i. e. of the earth, Lucr. 6, 855:superas evadere ad auras,
Verg. A. 6, 128:superum ad lumen ire,
id. ib. 6, 680:aurae,
Ov. M. 5, 641:orae,
Verg. A. 2, 91:limen,
id. ib. 6, 680.—Substt.1.Sŭpĕri, orum, m.(α).They who are above (opp. inferi, those in the dungeon), Plaut. Aul. 2, 7, 6:(β).multum fleti ad superos,
i. e. those living on earth, Verg. A. 6, 481:(Pompeius) Quam apud superos habuerat magnitudinem, illibatam detulisset ad Inferos,
the inhabitants of the upper world, Vell. 2, 48, 2; cf.:ut oblitos superum paterere dolores,
Val. Fl. 1, 792: si nunc redire posset ad superos pater, Poet. ap. Charis. 5, p. 252:epistula ad superos scripta,
i. e. to the survivors, Plin. 2, 109, 112, § 248.—(Sc. di.) The gods above, the celestial deities:2.quae Superi Manesque dabant,
Verg. A. 10, 34:aspiciunt Superi mortalia,
Ov. M. 13, 70:o Superi!
id. ib. 1, 196; 14, 729;pro Superi,
id. Tr. 1, 2, 59:terris jactatus et alto Vi Superum,
Verg. A. 1, 4:illa propago Contemptrix Superum,
Ov. M. 1, 161:exemplo Superorum,
id. Tr. 4, 4, 19; so,Superorum,
id. P. 1, 1, 43:postquam res Asiae Priamique evertere gentem Immeritam visum Superis,
Verg. A. 3, 2:scilicet is Superis labor est,
id. ib. 4, 379; Hor. C. 1, 6, 16:superis deorum Gratus et imis,
id. ib. 1, 10, 19:flectere Superos,
Verg. A. 7, 312:te per Superos... oro,
id. ib. 2, 141 et saep.—sŭpĕra, orum, n.(α).The heavenly bodies:(β).Hicetas caelum, solem, lunam, stellas, supera denique omnia stare censet,
Cic. Ac. 2, 39, 123; cf.:cogitantes supera atque caelestia, haec nostra contemnimus,
id. ib. 2, 41, 127: di, quibus est potestas motus superum atque inferum, Enn. ap. Auct. Her. 2, 25, 38 (Trag. Rel. v. 163 Vahl.).—Higher places (sc. loca):II.supera semper petunt,
tend upwards, Cic. Tusc. 1, 18, 42:(Alecto) Cocyti petit sedem, supera ardua relinquens,
the upper world, Verg. A. 7, 562.Comp.: sŭpĕrĭor, ius.A.Lit., of place, higher, upper:B.inferiore omni spatio vacuo relicto, superiorem partem collis castris compleverant,
Caes. B. G. 7, 46:dejectus qui potest esse quisquam, nisi in inferiorem locum de superiore motus?
Cic. Caecin. 18, 50:in superiore qui habito cenaculo,
Plaut. Am. 3, 1, 3:tota domus superior vacat,
the upper part of, Cic. Att. 12, 10:superior accumbere,
Plaut. Most. 1, 1, 42:de loco superiore dicere,
i. e. from the tribunal, Cic. Verr. 2, 2, 42, § 102:agere,
i. e. from the rostra, id. ib. 2, 1, 5, § 14;and in gen. of the position of the speaker: multos et ex superiore et ex aequo loco sermones habitos,
id. Fam. 3, 8, 2:sive ex inferiore loco sive ex aequo sive ex superiore loquitur,
id. de Or. 3, 6, 23: ex loco superiore in ipsis fluminis ripis praeliabantur, from a height or eminence, Caes. B. G. 2, 23; so,ex loco superiore,
id. ib. 3, 4:loca,
id. ib. 1, 10, 4;3, 3, 2: ex superioribus locis in planitiem descendere,
id. B. C. 3, 98:qui in superiore acie constiterant,
id. B. G. 1, 24:ex superiore et ex inferiore scriptura docendum,
i. e. what goes before and after, the context, Cic. Inv. 2, 40, 117; cf.:posteriori superius non jungitur,
id. Ac. 2, 14, 44.—Trop.1.Of time or order of succession, former, past, previous, preceding:b.superiores solis defectiones,
Cic. Rep. 1, 16, 25:quid proxima, quid superiore nocte egeris,
id. Cat. 1, 1, 1:refecto ponte, quem superioribus diebus hostes resciderant,
Caes. B. G. 7, 58:superioribus aestivis,
Hirt. B. G. 8, 46:superioribus temporibus,
Cic. Fam. 5, 17, 1:tempus (opp. posterius),
id. Dom. 37, 99:tempora (opp. inferiora),
Suet. Claud. 41:annus,
Cic. Verr. 2, 3, 18, § 47:anno superiore,
id. Har. Resp. 8, 15:superioris anni acta,
Suet. Caes. 23:in superiore vita,
Cic. Sen. 8, 26: milites superioribus proeliis exercitati, [p. 1811] Caes. B. G. 2, 20:testimonium conveniens superiori facto,
Hirt. B. G. 8, 53:superius facinus novo scelere vincere,
Cic. Verr. 2, 5, 44, § 116:superioris more crudelitatis uti,
Nep. Thras. 3, 1:superius genus,
mentioned previously, Plin. 13, 25, 48, § 146:nuptiae,
former marriage, Cic. Clu. 6, 15:vir,
first husband, id. Caecin. 6, 17.—Esp., of age, time of life, etc., older, elder, senior, more advanced, former:2.omnis juventus omnesque superioris aetatis,
Caes. B. C. 2, 5:aetate superiores,
Varr. R. R. 2, 10, 1:superior Africanus,
the Elder, Cic. Verr. 2, 5, 10, § 25; id. Off. 1, 33, 121:Dionysius,
id. ib. 2, 7, 25; Nep. Dion, 1, 1; cf.:quid est aetas hominis, nisi memoria rerum veterum cum superiorum aetate contexitur,
Cic. Or. 34, 120.—Of strength or success in battle or any contest, victorious, conquering, stronger, superior:3. (α).Caesar quod hostes equitatu superiores esse intellegebat,
Caes. B. G. 7, 65:numero superiores,
Hirt. B. G. 8, 12:hoc ipso fiunt superiores, quod nullum acceperant detrimentum,
id. ib. 8, 19:se quo impudentius egerit, hoc superiorem discessurum,
Cic. Caecin. 1, 2:semper discessit superior,
Nep. Hann. 1, 2:si primo proelio Catilina superior discessisset,
Sall. C. 39, 4:ut nostri omnibus partibus superiores fuerint,
Caes. B. G. 5, 15:multo superiores bello esse,
Nep. Alcib. 4, 7:superiorem Appium in causa fecit,
Liv. 5, 7, 1.—With abl. respect.:(β).pecuniis superiores,
Cic. Rep. 2, 34, 59:loco, fortuna, fama superiores,
id. Lael. 25, 94:habes neminem honoris gradu superiorem,
id. Fam. 2, 18, 2:ordine,
id. ib. 13, 5, 2:facilitate et humanitate superior,
id. Off. 1, 26, 90:si superior ceteris rebus esses,
id. Div. in Caecil. 19, 61.—Absol.:III.ut ii, qui superiores sunt, submittere se debent in amicitia, sic quodam modo inferiores extollere,
Cic. Lael. 20, 72; cf. id. ib. 20, 71:ut quanto superiores sumus, tanto nos geramus summissius,
id. Off. 1, 26, 90:invident homines maxime paribus aut inferioribus... sed etiam superioribus invidetur,
id. de Or. 2, 52, 209:premendoque superiorem sese extollebat,
Liv. 22, 12, 12:cui omnem honorem, ut superiori habuit,
Vell. 2, 101, 1.Sup., in three forms, ‡ superrimus, supremus, and summus.A.‡ sŭperrĭmus, assumed as orig. form of supremus by Varr. L. L. 7, § 51 Mull.; Charis. p. 130 P.—B. 1.Lit. (only poet.; cf.2.summus, C. 1.): montesque supremos Silvifragis vexat flabris,
the highest points, the tops, summits, Lucr. 1, 274; so,montes,
Verg. G. 4, 460; Hor. Epod. 17, 68:rupes,
Sen. Oedip. 95:arx,
Claud. III. Cons. Hon. 167; cf.:supremae Tethyos unda,
Mart. Spect. 3, 6.—Trop.a. (α).In gen.: SOL OCCASVS SVPREMA TEMPESTAS ESTO, XII. Tab. ap. Gell. 17, 2, 10.—Hence, as subst.: suprēma, ae, f. (sc. tempestas), the last part of the day, the hour of sunset: suprema summum diei; hoc tempus duodecim Tabulae dicunt occasum esse solis;(β).sed postea lex praetoria id quoque tempus jubet esse supremum, quo praeco in comitio supremam pronuntiavit populo,
Varr. L. L. 6, § 5 Mull.; cf. Censor. de Die Nat. 24; Plin. 7, 60, 60, § 212:quae (urbs), quia postrema coaedificata est, Neapolis nominatur,
Cic. Verr. 2, 4, 53, § 119:supremo te sole domi manebo,
at sunset, Hor. Ep. 1, 5, 3:jubare exorto jam nocte suprema, Col. poet. 10, 294: in te suprema salus,
last hope, Verg. A. 12, 653: supremam bellis imposuisse manum, the last or finishing hand, Ov. R. Am. 114. — suprēmum, adverb., for the last time:quae mihi tunc primum, tunc est conspecta supremum,
Ov. M. 12, 526.—In partic., with regard to the close of life, last, closing, dying:1. 2.supremo vitae die,
Cic. Tusc. 1, 29, 71; id. Sen. 21, 78; id. Mur. 36, 75:dies,
id. Phil. 1, 14, 34; Hor. C. 1, 13, 20; id. Ep. 1, 4, 13:hora,
Tib. 1, 1, 59:tempus,
Hor. S. 1, 1, 98; Cat. 64, 151:incestum pontifices supremo supplicio sanciunto,
i. e. the penalty of death, Cic. Leg. 2, 9, 22:mors,
Hor. Ep. 2, 2, 173:finis,
id. ib. 2, 1, 12:iter,
id. C. 2, 17, 11:lumen,
Verg. A. 6, 735: sociamque tori vocat ore supremo, with his dying mouth, dying breath, Ov. M. 8, 521; so,ore,
id. Tr. 3, 3, 87:haec digressu dicta supremo Fundebat,
Verg. A. 8, 583:Nero in suprema ira duos calices crystallinos fregit,
in his last agony, Plin. 37, 2, 10, § 29;supremis suis annis,
in his last years, id. 23, 1, 27, § 58:suprema ejus cura,
id. 7, 45, 46, § 150:spoliatus illius supremi diei celebritate,
Cic. Mil. 32, 86: honor, the last honors, i. e. funeral rites or ceremonies, Verg. A. 11, 61:funera,
Ov. M. 3, 137:oscula,
id. ib. 6, 278:tori,
i. e. biers, id. F. 6, 668:ignis,
id. Am. 1, 15, 41:ignes,
id. M. 2, 620; 13, 583:officia,
Tac. A. 5, 2; Petr. 112, 1: judicia hominum, a last will or testament, Quint. 6, 3, 92; Plin. Ep. 7, 20, 7; 7, 31, 5; so,tabulae,
Mart. 5, 33, 1; 5, 41, 1:tituli,
i. e. an epitaph, id. ib. 9, 19, 3.—So of cities, etc.:Troiae sorte suprema,
Verg. A. 5, 190:dies regnis,
Ov. F. 2, 852. — suprēmum and suprēmō, adverb.:animam sepulcro Condimus, et magna supremum voce ciemus,
for the last time, for a last farewell, Verg. A. 3, 68; Plin. 11, 37, 55, § 150; Tac. H. 4, 14; Ov. M. 12, 526:anima exitura supremo,
Plin. 11, 53, 115, § 277.— Substt.suprēma, orum, n.(α).The last moments, the close of life, death:(β).ut me in supremis consolatus est!
Quint. 6, prooem. § 11; Tac. A. 6, 50; 12, 66; cf.:statua Herculis sentiens suprema tunicae,
the last agonies caused by it, Plin. 34, 8, 19, § 93:circa suprema Neronis,
the time of his death, id. 16, 44, 86, § 236; 7, 3, 3, § 33.—The last honors paid to the dead, funeral rites or ceremonies, a funeral:(γ).supremis divi Augusti,
Plin. 7, 3, 3, § 33; 16, 44, 86, § 236; Tac. A. 1, 61; 3, 49; 4, 44; id. H. 4, 59; 4, 45:suprema ferre (sc. munera),
Verg. A. 6, 213; cf. id. ib. 11, 25 al.—A last will, testament:(δ). b.nihil primo senatus die agi passus, nisi de supremis Augusti,
Tac. A. 1, 8:miles in supremis ordinandis ignarus uxorem esse praegnantem, etc.,
Dig. 29, 1, 36, § 2.—Of degree or rank, the highest, greatest, most exalted, supreme:C.multa, quae appellatur suprema, instituta in singulos duarum ovium, triginta boum... ultra quam (numerum) multam dicere in singulos jus non est, et propterea suprema appellatur, id est, summa et maxima,
Gell. 11, 1, 2 sq.:macies,
Verg. A. 3, 590:Juppiter supreme,
Plaut. Men. 5, 9, 55; id. Capt. 2, 3, 66; 5, 2, 23; id. Ps. 2, 2, 33; Ter. Ad. 2, 1, 42: Junonis supremus conjunx, Poet. ap. Plin. 35, 10, 37, § 115:med antidhac Supremum habuisti com item consiliis tuis,
most intimate, Plaut. Ps. 1, 1, 15.—summus, a, um [from sup-imus, sup-mus], uppermost, highest, topmost; the top of, highest part of (cf. Roby, Gram. 2, § 1295).1.Lit. (class., while supremus is mostly poet.):b.summum oportet olfactare vestimentum muliebre,
the top, outside of, Plaut. Men. 1, 2, 56: Galli summa arcis adorti Moenia, Enn. ap. Macr. S. 1, 4 (Ann. v. 169 Vahl.): Thyestes summis saxis fixus, id. ap. Cic. Tusc. 1, 44, 107 (Trag. v. 413 ib.): montibus summis, id. ap. Varr. L. L. 7, 71 Mull. (Epigr. v. 43 ib.):summum jugum montis,
Caes. B. G. 1, 21:summus mons,
the top of, id. ib. 1, 22:feriunt summos fulmina montes,
the mountain tops, Hor. C. 2, 10, 11; cf.: in summo montis vertice, Poet. ap. Quint. 8, 3, 48:locus castrorum,
Caes. B. G. 2, 23:in summa sacra via,
on the highest part of, Cic. Planc. 7, 17; cf. id. Verr. 2, 4, 53, § 119:in summa columna conlocare,
id. Div. 1, 24, 48:quam (urbem) ad summum theatrum,
id. Verr. 2, 4, 53, § 119:Janus summus ab imo,
Hor. Ep. 1, 1, 54:ad aquam summam appropinquare,
Cic. Fin. 4, 23, 64: mento summam aquam attingens enectus siti, Poet. ap. Cic. Tusc. 1, 5, 10:in aqua summa natare,
the top, surface of, Plaut. Cas. 2, 6, 33:apud summum puteum,
id. Mil. 4, 4, 16:per summa volare aequora,
Verg. A. 5, 819:summa cacumina linquunt,
id. ib. 6, 678:mari summo,
id. ib. 1, 110:prospexi Italiam summa ab unda,
id. ib. 6, 357:summaque per galeam delibans oscula,
id. ib. 12, 434:amphoras complures complet plumbo, summas operit auro,
Nep. Hann. 9, 3: summa procul villarum culmina fumant, Verg. E. 1, 83:summam cutem novacula decerpito,
Col. 12, 56, 1.—Of position, place, at table:summus ego (in triclinio) et prope me Viscus Thurinus et infra Varius, etc.,
I was highest, I reclined at the top, Hor. S. 2, 8, 20.—Hence, subst.: summus, i, m., he who sits in the highest place, at the head of the table:standum est in lecto, si quid de summo petas,
Plaut. Men. 1, 1, 27: is sermo, qui more majorum a summo adhibetur in poculis, by the head of the table, i. e. by the president of the feast, Cic. Sen. 14, 46; so,a summo dare (bibere),
Plaut. As. 5, 2, 41; Pers. 5, 1, 19.—summum, i, n., the top, surface; the highest place, the head of the table, etc.:2.ab ejus (frontis) summo, sicut palmae, rami quam late diffunduntur,
Caes. B. G. 6, 26:qui demersi sunt in aqua... si non longe absunt a summo,
Cic. Fin. 3, 14, 48:leviter a summo inflexum bacillum,
id. Div. 1, 17, 30:igitur discubuere... in summo Antonius,
Sall. H. 3, 4 Dietsch:puteos ac potius fontes habet: sunt enim in summo,
Plin. Ep. 2, 17, 25:nuces mersit in vinum et sive in summum redierant, sive subsederant, etc.,
Petr. 137 fin.: oratori summa riguerunt, the extremities of his body, Sen. Ira, 2, 3, 3.—In mal. part.:summa petere,
Mart. 11, 46, 6; Auct. Priap. 76.—Transf., of the voice:2.jubeo te salvere voce summa,
Plaut. As. 2, 2, 30; cf.:citaret Io Bacche! modo summa Voce, modo, etc.,
at the top of his voice, Hor. S. 1, 3, 7:vox (opp. ima),
Quint. 11, 3, 15:summa voce versus multos uno spiritu pronuntiare,
Cic. de Or. 1, 61, 261; cf.:summo haec clamore,
Plaut. Merc. prol. 59. —Adverb.: summum, at the utmost or farthest:exspectabam hodie, aut summum cras,
Cic. Att. 13, 21, 2:bis, terve summum,
id. Fam. 2, 1, 1:triduo aut summum quatriduo,
id. Mil. 9, 26; cf. Liv. 21, 35, and 31, 42 Drak.—Trop.a.Of time or order of succession, last, latest, final (rare but class.):b.haec est praestituta summa argento dies,
Plaut. Ps. 1, 3, 140; so,venit summa dies,
Verg. A. 2, 324:ad summam senectutem jactari, quam, etc.,
Cic. Rep. 1, 1, 1: vixit ad summam senectutem, to extreme old age, id. Fragm. ap. Non. 401, 31:cum esset summa senectute,
id. Phil. 8, 10, 31:in fluvium primi cecidere, in corpora summi,
Luc. 2, 211:summo carmine,
at the end, Hor. C. 3, 28, 13:eadem in argumentis ratio est, ut potentissima prima et summa ponantur,
the first and the last, at the beginning and the end, Quint. 6, 4, 22; cf. neutr. absol.: Celsus putat, primo firmum aliquod (argumentum) esse ponendum, summo firmissimum, imbecilliora medio;quia et initio movendus sit judex et summo impellendus,
at the last, at the close, id. 7, 1, 10.— Adverb.: summum, for the last time:nunc ego te infelix summum teneoque tuorque,
Albin. 1, 137. —Of rank, etc., highest, greatest, first, supreme, best, utmost, extreme; most distinguished, excellent, or noble; most important, weighty, or critical, etc. (so most freq. in prose and poetry): summa nituntur vi, Enn. ap. Macr. S. 6, 1 (Ann. v. 168 Vahl.): bellum gerentes summum summa industria, id. ap. Non. p. 402, 3 (Trag. v. 104 ib.):summi puerorum amores,
Cic. Lael. 10, 33:spes civium,
id. ib. 3, 11:fides, constantia justitiaque,
id. ib. 7, 25: in amore summo summaque inopia, Caec. ap. Cic. N. D. 3, 29, 72:qui in virtute summum bonum ponunt,
id. ib. 6, 20:non agam summo jure tecum,
id. Verr. 2, 5, 2, § 4:tres fratres summo loco nati,
id. Fam. 2, 18, 2:qui summo magistratui praeerat,
Caes. B. G. 1, 16:concedunt in uno Cn. Pompeio summa esse omnia,
Cic. Imp. Pomp. 17, 51:quae (vitia) summo opere vitare oportebit,
id. Inv. 1, 18, 26:turpitudo,
id. Lael. 17, 61:summum in cruciatum se venire,
Caes. B. G. 1, 31:scelus,
Sall. C. 12, 5:hiems,
the depth of winter, Cic. Verr. 2, 4, 40, § 86; id. Fam. 13, 60, 2:cum aestas summa esse coeperat,
id. Verr. 2, 5, 12, § 29; 2, 5, 31, § 80:ut summi virtute et animo praeessent imbecillioribus,
id. Rep. 1, 34, 51:summi ex Graecia sapientissimique homines,
id. ib. 1, 22, 36; cf.:summi homines ac summis ingeniis praediti,
id. de Or. 1, 2, 6:optimi et summi viri diligentia,
id. Rep. 1, 35, 54: cum par habetur honos summis et infimis [p. 1812] id. ib. 1, 34, 53: He. Quo honore'st illic? Ph. Summo atque ab summis viris, Plaut. Capt. 2, 2, 29:summus Juppiter,
id. Cist. 2, 1, 40:ubi summus imperator non adest ad exercitum,
id. Am. 1, 2, 6:miles summi inperatoris,
Cic. Imp. Pomp. 10, 28: deum qui non summum putet (amorem), Caecil. ap. Cic. Tusc. 4, 32, 68:amicus summus,
the best friend, Ter. Phorm. 5, 8 (9), 60; 1, 1, 1; id. And. 5, 6, 6; cf. absol.:nam is nostro Simulo fuit summus,
id. Ad. 3, 2, 54; so id. Eun. 2, 2, 40.— Poet. in neutr. plur.:summa ducum Atrides,
the chief, Ov. Am. 1, 9, 37; cf. Lucr. 1, 86:summo rei publicae tempore,
at a most important period, most critical juncture, Cic. Phil. 5, 17, 46:in summo et periculosissimo rei publicae tempore,
id. Fl. 3, 6; cf.:summa salus rei publicae,
id. Cat. 1, 5, 11: quod summa res publica in hujus periculo tentatur, the highest welfare of the State, the common welfare, the good of the State, the whole State or commonwealth, id. Rosc. Am. 51, 148; so,res publica,
id. Planc. 27, 66; id. Verr. 2, 2, 10, § 28; id. Cat. 1, 6, 14; 3, 6, 13; id. Inv. 1, 16, 23; Cael. ap. Cic. Fam. 8, 14, 2:ad summam rem publicam,
Liv. 33, 45, 4 al.:quo res summa loco, Panthu?
the general cause, Verg. A. 2, 322: mene igitur socium summis adjungere rebus, Nise, fugis? in these enterprises of highest moment, etc., id. ib. 9, 199; esp.: summum jus, a right pushed to an extreme:non agam summo jure tecum,
deal exactingly, Cic. Verr. 2, 5, 2, § 4; cf.: exsistunt etiam saepe injuriae calumnia quadam et nimis callida juris interpretatione;ex quo illud summum jus summa injuria factum est, jam tritum sermone proverbium,
id. Off. 1, 10, 33. — Hence, summē, adv., in the highest degree, most highly or greatly, extremely:quod me sollicitare summe solet,
Cic. de Or. 2, 72, 295:cupere aliquid,
id. Quint. 21, 69; Caes. B. C. 3, 15:contendere,
Cic. Quint. 24, 77: studere, Mat. ap. Cic. Fam. 11, 28, 2:diffidere,
Cic. Fam. 4, 7, 2:admirari,
Quint. 10, 1, 70:summe jucundum,
Cic. Fam. 13, 18, 2:officiosi,
id. Verr. 2, 1, 24, § 63:summe disertus vir,
Quint. 12, 1, 23:summe munitus locus,
Hor. Ep. 2, 2, 31:summe haec omnia mihi videntur esse laudanda,
Cic. Div. in Caecil. 17, 57:mei summe observantissimus,
Plin. Ep. 10, 26 (11), 1. -
13 Superi
sŭpĕrus, a, um (ante-class. collat. form of the nom. sing. sŭpĕr in two passages:I.super inferque vicinus,
Cato, R. R. 149, 1:totus super ignis,
Lucr. 1, 649; gen. plur. in signif. I. B. 1. infra, superum, Verg. A. 1, 4; Ov. M. 1, 251 et saep.), adj. [super].Posit.A.Adj.1.In gen., that is above, upper, higher: inferus an superus tibi fert deus funera, Liv. And. ap. Prisc. p. 606 P.:2.at ita me di deaeque superi atque inferi et medioxumi,
Plaut. Cist. 2, 1, 36:omnes di deaeque superi, inferi,
Ter. Phorm. 4, 4, 6:ad superos deos potius quam ad inferos pervenisse,
Cic. Lael. 3, 12:limen superum inferumque salve,
Plaut. Merc. 5, 1, 1:portae Phrygiae limen,
id. Bacch. 4, 9, 31; 4, 9, 63; Novat. ap. Non. p. 336, 13 (Com. Rel. v. 49 Rib.):carmine di superi placantur, carmine manes,
Hor. Ep. 2, 1, 138:di,
id. C. 1, 1, 30; 4, 7, 18:superis deorum Gratus et imis,
id. ib. 1, 10, 19:ut omnia supera, infera, prima, ultima, media videremus,
Cic. Tusc. 1, 26, 64:spectatores superarum rerum atque caelestium,
id. N. D. 2, 56, 140:omnes caelicolas, omnes supera alta tenentes,
Verg. A. 6, 788:supera ad convexa,
to heaven, id. ib. 6, 241 (Rib. super); 6, 750; 10, 251: cum superum lumen nox intempesta teneret, Enn. ap. Macr. S. 6, 1, 14 (Ann. v. 106 Vahl.):lumen,
Lucr. 6, 856: templum superi Jovis, i. e. of the Capitoline Jupiter (opp. Juppiter inferus, i. e. Pluto), Cat. 55, 5; Sen. Herc. Fur. 48:domus deorum,
Ov. M. 4, 735: mare superum, the upper, i. e. the Adriatic and Ionian Sea (opp. mare inferum, the lower or Etruscan Sea), Plaut. Men. 2, 1, 11; Cic. de Or. 3, 19, 69; id. Att. 9, 3, 1; Liv. 41, 1, 3; Mel. 2, 4, 1; Plin. 3, 5, 10, § 44; Suet. Caes. 34; 44;so without mare (colloq.): iter ad superum,
Cic. Att. 9, 5, 1.—Adverb.:de supero, quom huc accesserit,
from above, Plaut. Am. 3, 4, 18; so,ex supero,
Lucr. 2, 227; 2, 241; 2, 248. —In partic., upper, i. e. of the upper regions or upper world (opp. the lower regions):B.supera de parte,
i. e. of the earth, Lucr. 6, 855:superas evadere ad auras,
Verg. A. 6, 128:superum ad lumen ire,
id. ib. 6, 680:aurae,
Ov. M. 5, 641:orae,
Verg. A. 2, 91:limen,
id. ib. 6, 680.—Substt.1.Sŭpĕri, orum, m.(α).They who are above (opp. inferi, those in the dungeon), Plaut. Aul. 2, 7, 6:(β).multum fleti ad superos,
i. e. those living on earth, Verg. A. 6, 481:(Pompeius) Quam apud superos habuerat magnitudinem, illibatam detulisset ad Inferos,
the inhabitants of the upper world, Vell. 2, 48, 2; cf.:ut oblitos superum paterere dolores,
Val. Fl. 1, 792: si nunc redire posset ad superos pater, Poet. ap. Charis. 5, p. 252:epistula ad superos scripta,
i. e. to the survivors, Plin. 2, 109, 112, § 248.—(Sc. di.) The gods above, the celestial deities:2.quae Superi Manesque dabant,
Verg. A. 10, 34:aspiciunt Superi mortalia,
Ov. M. 13, 70:o Superi!
id. ib. 1, 196; 14, 729;pro Superi,
id. Tr. 1, 2, 59:terris jactatus et alto Vi Superum,
Verg. A. 1, 4:illa propago Contemptrix Superum,
Ov. M. 1, 161:exemplo Superorum,
id. Tr. 4, 4, 19; so,Superorum,
id. P. 1, 1, 43:postquam res Asiae Priamique evertere gentem Immeritam visum Superis,
Verg. A. 3, 2:scilicet is Superis labor est,
id. ib. 4, 379; Hor. C. 1, 6, 16:superis deorum Gratus et imis,
id. ib. 1, 10, 19:flectere Superos,
Verg. A. 7, 312:te per Superos... oro,
id. ib. 2, 141 et saep.—sŭpĕra, orum, n.(α).The heavenly bodies:(β).Hicetas caelum, solem, lunam, stellas, supera denique omnia stare censet,
Cic. Ac. 2, 39, 123; cf.:cogitantes supera atque caelestia, haec nostra contemnimus,
id. ib. 2, 41, 127: di, quibus est potestas motus superum atque inferum, Enn. ap. Auct. Her. 2, 25, 38 (Trag. Rel. v. 163 Vahl.).—Higher places (sc. loca):II.supera semper petunt,
tend upwards, Cic. Tusc. 1, 18, 42:(Alecto) Cocyti petit sedem, supera ardua relinquens,
the upper world, Verg. A. 7, 562.Comp.: sŭpĕrĭor, ius.A.Lit., of place, higher, upper:B.inferiore omni spatio vacuo relicto, superiorem partem collis castris compleverant,
Caes. B. G. 7, 46:dejectus qui potest esse quisquam, nisi in inferiorem locum de superiore motus?
