Svante Arrhenius

Svante Arrhenius
Svante Arrhenius, 1923
Doğum	Svante August Arrhenius 19 Şubat 1859 Wik Kalesi, İsveç
Ölüm	2 Ekim 1927 (68 yaşında) Stockholm, İsveç
Milliyet	İsveçli
Eğitim	Uppsala Üniversitesi Stockholm Üniversitesi
Tanınma nedeni	Arrhenius denklemi
Ödüller	Davy Madalyası (1902), Nobel Kimya Ödülü (1903), Willard Gibbs Madalyası (1911), Franklin Madalyası (1920)
Kariyeri
Dalı	Fizik, Kimya, Fiziksel kimya
Çalıştığı kurumlar	Kraliyet Teknoloji Enstitüsü
Doktora danışmanı	Per Teodor Cleve Erik Edlund
Doktora öğrencileri	Oskar Klein

Svante August Arrhenius, (d. 19 Şubat 1859, Uppsala - ö. 2 Ekim 1927, Stokholm), İsveçli kimyacı ve fiziksel kimya biliminin kurucularındandır.

Hayatı

1859 yılında İsveç'in Uppsala kentinde bir çiftçi ailesinde doğmuştur. Çocuk yaşlarında matematiğe ilgi göstermiş, daha sonra okulda biyoloji ve kimya dalları için de yeteneğini sergilemiştir. 1876 yılında Uppsala Üniversitesine dahil olmuş, iki yıldan sonra oradan doğal bilimler lisans diploması ile mezun olmuştur. 1881 yılından itibaren Stokholm′deki İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi'nde, Erik Edlund′un rehberliği ile elektriğin özelliklerini öğrenmek için araştırmalar yapmıştır.

Faaliyetleri

Bu dönemlerde elektriğin özellikleri tamamen açık değildi. Kuru tuzların ve suyun temiz halde değil, sadece karışımlar şeklinde elektrik geçirdiği biliniyordu. Arrhenius çeşitli sıvıların elektrik iletkenliklerini incelemeye karar verdi. Onun kanaatine göre, bazı maddelerin molekülleri sıvıda çözülmüş olurken iki veya daha çok parçacıklara parçalanır. Bu parçacıkları Arrhenius iyon olarak adlandırmıştır. Her bir molekül neytal yüklense de onun parçacıkları pozitif veya negatif yüklü olur. Örneğin, suda çözülmüş çorba tuzunun molekülleri pozitif yüklü sodyum ve negatif yüklü klor bölümlerine parçalanır. Bu yüklü atomlar yalnızca sıvıda çözülmüş olduğu zaman elektrik iletkenliğini sağlarlar. Elektrik enerjisini ters yüklenmiş parçacıklar harekete geçiriyor. Arrhenius'un açıklamasına göre tuzlar, çözelti oluşturduklarında, yüklü parçacıklara parçalanıyorlardı. Yıllar önce Faraday bunlara iyon adını vermişti. Faraday, iyonların elektroliz prosesi sonucu ortaya çıkacaklarını düşünmesine rağmen, Arrhenius, elektrik akımı olmadan da tuz çözeltilerinin iyon içerebileceğini öneriyordu. Bu nedenle, çözeltilerdeki kimyasal reaksiyonların, iyonlar arasındaki reaksiyonlar olduğunu ileri sürüyordu. Bu teori, zayıf elektrolitler için bugün hala geçerlidir, fakat kuvvetli elektrolitlerin davranışlarını da bu teori kapsamına almak için Peter J. W. Debye ve Erich Hückel'in teoride bazı değişiklikler yapması gerekmiştir.

