İçeriğe atla

Mutlak monarşi

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Mutlak monarşi,[1][2] yasama ve yürütme kuvvetlerinin hükümdarda toplandığı bir hükûmet sistemidir. Bu sistemde, devlet içinde tek ve en büyük otorite sahibi hükümdardır. Yasama, yürütme ve hatta yargı yetkisinin sahibi 'hükümdar'dır (monark, kral, padişah...). Mutlak monarşiyi meşruti monarşi ile karıştırmamak gerekir. Meşruti monarşi bir kuvvetler ayrılığı sistemidir. Mutlak monarşi ise kuvvetler birliğini esas alır. Yani mutlak monarşi, devletin tek bir kişi tarafından hiçbir sınırlamaya bağımlı olmayarak yönetildiği rejim türüdür. Merkezi krallık anlamına ya da padişahın tek elden kendi kararlarıyla yönetimine denir.

Mutlak monarşiler Avrupa'da ilk defa Kara Ölüm ve Rönesans’ı takip eden beyliklerin yıkılması gibi siyasi ve sosyal değişimler ile Orta Çağ toplumunun hükûmeti dengeleyici güçlerine karşı olarak hükümdarların merkezi bir devlet kurma çabaları sonucunda çıkmıştır. Başlangıçta Burgonya Düklüğü'nde görülmüş ve sonrasında İspanya ve Fransa Krallıkları'nın çeşitli topraklarını merkezileştirmek için bir model olarak yayılmıştır.

Mutlakiyetçi hükûmet sistemi, 16. yüzyılın sonları ve 17. yüzyılda, Fransa Kralı 14. Louis ve İspanya Kralı II. Felipe gibi daha otokratik bir yönetim biçimiyle ilişkilendirilen figürler altında en tepe noktasını gördü. Mutlakiyetçi bir hükûmet kurmaya çalışan I. Charles parlamentoyu gereksiz olarak gördü ve bu sonrasında İngiliz İç Savaşı’na ve takiben idamına yol açtı.

Mutlakiyetçilik ilk olarak Fransız Devrimi’nin ardından ve sonrasında I. Dünya Savaşı'nın bitişiyle büyük ölçüde geriledi. Her iki olay da halkın egemenliği temelli hükûmet sisteminin halk arasında yaygınlaşmasına yol açtı. Fakat, 19. yüzyılın başlarında Meşruiyetçilik ve Karlizm gibi liberal demokrasiye karşı çıkan yeni siyasi hareketler ile 20. yüzyılın başlarında çıkan bütüncül milliyetçilik için bir temel sağlamıştır.

Günümüzde Mutlak monarşiyle yönetilen ülkeler arasında, Brunei, Esvatini,[3] Umman,[4] Suudi Arabistan,[5] Vatikan[6] ve Birleşik Arap Emirlikleri'ni oluşturan emirlikler[7][8] vardır.[9]

Günümüzdeki mutlak monarşiler

[değiştir | kaynağı değiştir]
  Federal monarşiyi belirtir
KrallıkResimMonark DoğumYaşTahta çıkışTahtta kalma süresiVerasetRef(s)
 Brunei Kralığı Sultan Hassanal Bolkiah 15 Temmuz 1946 80 yıl, 86 gün 4 Ekim 196759 yıl, 5 günKan bağı[10]
Şârika Emirliği Emir Sultan bin Muhammad Al-Qasimi 2 Temmuz 1939 87 yıl, 99 gün 25 Ocak 197254 yıl, 257 günKan bağı[11]
Füceyre Emirliği Emir Hamad bin Muhammed El Şarki 22 Şubat 1949 77 yıl, 229 gün 18 Eylül 197452 yıl, 21 günKan bağı[11]
Acman Emirliği Emir III. Humeyd bin Reşid El Nueymi 1931 95 6 Eylül 198145 yıl, 33 günKan bağı[11]
 Esvatini Krallığı Ngwenyama III. Mswati 19 Nisan 1968 58 yıl, 173 gün 25 Nisan 198640 yıl, 167 günKan bağı ve seçim[12]
Dubai Emirliği Emir Muhammed bin Raşid el-Mektum 15 Temmuz 1949 77 yıl, 86 gün 4 Ocak 200620 yıl, 278 günKan bağı[11]
Ümmü'l-Kayveyn Emirliği Emir Suud bin Reşid El Mualla 1 Ekim 1952 74 yıl, 8 gün 2 Ocak 200917 yıl, 280 günKan bağı[11]
Resü'l-Hayme Emirliği Emir Suud bin Saqr El Kasımi 10 Şubat 1956 70 yıl, 241 gün 27 Ekim 201015 yıl, 347 günKan bağı[11]
 Suudi Arabistan Kral Selman bin Abdülaziz el-Suud 31 Aralık 1935 90 yıl, 282 gün 23 Ocak 201511 yıl, 259 günKan bağı ve seçim[13]
 Umman Sultanlığı Sultan Heysem bin Tarık 11 Ekim 1954 71 yıl, 363 gün 11 Ocak 2020 6 yıl, 271 gün Kan bağı[14][15]
Abu Dabi Emirliği Emir Muhammed bin Zayid en-Nehyan 11 Mart 1961 65 yıl, 212 gün 13 Mayıs 20224 yıl, 149 günKan bağı[11]
Vatikan Vatikan Papa XIV. Leo 14 Eylül 1955 71 yıl, 25 gün 8 Mayıs 2025 1 yıl, 154 gün Seçim [16]
Dünya devletleri hükûmet sistemlerine göre renklendirilmiştir:
  • Parlamenter sistemler: Hükûmet başkanı, yasama organı tarafından seçilir veya aday gösterilir ve yasama organına karşı sorumludur.
      Sembolik bir hükümdarı olan parlamenter monarşi
      Yarı anayasal monarşi: Hükümdar önemli yürütme veya yasama gücünü elinde bulundurur.
      Sembolik bir cumhurbaşkanı olan parlamenter cumhuriyet
      Yürütme yetkisine sahip cumhurbaşkanlığı sistemine sahip parlamenter cumhuriyet
    Başkanlık sistemi: Hükûmet başkanı olan cumhurbaşkanı yürütme makamıdır ülke yönetim yetkilerine sahiptir, halk tarafından seçilir ve yasama organından bağımsızdır
      Başkanlık cumhuriyeti
    Hibrit sistemler:
      Yarı başkanlık cumhuriyeti: Yürütme başkanı yasama organından bağımsızdır; hükûmet başkanı cumhurbaşkanı tarafından atanır ve yasama organına karşı sorumludur.
      Meclisten bağımsız cumhuriyet: Hükûmet başkanı (cumhurbaşkanı veya yönetim kurulu) yasama organı tarafından seçilir, ancak yasama organına karşı sorumlu değildir.
      Teokratik cumhuriyet: Yüce lider, önemli bir yürütme ve yasama yetkisine sahiptir, ancak yine de anayasa tarafından sınırlandırılmaktadır.
    Diğer sistemler:
      İslam teokrasisi: Yüce lider sınırsız siyasi ve dini güce sahiptir; devlet ve din tek bir kurumdur.
      Mutlak monarşi: Hükümdarın sınırsız gücü vardır.
      Tek parti rejimi: İktidar anayasal olarak tek bir siyasi partiye bağlıdır.
      Askerî cunta: Askerî liderlerden oluşan komite hükümeti kontrol eder; anayasal hükümler askıya alınır.
      Geçici hükûmet: Mevcut rejim geçici veya geçiş niteliğindedir; kalıcı bir anayasa yoktur.
      Bağımlı bölgeler veya hükûmetleri olmayan yerler
    Not: bu tablo de facto demokrasi̇ derecesi̇ni̇ deği̇l, de jure hükûmet si̇stemleri̇ni̇ göstermektedi̇r.