Cic. Caecin. 18, 50:in superiore qui habito cenaculo,
Plaut. Am. 3, 1, 3:tota domus superior vacat,
the upper part of, Cic. Att. 12, 10:superior accumbere,
Plaut. Most. 1, 1, 42:de loco superiore dicere,
i. e. from the tribunal, Cic. Verr. 2, 2, 42, § 102:agere,
i. e. from the rostra, id. ib. 2, 1, 5, § 14;and in gen. of the position of the speaker: multos et ex superiore et ex aequo loco sermones habitos,
id. Fam. 3, 8, 2:sive ex inferiore loco sive ex aequo sive ex superiore loquitur,
id. de Or. 3, 6, 23: ex loco superiore in ipsis fluminis ripis praeliabantur, from a height or eminence, Caes. B. G. 2, 23; so,ex loco superiore,
id. ib. 3, 4:loca,
id. ib. 1, 10, 4;3, 3, 2: ex superioribus locis in planitiem descendere,
id. B. C. 3, 98:qui in superiore acie constiterant,
id. B. G. 1, 24:ex superiore et ex inferiore scriptura docendum,
i. e. what goes before and after, the context, Cic. Inv. 2, 40, 117; cf.:posteriori superius non jungitur,
id. Ac. 2, 14, 44.—Trop.1.Of time or order of succession, former, past, previous, preceding:b.superiores solis defectiones,
Cic. Rep. 1, 16, 25:quid proxima, quid superiore nocte egeris,
id. Cat. 1, 1, 1:refecto ponte, quem superioribus diebus hostes resciderant,
Caes. B. G. 7, 58:superioribus aestivis,
Hirt. B. G. 8, 46:superioribus temporibus,
Cic. Fam. 5, 17, 1:tempus (opp. posterius),
id. Dom. 37, 99:tempora (opp. inferiora),
Suet. Claud. 41:annus,
Cic. Verr. 2, 3, 18, § 47:anno superiore,
id. Har. Resp. 8, 15:superioris anni acta,
Suet. Caes. 23:in superiore vita,
Cic. Sen. 8, 26: milites superioribus proeliis exercitati, [p. 1811] Caes. B. G. 2, 20:testimonium conveniens superiori facto,
Hirt. B. G. 8, 53:superius facinus novo scelere vincere,
Cic. Verr. 2, 5, 44, § 116:superioris more crudelitatis uti,
Nep. Thras. 3, 1:superius genus,
mentioned previously, Plin. 13, 25, 48, § 146:nuptiae,
former marriage, Cic. Clu. 6, 15:vir,
first husband, id. Caecin. 6, 17.—Esp., of age, time of life, etc., older, elder, senior, more advanced, former:2.omnis juventus omnesque superioris aetatis,
Caes. B. C. 2, 5:aetate superiores,
Varr. R. R. 2, 10, 1:superior Africanus,
the Elder, Cic. Verr. 2, 5, 10, § 25; id. Off. 1, 33, 121:Dionysius,
id. ib. 2, 7, 25; Nep. Dion, 1, 1; cf.:quid est aetas hominis, nisi memoria rerum veterum cum superiorum aetate contexitur,
Cic. Or. 34, 120.—Of strength or success in battle or any contest, victorious, conquering, stronger, superior:3. (α).Caesar quod hostes equitatu superiores esse intellegebat,
Caes. B. G. 7, 65:numero superiores,
Hirt. B. G. 8, 12:hoc ipso fiunt superiores, quod nullum acceperant detrimentum,
id. ib. 8, 19:se quo impudentius egerit, hoc superiorem discessurum,
Cic. Caecin. 1, 2:semper discessit superior,
Nep. Hann. 1, 2:si primo proelio Catilina superior discessisset,
Sall. C. 39, 4:ut nostri omnibus partibus superiores fuerint,
Caes. B. G. 5, 15:multo superiores bello esse,
Nep. Alcib. 4, 7:superiorem Appium in causa fecit,
Liv. 5, 7, 1.—With abl. respect.:(β).pecuniis superiores,
Cic. Rep. 2, 34, 59:loco, fortuna, fama superiores,
id. Lael. 25, 94:habes neminem honoris gradu superiorem,
id. Fam. 2, 18, 2:ordine,
id. ib. 13, 5, 2:facilitate et humanitate superior,
id. Off. 1, 26, 90:si superior ceteris rebus esses,
id. Div. in Caecil. 19, 61.—Absol.:III.ut ii, qui superiores sunt, submittere se debent in amicitia, sic quodam modo inferiores extollere,
Cic. Lael. 20, 72; cf. id. ib. 20, 71:ut quanto superiores sumus, tanto nos geramus summissius,
id. Off. 1, 26, 90:invident homines maxime paribus aut inferioribus... sed etiam superioribus invidetur,
id. de Or. 2, 52, 209:premendoque superiorem sese extollebat,
Liv. 22, 12, 12:cui omnem honorem, ut superiori habuit,
Vell. 2, 101, 1.Sup., in three forms, ‡ superrimus, supremus, and summus.A.‡ sŭperrĭmus, assumed as orig. form of supremus by Varr. L. L. 7, § 51 Mull.; Charis. p. 130 P.—B. 1.Lit. (only poet.; cf.2.summus, C. 1.): montesque supremos Silvifragis vexat flabris,
the highest points, the tops, summits, Lucr. 1, 274; so,montes,
Verg. G. 4, 460; Hor. Epod. 17, 68:rupes,
Sen. Oedip. 95:arx,
Claud. III. Cons. Hon. 167; cf.:supremae Tethyos unda,
Mart. Spect. 3, 6.—Trop.a. (α).In gen.: SOL OCCASVS SVPREMA TEMPESTAS ESTO, XII. Tab. ap. Gell. 17, 2, 10.—Hence, as subst.: suprēma, ae, f. (sc. tempestas), the last part of the day, the hour of sunset: suprema summum diei; hoc tempus duodecim Tabulae dicunt occasum esse solis;(β).sed postea lex praetoria id quoque tempus jubet esse supremum, quo praeco in comitio supremam pronuntiavit populo,
Varr. L. L. 6, § 5 Mull.; cf. Censor. de Die Nat. 24; Plin. 7, 60, 60, § 212:quae (urbs), quia postrema coaedificata est, Neapolis nominatur,
Cic. Verr. 2, 4, 53, § 119:supremo te sole domi manebo,
at sunset, Hor. Ep. 1, 5, 3:jubare exorto jam nocte suprema, Col. poet. 10, 294: in te suprema salus,
last hope, Verg. A. 12, 653: supremam bellis imposuisse manum, the last or finishing hand, Ov. R. Am. 114. — suprēmum, adverb., for the last time:quae mihi tunc primum, tunc est conspecta supremum,
Ov. M. 12, 526.—In partic., with regard to the close of life, last, closing, dying:1. 2.supremo vitae die,
Cic. Tusc. 1, 29, 71; id. Sen. 21, 78; id. Mur. 36, 75:dies,
id. Phil. 1, 14, 34; Hor. C. 1, 13, 20; id. Ep. 1, 4, 13:hora,
Tib. 1, 1, 59:tempus,
Hor. S. 1, 1, 98; Cat. 64, 151:incestum pontifices supremo supplicio sanciunto,
i. e. the penalty of death, Cic. Leg. 2, 9, 22:mors,
Hor. Ep. 2, 2, 173:finis,
id. ib. 2, 1, 12:iter,
id. C. 2, 17, 11:lumen,
Verg. A. 6, 735: sociamque tori vocat ore supremo, with his dying mouth, dying breath, Ov. M. 8, 521; so,ore,
id. Tr. 3, 3, 87:haec digressu dicta supremo Fundebat,
Verg. A. 8, 583:Nero in suprema ira duos calices crystallinos fregit,
in his last agony, Plin. 37, 2, 10, § 29;supremis suis annis,
in his last years, id. 23, 1, 27, § 58:suprema ejus cura,
id. 7, 45, 46, § 150:spoliatus illius supremi diei celebritate,
Cic. Mil. 32, 86: honor, the last honors, i. e. funeral rites or ceremonies, Verg. A. 11, 61:funera,
Ov. M. 3, 137:oscula,
id. ib. 6, 278:tori,
i. e. biers, id. F. 6, 668:ignis,
id. Am. 1, 15, 41:ignes,
id. M. 2, 620; 13, 583:officia,
Tac. A. 5, 2; Petr. 112, 1: judicia hominum, a last will or testament, Quint. 6, 3, 92; Plin. Ep. 7, 20, 7; 7, 31, 5; so,tabulae,
Mart. 5, 33, 1; 5, 41, 1:tituli,
i. e. an epitaph, id. ib. 9, 19, 3.—So of cities, etc.:Troiae sorte suprema,
Verg. A. 5, 190:dies regnis,
Ov. F. 2, 852. — suprēmum and suprēmō, adverb.:animam sepulcro Condimus, et magna supremum voce ciemus,
for the last time, for a last farewell, Verg. A. 3, 68; Plin. 11, 37, 55, § 150; Tac. H. 4, 14; Ov. M. 12, 526:anima exitura supremo,
Plin. 11, 53, 115, § 277.— Substt.suprēma, orum, n.(α).The last moments, the close of life, death:(β).ut me in supremis consolatus est!
Quint. 6, prooem. § 11; Tac. A. 6, 50; 12, 66; cf.:statua Herculis sentiens suprema tunicae,
the last agonies caused by it, Plin. 34, 8, 19, § 93:circa suprema Neronis,
the time of his death, id. 16, 44, 86, § 236; 7, 3, 3, § 33.—The last honors paid to the dead, funeral rites or ceremonies, a funeral:(γ).supremis divi Augusti,
Plin. 7, 3, 3, § 33; 16, 44, 86, § 236; Tac. A. 1, 61; 3, 49; 4, 44; id. H. 4, 59; 4, 45:suprema ferre (sc. munera),
Verg. A. 6, 213; cf. id. ib. 11, 25 al.—A last will, testament:(δ). b.nihil primo senatus die agi passus, nisi de supremis Augusti,
Tac. A. 1, 8:miles in supremis ordinandis ignarus uxorem esse praegnantem, etc.,
Dig. 29, 1, 36, § 2.—Of degree or rank, the highest, greatest, most exalted, supreme:C.multa, quae appellatur suprema, instituta in singulos duarum ovium, triginta boum... ultra quam (numerum) multam dicere in singulos jus non est, et propterea suprema appellatur, id est, summa et maxima,
Gell. 11, 1, 2 sq.:macies,
Verg. A. 3, 590:Juppiter supreme,
Plaut. Men. 5, 9, 55; id. Capt. 2, 3, 66; 5, 2, 23; id. Ps. 2, 2, 33; Ter. Ad. 2, 1, 42: Junonis supremus conjunx, Poet. ap. Plin. 35, 10, 37, § 115:med antidhac Supremum habuisti com item consiliis tuis,
most intimate, Plaut. Ps. 1, 1, 15.—summus, a, um [from sup-imus, sup-mus], uppermost, highest, topmost; the top of, highest part of (cf. Roby, Gram. 2, § 1295).1.Lit. (class., while supremus is mostly poet.):b.summum oportet olfactare vestimentum muliebre,
the top, outside of, Plaut. Men. 1, 2, 56: Galli summa arcis adorti Moenia, Enn. ap. Macr. S. 1, 4 (Ann. v. 169 Vahl.): Thyestes summis saxis fixus, id. ap. Cic. Tusc. 1, 44, 107 (Trag. v. 413 ib.): montibus summis, id. ap. Varr. L. L. 7, 71 Mull. (Epigr. v. 43 ib.):summum jugum montis,
Caes. B. G. 1, 21:summus mons,
the top of, id. ib. 1, 22:feriunt summos fulmina montes,
the mountain tops, Hor. C. 2, 10, 11; cf.: in summo montis vertice, Poet. ap. Quint. 8, 3, 48:locus castrorum,
Caes. B. G. 2, 23:in summa sacra via,
on the highest part of, Cic. Planc. 7, 17; cf. id. Verr. 2, 4, 53, § 119:in summa columna conlocare,
id. Div. 1, 24, 48:quam (urbem) ad summum theatrum,
id. Verr. 2, 4, 53, § 119:Janus summus ab imo,
Hor. Ep. 1, 1, 54:ad aquam summam appropinquare,
Cic. Fin. 4, 23, 64: mento summam aquam attingens enectus siti, Poet. ap. Cic. Tusc. 1, 5, 10:in aqua summa natare,
the top, surface of, Plaut. Cas. 2, 6, 33:apud summum puteum,
id. Mil. 4, 4, 16:per summa volare aequora,
Verg. A. 5, 819:summa cacumina linquunt,
id. ib. 6, 678:mari summo,
id. ib. 1, 110:prospexi Italiam summa ab unda,
id. ib. 6, 357:summaque per galeam delibans oscula,
id. ib. 12, 434:amphoras complures complet plumbo, summas operit auro,
Nep. Hann. 9, 3: summa procul villarum culmina fumant, Verg. E. 1, 83:summam cutem novacula decerpito,
Col. 12, 56, 1.—Of position, place, at table:summus ego (in triclinio) et prope me Viscus Thurinus et infra Varius, etc.,
I was highest, I reclined at the top, Hor. S. 2, 8, 20.—Hence, subst.: summus, i, m., he who sits in the highest place, at the head of the table:standum est in lecto, si quid de summo petas,
Plaut. Men. 1, 1, 27: is sermo, qui more majorum a summo adhibetur in poculis, by the head of the table, i. e. by the president of the feast, Cic. Sen. 14, 46; so,a summo dare (bibere),
Plaut. As. 5, 2, 41; Pers. 5, 1, 19.—summum, i, n., the top, surface; the highest place, the head of the table, etc.:2.ab ejus (frontis) summo, sicut palmae, rami quam late diffunduntur,
Caes. B. G. 6, 26:qui demersi sunt in aqua... si non longe absunt a summo,
Cic. Fin. 3, 14, 48:leviter a summo inflexum bacillum,
id. Div. 1, 17, 30:igitur discubuere... in summo Antonius,
Sall. H. 3, 4 Dietsch:puteos ac potius fontes habet: sunt enim in summo,
Plin. Ep. 2, 17, 25:nuces mersit in vinum et sive in summum redierant, sive subsederant, etc.,
Petr. 137 fin.: oratori summa riguerunt, the extremities of his body, Sen. Ira, 2, 3, 3.—In mal. part.:summa petere,
Mart. 11, 46, 6; Auct. Priap. 76.—Transf., of the voice:2.jubeo te salvere voce summa,
Plaut. As. 2, 2, 30; cf.:citaret Io Bacche! modo summa Voce, modo, etc.,
at the top of his voice, Hor. S. 1, 3, 7:vox (opp. ima),
Quint. 11, 3, 15:summa voce versus multos uno spiritu pronuntiare,
Cic. de Or. 1, 61, 261; cf.:summo haec clamore,
Plaut. Merc. prol. 59. —Adverb.: summum, at the utmost or farthest:exspectabam hodie, aut summum cras,
Cic. Att. 13, 21, 2:bis, terve summum,
id. Fam. 2, 1, 1:triduo aut summum quatriduo,
id. Mil. 9, 26; cf. Liv. 21, 35, and 31, 42 Drak.—Trop.a.Of time or order of succession, last, latest, final (rare but class.):b.haec est praestituta summa argento dies,
Plaut. Ps. 1, 3, 140; so,venit summa dies,
Verg. A. 2, 324:ad summam senectutem jactari, quam, etc.,
Cic. Rep. 1, 1, 1: vixit ad summam senectutem, to extreme old age, id. Fragm. ap. Non. 401, 31:cum esset summa senectute,
id. Phil. 8, 10, 31:in fluvium primi cecidere, in corpora summi,
Luc. 2, 211:summo carmine,
at the end, Hor. C. 3, 28, 13:eadem in argumentis ratio est, ut potentissima prima et summa ponantur,
the first and the last, at the beginning and the end, Quint. 6, 4, 22; cf. neutr. absol.: Celsus putat, primo firmum aliquod (argumentum) esse ponendum, summo firmissimum, imbecilliora medio;quia et initio movendus sit judex et summo impellendus,
at the last, at the close, id. 7, 1, 10.— Adverb.: summum, for the last time:nunc ego te infelix summum teneoque tuorque,
Albin. 1, 137. —Of rank, etc., highest, greatest, first, supreme, best, utmost, extreme; most distinguished, excellent, or noble; most important, weighty, or critical, etc. (so most freq. in prose and poetry): summa nituntur vi, Enn. ap. Macr. S. 6, 1 (Ann. v. 168 Vahl.): bellum gerentes summum summa industria, id. ap. Non. p. 402, 3 (Trag. v. 104 ib.):summi puerorum amores,
Cic. Lael. 10, 33:spes civium,
id. ib. 3, 11:fides, constantia justitiaque,
id. ib. 7, 25: in amore summo summaque inopia, Caec. ap. Cic. N. D. 3, 29, 72:qui in virtute summum bonum ponunt,
id. ib. 6, 20:non agam summo jure tecum,
id. Verr. 2, 5, 2, § 4:tres fratres summo loco nati,
id. Fam. 2, 18, 2:qui summo magistratui praeerat,
Caes. B. G. 1, 16:concedunt in uno Cn. Pompeio summa esse omnia,
Cic. Imp. Pomp. 17, 51:quae (vitia) summo opere vitare oportebit,
id. Inv. 1, 18, 26:turpitudo,
id. Lael. 17, 61:summum in cruciatum se venire,
Caes. B. G. 1, 31:scelus,
Sall. C. 12, 5:hiems,
the depth of winter, Cic. Verr. 2, 4, 40, § 86; id. Fam. 13, 60, 2:cum aestas summa esse coeperat,
id. Verr. 2, 5, 12, § 29; 2, 5, 31, § 80:ut summi virtute et animo praeessent imbecillioribus,
id. Rep. 1, 34, 51:summi ex Graecia sapientissimique homines,
id. ib. 1, 22, 36; cf.:summi homines ac summis ingeniis praediti,
id. de Or. 1, 2, 6:optimi et summi viri diligentia,
id. Rep. 1, 35, 54: cum par habetur honos summis et infimis [p. 1812] id. ib. 1, 34, 53: He. Quo honore'st illic? Ph. Summo atque ab summis viris, Plaut. Capt. 2, 2, 29:summus Juppiter,
id. Cist. 2, 1, 40:ubi summus imperator non adest ad exercitum,
id. Am. 1, 2, 6:miles summi inperatoris,
Cic. Imp. Pomp. 10, 28: deum qui non summum putet (amorem), Caecil. ap. Cic. Tusc. 4, 32, 68:amicus summus,
the best friend, Ter. Phorm. 5, 8 (9), 60; 1, 1, 1; id. And. 5, 6, 6; cf. absol.:nam is nostro Simulo fuit summus,
id. Ad. 3, 2, 54; so id. Eun. 2, 2, 40.— Poet. in neutr. plur.:summa ducum Atrides,
the chief, Ov. Am. 1, 9, 37; cf. Lucr. 1, 86:summo rei publicae tempore,
at a most important period, most critical juncture, Cic. Phil. 5, 17, 46:in summo et periculosissimo rei publicae tempore,
id. Fl. 3, 6; cf.:summa salus rei publicae,
id. Cat. 1, 5, 11: quod summa res publica in hujus periculo tentatur, the highest welfare of the State, the common welfare, the good of the State, the whole State or commonwealth, id. Rosc. Am. 51, 148; so,res publica,
id. Planc. 27, 66; id. Verr. 2, 2, 10, § 28; id. Cat. 1, 6, 14; 3, 6, 13; id. Inv. 1, 16, 23; Cael. ap. Cic. Fam. 8, 14, 2:ad summam rem publicam,
Liv. 33, 45, 4 al.:quo res summa loco, Panthu?
the general cause, Verg. A. 2, 322: mene igitur socium summis adjungere rebus, Nise, fugis? in these enterprises of highest moment, etc., id. ib. 9, 199; esp.: summum jus, a right pushed to an extreme:non agam summo jure tecum,
deal exactingly, Cic. Verr. 2, 5, 2, § 4; cf.: exsistunt etiam saepe injuriae calumnia quadam et nimis callida juris interpretatione;ex quo illud summum jus summa injuria factum est, jam tritum sermone proverbium,
id. Off. 1, 10, 33. — Hence, summē, adv., in the highest degree, most highly or greatly, extremely:quod me sollicitare summe solet,
Cic. de Or. 2, 72, 295:cupere aliquid,
id. Quint. 21, 69; Caes. B. C. 3, 15:contendere,
Cic. Quint. 24, 77: studere, Mat. ap. Cic. Fam. 11, 28, 2:diffidere,
Cic. Fam. 4, 7, 2:admirari,
Quint. 10, 1, 70:summe jucundum,
Cic. Fam. 13, 18, 2:officiosi,
id. Verr. 2, 1, 24, § 63:summe disertus vir,
Quint. 12, 1, 23:summe munitus locus,
Hor. Ep. 2, 2, 31:summe haec omnia mihi videntur esse laudanda,
Cic. Div. in Caecil. 17, 57:mei summe observantissimus,
Plin. Ep. 10, 26 (11), 1. -
14 superus
sŭpĕrus, a, um (ante-class. collat. form of the nom. sing. sŭpĕr in two passages:I.super inferque vicinus,
Cato, R. R. 149, 1:totus super ignis,
Lucr. 1, 649; gen. plur. in signif. I. B. 1. infra, superum, Verg. A. 1, 4; Ov. M. 1, 251 et saep.), adj. [super].Posit.A.Adj.1.In gen., that is above, upper, higher: inferus an superus tibi fert deus funera, Liv. And. ap. Prisc. p. 606 P.:2.at ita me di deaeque superi atque inferi et medioxumi,
Plaut. Cist. 2, 1, 36:omnes di deaeque superi, inferi,
Ter. Phorm. 4, 4, 6:ad superos deos potius quam ad inferos pervenisse,
Cic. Lael. 3, 12:limen superum inferumque salve,
Plaut. Merc. 5, 1, 1:portae Phrygiae limen,
id. Bacch. 4, 9, 31; 4, 9, 63; Novat. ap. Non. p. 336, 13 (Com. Rel. v. 49 Rib.):carmine di superi placantur, carmine manes,
Hor. Ep. 2, 1, 138:di,
id. C. 1, 1, 30; 4, 7, 18:superis deorum Gratus et imis,
id. ib. 1, 10, 19:ut omnia supera, infera, prima, ultima, media videremus,
Cic. Tusc. 1, 26, 64:spectatores superarum rerum atque caelestium,
id. N. D. 2, 56, 140:omnes caelicolas, omnes supera alta tenentes,
Verg. A. 6, 788:supera ad convexa,
to heaven, id. ib. 6, 241 (Rib. super); 6, 750; 10, 251: cum superum lumen nox intempesta teneret, Enn. ap. Macr. S. 6, 1, 14 (Ann. v. 106 Vahl.):lumen,
Lucr. 6, 856: templum superi Jovis, i. e. of the Capitoline Jupiter (opp. Juppiter inferus, i. e. Pluto), Cat. 55, 5; Sen. Herc. Fur. 48:domus deorum,
Ov. M. 4, 735: mare superum, the upper, i. e. the Adriatic and Ionian Sea (opp. mare inferum, the lower or Etruscan Sea), Plaut. Men. 2, 1, 11; Cic. de Or. 3, 19, 69; id. Att. 9, 3, 1; Liv. 41, 1, 3; Mel. 2, 4, 1; Plin. 3, 5, 10, § 44; Suet. Caes. 34; 44;so without mare (colloq.): iter ad superum,
Cic. Att. 9, 5, 1.—Adverb.:de supero, quom huc accesserit,
from above, Plaut. Am. 3, 4, 18; so,ex supero,
Lucr. 2, 227; 2, 241; 2, 248. —In partic., upper, i. e. of the upper regions or upper world (opp. the lower regions):B.supera de parte,
i. e. of the earth, Lucr. 6, 855:superas evadere ad auras,
Verg. A. 6, 128:superum ad lumen ire,
id. ib. 6, 680:aurae,
Ov. M. 5, 641:orae,
Verg. A. 2, 91:limen,
id. ib. 6, 680.—Substt.1.Sŭpĕri, orum, m.(α).They who are above (opp. inferi, those in the dungeon), Plaut. Aul. 2, 7, 6:(β).multum fleti ad superos,
i. e. those living on earth, Verg. A. 6, 481:(Pompeius) Quam apud superos habuerat magnitudinem, illibatam detulisset ad Inferos,
the inhabitants of the upper world, Vell. 2, 48, 2; cf.:ut oblitos superum paterere dolores,
Val. Fl. 1, 792: si nunc redire posset ad superos pater, Poet. ap. Charis. 5, p. 252:epistula ad superos scripta,
i. e. to the survivors, Plin. 2, 109, 112, § 248.—(Sc. di.) The gods above, the celestial deities:2.quae Superi Manesque dabant,
Verg. A. 10, 34:aspiciunt Superi mortalia,
Ov. M. 13, 70:o Superi!
id. ib. 1, 196; 14, 729;pro Superi,
id. Tr. 1, 2, 59:terris jactatus et alto Vi Superum,
Verg. A. 1, 4:illa propago Contemptrix Superum,
Ov. M. 1, 161:exemplo Superorum,
id. Tr. 4, 4, 19; so,Superorum,
id. P. 1, 1, 43:postquam res Asiae Priamique evertere gentem Immeritam visum Superis,
Verg. A. 3, 2:scilicet is Superis labor est,
id. ib. 4, 379; Hor. C. 1, 6, 16:superis deorum Gratus et imis,
id. ib. 1, 10, 19:flectere Superos,
Verg. A. 7, 312:te per Superos... oro,
id. ib. 2, 141 et saep.—sŭpĕra, orum, n.(α).The heavenly bodies:(β).Hicetas caelum, solem, lunam, stellas, supera denique omnia stare censet,
Cic. Ac. 2, 39, 123; cf.:cogitantes supera atque caelestia, haec nostra contemnimus,
id. ib. 2, 41, 127: di, quibus est potestas motus superum atque inferum, Enn. ap. Auct. Her. 2, 25, 38 (Trag. Rel. v. 163 Vahl.).—Higher places (sc. loca):II.supera semper petunt,
tend upwards, Cic. Tusc. 1, 18, 42:(Alecto) Cocyti petit sedem, supera ardua relinquens,
the upper world, Verg. A. 7, 562.Comp.: sŭpĕrĭor, ius.A.Lit., of place, higher, upper:B.inferiore omni spatio vacuo relicto, superiorem partem collis castris compleverant,
Caes. B. G. 7, 46:dejectus qui potest esse quisquam, nisi in inferiorem locum de superiore motus?
Cic. Caecin. 18, 50:in superiore qui habito cenaculo,
Plaut. Am. 3, 1, 3:tota domus superior vacat,
the upper part of, Cic. Att. 12, 10:superior accumbere,
Plaut. Most. 1, 1, 42:de loco superiore dicere,
i. e. from the tribunal, Cic. Verr. 2, 2, 42, § 102:agere,
i. e. from the rostra, id. ib. 2, 1, 5, § 14;and in gen. of the position of the speaker: multos et ex superiore et ex aequo loco sermones habitos,
id. Fam. 3, 8, 2:sive ex inferiore loco sive ex aequo sive ex superiore loquitur,
id. de Or. 3, 6, 23: ex loco superiore in ipsis fluminis ripis praeliabantur, from a height or eminence, Caes. B. G. 2, 23; so,ex loco superiore,
id. ib. 3, 4:loca,
id. ib. 1, 10, 4;3, 3, 2: ex superioribus locis in planitiem descendere,
id. B. C. 3, 98:qui in superiore acie constiterant,
id. B. G. 1, 24:ex superiore et ex inferiore scriptura docendum,
i. e. what goes before and after, the context, Cic. Inv. 2, 40, 117; cf.:posteriori superius non jungitur,
id. Ac. 2, 14, 44.—Trop.1.Of time or order of succession, former, past, previous, preceding:b.superiores solis defectiones,
Cic. Rep. 1, 16, 25:quid proxima, quid superiore nocte egeris,
id. Cat. 1, 1, 1:refecto ponte, quem superioribus diebus hostes resciderant,
Caes. B. G. 7, 58:superioribus aestivis,
Hirt. B. G. 8, 46:superioribus temporibus,
Cic. Fam. 5, 17, 1:tempus (opp. posterius),
id. Dom. 37, 99:tempora (opp. inferiora),
Suet. Claud. 41:annus,
Cic. Verr. 2, 3, 18, § 47:anno superiore,
id. Har. Resp. 8, 15:superioris anni acta,
Suet. Caes. 23:in superiore vita,
Cic. Sen. 8, 26: milites superioribus proeliis exercitati, [p. 1811] Caes. B. G. 2, 20:testimonium conveniens superiori facto,
Hirt. B. G. 8, 53:superius facinus novo scelere vincere,
Cic. Verr. 2, 5, 44, § 116:superioris more crudelitatis uti,
Nep. Thras. 3, 1:superius genus,
mentioned previously, Plin. 13, 25, 48, § 146:nuptiae,
former marriage, Cic. Clu. 6, 15:vir,
first husband, id. Caecin. 6, 17.—Esp., of age, time of life, etc., older, elder, senior, more advanced, former:2.omnis juventus omnesque superioris aetatis,
Caes. B. C. 2, 5:aetate superiores,
Varr. R. R. 2, 10, 1:superior Africanus,
the Elder, Cic. Verr. 2, 5, 10, § 25; id. Off. 1, 33, 121:Dionysius,
id. ib. 2, 7, 25; Nep. Dion, 1, 1; cf.:quid est aetas hominis, nisi memoria rerum veterum cum superiorum aetate contexitur,
Cic. Or. 34, 120.—Of strength or success in battle or any contest, victorious, conquering, stronger, superior:3. (α).Caesar quod hostes equitatu superiores esse intellegebat,
Caes. B. G. 7, 65:numero superiores,
Hirt. B. G. 8, 12:hoc ipso fiunt superiores, quod nullum acceperant detrimentum,
id. ib. 8, 19:se quo impudentius egerit, hoc superiorem discessurum,
Cic. Caecin. 1, 2:semper discessit superior,
Nep. Hann. 1, 2:si primo proelio Catilina superior discessisset,
Sall. C. 39, 4:ut nostri omnibus partibus superiores fuerint,
Caes. B. G. 5, 15:multo superiores bello esse,
Nep. Alcib. 4, 7:superiorem Appium in causa fecit,
Liv. 5, 7, 1.—With abl. respect.:(β).pecuniis superiores,
Cic. Rep. 2, 34, 59:loco, fortuna, fama superiores,
id. Lael. 25, 94:habes neminem honoris gradu superiorem,
id. Fam. 2, 18, 2:ordine,
id. ib. 13, 5, 2:facilitate et humanitate superior,
id. Off. 1, 26, 90:si superior ceteris rebus esses,
id. Div. in Caecil. 19, 61.—Absol.:III.ut ii, qui superiores sunt, submittere se debent in amicitia, sic quodam modo inferiores extollere,
Cic. Lael. 20, 72; cf. id. ib. 20, 71:ut quanto superiores sumus, tanto nos geramus summissius,
id. Off. 1, 26, 90:invident homines maxime paribus aut inferioribus... sed etiam superioribus invidetur,
id. de Or. 2, 52, 209:premendoque superiorem sese extollebat,
Liv. 22, 12, 12:cui omnem honorem, ut superiori habuit,
Vell. 2, 101, 1.Sup., in three forms, ‡ superrimus, supremus, and summus.A.‡ sŭperrĭmus, assumed as orig. form of supremus by Varr. L. L. 7, § 51 Mull.; Charis. p. 130 P.—B. 1.Lit. (only poet.; cf.2.summus, C. 1.): montesque supremos Silvifragis vexat flabris,
the highest points, the tops, summits, Lucr. 1, 274; so,montes,
Verg. G. 4, 460; Hor. Epod. 17, 68:rupes,
Sen. Oedip. 95:arx,
Claud. III. Cons. Hon. 167; cf.:supremae Tethyos unda,
Mart. Spect. 3, 6.—Trop.a. (α).In gen.: SOL OCCASVS SVPREMA TEMPESTAS ESTO, XII. Tab. ap. Gell. 17, 2, 10.—Hence, as subst.: suprēma, ae, f. (sc. tempestas), the last part of the day, the hour of sunset: suprema summum diei; hoc tempus duodecim Tabulae dicunt occasum esse solis;(β).sed postea lex praetoria id quoque tempus jubet esse supremum, quo praeco in comitio supremam pronuntiavit populo,
Varr. L. L. 6, § 5 Mull.; cf. Censor. de Die Nat. 24; Plin. 7, 60, 60, § 212:quae (urbs), quia postrema coaedificata est, Neapolis nominatur,
Cic. Verr. 2, 4, 53, § 119:supremo te sole domi manebo,
at sunset, Hor. Ep. 1, 5, 3:jubare exorto jam nocte suprema, Col. poet. 10, 294: in te suprema salus,
last hope, Verg. A. 12, 653: supremam bellis imposuisse manum, the last or finishing hand, Ov. R. Am. 114. — suprēmum, adverb., for the last time:quae mihi tunc primum, tunc est conspecta supremum,
Ov. M. 12, 526.—In partic., with regard to the close of life, last, closing, dying:1. 2.supremo vitae die,
Cic. Tusc. 1, 29, 71; id. Sen. 21, 78; id. Mur. 36, 75:dies,
id. Phil. 1, 14, 34; Hor. C. 1, 13, 20; id. Ep. 1, 4, 13:hora,
Tib. 1, 1, 59:tempus,
Hor. S. 1, 1, 98; Cat. 64, 151:incestum pontifices supremo supplicio sanciunto,
i. e. the penalty of death, Cic. Leg. 2, 9, 22:mors,
Hor. Ep. 2, 2, 173:finis,
id. ib. 2, 1, 12:iter,
id. C. 2, 17, 11:lumen,
Verg. A. 6, 735: sociamque tori vocat ore supremo, with his dying mouth, dying breath, Ov. M. 8, 521; so,ore,
id. Tr. 3, 3, 87:haec digressu dicta supremo Fundebat,
Verg. A. 8, 583:Nero in suprema ira duos calices crystallinos fregit,
in his last agony, Plin. 37, 2, 10, § 29;supremis suis annis,
in his last years, id. 23, 1, 27, § 58:suprema ejus cura,
id. 7, 45, 46, § 150:spoliatus illius supremi diei celebritate,
Cic. Mil. 32, 86: honor, the last honors, i. e. funeral rites or ceremonies, Verg. A. 11, 61:funera,
Ov. M. 3, 137:oscula,
id. ib. 6, 278:tori,
i. e. biers, id. F. 6, 668:ignis,
id. Am. 1, 15, 41:ignes,
id. M. 2, 620; 13, 583:officia,
Tac. A. 5, 2; Petr. 112, 1: judicia hominum, a last will or testament, Quint. 6, 3, 92; Plin. Ep. 7, 20, 7; 7, 31, 5; so,tabulae,
Mart. 5, 33, 1; 5, 41, 1:tituli,
i. e. an epitaph, id. ib. 9, 19, 3.—So of cities, etc.:Troiae sorte suprema,
Verg. A. 5, 190:dies regnis,
Ov. F. 2, 852. — suprēmum and suprēmō, adverb.:animam sepulcro Condimus, et magna supremum voce ciemus,
for the last time, for a last farewell, Verg. A. 3, 68; Plin. 11, 37, 55, § 150; Tac. H. 4, 14; Ov. M. 12, 526:anima exitura supremo,
Plin. 11, 53, 115, § 277.— Substt.suprēma, orum, n.(α).The last moments, the close of life, death:(β).ut me in supremis consolatus est!