Bu araştırmaların sonucunda Arrhenius 1884 yılında doktora tezi savunmuştur. Fakat bir takım bilim insanları onun araştırmalarına şüpheyle yaklaştıklarından Arrhenius'a düşük dereceli doktor adı verilmiştir. Bu sertifika ile onun üniversitede ders verme yetkisi yoktu. Fakat Arrhenius bundan sarsılmadan araştırmalarını devam ettirerek Avrupa′nın bir takım ünlü alimlerine göndermiştir. Ünlü Alman kimyacı Wilhelm Ostwald onun araştırmaları ile ilgilenerek, Upsalaya gelmiş ve Arrhenius Riga Politeknik Enstitüsü'ne davet etmiştir. Alim sonraları İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi'nden stipendiya alarak, Avrupa'ya bilimsel seyahate yollanmayı tercih etmiştir. Riga, Vürtbursq′da, Qras′da ve Amsterdam'da bulunmuş, burada yaşanan bilimsel başarılarla tanışarak, çalışmalarda yer almıştır. Bu dönemi onun bilimsel yaratıcılığının zirvesi olarak düşünülebilir. Öyle ki Arrhenius 1887 yılında daha sonra kendi adıyla elektrolit dissosaiya (elektrolitlerin sıvıda çözülmüş olan veya erime halinde iyonlara parçalanması) teorisini hazırlamış, elektrolitlerin sıvı halde Vant-Hoff ve Raul kanunları ile olan uygunsuzluklarını anlatmış, ayrıca tuzların hidrolizi teorisini işlemiştir. Ayrıca birkaç önemli keşifte bulunmuştur. Bunların arasında tepkilerin hızının sıcaklığa bağımlılığının bulunmasının özel bir yer tutmaktadır. Arrenius 1891'de Stokholm'e dönerek, üniversitede fizik üzerine ders vermeye başlamış, dört yıldan sonra profesör, iki yıl sonra ise rektör olmuştur. Bütün bu dönem boyunca, araştırmalarına ara vermeyerek, kendi adı ile adlandırılan elektrolit dissosasiya teorisini işlemiştir. Alim ayrıca, osmotik basınç (içten dışa olan baskı) hakkında da araştırmalar yapmıştır. Bu konuda tanınmış kimyacı Jacobus Henricus van 't Hoff′un teorisine dayanan Arrenius bu teoriyi derinleştirmiştir.

Şöhret kazanması

Arreniusun araştırmaları kendi döneminin bir takım tanınmış bilim insanları, aynı zamanda ünlü kimyacı Dimitri Mendeleyev tarafından eleştirilmiştir. Ona göre, çözüm olunana ve evet çözen maddeler arasındaki kimyasal meseleleri dikkate almadan sırf fiziksel kurallar temelinde teori çalışmak olmazdı. Arrenius'un ve Mendeleyev'in fikirleri sonradan asitlerin proton teorisinde birleştirilmişti.

Nobel Ödülü

1903 yılında Svante Arrenius "hazırladığı elektrolit dissosasiya teorisinin kimya bilimine önemli hizmet gösterdiğine göre" kimya Nobel ödülüne layık görülmüştü. İsveç Bilimler Akademisi adına konuşan akademik Terneblad onun araştırmalarının elektrokimyanın temelini koyduğunu belirtmiş, ayrıca Arreniusa ilk Nobel kimya laueratı Vant-Hoff′un teorisini bitirdiği için teşekkür etmiştir. Svante Arrenius fiziğin birçok alanında araştırmalar yapmış, güneş radyasyonunun atmosfere etkisini, biosferdeki ısı değişikliklerinin nedenini, volkan aktifleşmelerini öğrenmiş, ayrıca immun kimyası bilimi ile ilgili araştırmalar yapmıştır. 1925 yılında Stokholm Üniversitesi'nden ayrılmış ve Fizik-Kimya Nobel Enstitüsü Direktör olmuştur. Arrenius burada ömrünün sonuna kadar çalışmıştır. Bir takım ödüllerle, Amerikan Kimya Derneği'nin Hibbs, Londra Kraliyet Cemiyeti'nin Devi, Britanya Kimya Cemiyeti'nin Faraday madalyaları ile taltif edilmiş, bir takım bilimsel toplum ve üniversitelerin onursal üyesi seçilmiştir.

Ölümü

1927 yılında Stokholm′de öldü.

Ayrıca bakınız

• Arrhenius eşitliği