Quint. 6, prooem. § 11; Tac. A. 6, 50; 12, 66; cf.:statua Herculis sentiens suprema tunicae,
the last agonies caused by it, Plin. 34, 8, 19, § 93:circa suprema Neronis,
the time of his death, id. 16, 44, 86, § 236; 7, 3, 3, § 33.—The last honors paid to the dead, funeral rites or ceremonies, a funeral:(γ).supremis divi Augusti,
Plin. 7, 3, 3, § 33; 16, 44, 86, § 236; Tac. A. 1, 61; 3, 49; 4, 44; id. H. 4, 59; 4, 45:suprema ferre (sc. munera),
Verg. A. 6, 213; cf. id. ib. 11, 25 al.—A last will, testament:(δ). b.nihil primo senatus die agi passus, nisi de supremis Augusti,
Tac. A. 1, 8:miles in supremis ordinandis ignarus uxorem esse praegnantem, etc.,
Dig. 29, 1, 36, § 2.—Of degree or rank, the highest, greatest, most exalted, supreme:C.multa, quae appellatur suprema, instituta in singulos duarum ovium, triginta boum... ultra quam (numerum) multam dicere in singulos jus non est, et propterea suprema appellatur, id est, summa et maxima,
Gell. 11, 1, 2 sq.:macies,
Verg. A. 3, 590:Juppiter supreme,
Plaut. Men. 5, 9, 55; id. Capt. 2, 3, 66; 5, 2, 23; id. Ps. 2, 2, 33; Ter. Ad. 2, 1, 42: Junonis supremus conjunx, Poet. ap. Plin. 35, 10, 37, § 115:med antidhac Supremum habuisti com item consiliis tuis,
most intimate, Plaut. Ps. 1, 1, 15.—summus, a, um [from sup-imus, sup-mus], uppermost, highest, topmost; the top of, highest part of (cf. Roby, Gram. 2, § 1295).1.Lit. (class., while supremus is mostly poet.):b.summum oportet olfactare vestimentum muliebre,
the top, outside of, Plaut. Men. 1, 2, 56: Galli summa arcis adorti Moenia, Enn. ap. Macr. S. 1, 4 (Ann. v. 169 Vahl.): Thyestes summis saxis fixus, id. ap. Cic. Tusc. 1, 44, 107 (Trag. v. 413 ib.): montibus summis, id. ap. Varr. L. L. 7, 71 Mull. (Epigr. v. 43 ib.):summum jugum montis,
Caes. B. G. 1, 21:summus mons,
the top of, id. ib. 1, 22:feriunt summos fulmina montes,
the mountain tops, Hor. C. 2, 10, 11; cf.: in summo montis vertice, Poet. ap. Quint. 8, 3, 48:locus castrorum,
Caes. B. G. 2, 23:in summa sacra via,
on the highest part of, Cic. Planc. 7, 17; cf. id. Verr. 2, 4, 53, § 119:in summa columna conlocare,
id. Div. 1, 24, 48:quam (urbem) ad summum theatrum,
id. Verr. 2, 4, 53, § 119:Janus summus ab imo,
Hor. Ep. 1, 1, 54:ad aquam summam appropinquare,
Cic. Fin. 4, 23, 64: mento summam aquam attingens enectus siti, Poet. ap. Cic. Tusc. 1, 5, 10:in aqua summa natare,
the top, surface of, Plaut. Cas. 2, 6, 33:apud summum puteum,
id. Mil. 4, 4, 16:per summa volare aequora,
Verg. A. 5, 819:summa cacumina linquunt,
id. ib. 6, 678:mari summo,
id. ib. 1, 110:prospexi Italiam summa ab unda,
id. ib. 6, 357:summaque per galeam delibans oscula,
id. ib. 12, 434:amphoras complures complet plumbo, summas operit auro,
Nep. Hann. 9, 3: summa procul villarum culmina fumant, Verg. E. 1, 83:summam cutem novacula decerpito,
Col. 12, 56, 1.—Of position, place, at table:summus ego (in triclinio) et prope me Viscus Thurinus et infra Varius, etc.,
I was highest, I reclined at the top, Hor. S. 2, 8, 20.—Hence, subst.: summus, i, m., he who sits in the highest place, at the head of the table:standum est in lecto, si quid de summo petas,
Plaut. Men. 1, 1, 27: is sermo, qui more majorum a summo adhibetur in poculis, by the head of the table, i. e. by the president of the feast, Cic. Sen. 14, 46; so,a summo dare (bibere),
Plaut. As. 5, 2, 41; Pers. 5, 1, 19.—summum, i, n., the top, surface; the highest place, the head of the table, etc.:2.ab ejus (frontis) summo, sicut palmae, rami quam late diffunduntur,
Caes. B. G. 6, 26:qui demersi sunt in aqua... si non longe absunt a summo,
Cic. Fin. 3, 14, 48:leviter a summo inflexum bacillum,
id. Div. 1, 17, 30:igitur discubuere... in summo Antonius,
Sall. H. 3, 4 Dietsch:puteos ac potius fontes habet: sunt enim in summo,
Plin. Ep. 2, 17, 25:nuces mersit in vinum et sive in summum redierant, sive subsederant, etc.,
Petr. 137 fin.: oratori summa riguerunt, the extremities of his body, Sen. Ira, 2, 3, 3.—In mal. part.:summa petere,
Mart. 11, 46, 6; Auct. Priap. 76.—Transf., of the voice:2.jubeo te salvere voce summa,
Plaut. As. 2, 2, 30; cf.:citaret Io Bacche! modo summa Voce, modo, etc.,
at the top of his voice, Hor. S. 1, 3, 7:vox (opp. ima),
Quint. 11, 3, 15:summa voce versus multos uno spiritu pronuntiare,
Cic. de Or. 1, 61, 261; cf.:summo haec clamore,
Plaut. Merc. prol. 59. —Adverb.: summum, at the utmost or farthest:exspectabam hodie, aut summum cras,
Cic. Att. 13, 21, 2:bis, terve summum,
id. Fam. 2, 1, 1:triduo aut summum quatriduo,
id. Mil. 9, 26; cf. Liv. 21, 35, and 31, 42 Drak.—Trop.a.Of time or order of succession, last, latest, final (rare but class.):b.haec est praestituta summa argento dies,
Plaut. Ps. 1, 3, 140; so,venit summa dies,
Verg. A. 2, 324:ad summam senectutem jactari, quam, etc.,
Cic. Rep. 1, 1, 1: vixit ad summam senectutem, to extreme old age, id. Fragm. ap. Non. 401, 31:cum esset summa senectute,
id. Phil. 8, 10, 31:in fluvium primi cecidere, in corpora summi,
Luc. 2, 211:summo carmine,
at the end, Hor. C. 3, 28, 13:eadem in argumentis ratio est, ut potentissima prima et summa ponantur,
the first and the last, at the beginning and the end, Quint. 6, 4, 22; cf. neutr. absol.: Celsus putat, primo firmum aliquod (argumentum) esse ponendum, summo firmissimum, imbecilliora medio;quia et initio movendus sit judex et summo impellendus,
at the last, at the close, id. 7, 1, 10.— Adverb.: summum, for the last time:nunc ego te infelix summum teneoque tuorque,
Albin. 1, 137. —Of rank, etc., highest, greatest, first, supreme, best, utmost, extreme; most distinguished, excellent, or noble; most important, weighty, or critical, etc. (so most freq. in prose and poetry): summa nituntur vi, Enn. ap. Macr. S. 6, 1 (Ann. v. 168 Vahl.): bellum gerentes summum summa industria, id. ap. Non. p. 402, 3 (Trag. v. 104 ib.):summi puerorum amores,
Cic. Lael. 10, 33:spes civium,
id. ib. 3, 11:fides, constantia justitiaque,
id. ib. 7, 25: in amore summo summaque inopia, Caec. ap. Cic. N. D. 3, 29, 72:qui in virtute summum bonum ponunt,
id. ib. 6, 20:non agam summo jure tecum,
id. Verr. 2, 5, 2, § 4:tres fratres summo loco nati,
id. Fam. 2, 18, 2:qui summo magistratui praeerat,
Caes. B. G. 1, 16:concedunt in uno Cn. Pompeio summa esse omnia,
Cic. Imp. Pomp. 17, 51:quae (vitia) summo opere vitare oportebit,
id. Inv. 1, 18, 26:turpitudo,
id. Lael. 17, 61:summum in cruciatum se venire,
Caes. B. G. 1, 31:scelus,
Sall. C. 12, 5:hiems,
the depth of winter, Cic. Verr. 2, 4, 40, § 86; id. Fam. 13, 60, 2:cum aestas summa esse coeperat,
id. Verr. 2, 5, 12, § 29; 2, 5, 31, § 80:ut summi virtute et animo praeessent imbecillioribus,
id. Rep. 1, 34, 51:summi ex Graecia sapientissimique homines,
id. ib. 1, 22, 36; cf.:summi homines ac summis ingeniis praediti,
id. de Or. 1, 2, 6:optimi et summi viri diligentia,
id. Rep. 1, 35, 54: cum par habetur honos summis et infimis [p. 1812] id. ib. 1, 34, 53: He. Quo honore'st illic? Ph. Summo atque ab summis viris, Plaut. Capt. 2, 2, 29:summus Juppiter,
id. Cist. 2, 1, 40:ubi summus imperator non adest ad exercitum,
id. Am. 1, 2, 6:miles summi inperatoris,
Cic. Imp. Pomp. 10, 28: deum qui non summum putet (amorem), Caecil. ap. Cic. Tusc. 4, 32, 68:amicus summus,
the best friend, Ter. Phorm. 5, 8 (9), 60; 1, 1, 1; id. And. 5, 6, 6; cf. absol.:nam is nostro Simulo fuit summus,
id. Ad. 3, 2, 54; so id. Eun. 2, 2, 40.— Poet. in neutr. plur.:summa ducum Atrides,
the chief, Ov. Am. 1, 9, 37; cf. Lucr. 1, 86:summo rei publicae tempore,
at a most important period, most critical juncture, Cic. Phil. 5, 17, 46:in summo et periculosissimo rei publicae tempore,
id. Fl. 3, 6; cf.:summa salus rei publicae,
id. Cat. 1, 5, 11: quod summa res publica in hujus periculo tentatur, the highest welfare of the State, the common welfare, the good of the State, the whole State or commonwealth, id. Rosc. Am. 51, 148; so,res publica,
id. Planc. 27, 66; id. Verr. 2, 2, 10, § 28; id. Cat. 1, 6, 14; 3, 6, 13; id. Inv. 1, 16, 23; Cael. ap. Cic. Fam. 8, 14, 2:ad summam rem publicam,
Liv. 33, 45, 4 al.:quo res summa loco, Panthu?
the general cause, Verg. A. 2, 322: mene igitur socium summis adjungere rebus, Nise, fugis? in these enterprises of highest moment, etc., id. ib. 9, 199; esp.: summum jus, a right pushed to an extreme:non agam summo jure tecum,
deal exactingly, Cic. Verr. 2, 5, 2, § 4; cf.: exsistunt etiam saepe injuriae calumnia quadam et nimis callida juris interpretatione;ex quo illud summum jus summa injuria factum est, jam tritum sermone proverbium,
id. Off. 1, 10, 33. — Hence, summē, adv., in the highest degree, most highly or greatly, extremely:quod me sollicitare summe solet,
Cic. de Or. 2, 72, 295:cupere aliquid,
id. Quint. 21, 69; Caes. B. C. 3, 15:contendere,
Cic. Quint. 24, 77: studere, Mat. ap. Cic. Fam. 11, 28, 2:diffidere,
Cic. Fam. 4, 7, 2:admirari,
Quint. 10, 1, 70:summe jucundum,
Cic. Fam. 13, 18, 2:officiosi,
id. Verr. 2, 1, 24, § 63:summe disertus vir,
Quint. 12, 1, 23:summe munitus locus,
Hor. Ep. 2, 2, 31:summe haec omnia mihi videntur esse laudanda,
Cic. Div. in Caecil. 17, 57:mei summe observantissimus,
Plin. Ep. 10, 26 (11), 1. -
15 suprema
sŭpĕrus, a, um (ante-class. collat. form of the nom. sing. sŭpĕr in two passages:I.super inferque vicinus,
Cato, R. R. 149, 1:totus super ignis,
Lucr. 1, 649; gen. plur. in signif. I. B. 1. infra, superum, Verg. A. 1, 4; Ov. M. 1, 251 et saep.), adj. [super].Posit.A.Adj.1.In gen., that is above, upper, higher: inferus an superus tibi fert deus funera, Liv. And. ap. Prisc. p. 606 P.:2.at ita me di deaeque superi atque inferi et medioxumi,
Plaut. Cist. 2, 1, 36:omnes di deaeque superi, inferi,
Ter. Phorm. 4, 4, 6:ad superos deos potius quam ad inferos pervenisse,
Cic. Lael. 3, 12:limen superum inferumque salve,
Plaut. Merc. 5, 1, 1:portae Phrygiae limen,
id. Bacch. 4, 9, 31; 4, 9, 63; Novat. ap. Non. p. 336, 13 (Com. Rel. v. 49 Rib.):carmine di superi placantur, carmine manes,
Hor. Ep. 2, 1, 138:di,
id. C. 1, 1, 30; 4, 7, 18:superis deorum Gratus et imis,
id. ib. 1, 10, 19:ut omnia supera, infera, prima, ultima, media videremus,
Cic. Tusc. 1, 26, 64:spectatores superarum rerum atque caelestium,
id. N. D. 2, 56, 140:omnes caelicolas, omnes supera alta tenentes,
Verg. A. 6, 788:supera ad convexa,
to heaven, id. ib. 6, 241 (Rib. super); 6, 750; 10, 251: cum superum lumen nox intempesta teneret, Enn. ap. Macr. S. 6, 1, 14 (Ann. v. 106 Vahl.):lumen,
Lucr. 6, 856: templum superi Jovis, i. e. of the Capitoline Jupiter (opp. Juppiter inferus, i. e. Pluto), Cat. 55, 5; Sen. Herc. Fur. 48:domus deorum,
Ov. M. 4, 735: mare superum, the upper, i. e. the Adriatic and Ionian Sea (opp. mare inferum, the lower or Etruscan Sea), Plaut. Men. 2, 1, 11; Cic. de Or. 3, 19, 69; id. Att. 9, 3, 1; Liv. 41, 1, 3; Mel. 2, 4, 1; Plin. 3, 5, 10, § 44; Suet. Caes. 34; 44;so without mare (colloq.): iter ad superum,
Cic. Att. 9, 5, 1.—Adverb.:de supero, quom huc accesserit,
from above, Plaut. Am. 3, 4, 18; so,ex supero,
Lucr. 2, 227; 2, 241; 2, 248. —In partic., upper, i. e. of the upper regions or upper world (opp. the lower regions):B.supera de parte,
i. e. of the earth, Lucr. 6, 855:superas evadere ad auras,
Verg. A. 6, 128:superum ad lumen ire,
id. ib. 6, 680:aurae,
Ov. M. 5, 641:orae,
Verg. A. 2, 91:limen,
id. ib. 6, 680.—Substt.1.Sŭpĕri, orum, m.(α).They who are above (opp. inferi, those in the dungeon), Plaut. Aul. 2, 7, 6:(β).multum fleti ad superos,
i. e. those living on earth, Verg. A. 6, 481:(Pompeius) Quam apud superos habuerat magnitudinem, illibatam detulisset ad Inferos,
the inhabitants of the upper world, Vell. 2, 48, 2; cf.:ut oblitos superum paterere dolores,
Val. Fl. 1, 792: si nunc redire posset ad superos pater, Poet. ap. Charis. 5, p. 252:epistula ad superos scripta,
i. e. to the survivors, Plin. 2, 109, 112, § 248.—(Sc. di.) The gods above, the celestial deities:2.quae Superi Manesque dabant,
Verg. A. 10, 34:aspiciunt Superi mortalia,
Ov. M. 13, 70:o Superi!
id. ib. 1, 196; 14, 729;pro Superi,
id. Tr. 1, 2, 59:terris jactatus et alto Vi Superum,
Verg. A. 1, 4:illa propago Contemptrix Superum,
Ov. M. 1, 161:exemplo Superorum,
id. Tr. 4, 4, 19; so,Superorum,
id. P. 1, 1, 43:postquam res Asiae Priamique evertere gentem Immeritam visum Superis,
Verg. A. 3, 2:scilicet is Superis labor est,
id. ib. 4, 379; Hor. C. 1, 6, 16:superis deorum Gratus et imis,
id. ib. 1, 10, 19:flectere Superos,
Verg. A. 7, 312:te per Superos... oro,
id. ib. 2, 141 et saep.—sŭpĕra, orum, n.(α).The heavenly bodies:(β).Hicetas caelum, solem, lunam, stellas, supera denique omnia stare censet,
Cic. Ac. 2, 39, 123; cf.:cogitantes supera atque caelestia, haec nostra contemnimus,
id. ib. 2, 41, 127: di, quibus est potestas motus superum atque inferum, Enn. ap. Auct. Her. 2, 25, 38 (Trag. Rel. v. 163 Vahl.).—Higher places (sc. loca):II.supera semper petunt,
tend upwards, Cic. Tusc. 1, 18, 42:(Alecto) Cocyti petit sedem, supera ardua relinquens,
the upper world, Verg. A. 7, 562.Comp.: sŭpĕrĭor, ius.A.Lit., of place, higher, upper:B.inferiore omni spatio vacuo relicto, superiorem partem collis castris compleverant,
Caes. B. G. 7, 46:dejectus qui potest esse quisquam, nisi in inferiorem locum de superiore motus?
Cic. Caecin. 18, 50:in superiore qui habito cenaculo,
Plaut. Am. 3, 1, 3:tota domus superior vacat,
the upper part of, Cic. Att. 12, 10:superior accumbere,
Plaut. Most. 1, 1, 42:de loco superiore dicere,
i. e. from the tribunal, Cic. Verr. 2, 2, 42, § 102:agere,
i. e. from the rostra, id. ib. 2, 1, 5, § 14;and in gen. of the position of the speaker: multos et ex superiore et ex aequo loco sermones habitos,
id. Fam. 3, 8, 2:sive ex inferiore loco sive ex aequo sive ex superiore loquitur,
id. de Or. 3, 6, 23: ex loco superiore in ipsis fluminis ripis praeliabantur, from a height or eminence, Caes. B. G. 2, 23; so,ex loco superiore,
id. ib. 3, 4:loca,
id. ib. 1, 10, 4;3, 3, 2: ex superioribus locis in planitiem descendere,
id. B. C. 3, 98:qui in superiore acie constiterant,
id. B. G. 1, 24:ex superiore et ex inferiore scriptura docendum,
i. e. what goes before and after, the context, Cic. Inv. 2, 40, 117; cf.:posteriori superius non jungitur,
id. Ac. 2, 14, 44.—Trop.1.Of time or order of succession, former, past, previous, preceding:b.superiores solis defectiones,
Cic. Rep. 1, 16, 25:quid proxima, quid superiore nocte egeris,
id. Cat. 1, 1, 1:refecto ponte, quem superioribus diebus hostes resciderant,
Caes. B. G. 7, 58:superioribus aestivis,
Hirt. B. G. 8, 46:superioribus temporibus,
Cic. Fam. 5, 17, 1:tempus (opp. posterius),
id. Dom. 37, 99:tempora (opp. inferiora),
Suet. Claud. 41:annus,
Cic. Verr. 2, 3, 18, § 47:anno superiore,
id. Har. Resp. 8, 15:superioris anni acta,
Suet. Caes. 23:in superiore vita,
Cic. Sen. 8, 26: milites superioribus proeliis exercitati, [p. 1811] Caes. B. G. 2, 20:testimonium conveniens superiori facto,
Hirt. B. G. 8, 53:superius facinus novo scelere vincere,
Cic. Verr. 2, 5, 44, § 116:superioris more crudelitatis uti,
Nep. Thras. 3, 1:superius genus,
mentioned previously, Plin. 13, 25, 48, § 146:nuptiae,
former marriage, Cic. Clu. 6, 15:vir,
first husband, id. Caecin. 6, 17.—Esp., of age, time of life, etc., older, elder, senior, more advanced, former:2.omnis juventus omnesque superioris aetatis,
Caes. B. C. 2, 5:aetate superiores,
Varr. R. R. 2, 10, 1:superior Africanus,
the Elder, Cic. Verr. 2, 5, 10, § 25; id. Off. 1, 33, 121:Dionysius,
id. ib. 2, 7, 25; Nep. Dion, 1, 1; cf.:quid est aetas hominis, nisi memoria rerum veterum cum superiorum aetate contexitur,
Cic. Or. 34, 120.—Of strength or success in battle or any contest, victorious, conquering, stronger, superior:3. (α).Caesar quod hostes equitatu superiores esse intellegebat,
Caes. B. G. 7, 65:numero superiores,
Hirt. B. G. 8, 12:hoc ipso fiunt superiores, quod nullum acceperant detrimentum,
id. ib. 8, 19:se quo impudentius egerit, hoc superiorem discessurum,
Cic. Caecin. 1, 2:semper discessit superior,
Nep. Hann. 1, 2:si primo proelio Catilina superior discessisset,
Sall. C. 39, 4:ut nostri omnibus partibus superiores fuerint,
Caes. B. G. 5, 15:multo superiores bello esse,
Nep. Alcib. 4, 7:superiorem Appium in causa fecit,
Liv. 5, 7, 1.—With abl. respect.:(β).pecuniis superiores,
Cic. Rep. 2, 34, 59:loco, fortuna, fama superiores,
id. Lael. 25, 94:habes neminem honoris gradu superiorem,
id. Fam. 2, 18, 2:ordine,
id. ib. 13, 5, 2:facilitate et humanitate superior,
id. Off. 1, 26, 90:si superior ceteris rebus esses,
id. Div. in Caecil. 19, 61.—Absol.:III.ut ii, qui superiores sunt, submittere se debent in amicitia, sic quodam modo inferiores extollere,
Cic. Lael. 20, 72; cf. id. ib. 20, 71:ut quanto superiores sumus, tanto nos geramus summissius,
id. Off. 1, 26, 90:invident homines maxime paribus aut inferioribus... sed etiam superioribus invidetur,
id. de Or. 2, 52, 209:premendoque superiorem sese extollebat,
Liv. 22, 12, 12:cui omnem honorem, ut superiori habuit,
Vell. 2, 101, 1.Sup., in three forms, ‡ superrimus, supremus, and summus.A.‡ sŭperrĭmus, assumed as orig. form of supremus by Varr. L. L. 7, § 51 Mull.; Charis. p. 130 P.—B. 1.Lit. (only poet.; cf.2.summus, C. 1.): montesque supremos Silvifragis vexat flabris,
the highest points, the tops, summits, Lucr. 1, 274; so,montes,
Verg. G. 4, 460; Hor. Epod. 17, 68:rupes,
Sen. Oedip. 95:arx,
Claud. III. Cons. Hon. 167; cf.:supremae Tethyos unda,
Mart. Spect. 3, 6.—Trop.a. (α).In gen.: SOL OCCASVS SVPREMA TEMPESTAS ESTO, XII. Tab. ap. Gell. 17, 2, 10.—Hence, as subst.: suprēma, ae, f. (sc. tempestas), the last part of the day, the hour of sunset: suprema summum diei; hoc tempus duodecim Tabulae dicunt occasum esse solis;(β).sed postea lex praetoria id quoque tempus jubet esse supremum, quo praeco in comitio supremam pronuntiavit populo,
Varr. L. L. 6, § 5 Mull.; cf. Censor. de Die Nat. 24; Plin. 7, 60, 60, § 212:quae (urbs), quia postrema coaedificata est, Neapolis nominatur,
Cic. Verr. 2, 4, 53, § 119:supremo te sole domi manebo,
at sunset, Hor. Ep. 1, 5, 3:jubare exorto jam nocte suprema, Col. poet. 10, 294: in te suprema salus,
last hope, Verg. A. 12, 653: supremam bellis imposuisse manum, the last or finishing hand, Ov. R. Am. 114. — suprēmum, adverb., for the last time:quae mihi tunc primum, tunc est conspecta supremum,
Ov. M. 12, 526.—In partic., with regard to the close of life, last, closing, dying:1. 2.supremo vitae die,
Cic. Tusc. 1, 29, 71; id. Sen. 21, 78; id. Mur. 36, 75:dies,
id. Phil. 1, 14, 34; Hor. C. 1, 13, 20; id. Ep. 1, 4, 13:hora,
Tib. 1, 1, 59:tempus,
Hor. S. 1, 1, 98; Cat. 64, 151:incestum pontifices supremo supplicio sanciunto,
i. e. the penalty of death, Cic. Leg. 2, 9, 22:mors,
Hor. Ep. 2, 2, 173:finis,
id. ib. 2, 1, 12:iter,
id. C. 2, 17, 11:lumen,
Verg. A. 6, 735: sociamque tori vocat ore supremo, with his dying mouth, dying breath, Ov. M. 8, 521; so,ore,
id. Tr. 3, 3, 87:haec digressu dicta supremo Fundebat,
Verg. A. 8, 583:Nero in suprema ira duos calices crystallinos fregit,
in his last agony, Plin. 37, 2, 10, § 29;supremis suis annis,
in his last years, id. 23, 1, 27, § 58:suprema ejus cura,
id. 7, 45, 46, § 150:spoliatus illius supremi diei celebritate,
Cic. Mil. 32, 86: honor, the last honors, i. e. funeral rites or ceremonies, Verg. A. 11, 61:funera,
Ov. M. 3, 137:oscula,
id. ib. 6, 278:tori,
i. e. biers, id. F. 6, 668:ignis,
id. Am. 1, 15, 41:ignes,
id. M. 2, 620; 13, 583:officia,
Tac. A. 5, 2; Petr. 112, 1: judicia hominum, a last will or testament, Quint. 6, 3, 92; Plin. Ep. 7, 20, 7; 7, 31, 5; so,tabulae,
Mart. 5, 33, 1; 5, 41, 1:tituli,
i. e. an epitaph, id. ib. 9, 19, 3.—So of cities, etc.:Troiae sorte suprema,
Verg. A. 5, 190:dies regnis,
Ov. F. 2, 852. — suprēmum and suprēmō, adverb.:animam sepulcro Condimus, et magna supremum voce ciemus,
for the last time, for a last farewell, Verg. A. 3, 68; Plin. 11, 37, 55, § 150; Tac. H. 4, 14; Ov. M. 12, 526:anima exitura supremo,
Plin. 11, 53, 115, § 277.— Substt.suprēma, orum, n.(α).The last moments, the close of life, death:(β).ut me in supremis consolatus est!
Quint. 6, prooem. § 11; Tac. A. 6, 50; 12, 66; cf.:statua Herculis sentiens suprema tunicae,
the last agonies caused by it, Plin. 34, 8, 19, § 93:circa suprema Neronis,
the time of his death, id. 16, 44, 86, § 236; 7, 3, 3, § 33.—The last honors paid to the dead, funeral rites or ceremonies, a funeral:(γ).supremis divi Augusti,
Plin. 7, 3, 3, § 33; 16, 44, 86, § 236; Tac. A. 1, 61; 3, 49; 4, 44; id. H. 4, 59; 4, 45:suprema ferre (sc. munera),
Verg. A. 6, 213; cf. id. ib. 11, 25 al.—A last will, testament:(δ). b.nihil primo senatus die agi passus, nisi de supremis Augusti,
Tac. A. 1, 8:miles in supremis ordinandis ignarus uxorem esse praegnantem, etc.,
Dig. 29, 1, 36, § 2.—Of degree or rank, the highest, greatest, most exalted, supreme:C.multa, quae appellatur suprema, instituta in singulos duarum ovium, triginta boum... ultra quam (numerum) multam dicere in singulos jus non est, et propterea suprema appellatur, id est, summa et maxima,
Gell. 11, 1, 2 sq.:macies,
Verg. A. 3, 590:Juppiter supreme,
Plaut. Men. 5, 9, 55; id. Capt. 2, 3, 66; 5, 2, 23; id. Ps. 2, 2, 33; Ter. Ad. 2, 1, 42: Junonis supremus conjunx, Poet. ap. Plin. 35, 10, 37, § 115:med antidhac Supremum habuisti com item consiliis tuis,
most intimate, Plaut. Ps. 1, 1, 15.—summus, a, um [from sup-imus, sup-mus], uppermost, highest, topmost; the top of, highest part of (cf. Roby, Gram. 2, § 1295).1.Lit. (class., while supremus is mostly poet.):b.summum oportet olfactare vestimentum muliebre,
the top, outside of, Plaut. Men. 1, 2, 56: Galli summa arcis adorti Moenia, Enn. ap. Macr. S. 1, 4 (Ann. v. 169 Vahl.): Thyestes summis saxis fixus, id. ap. Cic. Tusc. 1, 44, 107 (Trag. v. 413 ib.): montibus summis, id. ap. Varr. L. L. 7, 71 Mull. (Epigr. v. 43 ib.):summum jugum montis,
Caes. B. G. 1, 21:summus mons,
the top of, id. ib. 1, 22:feriunt summos fulmina montes,
the mountain tops, Hor. C. 2, 10, 11; cf.: in summo montis vertice, Poet. ap. Quint. 8, 3, 48:locus castrorum,
Caes. B. G. 2, 23:in summa sacra via,
on the highest part of, Cic. Planc. 7, 17; cf. id. Verr. 2, 4, 53, § 119:in summa columna conlocare,
id. Div. 1, 24, 48:quam (urbem) ad summum theatrum,
id. Verr. 2, 4, 53, § 119:Janus summus ab imo,
Hor. Ep. 1, 1, 54:ad aquam summam appropinquare,
Cic. Fin. 4, 23, 64: mento summam aquam attingens enectus siti, Poet. ap. Cic. Tusc. 1, 5, 10:in aqua summa natare,
the top, surface of, Plaut. Cas. 2, 6, 33:apud summum puteum,
id. Mil. 4, 4, 16:per summa volare aequora,
Verg. A. 5, 819:summa cacumina linquunt,
id. ib. 6, 678:mari summo,
id. ib. 1, 110:prospexi Italiam summa ab unda,
id. ib. 6, 357:summaque per galeam delibans oscula,
id. ib. 12, 434:amphoras complures complet plumbo, summas operit auro,
Nep. Hann. 9, 3: summa procul villarum culmina fumant, Verg. E. 1, 83:summam cutem novacula decerpito,
Col. 12, 56, 1.—Of position, place, at table:summus ego (in triclinio) et prope me Viscus Thurinus et infra Varius, etc.,
I was highest, I reclined at the top, Hor. S. 2, 8, 20.—Hence, subst.: summus, i, m., he who sits in the highest place, at the head of the table:standum est in lecto, si quid de summo petas,
Plaut. Men. 1, 1, 27: is sermo, qui more majorum a summo adhibetur in poculis, by the head of the table, i. e. by the president of the feast, Cic. Sen. 14, 46; so,a summo dare (bibere),
Plaut. As. 5, 2, 41; Pers. 5, 1, 19.—summum, i, n., the top, surface; the highest place, the head of the table, etc.:2.ab ejus (frontis) summo, sicut palmae, rami quam late diffunduntur,
Caes. B. G. 6, 26:qui demersi sunt in aqua... si non longe absunt a summo,
Cic. Fin. 3, 14, 48:leviter a summo inflexum bacillum,
id. Div. 1, 17, 30:igitur discubuere... in summo Antonius,
Sall. H. 3, 4 Dietsch:puteos ac potius fontes habet: sunt enim in summo,
Plin. Ep. 2, 17, 25:nuces mersit in vinum et sive in summum redierant, sive subsederant, etc.,
Petr. 137 fin.: oratori summa riguerunt, the extremities of his body, Sen. Ira, 2, 3, 3.—In mal. part.:summa petere,
Mart. 11, 46, 6; Auct. Priap. 76.—Transf., of the voice:2.jubeo te salvere voce summa,
Plaut. As. 2, 2, 30; cf.:citaret Io Bacche! modo summa Voce, modo, etc.,
at the top of his voice, Hor. S. 1, 3, 7:vox (opp. ima),
Quint. 11, 3, 15:summa voce versus multos uno spiritu pronuntiare,
Cic. de Or. 1, 61, 261; cf.:summo haec clamore,
Plaut. Merc. prol. 59. —Adverb.: summum, at the utmost or farthest:exspectabam hodie, aut summum cras,
Cic. Att. 13, 21, 2:bis, terve summum,
id. Fam. 2, 1, 1:triduo aut summum quatriduo,
id. Mil. 9, 26; cf. Liv. 21, 35, and 31, 42 Drak.—Trop.a.Of time or order of succession, last, latest, final (rare but class.):b.haec est praestituta summa argento dies,
Plaut. Ps. 1, 3, 140; so,venit summa dies,
Verg. A. 2, 324:ad summam senectutem jactari, quam, etc.,
Cic. Rep. 1, 1, 1: vixit ad summam senectutem, to extreme old age, id. Fragm. ap. Non. 401, 31:cum esset summa senectute,
id. Phil. 8, 10, 31:in fluvium primi cecidere, in corpora summi,
Luc. 2, 211:summo carmine,
at the end, Hor. C. 3, 28, 13:eadem in argumentis ratio est, ut potentissima prima et summa ponantur,
the first and the last, at the beginning and the end, Quint. 6, 4, 22; cf. neutr. absol.: Celsus putat, primo firmum aliquod (argumentum) esse ponendum, summo firmissimum, imbecilliora medio;quia et initio movendus sit judex et summo impellendus,
at the last, at the close, id. 7, 1, 10.— Adverb.: summum, for the last time:nunc ego te infelix summum teneoque tuorque,
Albin. 1, 137. —Of rank, etc., highest, greatest, first, supreme, best, utmost, extreme; most distinguished, excellent, or noble; most important, weighty, or critical, etc. (so most freq. in prose and poetry): summa nituntur vi, Enn. ap. Macr. S. 6, 1 (Ann. v. 168 Vahl.): bellum gerentes summum summa industria, id. ap. Non. p. 402, 3 (Trag. v. 104 ib.):summi puerorum amores,
Cic. Lael. 10, 33:spes civium,
id. ib. 3, 11:fides, constantia justitiaque,
id. ib. 7, 25: in amore summo summaque inopia, Caec. ap. Cic. N. D. 3, 29, 72:qui in virtute summum bonum ponunt,
id. ib. 6, 20:non agam summo jure tecum,
id. Verr. 2, 5, 2, § 4:tres fratres summo loco nati,
id. Fam. 2, 18, 2:qui summo magistratui praeerat,
Caes. B. G. 1, 16:concedunt in uno Cn. Pompeio summa esse omnia,
Cic. Imp. Pomp. 17, 51:quae (vitia) summo opere vitare oportebit,
id. Inv. 1, 18, 26:turpitudo,
id. Lael. 17, 61:summum in cruciatum se venire,
Caes. B. G. 1, 31:scelus,
Sall. C. 12, 5:hiems,
the depth of winter, Cic. Verr. 2, 4, 40, § 86; id. Fam. 13, 60, 2:cum aestas summa esse coeperat,
id. Verr. 2, 5, 12, § 29; 2, 5, 31, § 80:ut summi virtute et animo praeessent imbecillioribus,
id. Rep. 1, 34, 51:summi ex Graecia sapientissimique homines,
id. ib. 1, 22, 36; cf.:summi homines ac summis ingeniis praediti,
id. de Or. 1, 2, 6:optimi et summi viri diligentia,
id. Rep. 1, 35, 54: cum par habetur honos summis et infimis [p. 1812] id. ib. 1, 34, 53: He. Quo honore'st illic? Ph. Summo atque ab summis viris, Plaut. Capt. 2, 2, 29:summus Juppiter,
id. Cist. 2, 1, 40:ubi summus imperator non adest ad exercitum,
id. Am. 1, 2, 6:miles summi inperatoris,
Cic. Imp. Pomp. 10, 28: deum qui non summum putet (amorem), Caecil. ap. Cic. Tusc. 4, 32, 68:amicus summus,
the best friend, Ter. Phorm. 5, 8 (9), 60; 1, 1, 1; id. And. 5, 6, 6; cf. absol.:nam is nostro Simulo fuit summus,
id. Ad. 3, 2, 54; so id. Eun. 2, 2, 40.— Poet. in neutr. plur.:summa ducum Atrides,
the chief, Ov. Am. 1, 9, 37; cf. Lucr. 1, 86:summo rei publicae tempore,
at a most important period, most critical juncture, Cic. Phil. 5, 17, 46:in summo et periculosissimo rei publicae tempore,
id. Fl. 3, 6; cf.:summa salus rei publicae,
id. Cat. 1, 5, 11: quod summa res publica in hujus periculo tentatur, the highest welfare of the State, the common welfare, the good of the State, the whole State or commonwealth, id. Rosc. Am. 51, 148; so,res publica,
id. Planc. 27, 66; id. Verr. 2, 2, 10, § 28; id. Cat. 1, 6, 14; 3, 6, 13; id. Inv. 1, 16, 23; Cael. ap. Cic. Fam. 8, 14, 2:ad summam rem publicam,
Liv. 33, 45, 4 al.:quo res summa loco, Panthu?
the general cause, Verg. A. 2, 322: mene igitur socium summis adjungere rebus, Nise, fugis? in these enterprises of highest moment, etc., id. ib. 9, 199; esp.: summum jus, a right pushed to an extreme:non agam summo jure tecum,
deal exactingly, Cic. Verr. 2, 5, 2, § 4; cf.: exsistunt etiam saepe injuriae calumnia quadam et nimis callida juris interpretatione;ex quo illud summum jus summa injuria factum est, jam tritum sermone proverbium,
id. Off. 1, 10, 33. — Hence, summē, adv., in the highest degree, most highly or greatly, extremely:quod me sollicitare summe solet,
Cic. de Or. 2, 72, 295:cupere aliquid,
id. Quint. 21, 69; Caes. B. C. 3, 15:contendere,
Cic. Quint. 24, 77: studere, Mat. ap. Cic. Fam. 11, 28, 2:diffidere,
Cic. Fam. 4, 7, 2:admirari,
Quint. 10, 1, 70:summe jucundum,
Cic. Fam. 13, 18, 2:officiosi,
id. Verr. 2, 1, 24, § 63:summe disertus vir,
Quint. 12, 1, 23:summe munitus locus,
Hor. Ep. 2, 2, 31:summe haec omnia mihi videntur esse laudanda,
Cic. Div. in Caecil. 17, 57:mei summe observantissimus,
Plin. Ep. 10, 26 (11), 1. -
16 supremum
sŭpĕrus, a, um (ante-class. collat. form of the nom. sing. sŭpĕr in two passages:I.super inferque vicinus,
Cato, R. R. 149, 1:totus super ignis,
Lucr. 1, 649; gen. plur. in signif. I. B. 1. infra, superum, Verg. A. 1, 4; Ov. M. 1, 251 et saep.), adj. [super].Posit.A.Adj.1.In gen., that is above, upper, higher: inferus an superus tibi fert deus funera, Liv. And. ap. Prisc. p. 606 P.:2.at ita me di deaeque superi atque inferi et medioxumi,
Plaut. Cist. 2, 1, 36:omnes di deaeque superi, inferi,
Ter. Phorm. 4, 4, 6:ad superos deos potius quam ad inferos pervenisse,
Cic. Lael. 3, 12:limen superum inferumque salve,
Plaut. Merc. 5, 1, 1:portae Phrygiae limen,
id. Bacch. 4, 9, 31; 4, 9, 63; Novat. ap. Non. p. 336, 13 (Com. Rel. v. 49 Rib.):carmine di superi placantur, carmine manes,
Hor. Ep. 2, 1, 138:di,
id. C. 1, 1, 30; 4, 7, 18:superis deorum Gratus et imis,
id. ib. 1, 10, 19:ut omnia supera, infera, prima, ultima, media videremus,
Cic. Tusc. 1, 26, 64:spectatores superarum rerum atque caelestium,
id. N. D. 2, 56, 140:omnes caelicolas, omnes supera alta tenentes,
Verg. A. 6, 788:supera ad convexa,
to heaven, id. ib. 6, 241 (Rib. super); 6, 750; 10, 251: cum superum lumen nox intempesta teneret, Enn. ap. Macr. S. 6, 1, 14 (Ann. v. 106 Vahl.):lumen,
Lucr. 6, 856: templum superi Jovis, i. e. of the Capitoline Jupiter (opp. Juppiter inferus, i. e. Pluto), Cat. 55, 5; Sen. Herc. Fur. 48:domus deorum,
Ov. M. 4, 735: mare superum, the upper, i. e. the Adriatic and Ionian Sea (opp. mare inferum, the lower or Etruscan Sea), Plaut. Men. 2, 1, 11; Cic. de Or. 3, 19, 69; id. Att. 9, 3, 1; Liv. 41, 1, 3; Mel. 2, 4, 1; Plin. 3, 5, 10, § 44; Suet. Caes. 34; 44;so without mare (colloq.): iter ad superum,
Cic. Att. 9, 5, 1.—Adverb.:de supero, quom huc accesserit,
from above, Plaut. Am. 3, 4, 18; so,ex supero,
Lucr. 2, 227; 2, 241; 2, 248. —In partic., upper, i. e. of the upper regions or upper world (opp. the lower regions):B.supera de parte,
i. e. of the earth, Lucr. 6, 855:superas evadere ad auras,
Verg. A. 6, 128:superum ad lumen ire,
id. ib. 6, 680:aurae,
Ov. M. 5, 641:orae,
Verg. A. 2, 91:limen,
id. ib. 6, 680.—Substt.1.Sŭpĕri, orum, m.(α).They who are above (opp. inferi, those in the dungeon), Plaut. Aul. 2, 7, 6:(β).multum fleti ad superos,
i. e. those living on earth, Verg. A. 6, 481:(Pompeius) Quam apud superos habuerat magnitudinem, illibatam detulisset ad Inferos,
the inhabitants of the upper world, Vell. 2, 48, 2; cf.:ut oblitos superum paterere dolores,
Val. Fl. 1, 792: si nunc redire posset ad superos pater, Poet. ap. Charis. 5, p. 252:epistula ad superos scripta,
i. e. to the survivors, Plin. 2, 109, 112, § 248.—(Sc. di.) The gods above, the celestial deities:2.quae Superi Manesque dabant,
Verg. A. 10, 34:aspiciunt Superi mortalia,
Ov. M. 13, 70:o Superi!
id. ib. 1, 196; 14, 729;pro Superi,
id. Tr. 1, 2, 59:terris jactatus et alto Vi Superum,
Verg. A. 1, 4:illa propago Contemptrix Superum,
Ov. M. 1, 161:exemplo Superorum,
id. Tr. 4, 4, 19; so,Superorum,
id. P. 1, 1, 43:postquam res Asiae Priamique evertere gentem Immeritam visum Superis,
Verg. A. 3, 2:scilicet is Superis labor est,
id. ib. 4, 379; Hor. C. 1, 6, 16:superis deorum Gratus et imis,
id. ib. 1, 10, 19:flectere Superos,
Verg. A. 7, 312:te per Superos... oro,
id. ib. 2, 141 et saep.—sŭpĕra, orum, n.(α).The heavenly bodies:(β).Hicetas caelum, solem, lunam, stellas, supera denique omnia stare censet,
Cic. Ac. 2, 39, 123; cf.:cogitantes supera atque caelestia, haec nostra contemnimus,
id. ib. 2, 41, 127: di, quibus est potestas motus superum atque inferum, Enn. ap. Auct. Her. 2, 25, 38 (Trag. Rel. v. 163 Vahl.).—Higher places (sc. loca):II.supera semper petunt,
tend upwards, Cic. Tusc. 1, 18, 42:(Alecto) Cocyti petit sedem, supera ardua relinquens,
the upper world, Verg. A. 7, 562.Comp.: sŭpĕrĭor, ius.A.Lit., of place, higher, upper:B.inferiore omni spatio vacuo relicto, superiorem partem collis castris compleverant,
Caes. B. G. 7, 46:dejectus qui potest esse quisquam, nisi in inferiorem locum de superiore motus?
Cic. Caecin. 18, 50:in superiore qui habito cenaculo,
Plaut. Am. 3, 1, 3:tota domus superior vacat,
the upper part of, Cic. Att. 12, 10:superior accumbere,
Plaut. Most. 1, 1, 42:de loco superiore dicere,
i. e. from the tribunal, Cic. Verr. 2, 2, 42, § 102:agere,
i. e. from the rostra, id. ib. 2, 1, 5, § 14;and in gen. of the position of the speaker: multos et ex superiore et ex aequo loco sermones habitos,
id. Fam. 3, 8, 2:sive ex inferiore loco sive ex aequo sive ex superiore loquitur,
id. de Or. 3, 6, 23: ex loco superiore in ipsis fluminis ripis praeliabantur, from a height or eminence, Caes. B. G. 2, 23; so,ex loco superiore,
id. ib. 3, 4:loca,
id. ib. 1, 10, 4;3, 3, 2: ex superioribus locis in planitiem descendere,
id. B. C. 3, 98:qui in superiore acie constiterant,
id. B. G. 1, 24:ex superiore et ex inferiore scriptura docendum,
i. e. what goes before and after, the context, Cic. Inv. 2, 40, 117; cf.:posteriori superius non jungitur,
id. Ac. 2, 14, 44.—Trop.1.Of time or order of succession, former, past, previous, preceding:b.superiores solis defectiones,
Cic. Rep. 1, 16, 25:quid proxima, quid superiore nocte egeris,
id. Cat. 1, 1, 1:refecto ponte, quem superioribus diebus hostes resciderant,
Caes. B. G. 7, 58:superioribus aestivis,
Hirt. B. G. 8, 46:superioribus temporibus,
Cic. Fam. 5, 17, 1:tempus (opp. posterius),
id. Dom. 37, 99:tempora (opp. inferiora),
Suet. Claud. 41:annus,
Cic. Verr. 2, 3, 18, § 47:anno superiore,
id. Har. Resp. 8, 15:superioris anni acta,
Suet. Caes. 23:in superiore vita,
Cic. Sen. 8, 26: milites superioribus proeliis exercitati, [p. 1811] Caes. B. G. 2, 20:testimonium conveniens superiori facto,
Hirt. B. G. 8, 53:superius facinus novo scelere vincere,
Cic. Verr. 2, 5, 44, § 116:superioris more crudelitatis uti,
Nep. Thras. 3, 1:superius genus,
mentioned previously, Plin. 13, 25, 48, § 146:nuptiae,
former marriage, Cic. Clu. 6, 15:vir,
first husband, id. Caecin. 6, 17.—Esp., of age, time of life, etc., older, elder, senior, more advanced, former:2.omnis juventus omnesque superioris aetatis,
Caes. B. C. 2, 5:aetate superiores,
Varr. R. R. 2, 10, 1:superior Africanus,
the Elder, Cic. Verr. 2, 5, 10, § 25; id. Off. 1, 33, 121:Dionysius,
id. ib. 2, 7, 25; Nep. Dion, 1, 1; cf.:quid est aetas hominis, nisi memoria rerum veterum cum superiorum aetate contexitur,
Cic. Or. 34, 120.—Of strength or success in battle or any contest, victorious, conquering, stronger, superior:3. (α).Caesar quod hostes equitatu superiores esse intellegebat,
Caes. B. G. 7, 65:numero superiores,
Hirt. B. G. 8, 12:hoc ipso fiunt superiores, quod nullum acceperant detrimentum,
id. ib. 8, 19:se quo impudentius egerit, hoc superiorem discessurum,
Cic. Caecin. 1, 2:semper discessit superior,
Nep. Hann. 1, 2:si primo proelio Catilina superior discessisset,
Sall. C. 39, 4:ut nostri omnibus partibus superiores fuerint,
Caes. B. G. 5, 15:multo superiores bello esse,
Nep. Alcib. 4, 7:superiorem Appium in causa fecit,
Liv. 5, 7, 1.—With abl. respect.:(β).pecuniis superiores,
Cic. Rep. 2, 34, 59:loco, fortuna, fama superiores,
id. Lael. 25, 94:habes neminem honoris gradu superiorem,
id. Fam. 2, 18, 2:ordine,
id. ib. 13, 5, 2:facilitate et humanitate superior,
id. Off. 1, 26, 90:si superior ceteris rebus esses,
id. Div. in Caecil. 19, 61.—Absol.:III.ut ii, qui superiores sunt, submittere se debent in amicitia, sic quodam modo inferiores extollere,
Cic. Lael. 20, 72; cf. id. ib. 20, 71:ut quanto superiores sumus, tanto nos geramus summissius,
id. Off. 1, 26, 90:invident homines maxime paribus aut inferioribus... sed etiam superioribus invidetur,
id. de Or. 2, 52, 209:premendoque superiorem sese extollebat,
Liv. 22, 12, 12:cui omnem honorem, ut superiori habuit,
Vell. 2, 101, 1.Sup., in three forms, ‡ superrimus, supremus, and summus.A.‡ sŭperrĭmus, assumed as orig. form of supremus by Varr. L. L. 7, § 51 Mull.; Charis. p. 130 P.—B. 1.Lit. (only poet.; cf.2.summus, C. 1.): montesque supremos Silvifragis vexat flabris,
the highest points, the tops, summits, Lucr. 1, 274; so,montes,
Verg. G. 4, 460; Hor. Epod. 17, 68:rupes,
Sen. Oedip. 95:arx,
Claud. III. Cons. Hon. 167; cf.:supremae Tethyos unda,
Mart. Spect. 3, 6.—Trop.a. (α).In gen.: SOL OCCASVS SVPREMA TEMPESTAS ESTO, XII. Tab. ap. Gell. 17, 2, 10.—Hence, as subst.: suprēma, ae, f. (sc. tempestas), the last part of the day, the hour of sunset: suprema summum diei; hoc tempus duodecim Tabulae dicunt occasum esse solis;(β).sed postea lex praetoria id quoque tempus jubet esse supremum, quo praeco in comitio supremam pronuntiavit populo,
Varr. L. L. 6, § 5 Mull.; cf. Censor. de Die Nat. 24; Plin. 7, 60, 60, § 212:quae (urbs), quia postrema coaedificata est, Neapolis nominatur,
Cic. Verr. 2, 4, 53, § 119:supremo te sole domi manebo,
at sunset, Hor. Ep. 1, 5, 3:jubare exorto jam nocte suprema, Col. poet. 10, 294: in te suprema salus,
last hope, Verg. A. 12, 653: supremam bellis imposuisse manum, the last or finishing hand, Ov. R. Am. 114. — suprēmum, adverb., for the last time:quae mihi tunc primum, tunc est conspecta supremum,
Ov. M. 12, 526.—In partic., with regard to the close of life, last, closing, dying:1. 2.supremo vitae die,
Cic. Tusc. 1, 29, 71; id. Sen. 21, 78; id. Mur. 36, 75:dies,
id. Phil. 1, 14, 34; Hor. C. 1, 13, 20; id. Ep. 1, 4, 13:hora,
Tib. 1, 1, 59:tempus,
Hor. S. 1, 1, 98; Cat. 64, 151:incestum pontifices supremo supplicio sanciunto,
i. e. the penalty of death, Cic. Leg. 2, 9, 22:mors,
Hor. Ep. 2, 2, 173:finis,
id. ib. 2, 1, 12:iter,
id. C. 2, 17, 11:lumen,
Verg. A. 6, 735: sociamque tori vocat ore supremo, with his dying mouth, dying breath, Ov. M. 8, 521; so,ore,
id. Tr. 3, 3, 87:haec digressu dicta supremo Fundebat,
Verg. A. 8, 583:Nero in suprema ira duos calices crystallinos fregit,
in his last agony, Plin. 37, 2, 10, § 29;supremis suis annis,
in his last years, id. 23, 1, 27, § 58:suprema ejus cura,
id. 7, 45, 46, § 150:spoliatus illius supremi diei celebritate,
Cic. Mil. 32, 86: honor, the last honors, i. e. funeral rites or ceremonies, Verg. A. 11, 61:funera,
Ov. M. 3, 137:oscula,
id. ib. 6, 278:tori,
i. e. biers, id. F. 6, 668:ignis,
id. Am. 1, 15, 41:ignes,
id. M. 2, 620; 13, 583:officia,
Tac. A. 5, 2; Petr. 112, 1: judicia hominum, a last will or testament, Quint. 6, 3, 92; Plin. Ep. 7, 20, 7; 7, 31, 5; so,tabulae,
Mart. 5, 33, 1; 5, 41, 1:tituli,
i. e. an epitaph, id. ib. 9, 19, 3.—So of cities, etc.:Troiae sorte suprema,
Verg. A. 5, 190:dies regnis,
Ov. F. 2, 852. — suprēmum and suprēmō, adverb.:animam sepulcro Condimus, et magna supremum voce ciemus,
for the last time, for a last farewell, Verg. A. 3, 68; Plin. 11, 37, 55, § 150; Tac. H. 4, 14; Ov. M. 12, 526:anima exitura supremo,
Plin. 11, 53, 115, § 277.— Substt.suprēma, orum, n.(α).The last moments, the close of life, death:(β).ut me in supremis consolatus est!
Quint. 6, prooem. § 11; Tac. A. 6, 50; 12, 66; cf.:statua Herculis sentiens suprema tunicae,
the last agonies caused by it, Plin. 34, 8, 19, § 93:circa suprema Neronis,
the time of his death, id. 16, 44, 86, § 236; 7, 3, 3, § 33.—The last honors paid to the dead, funeral rites or ceremonies, a funeral:(γ).supremis divi Augusti,
Plin. 7, 3, 3, § 33; 16, 44, 86, § 236; Tac. A. 1, 61; 3, 49; 4, 44; id. H. 4, 59; 4, 45:suprema ferre (sc. munera),
Verg. A. 6, 213; cf. id. ib. 11, 25 al.—A last will, testament:(δ). b.nihil primo senatus die agi passus, nisi de supremis Augusti,
Tac. A. 1, 8:miles in supremis ordinandis ignarus uxorem esse praegnantem, etc.,
Dig. 29, 1, 36, § 2.—Of degree or rank, the highest, greatest, most exalted, supreme:C.multa, quae appellatur suprema, instituta in singulos duarum ovium, triginta boum... ultra quam (numerum) multam dicere in singulos jus non est, et propterea suprema appellatur, id est, summa et maxima,
Gell. 11, 1, 2 sq.:macies,
Verg. A. 3, 590:Juppiter supreme,
Plaut. Men. 5, 9, 55; id. Capt. 2, 3, 66; 5, 2, 23; id. Ps. 2, 2, 33; Ter. Ad. 2, 1, 42: Junonis supremus conjunx, Poet. ap. Plin. 35, 10, 37, § 115:med antidhac Supremum habuisti com item consiliis tuis,
most intimate, Plaut. Ps. 1, 1, 15.—summus, a, um [from sup-imus, sup-mus], uppermost, highest, topmost; the top of, highest part of (cf. Roby, Gram. 2, § 1295).1.Lit. (class., while supremus is mostly poet.):b.summum oportet olfactare vestimentum muliebre,
the top, outside of, Plaut. Men. 1, 2, 56: Galli summa arcis adorti Moenia, Enn. ap. Macr. S. 1, 4 (Ann. v. 169 Vahl.): Thyestes summis saxis fixus, id. ap. Cic. Tusc. 1, 44, 107 (Trag. v. 413 ib.): montibus summis, id. ap. Varr. L. L. 7, 71 Mull. (Epigr. v. 43 ib.):summum jugum montis,
Caes. B. G. 1, 21:summus mons,
the top of, id. ib. 1, 22:feriunt summos fulmina montes,
the mountain tops, Hor. C. 2, 10, 11; cf.: in summo montis vertice, Poet. ap. Quint. 8, 3, 48:locus castrorum,
Caes. B. G. 2, 23:in summa sacra via,
on the highest part of, Cic. Planc. 7, 17; cf. id. Verr. 2, 4, 53, § 119:in summa columna conlocare,
id. Div. 1, 24, 48:quam (urbem) ad summum theatrum,
id. Verr. 2, 4, 53, § 119:Janus summus ab imo,
Hor. Ep. 1, 1, 54:ad aquam summam appropinquare,
Cic. Fin. 4, 23, 64: mento summam aquam attingens enectus siti, Poet. ap. Cic. Tusc. 1, 5, 10:in aqua summa natare,
the top, surface of, Plaut. Cas. 2, 6, 33:apud summum puteum,
id. Mil. 4, 4, 16:per summa volare aequora,
Verg. A. 5, 819:summa cacumina linquunt,
id. ib. 6, 678:mari summo,
id. ib. 1, 110:prospexi Italiam summa ab unda,
id. ib. 6, 357:summaque per galeam delibans oscula,
id. ib. 12, 434:amphoras complures complet plumbo, summas operit auro,
Nep. Hann. 9, 3: summa procul villarum culmina fumant, Verg. E. 1, 83:summam cutem novacula decerpito,
Col. 12, 56, 1.—Of position, place, at table:summus ego (in triclinio) et prope me Viscus Thurinus et infra Varius, etc.,
I was highest, I reclined at the top, Hor. S. 2, 8, 20.—Hence, subst.: summus, i, m., he who sits in the highest place, at the head of the table:standum est in lecto, si quid de summo petas,
Plaut. Men. 1, 1, 27: is sermo, qui more majorum a summo adhibetur in poculis, by the head of the table, i. e. by the president of the feast, Cic. Sen. 14, 46; so,a summo dare (bibere),
Plaut. As. 5, 2, 41; Pers. 5, 1, 19.—summum, i, n., the top, surface; the highest place, the head of the table, etc.:2.ab ejus (frontis) summo, sicut palmae, rami quam late diffunduntur,
Caes. B. G. 6, 26:qui demersi sunt in aqua... si non longe absunt a summo,
Cic. Fin. 3, 14, 48:leviter a summo inflexum bacillum,
id. Div. 1, 17, 30:igitur discubuere... in summo Antonius,
Sall. H. 3, 4 Dietsch:puteos ac potius fontes habet: sunt enim in summo,
Plin. Ep. 2, 17, 25:nuces mersit in vinum et sive in summum redierant, sive subsederant, etc.,
Petr. 137 fin.: oratori summa riguerunt, the extremities of his body, Sen. Ira, 2, 3, 3.—In mal. part.:summa petere,
Mart. 11, 46, 6; Auct. Priap. 76.—Transf., of the voice:2.jubeo te salvere voce summa,
Plaut. As. 2, 2, 30; cf.:citaret Io Bacche! modo summa Voce, modo, etc.,
at the top of his voice, Hor. S. 1, 3, 7:vox (opp. ima),
Quint. 11, 3, 15:summa voce versus multos uno spiritu pronuntiare,
Cic. de Or. 1, 61, 261; cf.:summo haec clamore,
Plaut. Merc. prol. 59. —Adverb.: summum, at the utmost or farthest:exspectabam hodie, aut summum cras,
Cic. Att. 13, 21, 2:bis, terve summum,
id. Fam. 2, 1, 1:triduo aut summum quatriduo,
id. Mil. 9, 26; cf. Liv. 21, 35, and 31, 42 Drak.—Trop.a.Of time or order of succession, last, latest, final (rare but class.):b.haec est praestituta summa argento dies,
Plaut. Ps. 1, 3, 140; so,venit summa dies,
Verg. A. 2, 324:ad summam senectutem jactari, quam, etc.,
Cic. Rep. 1, 1, 1: vixit ad summam senectutem, to extreme old age, id. Fragm. ap. Non. 401, 31:cum esset summa senectute,
id. Phil. 8, 10, 31:in fluvium primi cecidere, in corpora summi,
Luc. 2, 211:summo carmine,
at the end, Hor. C. 3, 28, 13:eadem in argumentis ratio est, ut potentissima prima et summa ponantur,
the first and the last, at the beginning and the end, Quint. 6, 4, 22; cf. neutr. absol.: Celsus putat, primo firmum aliquod (argumentum) esse ponendum, summo firmissimum, imbecilliora medio;quia et initio movendus sit judex et summo impellendus,
at the last, at the close, id. 7, 1, 10.— Adverb.: summum, for the last time:nunc ego te infelix summum teneoque tuorque,
Albin. 1, 137. —Of rank, etc., highest, greatest, first, supreme, best, utmost, extreme; most distinguished, excellent, or noble; most important, weighty, or critical, etc. (so most freq. in prose and poetry): summa nituntur vi, Enn. ap. Macr. S. 6, 1 (Ann. v. 168 Vahl.): bellum gerentes summum summa industria, id. ap. Non. p. 402, 3 (Trag. v. 104 ib.):summi puerorum amores,
Cic. Lael. 10, 33:spes civium,
id. ib. 3, 11:fides, constantia justitiaque,
id. ib. 7, 25: in amore summo summaque inopia, Caec. ap. Cic. N. D. 3, 29, 72:qui in virtute summum bonum ponunt,
id. ib. 6, 20:non agam summo jure tecum,
id. Verr. 2, 5, 2, § 4:tres fratres summo loco nati,
id. Fam. 2, 18, 2:qui summo magistratui praeerat,
Caes. B. G. 1, 16:concedunt in uno Cn. Pompeio summa esse omnia,
Cic. Imp. Pomp. 17, 51:quae (vitia) summo opere vitare oportebit,
id. Inv. 1, 18, 26:turpitudo,
id. Lael. 17, 61:summum in cruciatum se venire,
Caes. B. G. 1, 31:scelus,
Sall. C. 12, 5:hiems,
the depth of winter, Cic. Verr. 2, 4, 40, § 86; id. Fam. 13, 60, 2:cum aestas summa esse coeperat,
id. Verr. 2, 5, 12, § 29; 2, 5, 31, § 80:ut summi virtute et animo praeessent imbecillioribus,
id. Rep. 1, 34, 51:summi ex Graecia sapientissimique homines,
id. ib. 1, 22, 36; cf.:summi homines ac summis ingeniis praediti,
id. de Or. 1, 2, 6:optimi et summi viri diligentia,
id. Rep. 1, 35, 54: cum par habetur honos summis et infimis [p. 1812] id. ib. 1, 34, 53: He. Quo honore'st illic? Ph. Summo atque ab summis viris, Plaut. Capt. 2, 2, 29:summus Juppiter,
id. Cist. 2, 1, 40:ubi summus imperator non adest ad exercitum,
id. Am. 1, 2, 6:miles summi inperatoris,
Cic. Imp. Pomp. 10, 28: deum qui non summum putet (amorem), Caecil. ap. Cic. Tusc. 4, 32, 68:amicus summus,
the best friend, Ter. Phorm. 5, 8 (9), 60; 1, 1, 1; id. And. 5, 6, 6; cf. absol.:nam is nostro Simulo fuit summus,
id. Ad. 3, 2, 54; so id. Eun. 2, 2, 40.— Poet. in neutr. plur.:summa ducum Atrides,
the chief, Ov. Am. 1, 9, 37; cf. Lucr. 1, 86:summo rei publicae tempore,
at a most important period, most critical juncture, Cic. Phil. 5, 17, 46:in summo et periculosissimo rei publicae tempore,
id. Fl. 3, 6; cf.:summa salus rei publicae,
id. Cat. 1, 5, 11: quod summa res publica in hujus periculo tentatur, the highest welfare of the State, the common welfare, the good of the State, the whole State or commonwealth, id. Rosc. Am. 51, 148; so,res publica,
id. Planc. 27, 66; id. Verr. 2, 2, 10, § 28; id. Cat. 1, 6, 14; 3, 6, 13; id. Inv. 1, 16, 23; Cael. ap. Cic. Fam. 8, 14, 2:ad summam rem publicam,
Liv. 33, 45, 4 al.:quo res summa loco, Panthu?
the general cause, Verg. A. 2, 322: mene igitur socium summis adjungere rebus, Nise, fugis? in these enterprises of highest moment, etc., id. ib. 9, 199; esp.: summum jus, a right pushed to an extreme:non agam summo jure tecum,
deal exactingly, Cic. Verr. 2, 5, 2, § 4; cf.: exsistunt etiam saepe injuriae calumnia quadam et nimis callida juris interpretatione;ex quo illud summum jus summa injuria factum est, jam tritum sermone proverbium,
id. Off. 1, 10, 33. — Hence, summē, adv., in the highest degree, most highly or greatly, extremely:quod me sollicitare summe solet,
Cic. de Or. 2, 72, 295:cupere aliquid,
id. Quint. 21, 69; Caes. B. C. 3, 15:contendere,
Cic. Quint. 24, 77: studere, Mat. ap. Cic. Fam. 11, 28, 2:diffidere,
Cic. Fam. 4, 7, 2:admirari,
Quint. 10, 1, 70:summe jucundum,
Cic. Fam. 13, 18, 2:officiosi,
id. Verr. 2, 1, 24, § 63:summe disertus vir,
Quint. 12, 1, 23:summe munitus locus,
Hor. Ep. 2, 2, 31:summe haec omnia mihi videntur esse laudanda,
Cic. Div. in Caecil. 17, 57:mei summe observantissimus,
Plin. Ep. 10, 26 (11), 1. -
17 supremus
sŭpĕrus, a, um (ante-class. collat. form of the nom. sing. sŭpĕr in two passages:I.super inferque vicinus,
Cato, R. R. 149, 1:totus super ignis,
Lucr. 1, 649; gen. plur. in signif. I. B. 1. infra, superum, Verg. A. 1, 4; Ov. M. 1, 251 et saep.), adj. [super].Posit.A.Adj.1.In gen., that is above, upper, higher: inferus an superus tibi fert deus funera, Liv. And. ap. Prisc. p. 606 P.:2.at ita me di deaeque superi atque inferi et medioxumi,
Plaut. Cist. 2, 1, 36:omnes di deaeque superi, inferi,
Ter. Phorm. 4, 4, 6:ad superos deos potius quam ad inferos pervenisse,
Cic. Lael. 3, 12:limen superum inferumque salve,
Plaut. Merc. 5, 1, 1:portae Phrygiae limen,
id. Bacch. 4, 9, 31; 4, 9, 63; Novat. ap. Non. p. 336, 13 (Com. Rel. v. 49 Rib.):carmine di superi placantur, carmine manes,
Hor. Ep. 2, 1, 138:di,
id. C. 1, 1, 30; 4, 7, 18:superis deorum Gratus et imis,
id. ib. 1, 10, 19:ut omnia supera, infera, prima, ultima, media videremus,
Cic. Tusc. 1, 26, 64:spectatores superarum rerum atque caelestium,
id. N. D. 2, 56, 140:omnes caelicolas, omnes supera alta tenentes,
Verg. A. 6, 788:supera ad convexa,
to heaven, id. ib. 6, 241 (Rib. super); 6, 750; 10, 251: cum superum lumen nox intempesta teneret, Enn. ap. Macr. S. 6, 1, 14 (Ann. v. 106 Vahl.):lumen,
Lucr. 6, 856: templum superi Jovis, i. e. of the Capitoline Jupiter (opp. Juppiter inferus, i. e. Pluto), Cat. 55, 5; Sen. Herc. Fur. 48:domus deorum,
Ov. M. 4, 735: mare superum, the upper, i. e. the Adriatic and Ionian Sea (opp. mare inferum, the lower or Etruscan Sea), Plaut. Men. 2, 1, 11; Cic. de Or. 3, 19, 69; id. Att. 9, 3, 1; Liv. 41, 1, 3; Mel. 2, 4, 1; Plin. 3, 5, 10, § 44; Suet. Caes. 34; 44;so without mare (colloq.): iter ad superum,
Cic. Att. 9, 5, 1.—Adverb.:de supero, quom huc accesserit,
from above, Plaut. Am. 3, 4, 18; so,ex supero,
Lucr. 2, 227; 2, 241; 2, 248. —In partic., upper, i. e. of the upper regions or upper world (opp. the lower regions):B.supera de parte,
i. e. of the earth, Lucr. 6, 855:superas evadere ad auras,
Verg. A. 6, 128:superum ad lumen ire,
id. ib. 6, 680:aurae,
Ov. M. 5, 641:orae,
Verg. A. 2, 91:limen,
id. ib. 6, 680.—Substt.1.Sŭpĕri, orum, m.(α).They who are above (opp. inferi, those in the dungeon), Plaut. Aul. 2, 7, 6:(β).multum fleti ad superos,
i. e. those living on earth, Verg. A. 6, 481:(Pompeius) Quam apud superos habuerat magnitudinem, illibatam detulisset ad Inferos,
the inhabitants of the upper world, Vell. 2, 48, 2; cf.:ut oblitos superum paterere dolores,
Val. Fl. 1, 792: si nunc redire posset ad superos pater, Poet. ap. Charis. 5, p. 252:epistula ad superos scripta,
i. e. to the survivors, Plin. 2, 109, 112, § 248.—(Sc. di.) The gods above, the celestial deities:2.quae Superi Manesque dabant,
Verg. A. 10, 34:aspiciunt Superi mortalia,
Ov. M. 13, 70:o Superi!
id. ib. 1, 196; 14, 729;pro Superi,
id. Tr. 1, 2, 59:terris jactatus et alto Vi Superum,
Verg. A. 1, 4:illa propago Contemptrix Superum,
Ov. M. 1, 161:exemplo Superorum,
id. Tr. 4, 4, 19; so,Superorum,
id. P. 1, 1, 43:postquam res Asiae Priamique evertere gentem Immeritam visum Superis,
Verg. A. 3, 2:scilicet is Superis labor est,
id. ib. 4, 379; Hor. C. 1, 6, 16:superis deorum Gratus et imis,
id. ib. 1, 10, 19:flectere Superos,
Verg. A. 7, 312:te per Superos... oro,
id. ib. 2, 141 et saep.—sŭpĕra, orum, n.(α).The heavenly bodies:(β).Hicetas caelum, solem, lunam, stellas, supera denique omnia stare censet,
Cic. Ac. 2, 39, 123; cf.:cogitantes supera atque caelestia, haec nostra contemnimus,
id. ib. 2, 41, 127: di, quibus est potestas motus superum atque inferum, Enn. ap. Auct. Her. 2, 25, 38 (Trag. Rel. v. 163 Vahl.).—Higher places (sc. loca):II.supera semper petunt,
tend upwards, Cic. Tusc. 1, 18, 42:(Alecto) Cocyti petit sedem, supera ardua relinquens,
the upper world, Verg. A. 7, 562.Comp.: sŭpĕrĭor, ius.A.Lit., of place, higher, upper:B.inferiore omni spatio vacuo relicto, superiorem partem collis castris compleverant,
Caes. B. G. 7, 46:dejectus qui potest esse quisquam, nisi in inferiorem locum de superiore motus?
Cic. Caecin. 18, 50:in superiore qui habito cenaculo,
Plaut. Am. 3, 1, 3:tota domus superior vacat,
the upper part of, Cic. Att. 12, 10:superior accumbere,
Plaut. Most. 1, 1, 42:de loco superiore dicere,
i. e. from the tribunal, Cic. Verr. 2, 2, 42, § 102:agere,
i. e. from the rostra, id. ib. 2, 1, 5, § 14;and in gen. of the position of the speaker: multos et ex superiore et ex aequo loco sermones habitos,
id. Fam. 3, 8, 2:sive ex inferiore loco sive ex aequo sive ex superiore loquitur,
id. de Or. 3, 6, 23: ex loco superiore in ipsis fluminis ripis praeliabantur, from a height or eminence, Caes. B. G. 2, 23; so,ex loco superiore,
id. ib. 3, 4:loca,
id. ib. 1, 10, 4;3, 3, 2: ex superioribus locis in planitiem descendere,
id. B. C. 3, 98:qui in superiore acie constiterant,
id. B. G. 1, 24:ex superiore et ex inferiore scriptura docendum,
i. e. what goes before and after, the context, Cic. Inv. 2, 40, 117; cf.:posteriori superius non jungitur,
id. Ac. 2, 14, 44.—Trop.1.Of time or order of succession, former, past, previous, preceding:b.superiores solis defectiones,
Cic. Rep. 1, 16, 25:quid proxima, quid superiore nocte egeris,
id. Cat. 1, 1, 1:refecto ponte, quem superioribus diebus hostes resciderant,
Caes. B. G. 7, 58:superioribus aestivis,
Hirt. B. G. 8, 46:superioribus temporibus,
Cic. Fam. 5, 17, 1:tempus (opp. posterius),
id. Dom. 37, 99:tempora (opp. inferiora),
Suet. Claud. 41:annus,
Cic. Verr. 2, 3, 18, § 47:anno superiore,
id. Har. Resp. 8, 15:superioris anni acta,
Suet. Caes. 23:in superiore vita,
Cic. Sen. 8, 26: milites superioribus proeliis exercitati, [p. 1811] Caes. B. G. 2, 20:testimonium conveniens superiori facto,
Hirt. B. G. 8, 53:superius facinus novo scelere vincere,
Cic. Verr. 2, 5, 44, § 116:superioris more crudelitatis uti,
Nep. Thras. 3, 1:superius genus,
mentioned previously, Plin. 13, 25, 48, § 146:nuptiae,
former marriage, Cic. Clu. 6, 15:vir,
first husband, id. Caecin. 6, 17.—Esp., of age, time of life, etc., older, elder, senior, more advanced, former:2.omnis juventus omnesque superioris aetatis,
Caes. B. C. 2, 5:aetate superiores,
Varr. R. R. 2, 10, 1:superior Africanus,
the Elder, Cic. Verr. 2, 5, 10, § 25; id. Off. 1, 33, 121:Dionysius,
id. ib. 2, 7, 25; Nep. Dion, 1, 1; cf.:quid est aetas hominis, nisi memoria rerum veterum cum superiorum aetate contexitur,
Cic. Or. 34, 120.—Of strength or success in battle or any contest, victorious, conquering, stronger, superior:3. (α).Caesar quod hostes equitatu superiores esse intellegebat,
Caes. B. G. 7, 65:numero superiores,
Hirt. B. G. 8, 12:hoc ipso fiunt superiores, quod nullum acceperant detrimentum,
id. ib. 8, 19:se quo impudentius egerit, hoc superiorem discessurum,
Cic. Caecin. 1, 2:semper discessit superior,
Nep. Hann. 1, 2:si primo proelio Catilina superior discessisset,
Sall. C. 39, 4:ut nostri omnibus partibus superiores fuerint,
Caes. B. G. 5, 15:multo superiores bello esse,
Nep. Alcib. 4, 7:superiorem Appium in causa fecit,
Liv. 5, 7, 1.—With abl. respect.:(β).pecuniis superiores,
Cic. Rep. 2, 34, 59:loco, fortuna, fama superiores,
id. Lael. 25, 94:habes neminem honoris gradu superiorem,
id. Fam. 2, 18, 2:ordine,
id. ib. 13, 5, 2:facilitate et humanitate superior,
id. Off. 1, 26, 90:si superior ceteris rebus esses,
id. Div. in Caecil. 19, 61.—Absol.:III.ut ii, qui superiores sunt, submittere se debent in amicitia, sic quodam modo inferiores extollere,
Cic. Lael. 20, 72; cf. id. ib. 20, 71:ut quanto superiores sumus, tanto nos geramus summissius,
id. Off. 1, 26, 90:invident homines maxime paribus aut inferioribus... sed etiam superioribus invidetur,
id. de Or. 2, 52, 209:premendoque superiorem sese extollebat,
Liv. 22, 12, 12:cui omnem honorem, ut superiori habuit,
Vell. 2, 101, 1.Sup., in three forms, ‡ superrimus, supremus, and summus.A.‡ sŭperrĭmus, assumed as orig. form of supremus by Varr. L. L. 7, § 51 Mull.; Charis. p. 130 P.—B. 1.Lit. (only poet.; cf.2.summus, C. 1.): montesque supremos Silvifragis vexat flabris,
the highest points, the tops, summits, Lucr. 1, 274; so,montes,
Verg. G. 4, 460; Hor. Epod. 17, 68:rupes,
Sen. Oedip. 95:arx,
Claud. III. Cons. Hon. 167; cf.:supremae Tethyos unda,
Mart. Spect. 3, 6.—Trop.a. (α).In gen.: SOL OCCASVS SVPREMA TEMPESTAS ESTO, XII. Tab. ap. Gell. 17, 2, 10.—Hence, as subst.: suprēma, ae, f. (sc. tempestas), the last part of the day, the hour of sunset: suprema summum diei; hoc tempus duodecim Tabulae dicunt occasum esse solis;(β).sed postea lex praetoria id quoque tempus jubet esse supremum, quo praeco in comitio supremam pronuntiavit populo,
Varr. L. L. 6, § 5 Mull.; cf. Censor. de Die Nat. 24; Plin. 7, 60, 60, § 212:quae (urbs), quia postrema coaedificata est, Neapolis nominatur,
Cic. Verr. 2, 4, 53, § 119:supremo te sole domi manebo,
at sunset, Hor. Ep. 1, 5, 3:jubare exorto jam nocte suprema, Col. poet. 10, 294: in te suprema salus,
last hope, Verg. A. 12, 653: supremam bellis imposuisse manum, the last or finishing hand, Ov. R. Am. 114. — suprēmum, adverb., for the last time:quae mihi tunc primum, tunc est conspecta supremum,
Ov. M. 12, 526.—In partic., with regard to the close of life, last, closing, dying:1. 2.supremo vitae die,
Cic. Tusc. 1, 29, 71; id. Sen. 21, 78; id. Mur. 36, 75:dies,
id. Phil. 1, 14, 34; Hor. C. 1, 13, 20; id. Ep. 1, 4, 13:hora,
Tib. 1, 1, 59:tempus,
Hor. S. 1, 1, 98; Cat. 64, 151:incestum pontifices supremo supplicio sanciunto,
i. e. the penalty of death, Cic. Leg. 2, 9, 22:mors,
Hor. Ep. 2, 2, 173:finis,
id. ib. 2, 1, 12:iter,
id. C. 2, 17, 11:lumen,
Verg. A. 6, 735: sociamque tori vocat ore supremo, with his dying mouth, dying breath, Ov. M. 8, 521; so,ore,
id. Tr. 3, 3, 87:haec digressu dicta supremo Fundebat,
Verg. A. 8, 583:Nero in suprema ira duos calices crystallinos fregit,
in his last agony, Plin. 37, 2, 10, § 29;supremis suis annis,
in his last years, id. 23, 1, 27, § 58:suprema ejus cura,
id. 7, 45, 46, § 150:spoliatus illius supremi diei celebritate,
Cic. Mil. 32, 86: honor, the last honors, i. e. funeral rites or ceremonies, Verg. A. 11, 61:funera,
Ov. M. 3, 137:oscula,
id. ib. 6, 278:tori,
i. e. biers, id. F. 6, 668:ignis,
id. Am. 1, 15, 41:ignes,
id. M. 2, 620; 13, 583:officia,
Tac. A. 5, 2; Petr. 112, 1: judicia hominum, a last will or testament, Quint. 6, 3, 92; Plin. Ep. 7, 20, 7; 7, 31, 5; so,tabulae,
Mart. 5, 33, 1; 5, 41, 1:tituli,
i. e. an epitaph, id. ib. 9, 19, 3.—So of cities, etc.:Troiae sorte suprema,
Verg. A. 5, 190:dies regnis,
Ov. F. 2, 852. — suprēmum and suprēmō, adverb.:animam sepulcro Condimus, et magna supremum voce ciemus,
for the last time, for a last farewell, Verg. A. 3, 68; Plin. 11, 37, 55, § 150; Tac. H. 4, 14; Ov. M. 12, 526:anima exitura supremo,
Plin. 11, 53, 115, § 277.— Substt.suprēma, orum, n.(α).The last moments, the close of life, death:(β).ut me in supremis consolatus est!
Quint. 6, prooem. § 11; Tac. A. 6, 50; 12, 66; cf.:statua Herculis sentiens suprema tunicae,
the last agonies caused by it, Plin. 34, 8, 19, § 93:circa suprema Neronis,
the time of his death, id. 16, 44, 86, § 236; 7, 3, 3, § 33.—The last honors paid to the dead, funeral rites or ceremonies, a funeral:(γ).supremis divi Augusti,
Plin. 7, 3, 3, § 33; 16, 44, 86, § 236; Tac. A. 1, 61; 3, 49; 4, 44; id. H. 4, 59; 4, 45:suprema ferre (sc. munera),
Verg. A. 6, 213; cf. id. ib. 11, 25 al.—A last will, testament:(δ). b.nihil primo senatus die agi passus, nisi de supremis Augusti,
Tac. A. 1, 8:miles in supremis ordinandis ignarus uxorem esse praegnantem, etc.,
Dig. 29, 1, 36, § 2.—Of degree or rank, the highest, greatest, most exalted, supreme:C.multa, quae appellatur suprema, instituta in singulos duarum ovium, triginta boum... ultra quam (numerum) multam dicere in singulos jus non est, et propterea suprema appellatur, id est, summa et maxima,
Gell. 11, 1, 2 sq.:macies,
Verg. A. 3, 590:Juppiter supreme,
Plaut. Men. 5, 9, 55; id. Capt. 2, 3, 66; 5, 2, 23; id. Ps. 2, 2, 33; Ter. Ad. 2, 1, 42: Junonis supremus conjunx, Poet. ap. Plin. 35, 10, 37, § 115:med antidhac Supremum habuisti com item consiliis tuis,
most intimate, Plaut. Ps. 1, 1, 15.—summus, a, um [from sup-imus, sup-mus], uppermost, highest, topmost; the top of, highest part of (cf. Roby, Gram. 2, § 1295).1.Lit. (class., while supremus is mostly poet.):b.summum oportet olfactare vestimentum muliebre,
the top, outside of, Plaut. Men. 1, 2, 56: Galli summa arcis adorti Moenia, Enn. ap. Macr. S. 1, 4 (Ann. v. 169 Vahl.): Thyestes summis saxis fixus, id. ap. Cic. Tusc. 1, 44, 107 (Trag. v. 413 ib.): montibus summis, id. ap. Varr. L. L. 7, 71 Mull. (Epigr. v. 43 ib.):summum jugum montis,
Caes. B. G. 1, 21:summus mons,
the top of, id. ib. 1, 22:feriunt summos fulmina montes,
the mountain tops, Hor. C. 2, 10, 11; cf.: in summo montis vertice, Poet. ap. Quint. 8, 3, 48:locus castrorum,
Caes. B. G. 2, 23:in summa sacra via,
on the highest part of, Cic. Planc. 7, 17; cf. id. Verr. 2, 4, 53, § 119:in summa columna conlocare,
id. Div. 1, 24, 48:quam (urbem) ad summum theatrum,
id. Verr. 2, 4, 53, § 119:Janus summus ab imo,
Hor. Ep. 1, 1, 54:ad aquam summam appropinquare,
Cic. Fin. 4, 23, 64: mento summam aquam attingens enectus siti, Poet. ap. Cic. Tusc. 1, 5, 10:in aqua summa natare,
the top, surface of, Plaut. Cas. 2, 6, 33:apud summum puteum,
id. Mil. 4, 4, 16:per summa volare aequora,
Verg. A. 5, 819:summa cacumina linquunt,
id. ib. 6, 678:mari summo,
id. ib. 1, 110:prospexi Italiam summa ab unda,
id. ib. 6, 357:summaque per galeam delibans oscula,
id. ib. 12, 434:amphoras complures complet plumbo, summas operit auro,
Nep. Hann. 9, 3: summa procul villarum culmina fumant, Verg. E. 1, 83:summam cutem novacula decerpito,
Col. 12, 56, 1.—Of position, place, at table:summus ego (in triclinio) et prope me Viscus Thurinus et infra Varius, etc.,
I was highest, I reclined at the top, Hor. S. 2, 8, 20.—Hence, subst.: summus, i, m., he who sits in the highest place, at the head of the table:standum est in lecto, si quid de summo petas,
Plaut. Men. 1, 1, 27: is sermo, qui more majorum a summo adhibetur in poculis, by the head of the table, i. e. by the president of the feast, Cic. Sen. 14, 46; so,a summo dare (bibere),
Plaut. As. 5, 2, 41; Pers. 5, 1, 19.—summum, i, n., the top, surface; the highest place, the head of the table, etc.:2.ab ejus (frontis) summo, sicut palmae, rami quam late diffunduntur,
Caes. B. G. 6, 26:qui demersi sunt in aqua... si non longe absunt a summo,
Cic. Fin. 3, 14, 48:leviter a summo inflexum bacillum,
id. Div. 1, 17, 30:igitur discubuere... in summo Antonius,
Sall. H. 3, 4 Dietsch:puteos ac potius fontes habet: sunt enim in summo,
Plin. Ep. 2, 17, 25:nuces mersit in vinum et sive in summum redierant, sive subsederant, etc.,
Petr. 137 fin.: oratori summa riguerunt, the extremities of his body, Sen. Ira, 2, 3, 3.—In mal. part.:summa petere,
Mart. 11, 46, 6; Auct. Priap. 76.—Transf., of the voice:2.jubeo te salvere voce summa,
Plaut. As. 2, 2, 30; cf.:citaret Io Bacche! modo summa Voce, modo, etc.,
at the top of his voice, Hor. S. 1, 3, 7:vox (opp. ima),
Quint. 11, 3, 15:summa voce versus multos uno spiritu pronuntiare,
Cic. de Or. 1, 61, 261; cf.:summo haec clamore,
Plaut. Merc. prol. 59. —Adverb.: summum, at the utmost or farthest:exspectabam hodie, aut summum cras,
Cic. Att. 13, 21, 2:bis, terve summum,
id. Fam. 2, 1, 1:triduo aut summum quatriduo,
id. Mil. 9, 26; cf. Liv. 21, 35, and 31, 42 Drak.—Trop.a.Of time or order of succession, last, latest, final (rare but class.):b.haec est praestituta summa argento dies,
Plaut. Ps. 1, 3, 140; so,venit summa dies,
Verg. A. 2, 324:ad summam senectutem jactari, quam, etc.,
Cic. Rep. 1, 1, 1: vixit ad summam senectutem, to extreme old age, id. Fragm. ap. Non. 401, 31:cum esset summa senectute,
id. Phil. 8, 10, 31:in fluvium primi cecidere, in corpora summi,
Luc. 2, 211:summo carmine,
at the end, Hor. C. 3, 28, 13:eadem in argumentis ratio est, ut potentissima prima et summa ponantur,
the first and the last, at the beginning and the end, Quint. 6, 4, 22; cf. neutr. absol.: Celsus putat, primo firmum aliquod (argumentum) esse ponendum, summo firmissimum, imbecilliora medio;quia et initio movendus sit judex et summo impellendus,
at the last, at the close, id. 7, 1, 10.— Adverb.: summum, for the last time:nunc ego te infelix summum teneoque tuorque,
Albin. 1, 137. —Of rank, etc., highest, greatest, first, supreme, best, utmost, extreme; most distinguished, excellent, or noble; most important, weighty, or critical, etc. (so most freq. in prose and poetry): summa nituntur vi, Enn. ap. Macr. S. 6, 1 (Ann. v. 168 Vahl.): bellum gerentes summum summa industria, id. ap. Non. p. 402, 3 (Trag. v. 104 ib.):summi puerorum amores,
Cic. Lael. 10, 33:spes civium,
id. ib. 3, 11:fides, constantia justitiaque,
id. ib. 7, 25: in amore summo summaque inopia, Caec. ap. Cic. N. D. 3, 29, 72:qui in virtute summum bonum ponunt,
id. ib. 6, 20:non agam summo jure tecum,
id. Verr. 2, 5, 2, § 4:tres fratres summo loco nati,
id. Fam. 2, 18, 2:qui summo magistratui praeerat,
Caes. B. G. 1, 16:concedunt in uno Cn. Pompeio summa esse omnia,
Cic. Imp. Pomp. 17, 51:quae (vitia) summo opere vitare oportebit,
id. Inv. 1, 18, 26:turpitudo,
id. Lael. 17, 61:summum in cruciatum se venire,
Caes. B. G. 1, 31:scelus,
Sall. C. 12, 5:hiems,
the depth of winter, Cic. Verr. 2, 4, 40, § 86; id. Fam. 13, 60, 2:cum aestas summa esse coeperat,
id. Verr. 2, 5, 12, § 29; 2, 5, 31, § 80:ut summi virtute et animo praeessent imbecillioribus,
id. Rep. 1, 34, 51:summi ex Graecia sapientissimique homines,
id. ib. 1, 22, 36; cf.:summi homines ac summis ingeniis praediti,
id. de Or. 1, 2, 6:optimi et summi viri diligentia,
id. Rep. 1, 35, 54: cum par habetur honos summis et infimis [p. 1812] id. ib. 1, 34, 53: He. Quo honore'st illic? Ph. Summo atque ab summis viris, Plaut. Capt. 2, 2, 29:summus Juppiter,
id. Cist. 2, 1, 40:ubi summus imperator non adest ad exercitum,
id. Am. 1, 2, 6:miles summi inperatoris,
Cic. Imp. Pomp. 10, 28: deum qui non summum putet (amorem), Caecil. ap. Cic. Tusc. 4, 32, 68:amicus summus,
the best friend, Ter. Phorm. 5, 8 (9), 60; 1, 1, 1; id. And. 5, 6, 6; cf. absol.:nam is nostro Simulo fuit summus,
id. Ad. 3, 2, 54; so id. Eun. 2, 2, 40.— Poet. in neutr. plur.:summa ducum Atrides,
the chief, Ov. Am. 1, 9, 37; cf. Lucr. 1, 86:summo rei publicae tempore,
at a most important period, most critical juncture, Cic. Phil. 5, 17, 46:in summo et periculosissimo rei publicae tempore,
id. Fl. 3, 6; cf.:summa salus rei publicae,
id. Cat. 1, 5, 11: quod summa res publica in hujus periculo tentatur, the highest welfare of the State, the common welfare, the good of the State, the whole State or commonwealth, id. Rosc. Am. 51, 148; so,res publica,
id. Planc. 27, 66; id. Verr. 2, 2, 10, § 28; id. Cat. 1, 6, 14; 3, 6, 13; id. Inv. 1, 16, 23; Cael. ap. Cic. Fam. 8, 14, 2:ad summam rem publicam,
Liv. 33, 45, 4 al.:quo res summa loco, Panthu?
the general cause, Verg. A. 2, 322: mene igitur socium summis adjungere rebus, Nise, fugis? in these enterprises of highest moment, etc., id. ib. 9, 199; esp.: summum jus, a right pushed to an extreme:non agam summo jure tecum,
deal exactingly, Cic. Verr. 2, 5, 2, § 4; cf.: exsistunt etiam saepe injuriae calumnia quadam et nimis callida juris interpretatione;ex quo illud summum jus summa injuria factum est, jam tritum sermone proverbium,
id. Off. 1, 10, 33. — Hence, summē, adv., in the highest degree, most highly or greatly, extremely:quod me sollicitare summe solet,
Cic. de Or. 2, 72, 295:cupere aliquid,
id. Quint. 21, 69; Caes. B. C. 3, 15:contendere,
Cic. Quint. 24, 77: studere, Mat. ap. Cic. Fam. 11, 28, 2:diffidere,
Cic. Fam. 4, 7, 2:admirari,
Quint. 10, 1, 70:summe jucundum,
Cic. Fam. 13, 18, 2:officiosi,
id. Verr. 2, 1, 24, § 63:summe disertus vir,
Quint. 12, 1, 23:summe munitus locus,
Hor. Ep. 2, 2, 31:summe haec omnia mihi videntur esse laudanda,
Cic. Div. in Caecil. 17, 57:mei summe observantissimus,
Plin. Ep. 10, 26 (11), 1. -
18 passare
I. passare v. ( pàsso) I. intr. (aus. essere) 1. passer: ho visto passare tuo figlio j'ai vu passer ton fils. 2. ( attraversare) passer ( per par), traverser tr. (per qcs. qqch.): passerai anche per Parigi tu passeras aussi par Paris; la strada passa per un bosco la route traverse un bois. 3. (attraversare: nel senso della lunghezza, rif. a strade) passer ( per par): passare per una strada longer une route. 4. ( trattenersi brevemente) passer (a, in, da à, par, chez), venir (a, in, da à, chez): passa da me quando ritorni passe chez moi quand tu reviens; è passato un signore a cercarti un monsieur qui te cherchait est passé, est venu un monsieur qui te cherchait; potresti passare da me in ufficio prima di tornare a casa? pourrais-tu passer à mon bureau avant de rentrer à la maison? 5. ( andare) passer (da, in à, chez): non dimenticarti di passare dal panettiere n'oublie pas de passer à la boulangerie. 6. ( penetrare) passer (per, da par): il gatto è passato dalla finestra le chat est passé par la fenêtre; è così grasso che non riesce a passare attraverso la porta il est tellement gros qu'il ne passe pas par la porte; è riuscito a passare senza biglietto il a réussi à passer sans billet. 7. (tramandarsi: rif. a cose concrete) passer: alla sua morte tutti i suoi beni passarono ai nipoti à sa mort tous ses biens passèrent à ses petits-enfants. 8. ( fig) ( cambiare stato) passer: passare dalla tristezza all'allegria passer de la tristesse à la joie. 9. ( cambiare argomento) passer: passiamo a un altro argomento passons à un autre sujet. 10. ( avanzare di grado) passer: passare capitano passer capitaine. 11. (Scol,Univ) ( essere promosso) réussir (aus. avoir), être reçu: è passato il a réussi, il a été reçu. 12. ( fig) ( ottenere l'approvazione) passer: la legge è passata la loi est passée. 13. ( fig) ( essere ritenuto accettabile) passer, aller: non è l'ideale, ma può passare ce n'est pas l'idéal, mais ça peut aller; per questa volta passi pour cette fois ça passe; passi la sua ignoranza passe encore pour son ignorance. 14. (rif. a tempo: trascorrere) passer (aus. avoir/être): sono passati tre anni trois années ont passé. 15. ( fig) ( cessare) passer, cesser (aus. avoir), partir: il dolore è passato la douleur est passée; ti è passato il mal di testa? ton mal de tête est-il passé?, ton mal de tête a-t-il cessé?; il temporale è passato l'orage est passé; mi è passata la voglia di mangiare mon envie de manger est passée, je n'ai plus envie de manger. 16. ( fig) ( intercorrere) y avoir: tra i due fratelli passa una gran differenza il y a une grande différence entre les deux frères. 17. ( Sport) ( effettuare un passaggio) faire une passe. II. tr. 1. ( attraversare) passer: passare il confine (o passare la frontiera) passer la frontière. 2. ( oltrepassare) passer, dépasser: passata la banca, volta a sinistra quand tu auras passé la banque, tourne à gauche. 3. ( sorpassare) dépasser. 4. (forare, trafiggere) transpercer, traverser: il proiettile gli ha passato il cuore la balle lui a transpercé le cœur. 5. ( fare scorrere) passer: passarsi una mano sulla fronte se passer une main sur le front; passarsi la mano sui capelli se passer la main dans les cheveux; passa uno straccio umido sul tavolo di cucina passe un chiffon humide sur la table de la cuisine. 6. ( cedere) passer: ha passato i vestiti smessi a suo fratello il a passé ses vêtements trop petits à son frère, il passé ses vieux vêtements à son frère. 7. ( fornire) fournir: la scuola non passa le divise l'école ne fournit pas les uniformes; il servizio sanitario passa i farmaci generici le ministère de la Santé publique fournit les médicaments génériques; lo passa la mutua c'est remboursé par la sécurité sociale. 8. ( colloq) ( dare di nascosto) passer, glisser: gli hanno passato la traduzione di latino ils lui ont passé la traduction de latin. 9. ( assegnare) donner, accorder, attribuer: passare un sussidio a qcu. accorder un subside à qqn. 10. ( pagare) payer: passare gli alimenti alla moglie payer une pension alimentaire à sa femme. 11. ( porgere) passer, donner: passami il pane, per favore passe-moi le pain, s'il te plaît. 12. ( fig) ( oltrepassare) passer, dépasser: ha passato ormai la cinquantina maintenant il a passé la cinquantaine; la lettera passa il peso la lettre dépasse le poids limite. 13. ( fig) (incontrare, affrontare) avoir, affronter: ha passato un bel guaio il a eu belle tuile. 14. ( fig) (patire, soffrire) souffrir, voir: ne ha passate tante nella sua vita il a tellement souffert dans sa vie, il en a vu tellement dans sa vie. 15. ( trasmettere) passer, transmettre: passare un ordine transmettre un ordre. 16. (Scol,Univ) ( essere promosso) réussir, être reçu à: ha passato l'esame il a réussi l'examen, il a été reçu à l'examen. 17. (Scol,Univ) ( promuovere) faire réussir: il professore ha passato tutti gli studenti le professeur a fait réussir tous ses élèves. 18. ( avanzare di grado) promouvoir: l'hanno passato generale ils l'ont promu général. 19. ( approvare) faire passer: passare una legge faire passer une loi. 20. ( trascorrere) passer: passare l'estate al mare passer l'été à la mer. 21. ( sopravvivere) passer: il malato non passerà la notte le malade ne passera pas la nuit. 22. ( Gastron) ( ridurre in poltiglia) passer, mouliner: passare la verdura passer les légumes. 23. ( Tel) passer: mi passi Giorgio, per favore pouvez-vous me passer Giorgio s'il vous plaît? II. passare s.m. ( decorso) cours, passage: il passare delle stagioni le cours des saisons. -
19 latus
1.lātus, a, um, adj. [old Lat. stlātus, Paul. ex Fest. p. 313; Sanscr. root star-, strnāmi = sterno; Gr. stor- in stornumi, stratos; Lat. sterno, stratus, torus; cf. strāges, struo; not connected with platus, nor with 3. lātus = tlêtos], broad, wide.I.Lit.:B.fossa,
Cic. Tusc. 5, 20, 59:mare,
id. Verr. 2, 4, 46, § 103:via,
id. ib. 2, 4, 53, §119: agri,
id. Rep. 5, 2, 3:clavus,
Quint. 11, 3, 138 (v. clavus):umeri,
Verg. A. 9, 725; cf.:artus barbarorum,
Tac. A. 2, 21:lati et lacertosi viri,
broad-shouldered, Col. 1, 9, 4; Cic. Rep. 6, 20, 21:rana bove latior,
Phaedr. 1, 24, 5:palus non latior pedibus quinquaginta,
Caes. B. G. 7, 19:latissimum flumen,
id. ib. 2, 27:latissimae solitudines,
id. ib. 6, 22:comesse panem tris pedes latum,
Plaut. Bacch. 4, 1, 8:fossae quindecim pedes latae,
Caes. B. G. 7, 72:areas latas pedum denum facito,
Col. 2, 10, 26:populi,
Verg. A. 1, 225:moenia lata videt,
id. ib. 6, 549:latis otia fundis,
id. G. 2, 468: ne latos fines parare studeant. Caes. B. G. 6, 21:ager,
Liv. 23, 46:orbis,
Hor. C. 1, 12, 57:terrae,
Ov. M. 2, 307:lata Polyphemi acies,
wide eye, Juv. 9, 64.— Neutr. absol.:crescere in latum,
to increase in width, widen, Ov. M. 1, 336.— Absol.:per latum,
Vulg. Ezech. 46, 22:in lato pedum centum,
Lampr. Alex. Sev. 26, 7.—Transf., poet., for proud, swelling (cf. Eng. vulg. spreading):II.latus ut in circo spatiere,
that you may stalk along largely, proudly, Hor. S. 2, 3, 183:lati incesserunt et cothurnati (histriones),
Sen. Ep. 76, 31. —Trop.A.In gen., broad, wide, wide-spread, extended (mostly post-Aug.):B.vox,
Quint. 11, 3, 82; cf.:verba,
pronounced broadly, Cic. de Or. 3, 12, 46:gloria,
widespread, Plin. Ep. 4, 12, 7:lato Murrus caligat in hoste,
Sil. 1, 499:interpretatio,
broad, not strict, lenient, Dig. 22, 1, 1:culpa,
great, ib. 50, 16, 213; 11, 6, 1 fin.:fuga,
a kind of banishment, whereby all places are forbidden to the exile but one, ib. 48, 22, 5.—In partic., of style, diffuse, detailed, copious, prolix:1.oratio Academicorum liberior et latior (opp. Stoicorum oratio astrictior et contractior),
Cic. Brut. 31, 120:latum atque fusum,
Quint. 11, 3, 50:latiore varioque tractatu,
id. 7, 3, 16:latiore quadam comprehensione,
id. 2, 5, 14:genus orandi latum et sonans,
Tac. H. 1, 90:Aeschines his latior et audentior,
Quint. 12, 10, 23.— Hence, adv.: lātē, broadly, widely, extensively; with longe, on all sides, far and wide, everywhere.Lit.:2.late longeque diffusus,
Cic. Leg. 1, 12, 34:omnibus longe lateque aedificiis incensis,
Caes. B. G. 4, 35:minus late vagari,
id. ib. 1, 2:regnare,
Just. 13, 7:populus late rex,
Verg. A. 1, 21; cf.:diu Lateque victrix,
Hor. C. 4, 4, 23:cladem inferre,
Tac. H. 3, 23.— Comp.:latius demum operaest pretium ivisse,
Plaut. Most. 3, 2, 156:itaque latius quam caedebatur ruebat (murus),
Liv. 21, 11:possidere (agros),
Ov. M. 5, 131:metui,
Tac. A. 12, 43. — Sup.:ager latissime continuatus,
Cic. Agr. 2, 26, 70:quam latissime possint, ignes faciant,
Nep. Eum. 9, 3.—Trop.: ars late patet, widely. Cic. de Or. 1, 55, 235:2.Phrygiae late refer primordia gentis,
Ov. H. 17, 57.— Comp.:latius loquuntur rhetores, dialectici compressius,
Cic. Fin. 2, 6, 17: quod [p. 1042] pateat latius, of rather extensive application, Cic. Off. 3, 4, 19:latius perscribere,
Caes. B. C. 2, 17:uti opibus,
more lavishly, Hor. S. 2, 2, 113.— Sup.:fidei bonae nomen latissime manat,
Cic. Off. 3, 17, 70:latissime patere,
id. ib. 3, 17, 69.lătus, ĕris, n. [cf. Gr. platus; Lat. lăter, Latium, plautus or plotus], the side, flank of men or animals.I.Lit.:2.ego vostra faciam latera lorea,
Plaut. Mil. 2, 1, 2: quid conminatu's mihi? Con. Istud male factum arbitror, quia non latus fodi, id. Aul. 3, 2, 4:occidisse ex equo dicitur, et latus offendisse vehementer,
Cic. Clu. 62, 175:cujus latus ille mucro petebat,
id. Lig. 3, 9:laterique accommodat ensem,
Verg. A. 2, 393; Quint. 2, 13, 12; 11, 3, 69; 118:laterum inclinatione forti ac virili,
id. 1, 11, 18: vellere latus digitis, to twitch one by the side (in order to attract attention), Ov. A. A. 1, 606; cf.:si tetigit latus acrior,
Juv. 7, 109:tum latus ei dicenti condoluisse... dieque septimo est lateris dolore consumptus,
pleurisy, Cic. de Or. 3, 2, 6; so,lateris dolor,
Cato, R. R. 125; Cels. 2, 7; 8; Plin. 21, 21, 89, § 155:lateris vigili cum febre dolor,
Juv. 13, 229; cf.:laterum dolor aut tussis,
Hor. S. 1, 9, 32: artifices lateris, i. e. those who make skilful side movements or evolutions, ballet-dancers, Ov. A. A. 3, 351:latus tegere alicui,
to walk by the side of one, Hor. S. 2, 5, 18:claudere alicui,
Juv. 3, 131; and:mares inter se uxoresque contendunt, uter det latus illis (sc. pantomimis),
Sen. Q. N. 7, 32, 3.—Of animals:equorum,
Lucr. 5, 1324:cujus (equi aënei) in lateribus fores essent,
Cic. Off. 3, 9, 38.—Of orators, the lungs:3.lateribus aut clamore contendere,
Cic. de Or. 1, 60, 255:quae vox, quae latera, quae vires, etc.,
id. Verr. 2, 4, 30, § 67:ut lateris conatus sit ille, non capitis,
Quint. 1, 11, 8; cf.:lateris pectorisve firmitas an capitis etiam plus adjuvet,
id. 11, 3, 16; so id. 11, 3, 40:dum vox ac latus praeparetur,
id. 10, 7, 2; 11, 3, 13:voce, latere, firmitate (constat orator),
id. 12, 11, 2:neque enim ex te umquam es nobilitatus, sed ex lateribus et lacertis tuis,
Cic. de Sen. 9, 27:cum legem Voconiam voce magna et bonis lateribus suasissem,
id. ib. 5, 14:illa adhuc audaciora et majorum, ut Cicero existimat, laterum,
Quint. 9, 1, 29.—Poet., in mal. part., Lucil. ap. Non. 260, 30; Ov. H. 2, 58; 19, 138; Prop. 2, 2, 12:B.lateri parcere,
Juv. 6, 37.—Transf., in gen.1.The side, flank, lateral surface of a thing (opp. frons and tergum;b.v. h. vv.): collis ex utraque parte lateris dejectus habebat et in frontem leniter fastigatus paulatim ad planiciem redibat,
on each side, Caes. B. G. 2, 8; cf. Plin. 17, 23, 35, § 202:terra angusta verticibus, lateribus latior,
Cic. Rep. 6, 20, 21:latus unum castrorum,
Caes. B. G. 2, 5:insula, cujus unum latus est contra Galliam,
id. ib. 5, 13:et (Fibrenus) divisus aequaliter in duas partis latera haec (insulae) adluit,
Cic. Leg. 2, 3, 6.—Of a maritime country, the coast, seaboard:Illyricum,
Juv. 8, 117:castelli,
Sall. J. 93:tum prora avertit et undis Dat latus,
the ship's side, Verg. A. 1, 105:ubi pulsarunt acres latera ardua fluctus,
Ov. M. 11, 529:nudum remigio,
Hor. C. 1, 14, 4; id. Epod. 10, 3:dextrum (domus),
id. Ep. 1, 16, 6:mundi,
id. C. 1, 22, 19:crystallus sexangulis nascitur lateribus,
surfaces, Plin. 37, 2, 9, § 26.—Of an army, the flank, Tac. Agr. 35:reliquos equites ad latera disponit,
Caes. B. G. 6, 7:ex itinere nostros latere aperto aggressi,
id. ib. 1, 25; cf. id. ib. 2, 23 fin.:ad latus apertum hostium constitui,
id. ib. 4, 25:ne simul in frontem, simul in latera, pugnaretur,
Tac. Agr. 35.—So in fighting: latus dare, to expose one's side or flank to the adversary, Val. Fl. 4, 304 (v. II. A. infra).—Esp. freq.: a (ab) latere, on or at the side or flank; a or ab lateribus, on or at the sides or flanks (opp. a fronte, in front, before, and a tergo, at the back, behind):c.a tergo, a fronte, a lateribus tenebitur,
Cic. Phil. 3, 13, 32:a fronte atque ab utroque latere cratibus ac pluteis protegebat,
Caes. B. C. 1, 25 fin.; id. B. G. 2, 25:ab omni latere securus,
Amm. 16, 9, 3:ab latere aggredi,
Liv. 27, 48:disjectos ab tergo aut lateribus circumveniebant,
Sall. J. 50 fin.:ne quis inermibus militibus ab latere impetus fieri posset,
Caes. B. G. 3, 29:Sulla profligatis iis, quos advorsum ierat, rediens ab latere Mauris incurrit,
Sall. J. 101, 8: si ex hac causa unda prorumperet, a lateribus undae circumfunderentur, Sen. Q. N. 6, 6, 4:a lateribus, a fronte, quasi tria maria prospectat,
Plin. Ep. 2, 17, 5.—Less freq. with ex:d.latere ex utroque,
Lucr. 2, 1049:ex lateribus aggredi aliquem,
Sall. C. 60:tribus ex lateribus (locus) tegebatur,
Hirt. B. Alex. 28, 4:ex alio latere cubiculum est politissimum,
Plin. Ep. 2, 17, 10:omni ex latere armorum molibus urgeri,
Amm. 19, 7, 7.—With de:2.de latere ire,
Lucr. 6, 117.—Without prep.:alio latere,
Tac. A. 3, 74.—Poet. (pars pro toto), the body:II.penna latus vestit, tenet,
Ov. M. 2, 376:nunc latus in fulvis niveum deponit harenis,
id. ib. 2, 865; cf. id. ib. 3, 23;14, 710: forte,
Hor. Ep. 1, 7, 26:fessum longā militiā,
id. C. 2, 7, 18:credidit tauro latus,
id. ib. 3, 27, 26:liminis aut aquae Caelestis patiens latus,
id. ib. 3, 10, 20.—Trop.A.In gen.: in latera atque in terga incurrere, to attack the sides, i. e. the unguarded points, Quint. 9, 1, 20:B.aliena negotia centum Per caput et circa saliunt latus,
encompass on every side, Hor. S. 2, 6, 34:ut a sems latere numquam discederem,
never left his side, Cic. Lael. 1, 1; cf.: aliquem lateri alicujus adjungere, to attach to his side, i. e. to give him for a companion, Quint. 1, 2, 5; so,alicui latus dare, of a client,
Sen. Q. N. 7, 32, 3 (cf. B. 1. infra):lateri adhaerere gravem dominum,
hung about them, threatened them, Liv. 39, 25:Illyriorum rex, lateri ejus haerens, assiduis precibus promissa exigebat,
Just. 29, 4, 8; cf.:Agathocles regis lateri junctus, civitatem regebat,
id. 30, 2, 5:circumfusa turba lateri meo,
Liv. 6, 15.—Esp.:sacpe dabis nudum latus,
expose, Tib. 1, 4, 52:la. tus imperii nudum,
Flor. 3, 5, 4:nec adulatoribus latus praebeas,
expose yourself, lay yourself open to, Sen. Q. N. 4 praef.: latere tecto abscedere, i. e safe, unharmed, Ter. Heaut. 4, 2, 5:hic fugit omnes Insidias nullique malo latus obdit apertum,
Hor. S. 1, 3, 59:ex uno latere constat contractus,
on one side, Dig. 19, 1, 13 fin.; so ib. 3, 5, 5:nulla ex utroque latere nascitur actio,
ib. 3, 5, 6, § 4.—In partic.1.To express intimacy, attachment:2.latus alicui cingere,
to cling to, Liv. 32, 39, 8; esp. in the phrase: ab latere, at the side of, i. e. in intimate association with (rare, and perh. not ante-Aug.):ab latere tyranni: addit eos ab latere tyranni,
Liv. 24, 5, 13; Curt. 3, 5, 15; cf.:ille tuum, Castrice, dulce latus,
your constant associate, Mart. 6, 68, 4.—Relationship, kindred, esp. collateral relationship (post-Aug.):3.quibus (liberis) videor a meo tuoque latere pronum ad honores iter relicturus,
Plin. Ep. 8, 10, 3:sunt et ex lateribus cognati ut fratres sororesque,
Dig. 38, 10, 10, § 8:ex latere uxorem ducere,
ib. 23, 2, 68:latus omne divinae domus,
Stat. S. 5 praef.: omnes personae cognatorum aut supra numerantur, aut infra, aut ex transverso, sive a latere... a latere, fratres et sorores, liberique eorum; item parentium fratres et sorores liberique eorum, (Ulp.) de Grad. Cogn. 2 ap. Huschke, Jurisp. Antejust. p. 530.lātus, a, um, Part., v. fero. -
20 solutum
solvo, solvi, solutum, 3, v. a. ( perf. soluit, trisyll., Cat. 2, 13:I. A.soluisse,
Tib. 4, 5, 16) [for se-luo; cf. socors for se-cords], to loosen an object from any thing, to release or to loose, remove any thing which binds or restrains another.In a corporeal sense.1.Outwardly, to release.a.From fetters or custody, to free, set free, release; absol.:b.solvite istas,
i. e. from fetters, Plaut. Truc. 4, 3, 64:solvite istum,
id. Mil. 5, 32:numquam, nisi me orassis, solves,
id. Ep. 5, 2, 62:jube solvi (eum),
Ter. And. 5, 4, 52:ad palum adligati repente soluti sunt,
Cic. Verr. 2, 5, 5, § 11:ut vincti solvantur,
id. ib. 2, 5, 6, §12: qui in compedibus corporis semper fuerunt, etiam cum soluti sunt, tardius ingrediuntur,
id. Tusc. 1, 31, 75:ita nexi soluti (sunt),
Liv. 8, 28, 9:solvite me, pueri,
Verg. E. 6, 24:fore ut brevi solveretur,
Suet. Vesp. 5; id. Tib. 65; id. Vit. 12.—With abl.:canis solutus catena,
Phaedr. 3, 7, 20. — Transf., from the fetter of frost:solutis amnibus (i. e. frigoris vinculo),
Stat. Th. 5, 15:terrae quem (florem) ferunt solutae,
Hor. C. 1, 4, 10.—From reins, ties, bands, etc.: solve senescentem equum, from the rein, i. e. dismiss him from service, Hor. Ep. 1, 1, 8:c.solverat sol equos,
unhitched, Stat. Th. 3, 407: currum solvere (i. e. ab equis, poet. for equos a curru), Sen. Thyest. 794: solvere epistulam, i. e. from the string by which it was tied (= to open), Nep. Hann. 11, 3:et tibi sollicita solvitur illa (epistula) manu,
Ov. Tr. 5, 2, 2:et jacet in gremio charta soluta meo,
id. H. 11, 4:praecepit suis ne sarcinas solverent, aut onera deponerent,
Front. Strat. 1, 5, 3.—So of garments and sails, to unfurl, unfold: cum tunica soluta inambularet, Asin. ap. Cic. Fam. 10, 32, 3; Front. Strat. 4, 1, 26:soluta toga,
Quint. 11, 3, 147:vela solvere,
Verg. A. 4, 574.—From any fastening (mostly poet. and post-Aug. prose), to detach from; constr. absol., or with ab or de, and abl.:d.Caucasia solvet de rupe Promethei bracchia,
Prop. 2, 1, 69:fraxinus solvitur,
from the ground, Stat. Th. 9, 498:ceciditque soluta pinus,
id. ib. 9, 409; cf.:pinus radice soluta, deficit,
id. S. 5, 1, 152:solutis radicibus arbusta procumbunt,
Sen. Q. N. 3, 27, 5:accepi epistulam quam, ut scribis, ancora soluta de phaselo dedisti, i. e. a litore,
detached, Cic. Att. 1, 13, 1 B. and K. (al. sublata;but soluta is perh. an error of Cic. in the use of a technical term, v Orell. ad loc.).—In the same sense: solvere retinacula classis,
Ov. M. 15, 696; 8, 102:querno solvunt de stipite funem,
id. F. 4, 333:fune soluto Currit in immensum carina,
id. Am. 2, 11, 23:curvo solves viscera cultro (i. e. de corpore ferarum),
Sen. Hippol. 53.—Of rain disengaged from the clouds:imber caelesti nube solutus,
Ov. A. A. 2, 237: (Lunam) imperfecta vi solvere tantum umorem, disengage only the moisture, i. e. from the earth:cum solis radii absumant,
Plin. 2, 9, 6, § 45:solutum a latere pugionem,
detached from his side, Suet. Vit. 15.—Esp., of ships: navem solvere, to free a ship from the land, i. e. to set sail, weigh anchor, leave land, depart.(α).With acc. alone:(β).eisce confectis navem solvimus,
Plaut. Merc. 1, 1, 91:navim cupimus solvere,
id. Mil. 4, 7, 17:naves solvit,
Caes. B. G. 4, 36; 5, 8; id. B. C. 1, 28; 3, 14; 3, 26;3, 102: primis tenebris solvit navem,
Liv. 45, 6:postero die solvere naves (jussi),
id. 29, 25 fin.; Nep. Hann. 8, 2:classem solvere,
Liv. 45, 41; Prop. 3, 7 (4, 6), 23.—With ab and abl.:(γ).navis a terra solverunt,
Caes. B. C. 3, 101:quinto inde die quam ab Corintho solverit naves,
Liv. 31, 7 med.:solvunt a litore puppes,
Luc. 2, 649.—With ex and abl.:(δ).nam noctu hac soluta est navis nostra e portu Persico,
Plaut. Am. 1, 1, 259:interea e portu nostra navis solvitur,
id. Bacch. 2, 3, 54.—With abl.:(ε).complures mercatores Alexandria solvisse,
Cic. Off. 3, 12, 50:portu solventibus,
id. Mur. 2, 4.—Absol. (sc. navem or naves):(ζ).tertia fere vigilia solvit,
Caes. B. G. 4, 23:nos eo die cenati solvimus,
Cic. Fam. 16, 9, 2:altero die quam a Brundusio solvit,
Liv. 31, 14 init.:qui inde solverant,
Val. Max. 1, 7, 3:solvi mare languido,
Sen. Ep. 53, 1:fortasse etiam ventis minantibus solves,
id. Ben. 2, 35, 5:non eadem est his et illis causa solvendi,
making sea-voyages, id. Q. N. 5, 18, 16.—With navis, etc., as subj., to leave the land (sc. se a litore):(η).naves XVIII. ex superiore portu solverunt,
Caes. B. G. 4, 28; and by another change of construction: solvimus oram, we freed the shore, i.e. from the ship, Quint. 4, 2, 41; id. Ep. ad Tryph. 3.—Poet. usages:e.de litore puppis solvit iter,
clears the voyage, Stat. S. 5, 1, 243:nec tibi Tyrrhena solvatur funis harena,
Prop. 1, 8, 11 (cf.: retinacula solvere, c. supra).—Of secretions from the body ( poet. and in post-Aug. prose):2.tempore eo quo menstrua solvit,
Lucr. 6, 706:cruor solvitur,
Stat. Th. 9, 530:lacrimas solvere,
id. Achill. 2, 256:solutis lacrimis,
Claud. Ruf. 2, 258; so,partus solvere,
to bear, bring forth, be delivered of offspring, Ov. F. 3, 258; Stat. Th. 5, 461; Plin. 28, 3, 6, § 33; 32, 1, 1, § 6.—To loosen an object from that which holds it together, to break up, part, dissolve, disperse, divide, take apart, scatter.a.In gen.:b.omne colligatum solvi potest,
Cic. Fin. 11.—Of structures ( poet. and in post-Aug. prose):c.solvere naves et rursus conjungere,
Curt. 8, 10, 3:solvere quassatae parcite membra ratis,
Ov. Tr. 1, 2, 2:dubitavit an solveret pontem,
Curt. 4, 16, 8:solvere pontem,
Tac. A. 1, 69:si pons solutus sit,
Dig. 2, 11, 2, § 7:solutus pons tempestatibus,
Just. 2, 13, 9:currum (solis) solutum,
Manil. 1, 740.—Of woven stuff:d.solvens texta,
Prop. 2, 9, 6.—Of mountains:e.utrimque montes solvit (Hercules),
Sen. Herc. Fur. 237:tridente Neptunus montem solvit,
id. Agam. 553.—Of the neck:f.soluta cervix silicis impulsu,
broken, Sen. Troad. 1119.—Of a comet:g.momentum quo cometes solutus et in duas partes redactus est,
Sen. Q. N. 7, 16, 3.—Of the hair, to loosen, untie, let fall:h.solve capillos,
Ov. Am. 3, 9, 3:crinem,
id. A. A. 3, 784; id. M. 11, 682; 13, 584; Prop. 2, 15 (3, 7), 46:comas casside,
Ov. F. 3, 2; cf. id. ib. 4, 854.—Of the earth (so mostly P. a., q. v. infra;3.post-Aug.): ita in terrae corpore evenit ut partes ejus vetustate solvantur, solutae cadant,
Sen. Q. N. 6, 10, 2:ubi montis latus nova ventis solvit hiems,
Stat. Th. 7, 745. —To dissolve; pass., to be dissolved, changed, to pass over into ( poet. and postclass. for dissolvere, or transire in); constr. absol., or with in and acc.(α).Of a change into air or gas:(β).calor mobiliter solvens, differt primordia vini,
dissolving, parts the molecules of the wine, Lucr. 6, 235:nam materiai copia ferretur per inane soluta,
id. 1, 1018; so id. 1, 1103:ita fatus in aera rursus solvitur,
Stat. Th. 5, 285;nec in aera solvi Passa, recentem animam caelestibus intulit astris,
Ov. M. 15, 845.—Into a liquid, to melt:(γ).saepe terra in tabem solvitur,
Sen. Q. N. 3, 15, 7:terram quam diximus esse mutabilem et solvi in umorem,
id. ib. 3, 29, 4:nullum tellus se solvit in amnem,
Luc. 2, 408; ipsum in conubia terrae Aethera, cum pluviis rarescunt nubila, solvo, dissolve into the embrace of the earth, i. e. change into rain, Stat. S. 1, 2, 186:ex Aethiopiae jugis solutas nives ad Nilum decurrere,
Sen. Q. N. 4, 2, 17; so,nivem solvere,
id. ib. 4, 5, 2; Ov. Am. 3, 6, 93; Sen. Herc. Oet. 729:rigor auri solvitur aestu,
Lucr. 1, 493:ferrum calidi solvant camini,
Manil. 4, 250:cerae igne solutae,
Ov. A. A. 2, 47:Iris cum vino triduo non solvitur,
Plin. 21, 20, 83, § 142:(herba) quinto die solvitur,
id. 26, 14, 88, § 148.—Of putrefaction:(δ).(vitulo) per integram solvuntur viscera pellem,
Verg. G. 4, 302.—Of change in general:(ε).inque novas abiit massa soluta domos,
Ov. F. 1, 108:repentino crementur incendio, atque ex tanta varietate solvantur atque eant in unum omnia (sc. all the heavenly bodies),
Sen. Ben. 6, 22.—Of expansion by heat:(ζ). (η).(uva) cum modo frigoribus premitur, modo solvitur aestu,
Ov. A. A. 2, 317.—Solvi in, to pass into, become:4.in cacumine (herbae) capitula purpurea quae solvantur in lanugines,
Plin. 27, 8, 39, § 61.—Of a wave:donec in planitiem immotarum aquarum solvatur,
disappears in, Sen. Q. N. 1, 2, 2:postremi (equi) solvuntur in aequora pisces (= solvuntur in pisces),
Stat. Th. 2, 47: lumina in lacrimas solventur, stream with tears. —Hence, solvere, causative, to make pass over, to make vanish in: circulum in pulverem, in quo descriptus est, solvere, Sen. Ep. 74, 27: soluti agri, the boundaries of which are effaced, Sic. Fl. Cond. Agr. p. 3 Goes.—To consume, to destroy, dissolve:B.solvere orbes,
Manil. 1, 497:ni calor et ventus... interemant sensum diductaque solvant (i.e. sensum),
Lucr. 3, 287:(Cato) ferrei prope corporis animique, quem ne senectus quidem, quae solvit omnia, fregerit,
Liv. 39, 40, 11:si (cometae) sunt purus ignis... nec illos conversio mundi solvit,
Sen. Q. N. 7, 2, 2:(turbo) ab eo motu, qui universum trahit, solveretur,
id. ib. 7, 9, 4:tabes solvit corpora,
Luc. 6, 18; 7, 809:nec solum silvas, sed saxa ingentia solvit (ignis),
id. 3, 506:ne tegat functos humus, ne solvat ignis,
Sen. Thyest. 750.—So, vitam solvere, to extinguish life, esp. of gradual or easy death:solvas potius (vitam), quam abrumpas, dummodo, si alia solvendi ratio non erit, vel abrumpas,
Sen. Ep. 22, 3:hanc mihi solvite vitam,
Prop. 2, 9, 39.—Trop.1.To free, release, loose, emancipate, set free; constr. absol., with abl. or ab and abl.; rarely with gen.a.From the body, etc.:b.teque isto corpore solvo,
Verg. A. 4, 703:soluta corpore anima,
Quint. 5, 14, 13:qui solutas vinculis animas recipit,
Sen. Cons. 28, 8: si animus somno relaxatus solute (i. e. free from the shackles of the body) moveatur ac libere, Cic. Div. 2, 48, 100:vocem solvere,
to set free the voice, to speak, Stat. S. 3, 1; Sen. Thyest. 682; so, responsa solve (pregn. = utter and disclose), Sen. Oedip. 292:suspiria solvit,
Stat. Th. 11, 604:solvat turba jocos,
Sen. Med. 114:solutos Qui captat risus hominum (= quem juvat risus hominum solvere),
Hor. S. 1, 4, 83:Ausonii... versibus incomptis ludunt risuque soluto,
unrestrained, free, Verg. G. 2, 386.—Of members or parts of the body: linguam solvere, to unfetter the tongue (sc. vinculis oris), to give flow to words:c.linguam (Juno) ad jurgia solvit,
Ov. M. 3, 261:lingua devincta nec in motus varios soluta,
Sen. Ira, 1, 3, 7:ut quisque contemptissimus est, ita linguae solutissimae est,
id. Const. 11, 3:(fama) innumeras solvit in praeconia linguas,
Luc. 1, 472. —Solvere bracchia, poet., to unfetter the arms, i. e. to move them:magna difficili solventem bracchia motu,
Stat. Achill. 1, 604; cf.of the free motions of animals: columbae soluto volatu multum velociores,
unrestrained flight, Plin. 10, 36, 52, § 108.—From obligations and debts:d.solvit me debito,
Sen. Ben. 6, 4, 1:an nos debito solverit,
id. Ep. 81, 3:ut religione civitas solvatur,
Cic. Caecin. 34, 98; Liv. 7, 3, 9:te decem tauri... Me tener solvet vitulus (sc. religione),
Hor. C. 4, 2, 54.—So from a military oath:hoc si impetro, solvo vos jurejurando,
Just. 14, 4, 7.—Sacramento or militia solvere, to dismiss a soldier from service:sacramento solvi,
Tac. A. 16, 13:cum quis propter delictum sacramento solvitur,
Dig. 49, 16, 13:militia solvere,
Tac. A. 1, 44.— Munere (publico) solvere, to exempt from public duties:ut Ilienses publico munere solverentur,
Tac. A. 12, 58.—With obj. inf.:ut manere solveretur,
that he should be excused from the duty of remaining, Tac. A. 3, 29.—From guilt and sin, to acquit, absolve, cleanse (cf. absolvere, to acquit of crime):e.si ille huic (insidias fecerit), ut scelere solvamur,
be held guiltless, Cic. Mil. 12, 31:atque hunc ille summus vir scelere solutum periculo liberavit,
id. ib. 4, 9:sit capitis damno Roma soluta mei,
Ov. F. 6, 452:ipsum quoque Pelea Phoci Caede per Haemonias solvit Acastus aquas,
id. ib. 2, 40:Helenen ego crimine solvo,
id. A. A. 2, 371:quid crimine solvis Germanum?
Stat. Th. 11, 379:solutam caede Gradivus manum restituit armis,
Sen. Herc. Fur. 1342. —From feelings, etc.:f.quae eos qui quaesissent cura et negotio solverent,
Cic. Rep. 1, 18, 30:cum ego vos solvi curis ceteris,
Ter. Hec. 2, 1, 33:senatus cura belli solutus,
Plin. 22, 3, 4, § 7:pectus linquunt cura solutum,
Lucr. 2, 45:his terroribus ab Epicuro soluti et in libertatem vindicati,
Cic. N. D. 1, 20, 56:soluti metu,
Liv. 41, 14 init.; 27, 51:solvent formidine terras,
Verg. E. 4, 14:solve metu patriam,
Prop. 4 (5), 6, 41:metu belli Scythas solvit,
Just. 9, 2, 2; so id. 14, 2, 5:haec est Vita solutorum misera ambitione,
Hor. S. 1, 6, 129:soluti a cupiditatibus,
Cic. Agr. 1, 9, 27:his concitationibus quem vacuum, solutum, liberum videris,
id. Tusc. 5, 15, 43: et tu solve me dementia, [p. 1726] Hor. Epod. 17, 43:longo luctu,
Verg. A. 2, 26:tristem juventam solve (i. e. juventam tristitia),
Sen. Hippol. 450:solvite tantis animum monstris, solvite, superi,
id. Herc. Fur. 1063:Quis te solvere Thessalis Magus venenis poterit?
Hor. C. 1, 27, 21. — Poet.:solvit animis miracula (for animos miraculis),
the soul from superstition, Manil. 1, 103.—And of animals:rabie tigrim,
Manil. 5, 707.— Absol.:ut ad praecepta quae damus possit ire animus, solvendus est (i. e. perturbationibus),
Sen. Ep. 95, 38:calices, quem non fecere contracta in paupertate solutum?
i. e. from cares, Hor. Ep. 1, 5, 20:solvite animos,
Manil. 4, 12.—With in:vix haec in munera solvo animum,
i. e. free it from passions and so make it fit for these duties, Stat. S. 5, 3, 33.—From sleep, very rare:g.ego somno solutus sum,
awoke, Cic. Rep. 6, 26, 29 (cf.: somno solvi, to be overwhelmed by sleep, 2. b, g infra).—From labor, business, etc.:h.volucres videmus... solutas opere volitare,
Cic. Or. 2, 6, 23:solutus onere regio, regni bonis fruor,
Sen. Oedip. 685.— Poet.:Romulus excubias decrevit in otia solvi,
to be relieved from guard and enjoy leisure, Prop. 4 (5), 4, 79.—From rigidity, austerity, stiffness, etc., to relax, smooth, unbend, quiet, soothe ( poet. and in post-Aug. prose):k.frontem solvere disce,
Mart. 14, 183:saltem ora trucesque solve genas,
Stat. Th. 11, 373:solvit feros tunc ipse rictus,
Sen. Herc. Fur. 797.— Poet.:solvatur fronte senectus = frons senectute (i. e. rugis), solvatur,
be cleared, Hor. Epod. 13, 5:vultum risu solvit,
relieves, Val. Max. 4, 3, 5:risum judicis movendo, et illos tristes affectus solvit, et animum renovat,
Quint. 6, 3, 1; so,solvere judicem,
unbend, excite his laughter, id. 11, 3, 3:solvere qui (potui) Curios Fabriciosque graves (sc. risu),
Mart. 9, 28 (29), 4:ut tamen arctum Solveret hospitiis animum,
Hor. S. 2, 6, 83:cujus non contractum sollicitudine animum illius argutiae solvant?
Sen. Cons. Helv. 18, 5.— Transf., pregn.:solventur risu tabulae,
i. e. the austerity of the judge will be relaxed by laughter, and the complaint dismissed, Hor. S. 2, 1, 86.—Imitated:quia si aliquid omiserimus, cum risu quoque tota res solvitur,
Quint. 5, 10, 67.—From any cause of restraint.(α).To release from siege:(β).Bassanitas obsidione solvere,
Liv. 44, 30:patriam obsidione solvere,
Val. Max. 3, 2, 2. —From moral restraints:l.hic palam cupiditates suas solvit,
gave vent to, Curt. 6, 6, 1; v. also P. a., B. 7. infra.—From laws and rules: legibus solvere.(α).To exempt from laws, i. e. by privilege:(β).Vopiscus, qui ex aedilitate consulatum petit, solvatur legibus,
Cic. Phil. 11, 5, 11:cur M. Brutus legibus est solutus, si, etc.,
id. ib. 2, 13, 31:ut interea magistratus reliquos, legibus omnibus soluti, petere possetis,
id. Agr. 2, 36, 99:Lurco, tribunus plebis, solutus est (et lege Aelia et Furia),
id. Att. 1, 16, 13:solvatne legibus Scipionem,
Auct. Her. 3, 2, 2:petente Flacco ut legibus solverentur,
Liv. 31, 50, 8:Scipio legibus solutus est,
id. Epit. 56:Licet enim, inquiunt, legibus soluti sumus, attamen legibus vivimus,
Just. Inst. 2, 17, 8; cf.:ut munere vigintiviratus solveretur,
Tac. A. 3, 29.— Transf., of the laws of nature, etc.:(aestus) illo tempore, solutus legibus, sine modo fertur,
Sen. Q. N. 3, 28, 6:solus (sapiens) generis humani legibus solvitur,
id. Brev. Vit. 15, 5:nec leti lege solutas,
Lucr. 3, 687:nec solvo Rutulos (i. e. legibus fati),
Verg. A. 10, 111.— With gen. (cf. libero), perh. only in phrase testamenti solvere, to release from a testamentary disposition:et is per aes et libram heredes testamenti solveret,
Cic. Leg. 2, 20, 51; 2, 21, 53 (less prop. testamenti is taken as attribute of heredes); cf. Gai. Inst. 3, 175, and Hor. C. 3, 17, 16, P. a., B. 5. fin. infra.—Legibus solutus, not subject to, released from:2. (α).reus Postumus est ea lege... solutus ac liber,
i. e. the law does not apply to him, Cic. Rab. Post. 5, 12:soluti (lege Julia) huc convenistis, ne constricti discedatis cavete,
id. ib. 7, 18.—Of other laws:solutus Legibus insanis,
Hor. S. 2, 6, 68:quae sedes expectent animam solutam legibus servitutis humanae,
Sen. Ep. 65, 20.— Transf., of things: soluta legibus scelera sunt, unrestrained by the laws, i. e. crimes are committed with impunity, Sen. Ben. 7, 27, 1.— Of the laws of versification: numerisque fertur Lege solutis, referring to dithyrambic measures, Hor. C. 4, 2, 12 (cf. P. a., B. 11. infra).—Of troops, ranks, etc.:(β).ubi ordines procursando solvissent,
Liv. 42, 65, 8:incomposito agmine, solutis ordinibus,
Curt. 8, 1, 5; so id. 8, 4, 6:agmina Diductis solvere choris,
Verg. A. 5, 581:solvit maniplos,
Juv. 8, 154:solvuntur laudata cohors,
Stat. Achill. 2, 167.—Hence, to separate armies engaged in battle:commissas acies ego possum solvere,
Prop. 4 (5), 4, 59.—Of banquets, assemblies, etc.:(γ).convivio soluto,
Liv. 40, 14 fin.:convivium solvit,
Curt. 8, 5, 24; 8, 6, 16:Quid cessas convivia solvere?
Ov. F. 6, 675:coetuque soluto Discedunt,
id. M. 13, 898.—Hence, urbem (Capuam) solutam ac debilitatam reliquerunt, disfranchised, Cic. Agr. 2, 33, 91.—Of the words in discourse, orationem or versum solvere, to break up a sentence or verse:3.(discant) versus primo solvere, mox mutatis verbis interpretari,
Quint. 1, 9, 2:quod cuique visum erit vehementer, dulciter, speciose dictum, solvat ac turbet,
id. 9, 4, 14:ut partes orationis sibi soluto versu desideret et pedum proprietates,
id. 1, 8, 13:non, ut si solvas Postquam discordia tetra, etc., invenias etiam disjecti membra poetae,
Hor. S. 1, 4, 60.—Implying a change for the worse.a.To relax, make effeminate, weaken, by ease, luxury, dissipation, etc. (post-Aug.):b.Hannibalem hiberna solverunt,
Sen. Ep. 51, 5:usque eo nimio delicati animi languore solvuntur,
Sen. Brev. Vit. 12, 6:infantiam statim deliciis solvimus,
Quint. 1, 2, 6:solutus luxu,
id. 3, 8, 28; so Tac. A. 11, 31.—With in and acc.:soluti in luxum,
Tac. H. 2, 99:in lasciviam,
id. ib. 3, 38.— Transf.: versum solvere, to deprive a verse of its proper rhythm:si quinque continuos dactylos confundas solveris versum,
Quint. 9, 4, 49.—To make torpid by removing sensation.(α).To relax, benumb the limbs or body;(β).as by narcotics, terror, sickness, exhaustion: multaque praeterea languentia membra per artus solvunt,
Lucr. 6, 798:ima Solvuntur latera,
Verg. G. 3, 523:solvi debilitate corporis,
paralyzed, Val. Max. 1, 7, 4:ut soluto labitur moriens gradu,
Sen. Hippol. 368.—In mal. part., Hor. Epod. 12, 8; cf. Verg. G. 3, 523.— Poet.:illum aget, penna metuente solvi, Fama superstes,
Hor. C. 2, 2, 7.—Of the mind:segnitia (oratoris) solvit animos,
wearies, Quint. 11, 3, 52:mentes solvere,
to make insane, Plin. 25, 3, 7, § 25.—By frost ( poet.):(γ).solvuntur illi frigore membra,
Verg. A. 12, 951; 1, 92.—By sleep ( poet. for sopio):(δ).homines volucresque ferasque Solverat alta quies,
Ov. M. 7, 186:corpora somnus Solverat,
id. ib. 10, 369:molli languore solutus,
id. ib. 11, 648;11, 612: altoque sopore solutum,
id. ib. 8, 817:somno vinoque solutos,
id. F. 2, 333; Verg. A. 9, 236:ut membra solvit sopor,
id. ib. 12, 867:non solvit pectora somnus,
Sen. Agam. 76.—With in:solvitur in somnos,
Verg. A. 4, 530.— Transf., of the sea:aequor longa ventorum pace solutum,
lulled to sleep, Stat. Th. 3, 255.—By death: solvi, to die ( poet. and in post-Aug. prose):4.ipse deus, simulatque volam, me solvet,
Hor. Ep. 1, 16, 78:corporibus quae senectus solvit,
Curt. 89, 32 (cf. A. 4. supra):(corpus) quam nullo negotio solvitur,
Sen. Q. N. 3, 27, 2:alius inter cenandum solutus est,
id. Ep. 66, 43:ubicumque arietaveris, solveris,
id. Cons. Marc. 11, 3:me fata maturo exitu facilique solvant,
Sen. Troad. 605:solvi inedia,
Petr. 111:sic morte quasi somno soluta est,
Flor. 2, 21, 11.—Hence,Of logical dissolution, to refute:b.non tradit Epicurus quomodo captiosa solvantur,
how fallacies are refuted, Cic. Fin. 1, 7, 22:argumentum solvere,
Quint. 2, 17, 34:solutum scies quod nobis opponitur,
Sen. Const. 12, 3.—To disperse, dispel, as of a cloud:II. A.deorum beneficia tempestiva ingentes minas interventu suo solventia,
Sen. Ben. 4, 4, 2.In a corporeal sense.1.In gen., to loose (weaker than rumpo;2.post-Aug.): effringere quam aperire, rumpere quam solvere putant robustius,
Quint. 2, 12, 1:qua convulsa tota operis colligatio solveretur,
Val. Max. 8, 14, 6:supera compage soluta,
Stat. Th. 8, 31.—To remove a fetter, bridle, etc.:3.nullo solvente catenas,
Ov. M. 3, 700: vincla jugis boum, Tib. 2, 1, 7:solvere frenum,
Phaedr. 1, 2, 3:loris solutis,
Ov. A. A. 1, 41.— Transf., of prisons:qui, solutis ergastulis, exercitus numerum implevit,
Liv. Ep. 56; Brut. ap. Cic. Fam. 11, 10, 13; 11, 13, 2.—Of frost:gelu solvitur,
it thaws, Tac. H. 1, 79:solvitur acris hiems,
Hor. C. 1, 4, 1.—Of clouds:facit igitur ventum resoluta nubes, quae plurimis modis solvitur,
Sen. Q. N. 5, 12, 5; 5, 12, 1.—Of the grasp of hands, fingers, etc.:Aeacides a corpore bracchia solvit,
looses his hold, Ov. M. 11, 246:indigno non solvit bracchia collo,
Stat. Th. 5, 217:digitis solutis abjecit jaculum,
id. ib. 8, 585.—To untie a string, cord, necklace, etc., slacken or unlock an enclosure, open a box, trunk, etc.:B.solve vidulum ergo,
Plaut. Rud. 4, 4, 98:eam solve cistulam,
id. Am. 2, 2, 151:solve zonam,
untie, id. Truc. 5, 62:solvisse jugalem ceston fertur,
Stat. Th. 5, 62:animai nodos a corpore solvit,
Lucr. 2, 950:nihil interest quomodo (nodi) solvantur,
Curt. 3, 1, 18:quid boni est, nodos operose solvere, quos ipse ut solveres feceris?
Sen. Ben. 5, 12, 2:solvere nodum,
Stat. Th. 11, 646:laqueum quem nec solvere possis, nec abrumpere,
Sen. Tranq. 10, 1:vix solvi duros a pectore nexus,
Ov. M. 9, 58:fasciam solve,
Sen. Ep. 80, 10:solutis fasciis,
Curt. 7, 6, 5:solvi fasciculum,
Cic. Att. 11, 9, 2:crinales vittas,
Verg. A. 7, 403:Parmenion vinculum epistulae solvens,
Curt. 7, 2, 25:equum empturus solvi jubes stratum,
Sen. Ep. 80, 9:redimicula solvite collo,
Ov. F. 4, 135:corollas de fronte,
Prop. 1, 3, 21:solvere portas,
Stat. Th. 3, 492:munimina valli,
id. ib. 12, 10:ille pharetram Solvit,
Ov. M. 5, 380.— Transf., of the veins as enclosures of the blood:solutis ac patefactis venis,
Sen. Q. N. 3, 15, 5:venam cultello solvere,
Col. 6, 14; cf.also: lychnis alvum solvit,
looses the bowels, Plin. 21, 26, 98, § 171; 21, 20, 83, § 140; Suet. Vesp. 24; Tac. A. 12, 67:ventrem,
Plin. 20, 8, 30, § 74.— Absol. (sc. alvum), Mart. 13, 29:stomachus solutus = venter solutus,
loose bowels, Petr. 117; Scrib. Comp. 92.—Trop., to slacken or remove a bond.1.Solvere aliquid (aliquod vinculum; cf. I. B. 1. supra).a.Of the mouth, etc., to open:b.talibus ora solvit verbis,
Ov. M. 15, 74; so id. ib. 1, 181; Tib. 4, 5, 14:ternis ululatibus ora Solvit,
Ov. M. 7, 191; 9, 427; id. Tr. 3, 11, 20; Stat. Achill. 1, 525:vix ora solvi patitur etiamnum timor,
Sen. Herc. Oet. 725; so,os promptius ac solutius,
Val. Max. 8, 7, ext. 1.— Transf., of an abyss:hic ora solvit Ditis invisi domus,
Sen. Herc. Fur. 664.—To remove, cancel; to destroy the force of a legal or moral obligation by expiration, death, etc.:c.si mors alterutrius interveniat, solvitur mandatum,
Gai. Inst. 3, 160:cum aliquis renunciaverit societati, societas solvitur,
id. ib. 3, 151; so id. ib. 3, 152:morte solvetur compromissum,
Dig. 4, 8, 27:soluto matrimonio,
ib. 24, 3, 2:solutum conjugium,
Juv. 9, 79:qui... conjugalia solvit,
Sen. Med. 144:nec conjugiale solutum Foedus in alitibus,
Ov. M. 11, 743:(sapiens) invitus beneficium per compensationem injuriae solvet,
cancel the obligation of a favor by the set-off of a wrong, Sen. Ep. 81, 17.—To efface guilt or wrong:d.magnis injuria poenis Solvitur,
Ov. F. 5, 304:solve nefas, dixit: solvit et ille nefas,
id. ib. 2, 44:culpa soluta mea est,
id. Tr. 4, 4, 10:neque tu verbis solves unquam quod mi re male feceris (i. e. injuriam),
Ter. Ad. 2, 1, 10.—Poenam solvere, to suffer punishment, i. e. to cancel the obligation of suffering, etc. (cf. 3. infra;e.less freq. than poenam persolvere, exsolvere): serae, sed justae tamen et debitae poenae solutae sunt,
Cic. Mil. 31, 85:capite poenas solvit,
Sall. J. 69, 4:meritas poenas solventem,
Curt. 6, 3, 14:poenarum solvendi tempus,
Lucr. 5, 1224:nunc solvo poenas,
Sen. Phoen. 172:hac manu poenas tibi solvam,
id. Hippol. 1177.—To remove, relieve, soothe affections, passions, etc.:f.atque animi curas e pectore solvat,
Lucr. 4, 908:curam metumque juvat Dulci Lyaeo solvere,
Hor. Epod. 9, 38:patrimonii cura solvatur,
Sen. Q. N. 3, praef. §2: Pyrrhus impetus sui terrore soluto,
Val. Max. 4, 3, 14:solvite corde metum,
Verg. A. 1, 562; so id. ib. 9, 90:solve metus animo,
Stat. Th. 2, 356:solvi pericula et metus narrant,
Plin. 11, 37, 52, § 140: neque adhuc Stheneleius iras Solverat Eurystheus, [p. 1727] Ov. M. 9, 274:hoc uno solvitur ira modo,
id. A. A. 2, 460:solvitque pudorem,
Verg. A. 4, 55.—Of sleep:g.quasi clamore solutus Sit sopor,
Ov. M. 3, 6, 30:nec verba, nec herbae audebunt longae somnum tibi solvere Lethes,
Luc. 6, 768; cf.:lassitudinem solvere,
Plin. 37, 10, 54, § 143. —Of any checks and barriers to motion, to remove.(α).To raise a siege:(β).solutam cernebat obsidionem,
Liv. 36, 10, 14:soluta obsidione,
id. 36, 31, 7:ad Locrorum solvendam obsidionem,
id. 27, 28, 17; cf. id. 37, 7, 7; 38, 5, 6; 42, 56 init.; 44, 13, 7; Curt. 4, 4, 1; Tac. A. 4, 24; 4, 73; Just. 9, 2, 10.—Of passions, etc., to remove restraint:(γ).cujus si talis animus est, solvamus nos ejus vincula, et claustra (i. e. irae) refringamus,
Liv. 36, 7, 13.—To overthrow, subvert a higher authority, etc.:h.quos (milites), soluto imperio, licentia corruperat,
Sall. J. 39, 5:imperia solvit qui tacet, jussus loqui,
Sen. Oedip. 525:sonipedes imperia solvunt,
id. Hippol. 1084; cf.:sanctitas fori ludis solvitur,
Quint. 11, 3, 58.—Of laws and customs, to abolish, violate:2.solvendarum legum id principium esse censebant (post-Aug. for dissolvendarum),
Curt. 10, 2, 5:solutae a se legis monitus,
Val. Max. 6, 5, ext. 4:cum plus quam ducentorum annorum morem solveremus,
Liv. 8, 4, 7:(Tarquinius) morem de omnibus senatum consulendi solvit,
id. 1, 49, 7:oportebat istum morem solvi,
Curt. 8, 8, 18.—Esp. with acc. of the bond, etc. (taking the place of the constr. I. B. 1. 2. 3. supra, when the abl. of separation is not admissible).a.To subvert discipline:b.disciplinam militarem solvisti,
Liv. 8, 7, 16:luxuria solutam disciplinam militarem esse,
id. 40, 1, 4:quod cum, ne disciplina solveretur, fecisset,
Front. Strat. 2, 12, 2.—Of strength, energy, attention, etc., to loosen, impair, weaken, scatter, disperse:c.nobilitas factione magis pollebat, plebis vis soluta atque dispersa,
Sall. J. 41, 6:patrios nervos externarum deliciarum contagione solvi et hebetari noluerunt,
Val. Max. 2, 6, 1:vires solvere,
Quint. 9, 4, 7:vis illa dicendi solvitur, et frigescit affectus,
Quint. 11, 3, 133.—Of affection, etc., to sever, dissolve, destroy:d.segnes nodum (amicitiae) solvere Gratiae,
Hor. C. 3, 21, 22;similarly: solvit (ille deus) amicos,
Prop. 2, 34 (3, 32), 5; so id. 2, 15 (3, 7), 26:hoc firmos solvit amores,
Ov. A. A. 2, 385:amores cantibus et herbis solvere,
Tib. 1, 2, 60.—Of sickness and hunger, to end, remove:e.vitex dicitur febres solvere,
Plin. 24, 9, 38, § 60:solvit jejunia granis,
Ov. F. 4, 607:quoniam jejunia virgo Solverat,
id. M. 5, 535; cf. Luc. 3, 282; so,famem,
Sen. Thyest. 64.—To delay:f.hi classis moras hac morte solvi rentur,
Sen. Troad. 1131.—Of darkness, to dispel:g.lux solverat umbras,
Stat. Th. 10, 390.—Of war, strife, etc., to compose, settle:h.aut solve bellum, mater, aut prima excipe,
Sen. Phoen. 406:electus formae certamina solvere pastor,
Stat. Achill. 2, 337:jurgia solvere,
Manil. 3, 115:contradictiones solvere,
Quint. 7, 1, 38.—Of difficulties, riddles, questions, ambiguities, etc., to solve, explain, remove:3.quia quaestionem solvere non posset,
Val. Max. 9, 12, ext. 3:aenigmata,
Quint. 8, 6, 53:omnes solvere posse quaestiones,
Suet. Gram. 11:haec ipsa, quae volvuntur ab illis, solvere malim et expandere,
Sen. Ep. 82, 20; id. Q. N. 7, 14, 1:unum tantum hoc solvendum est,
that one question, id. ib. 1, 7, 3:puta nunc me istuc non posse solvere,
id. Ep. 48, 6:carmina non intellecta Solverat,
Ov. M. 7, 760:triste carmen alitis solvi ferae,
Sen. Oedip. 102:nodos juris,
Juv. 8, 50:proponere aliquid quod solvat quaestionem,
Quint. 5, 10, 96:plurimas quaestiones illis probationibus solvi solere,
id. 1, 10, 49:quo solvitur quaestio supra tractata,
id. 3, 7, 3:ambiguitatem or amphiboliam,
id. 7, 2, 49; 7, 9, 10.—In partic., of obligations, to fulfil.a.To pay.(α).Originally, rem solvere, to free one's property and person (rem familiarem) from debts (solutio per aes et libram), according to the ancient formula:(β).quod ego tibi tot millibus condemnatus sum, me eo nomine... a te solvo liberoque hoc aere aeneaque libra,
Gai. Inst. 3, 174 Huschke; cf.:inde rem creditori palam populo solvit (i. e. per aes et libram),
Liv. 6, 14, 5:quas res dari, fieri, solvi oportuit,
id. 1, 32, 11. —Hence, rem solvere, to pay; often with dat. of person:pro vectura rem solvit?
paid the freight, Plaut. As. 2, 4, 27:ubi nugivendis res soluta'st omnibus,
id. Aul. 3, 5, 51:tibi res soluta est recte,
id. Curc. 4, 3, 21:ego quidem pro istac rem solvo ab tarpessita meo,
id. ib. 5, 2, 20:rem solvo omnibus quibus dehibeo,
id. ib. 5, 3, 45:dum te strenuas, res erit soluta,
id. Ps. 2, 2, 35:res soluta'st, Gripe, ego habeo,
id. Rud. 5, 3, 57.— Trop.: saepe edunt (aves);semel si captae sunt, rem solvont aucupi,
they repay him, pay for his expenses, Plaut. As. 1, 3, 66.—And to pay by other things than money:si tergo res solvonda'st,
by a whipping, Plaut. As. 2, 2, 54:habent hunc morem ut pugnis rem solvant si quis poscat clarius,
id. Curc. 3, 9:tibi quidem copia'st, dum lingua vivet, qui rem solvas omnibus,
id. Rud. 2, 6, 74.—Hence,Absol. (sc. rem), to pay; with or without dat. of person:(γ).cujus bona, quod populo non solvebat, publice venierunt,
Cic. Fl. 18, 43:ei cum solveret, sumpsit a C. M. Fufiis,
id. ib. 20, 46:misimus qui pro vectura solveret,
id. Att. 1, 3, 2:qui nimis cito cupit solvere, invitus debet,
Sen. Ben. 4, 40, 5:ut creditori solvat,
Dig. 30, 1, 49, § 7.— Pass. impers.:si dare vis mihi, Magis solutum erit quam ipsi dederis,
it will be a more valid payment, Plaut. Ps. 2, 2, 46:numquam vehementius actum est quam me consule, ne solveretur,
to stop payments, Cic. Off. 2, 24, 84:fraudandi spe sublata solvendi necessitas consecuta est,
id. ib. 2, 24, 84:cum eo ipso quod necesse erat solvi, facultas solvendi impediretur,
Liv. 6, 34, 1.—Cf. in the two senses, to free from debt, and to pay, in the same sentence:non succurrere vis illi, sed solvere. Qui sic properat, ipse solvi vult, non solvere,
Sen. Ben. 6, 27, 1.—With acc. of the debt, to discharge, to pay:(δ).postquam Fundanio debitum solutum esset,
Cic. Q. Fr. 1, 2, 3, § 10:hoc quod debeo peto a te ut... solutum relinquas,
settled, id. Att. 16, 6, 3:solverat Castricio pecuniam jam diu debitam,
id. Fl. 23, 54:ex qua (pensione) major pars est ei soluta,
id. Att. 16, 2, 1:solvi aes alienum Pompejus ex suo fisco jussit,
Val. Max. 6, 2, 11:aes alienum solvere,
Sen. Ep. 36, 5:quae jactatio est, solvisse quod debebas?
id. Ben. 4, 17, 1; so,debitum solvere,
id. ib. 6, 30, 2:ne pecunias creditas solverent,
Cic. Pis. 35, 86:ut creditae pecuniae solvantur,
Caes. B. C. 3, 20; 3, 1:ex thensauris Gallicis creditum solvi posse,
Liv. 6, 15, 5:ita bona veneant ut solidum suum cuique solvatur,
Cic. Rab. Post. 17, 46.—And of moral debts:cum patriae quod debes solveris,
Cic. Marcell. 9, 27:debet vero, solvitque praeclare,
id. Phil. 13, 11, 25:aliter beneficium, aliter creditum solvitur,
Sen. Ben. 2, 34, 1:qui grate beneficium accipit, primam ejus pensionem solvit,
id. ib. 2, 22 fin. —By a confusion of construction, solvere pecuniam, etc., to pay money, etc. (for pecunia rem or debitum solvere); constr. with dat. or absol.:(ε).emi: pecuniam solvi,
Cic. Verr. 2, 4, 20, § 43:pro frumento nihil solvit,
id. ib. 2, 3, 72, §169: legatis pecuniam pro frumento solvit,
Liv. 44, 16:hanc pecuniam cum solvere in praesenti non posset,
Nep. Milt. 7, 6:nisi pecuniam solvisset,
id. Cim. 1, 1:condiciones pacis dictae ut decem millia talentum argenti... solverent,
Liv. 30, 37 med.:pro quo (frumento) pretium solveret populus Romanus,
id. 36, 3, 1:pretium servorum ex aerario solutum est dominis,
id. 32, 26, 14:pretium pro libris domino esse solvendum,
id. 40, 39 fin.:meritam mercedem,
id. 8, 22, 3; so id. 8, 11, 4: sorte creditum solvere, by paying the principal (i. e. without interest), id. 6, 36, 12:quae praemia senatus militibus ante constituit, ea solvantur,
Cic. Phil. 14, 14, 38:stipendium,
Liv. 28, 32, 1:dotem mulieri,
Dig. 24, 3, 2:litem aestimatam,
the amount of a fine, Nep. Cim. 5, 18 fin.:arbitria funeris,
the expenses of the funeral, Cic. Red. Sen. 7, 18:solvere dodrantem,
to pay seventy-five per cent., Mart. 8, 9, 1:dona puer solvit,
paid the promised gifts, Ov. M. 9, 794; so,munera,
id. ib. 11, 104.— Transf., of the dedication of a book, in return for favors:et exspectabo ea (munera) quae polliceris, et erunt mihi pergrata si solveris... Non solvam nisi prius a te cavero, etc.,
Cic. Brut. 4, 17 sq. —Of the delivery of slaves:si quis duos homines promise rit et Stichum solverit,
Dig. 46, 3, 67; 46, 3, 38, § 3.— Transf., poet.: dolorem solvisti, you have paid your grief, i. e. have duly mourned, Stat. S. 2, 6, 98.— Pass. with personal subject:si (actor) solutus fuisset,
Dig. 12, 1, 31 (cf.: solvere militem, b supra). —Esp., in certain phrases, to pay:b.aliquid praesens solvere,
to pay in cash, Cic. Att. 16, 2, 1; so,aliquid de praesentibus solvere,
Sen. Ep. 97, 16:solvere grates (= referre gratiam muneribus): Sulla solvit grates Dianae,
Vell. 2, 25:quas solvere grates sufficiam?
Stat. S. 4, 2, 7: cum homo avarus, ut ea (beneficia) solveret sibi imperare non posset, etc., Cael. ap. Cic. Fam. 8, 12, 1; cf.: non dicimus reposuit beneficium aut solvit;nullum nobis placuit quod aeri alieno convenit verbum,
Sen. Ep. 81, 9; but v. id. Ben. 2, 18, 5: in debitum solvere, to make a partial payment:unum haec epistula in debitum solvet,
id. Ep. 7, 10: aliquid solvere ab aliquo (de aliqua re), to pay out of funds supplied by any one ( out of any fund):Quintus laborat ut tibi quod debet ab Egnatio solvat,
Cic. Att. 7, 18, 4:homines dicere, se a me solvere,
id. ib. 5, 21, 11:(summa) erat solvenda de meo,
Plin. Ep. 2, 4, 2:operas solvere alicui,
to work for somebody, Dig. 40, 7, 39: solvo operam Dianae, I work for Diana, i. e. offer a sacrifice to her, Afran. ap. Non. 12, 21: judicatum solvere, to pay the amount adjudged by the court, for which security (satisdatio) was required:stipulatio quae appellatur judicatum solvi,
Gai. Inst. 4, 90:iste postulat ut procurator judicatum solvi satisdaret,
Cic. Quint. 7, 29; so Dig. 3, 2, 28; 3, 3, 15; 2, 8, 8;2, 8, 14 et saep.: auctio solvendis nummis,
a cash auction, Mart. 14, 35.— Gerund.: solvendo esse, to be solvent; jurid. t. t., to be able to pay, i. e. one's debts; cf.in full: nec tamen solvendo aeri alieno respublica esset,
Liv. 31, 13:nemo dubitat solvendo esse eum qui defenditur,
Dig. 50, 17, 105:qui modo solvendo sint,
Gai. Inst. 1, 3, 121:si solvendo sint,
Paul. Sent. 1, 20, 1:nec interest, solvendo sit, necne,
Dig. 30, 1, 49, § 5; so ib. 46, 1, 10; 46, 1, 27, § 2; 46, 1, 51, §§ 1 and 4; 46, 1, 52, § 1; 46, 1, 28; 50, 17, 198 et saep.: non solvendo esse, to be insolvent:solvendo non erat,
Cic. Att. 13, 10, 3:cum solvendo civitates non essent,
id. Fam. 3, 8, 2:tu nec solvendo eras, nec, etc.,
id. Phil. 2, 2, 4:ne videatur non fuisse solvendo,
id. Off. 2, 22, 79;and very freq. in the jurists.—So, trop.: quid matri, quid flebili patriae dabis? Solvendo non es,
Sen. Oedip. 941; cf.:*non esse ad solvendum (i. e. able to pay),
Vitr. 10, 6 fin. —To fulfil the duty of burial.(α).Justa solvere; with dat. of the person:(β).qui nondum omnia paterno funeri justa solvisset,
who had not yet finished the burial ceremonies of his father, Cic. Rosc. Am. 8, 23:justis defunctorum corporibus solutis,
Curt. 3, 12, 15:proinde corpori quam primum justa solvamus,
id. 10, 6, 7:ut justa soluta Remo,
Ov. F. 5, 452:nunc justa nato solve,
Sen. Hippol. 1245.—Exsequias, inferias or suprema solvere:c.exsequiis rite solutis,
Verg. A. 7, 5:cruor sancto solvit inferias viro,
Sen. Hippol. 1198:solvere suprema militibus,
Tac. A. 1, 61.—Votum solvere, to fulfil a vow to the gods.(α).Alone:(β).vota ea quae numquam solveret nuncupavit,
Cic. Phil. 3, 4, 11:quod si factum esset, votum rite solvi non posse,
Liv. 31, 9 fin.:liberare et se et rempublicam religione votis solvendis,
id. 40, 44, 8:placatis diis votis rite solvendis,
id. 36, 37 fin.:petiit ut votum sibi solvere liceret,
id. 45, 44:animosius a mercatore quam a vectore solvitur votum,
Sen. Ep. 73, 5:vota pro incolumitate solvebantur,
Tac. A. 2, 69:vota pater solvit,
Ov. M. 9, 707:ne votum solvat,
Mart. 12, 91, 6; 8, 4, 2; Val. Max. 6, 9, 5 ext.; 1, 1, 8 ext. — Poet.:voti debita solvere,
Ov. F. 5, 596; cf.the abbrev. formula V. S. L. M. (voTVM SOLVIT LIBENS MERITO),
Inscr. Orell. 186; 1296 sq.:V.S.A.L. (ANIMO LIBENTI),
ib. 2022 et saep.:sacra solvere (=votum solvere),
Manil. 1, 427.—With dat.:d.ait sese Veneri velle votum solvere,
Plaut. Rud. prol. 60:vota Jovi solvo,
Ov. M. 7, 652; 8, 153:sunt vota soluta deae,
id. F. 6, 248:dis vota solvis,
Sen. Ben. 5, 19, 4:libamenta Veneri solvere (=votum per libamenta),
Just. 18, 5, 4.—Fidem solvere, to fulfil a promise (post-class. for fidem praestare, [p. 1728] exsolvere; cf.:e.fidem obligatam liberare,
Suet. Claud. 9):illi, ut fidem solverent, clipeis obruere,
Flor. 1, 1, 12;similarly: et voti solverat ille fidem (=votum solverat),
Ov. F. 1, 642; but cf.: itane imprudens? tandem inventa'st causa: solvisti fidem, you have found a pretext to evade your promise (cf. II. A. 3.), Ter. And. 4, 1, 18: esset, quam dederas, morte soluta fides, by my death your promise to marry me would have been cancelled (cf. II. B. 1. 6.), Ov. H. 10, 78; similarly: suam fidem (i. e. quam Lepido habuerit) solutam esse, that his faith in Lepidus was broken, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 21, 3.—With a different construction: se depositi fide solvere, to acquit one's self of the duty to return property intrusted to him (cf. I. B. 1. c.), Val. Max. 7, 3, 5 ext.: factique fide data munera solvit, he freed the gift already given from the obligation of an accomplished fact, i. e. he revoked the gifts, although already made, Ov. M. 11, 135.—Promissum solvere, to fulfil a promise (very rare):A.perinde quasi promissum solvens,
Val. Max. 9, 6, 1:solvitur quod cuique promissum est,
Sen. Cons. Marc. 20 fin.;similarly: solutum, quod juraverant, rebantur,
what they had promised under oath, Liv. 24, 18, 5.—Hence, sŏlūtus, a, um, P. a., free, loose, at large, unfettered, unbandaged.Lit.1.(Acc. to I.A. 1. supra.) Pigeat nostrum erum si eximat aut solutos sinat, Plaut. Capt. 2, 1, 11:2.tibi moram facis quom ego solutus sto,
id. Ep. 5, 2, 25:reus solutus causam dicis, testes vinctos attines,
id. Truc. 4, 3, 63:cum eos vinciret quos secum habebat, te solutum Romam mittebat?
Cic. Deiot. 7, 22:nec quisquam ante Marium solutus dicitur esse sectus,
unbandaged, id. Tusc. 2, 22, 53:duos (captivos) solutos ire ad Hannibalem jussit,
Liv. 27, 51:eum interdiu solutum custodes sequebantur, nocte clausum asservabant,
id. 24, 45, 10:non efficiatis ut solutos verear quos alligatos adduxit,
Val. Max. 6, 2, 3.—(Acc. to I. A. 2.) Of texture, etc.; esp. of soil, loose, friable (opp spissus;3.postAug.): quo solutior terra facilius pateat radicibus,
Sen. Ep. 90, 21;ordeum nisi solutum et siccum locum non patitur,
Col. 2, 9:soluta et facilis terra,
id. 3, 14;solum solutum vel spissum,
id. 2, 2 init.;seri vult raphanus terra soluta, umida,
Plin. 19, 5, 26, § 83:hordeum seri non vult, nisi in sicca et soluta terra,
id. 18, 7, 18, § 79:solutiores ripae,
Front. Aquaed. 15.—Of plants:mas spissior, femina solutior,
Plin. 25, 9, 57, § 103.—Hence, subst.: sŏlūtum, i, n., a state of looseness:dum vult describere, quem ad modum alia torqueantur fila, alia ex molli solutoque ducantur,
Sen. Ep. 90, 20.—(Acc. to I. A. 3.) Rarefied, thin, diffused:B.turbo, quo celsior eo solutior laxiorque est, et ob hoc diffunditur,
Sen. Q. N. 7, 9, 3:aer agitatus a sole calefactusque solutior est,
id. ib. 1, 2, 10:debet aer nec tam spissus esse, nec tam tenuis et solutus, ut, etc.,
id. ib. 1, 2, 11.—Trop.1.(Acc. to I. B. 1.) Of speech, unfettered, fluent, ready:2.(orator) solutus in explicandis sententiis,
Cic. Or. 47, 173:verbis solutus satis,
id. ib. 47, 174:solutissimus in dicendo,
id. ib. 48, 180.—Exempt, free from duties, obligations, etc.:3.quam ob rem viderer maximis beneficii vinculis obstrictus, cum liber essem et solutus?
Cic. Planc. 30, 72:soluta (praedia) meliore in causa sunt quam obligata,
unmortgaged, id. Agr. 3, 2, 9:si reddidi (debitum), solutus sum ac liber,
Sen. Ben. 2, 18, 5;non ut gratus, sed ut solutus sim,
id. ib. 4, 21, 3;solutus omni fenore,
Hor. Epod. 2, 4;nam ea (religione) magister equitum solutus ac liber potuerit esse,
Liv. 8, 32, 5:Mamertini soli in omni orbe terrarum vacui, expertes soluti ac liberi fuerunt ab omni sumptu, molestia, munere,
Cic. Verr. 2, 4, 10, § 23.—Free from punishment, not punishable, not liable, etc.: qui mancipia vendunt, certiores faciunt emptores quis fugitivus sit, noxave solutus, Edict. Aedil. ap. Dig. 21, 1, 1, § 1; Gell. 4, 2, 1; cf.:4.quod aiunt aediles noxae solutus non sit sic intellegendum est... noxali judicio subjectum non esse,
Dig. 21, 1, 17, § 17:apud quos libido etiam permissam habet et solutam licentiam,
Cic. Rep. 4, 4, 4:omne illud tempus habeat per me solutum ac liberum,
i. e. let the crimes then committed be unpunished, id. Verr. 2, 1, 12, § 33: antea vacuum id solutumque poena fuerat, Tac. A. 14, 28.—With subj. inf.:maxime solutum fuit, prodere de iis, etc.,
Tac. A. 4, 35: solutum existimatur esse, alteri male dicere, Caecil. ap. Cic. Fam. 6, 7, 3.—Free from cares, undistracted:5.animo soluto liberoque,
Cic. Verr. 2, 2, 75, § 185:sed paulo solutiore tamen animo,
id. ib. 2, 5, 31, § 82.—At leisure, free from labor, business, etc.:6.te rogo ut eum solutum, liberum, confectis ejus negotiis a te, quamprimum ad me remittas,
Cic. Fam. 13, 63, 2:quo mea ratio facilior et solutior esse possit,
id. ib. 3, 5, 1.—With gen.:Genium Curabis Cum famulis operum solutis,
Hor. C. 3, 17, 16.—Unbound, relaxed, merry, jovial:7.quam homines soluti ridere non desinant, tristiores autem, etc.,
Cic. Dom. 39, 104:an tu existimas quemquam soluto vultu et hilari oculo mortem contemnere?
Sen. Ep. 23, 4:vultus,
Stat. Th. 5, 355:(mores) naturam sequentium faciles sunt, soluti sunt,
unembarrassed, Sen. Ep. 122, 17.—Free from the rule of others, uncontrolled, independent:8.cum videas civitatis voluntatem solutam, virtutem alligatam,
Cic. Att. 2, 18, 1:ab omni imperio externo soluta in perpetuum Hispania,
Liv. 29, 1 fin.:Masinissae ab imperio Romano solutam libertatem tribuit,
Val. Max. 7, 2, 6:incerti, solutique, et magis sine domino quam in libertate, Vononem in regnum accipiunt,
Tac. A. 2, 4:quorum (militum) libertas solutior erat,
Just. 13, 2, 2.—Of animals:rectore solutos (solis) equos,
Stat. Th. 1, 219.—Free from influence or restraint; hence, independent, unbiassed, unprejudiced:9.nec vero deus ipse alio modo intellegi potest, nisi mens soluta quaedam et libera,
Cic. Tusc. 1, 27, 66;cum animi sine ratione motu ipsi suo soluto ac libero incitarentur,
id. Div. 1, 2, 4:judicio senatus soluto et libero,
id. Phil. 5, 15, 41:sum enim ad dignitatem in re publica solutus,
id. Att. 1, 13, 2:libero tempore cum soluta vobis est eligendi optio,
id. Fin. 1, 10, 33:si omnia mihi essent solutissima, tamen in re publica non alius essem atque nunc sum,
id. Fam. 1, 9, 21:liberi enim ad causas solutique veniebant,
uncommitted, id. Verr. 2, 2, 78, § 192.—Free from moral restraint; hence, unbridled, insolent, loose:10.amores soluti et liberi,
Cic. Rep. 4, 4, 4:licentia,
id. ib. 4, 4, 4:populi quamvis soluti ecfrenatique sint,
id. ib. 1, 34, 53:quis erat qui sibi solutam P. Clodii praeturam sine maximo metu proponeret? Solutam autem fore videbatis, nisi esset is consul qui eam auderet possetque constringere,
id. Mil. 13, 34:quominus conspectus, eo solutior erat,
Liv. 27, 31 fin.:adulescentes aliquot quorum, in regno, libido solutior fuerat,
id. 2, 1, 2:solutioris vitae primos adulescentiae annos egisse fertur,
a licentious life, Val. Max. 2, 6, 1:spectandi solutissimum morem corrigere,
Suet. Aug. 44:mores soluti,
licentious habits, Just. 3, 3, 10.—Regardless of rules, careless, loose:11.orator tam solutus et mollis in gestu,
Cic. Brut. 62, 225:dicta factaque ejus solutiora, et quandam sui neglegentiam praeferentia,
Tac. A. 16, 18.—Esp., of style, etc., free from rules of composition.(α).Oratio soluta, verba soluta, a free style, conversational or epistolary style:(β).est oratio aliqua vincta atque contexta, soluta alia, qualis in sermone et epistulis,
Quint. 9, 4, 19; 9, 4, 20; 9, 4, 69; 9, 4, 77.—More freq.: verba soluta, oratio soluta, prose (opp. to verse);(γ).in full: scribere conabar verba soluta modis, Ov Tr. 4, 10, 24: quod (Isocrates) verbis solutis numeros primus adjunxerit,
Cic. Or. 52, 174:mollis est enim oratio philosophorum... nec vincta numeris, sed soluta liberius,
id. ib. 19, 64; 71, 234;68, 228: si omnes soluta oratione scripserunt,
Varr. R. R. 4, 1; de heisce rebus treis libros ad te mittere institui;de oratione soluta duos, de poetica unum,
id. L. L. 6, 11 fin.:ut in soluta oratione, sic in poemateis,
id. ib. 7, 1:primus (Isocrates) intellexit. etiam in soluta oratione, dum versum effugeres modum et numerum quemdam debere servari,
Cic. Brut. 8, 32:Aristoteles judicat heroum numerum grandiorem quam desideret soluta oratio,
id. Or. 57, 192:et creticus et paeon quam commodissume putatur in solutam orationem illigari,
id. ib. 64, 215:a modis quibusdam, cantu remoto, soluta esse videatur oratio,
id. ib. 55, 183; 55, 184; id. de Or. 3, 48, 184: historia est quodammodo carmen solutum, Quint. 10, 1, 31.—Also in reference to a prose rhythm, loose, unrhythmical, inharmonious:(δ).ut verba neque inligata sint, quasi... versus, neque ita soluta ut vagentur,
Cic. de Or. 3, 44, 176; 3, 48, 186:nec vero haec (Callidii verba) soluta nec diffluentia, sed astricta numeris,
id. Brut. 79, 274:orator sic illigat sententiam verbis ut eam numero quodam complectatur et astricto et soluto,
id. de Or. 3, 44, 175; but: verba soluta suis figuris, words freed from their proper meaning, i.e. metaphors, Manil. 1, 24.—Rarely with reference to the thought: soluta oratio, a fragmentary, disconnected style:12.soluta oratio, et e singulis non membris, sed frustis, collata, structura caret,
Quint. 8, 5, 27; cf. id. 9, 4, 69:solutiora componere,
id. 10, 4, 1; 9, 4, 15.—Effeminate, luxurious (acc. to I. B. 3.):13.sinum togae in dextrum umerum reicere, solutum ac delicatum est,
Quint. 11, 3, 146.—Undisciplined, disorderly:14.omnia soluta apud hostes esse,
Liv. 8, 30, 3:nihil temeritate solutum,
Tac. A. 13, 40:apud Achaeos neglecta omnia ac soluta fuere,
Just. 34, 2, 2.—Lax, remiss, weak:C.mea lenitas adhuc si cui solutior visa erat,
Cic. Cat. 2, 12, 27:Ciceronem male audivisse, tamquam solutum et enervem,
Tac. Or. 18:soluti ac fluentes,
Quint. 1, 2, 8.—Hence:solutum genus orationis,
a lifeless, dull style, Val. Max. 8, 10, 3:quanto longius abscederent, eo solutiore cura,
laxer attention, Liv. 3, 8, 8.—(Acc. to II. B. 3. e supra.) Paid, discharged, only as subst.: sŏlūtum, i, n., that which is paid, a discharged debt, in certain phrases:1.aliquid in solutum dare,
to give something in payment, Dig. 46, 3, 45; 46, 3, 46; 46, 3, 60: in solutum accipere, to accept in payment:qui voluntatem bonam in solutum accipit,
Sen. Ben. 7, 16, 4:qui rem in solutum accipit,
Dig. 42, 4, 15; 12, 1, 19;in solutum imputare,
to charge as payment, Sen. Ep. 8, 10; aliquid pro soluto est, is considered as paid or cancelled:pro soluto id in quo creditor accipiendo moram fecit, oportet esse,
Dig. 46, 3, 72: pro soluto usucapere, to acquire by prescription something given in payment by the debtor, but not belonging to him:pro soluto usucapit qui rem debiti causa recepit,
Dig. 41, 3, 46.— Adv.: sŏlūtē.Thinly:2.corpora diffusa solute,
Lucr. 4, 53.—Of speech, fluently:3. 4.non refert videre quid dicendum est, nisi id queas solute ac suaviter dicere,
Cic. Brut. 29, 110:ita facile soluteque volvebat sententias,
id. ib. 81, 280:quid ipse compositus alias, et velut eluctantium verborum, solutius promptiusque eloquebatur,
Tac. A. 4, 31.—Freely, without restraint:5. 6.generaliter puto judicem justum... solutius aequitatem sequi,
i. e. without strictly regarding the letter of the law, Dig. 11, 7, 14, § 13.—Of manners and discipline, disorderly, negligently:7.praecipue sub imperio Cn. Manlii solute ac neglegenter habiti sunt (exercitus),
Liv. 39, 1, 4:in stationibus solute ac neglegenter agentes,
id. 23, 37, 6.—Weakly, tamely, without vigor:8.quod ille tam solute egisset, tam leniter, tam oscitanter,
Cic. Brut. 80, 277.—Of morals, loosely, without restraint:ventitabat illuc Nero, quo solutius urbem extra lasciviret,
Tac. A. 13, 47.
- 1
- 2
См. также в других словарях:
Vivere (dare to live) — Vivere Dare to live Vive Ya Cover of Con te partirò and the original version of the song, in 1995 Single by Andrea Bocelli featuring Gerardina Trovato and Andrea Bocelli featuring Laura Pausini … Wikipedia
Liste de locutions latines — Cet article contient une liste de locutions latines présentée par ordre alphabétique. Pour des explications morphologiques et linguistiques générales, consulter l article : Expression latine. Sommaire A B … … Wikipédia en Français
Andrea Bocelli — bei einem Live Konzert Andrea Bocelli, GUO (* 22. September 1958 in Lajatico bei Volterra, Toskana) ist ein italienischer Sänger (Tenor), Liedschreiber und Produzent. Bislang konnte Bocelli seine Alben über 70 Millionen Mal verkaufen … Deutsch Wikipedia
tout — [ tu ] ; toute [ tut ] ; tous [ tu ] (adj.), [ tus ] (pron.) ; toutes [ tut ] adj., pron., adv. et n. • Xe; bas lat. tottus, forme expressive de totus « tout entier, intégral » I ♦ Adj. A ♦ (fin … Encyclopédie Universelle
prendere — / prɛndere/ [dal lat. prĕhendĕre e prĕndĕre ] (pass. rem. io prési [ant. prendéi, prendètti ], tu prendésti, ecc.; part. pass. préso [ant. priso ]). ■ v. tr. 1. a. [esercitare una presa su cosa o persona con le mani, in modo da tenerla in una… … Enciclopedia Italiana
Narr — (s. ⇨ Geck). 1. A Narr hot a schöne Welt. (Jüd. deutsch. Warschau.) Dem Dummen erscheint die Welt um so schöner, als er von manchen ihrer Uebel und Leiden nicht berührt wird. 2. A Narr hot lieb Süss. (Jüd. deutsch. Warschau.) Diese auch in… … Deutsches Sprichwörter-Lexikon
Gott — 1. Ach du grosser Gott, was lässt du für kleine Kartoffeln wachsen! – Frischbier2, 1334. 2. Ach Gott, ach Gott, seggt Leidig s Lott, all Jahr e Kind on kein Mann! (Insterburg.) – Frischbier2, 1335. 3. Ach, du lieber Gott, gib unserm Herrn ein n… … Deutsches Sprichwörter-Lexikon
Wasser — 1. Alle kleinen Wasser laufen in die grossen. – Simrock, 11227; Körte, 6528; Braun, I, 4928. »Die kleinen Wasser allgemein laufen in die grossen hinein.« Die Russen: Das Wasser, was die Ladoga der Newa gibt, gibt die Newa dem Finnischen Meerbusen … Deutsches Sprichwörter-Lexikon
Liste von Filmen mit homosexuellem Inhalt — Diese Liste enthält Filme mit homosexuellem Inhalt, sei es eine dargestellte Einzelperson in mehr als einer Nebenrolle oder eine gleichgeschlechtliche Begegnung. Chronologische Filmliste 1910er | 1920er | 1930er | 1940er | 1950er | 1960er |… … Deutsch Wikipedia
Romanza — Studioalbum von Andrea Bocelli Veröffentlichung 1997 Label Philips, Sugar, Universal … Deutsch Wikipedia
tous — → tout ⇒TOUT1, TOUTE, TOUS, TOUTES, adj. indéf. et pron. indéf. I. Adj. indéf. A. [Marque l idée d intégralité] 1. [Précède un déterm. du subst. (art. déf., art. indéf., adj. poss., adj. dém.) ou bien précède un pron. (dém., pers., poss.) ou… … Encyclopédie Universelle