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ↑ Goldie, Mark; Wokler, Robert (31 Ağustos 2006). "Philosophical kingship and enlightened despotism". The Cambridge History of Eighteenth-Century Political Thought. Cambridge University Press. s. 523. ISBN 9780521374224. Erişim tarihi: 13 Ocak 2016.
  2. ↑ Leopardi, Giacomo (2013) [1898]. Zibaldone. Farrar Straus Giroux. s. 1438. ISBN 978-0374296827.
  3. ↑ "Swaziland profile". BBC News. 3 Eylül 2018. 15 Eylül 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Eylül 2023.
  4. ↑ "Q&A: Elections to Oman's consultative Council". BBC News. 13 Ekim 2011. 28 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Eylül 2023.
  5. ↑ Cavendish, Marshall (2007). World and Its Peoples: the Arabian Peninsula. Marshall Cavendish. s. 78. ISBN 978-0-7614-7571-2.
  6. ↑ "Organi dello Stato" [State Departments]. vaticanstate.va. Vatican State. 2 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ocak 2014."State Departments". vaticanstate.va. Vatican State. 11 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2019.
  7. ↑ Stephens, Michael (7 Ocak 2013). "Qatar: Regional backwater to global player". BBC News. 1 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Eylül 2023.
  8. ↑ "Vatican to emirates, monarchs keep the reins in modern world". The Times of India. 16 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi.
  9. ↑ "Dünyada monarşiyle yönetilen ülkeler hangileri?". euronews. 20 Aralık 2019. 7 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Eylül 2023.
  10. ↑ Government of Brunei. "Prime Minister". The Royal Ark. Office of the Prime Minister. 7 Ekim 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2011.
  11. 1 2 3 4 5 6 7 Walters, Timothy; Barwind, Jack A. (January 2004). "Media and Modernity in the United Arab Emirates: Searching for the Beat of a Different Drummer". Free Speech Yearbook. 41 (1): 151-163. doi:10.1080/08997225.2004.10556311. Seven absolute monarchs exercise political power over a federation established in 1971.
  12. ↑ Simelane, H.S. (2005), "Swaziland: Mswati III, Reign of", Shillington, Kevin (Ed.), Encyclopedia of African history, 3, Fitzroy Dearborn, ss. 1528-30, 9781579584559
  13. ↑ "Saudi Arabia's King Abdullah dies". BBC News. 23 Ocak 2015. 22 Ocak 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2015.
  14. ↑ Sultan Qaboos Centre for Islamic Culture. "About H.M the Sultan". Government of Oman, Diwan of the Royal Court. 18 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2011.
  15. ↑ Nyrop, Richard F (2008). Area Handbook for the Persian Gulf States. Wildside Press LLC. s. 341. ISBN 978-1-4344-6210-7. 30 Eylül 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Eylül 2023.
  16. ↑ "Papa 14. Leo: Katolik Kilisesi'nin ilk ABD'li papası kimdir?". BBC News Türkçe. 8 Mayıs 2025. 7 Eylül 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Aralık 2025.
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Mutlak_monarşi&oldid=36763272" sayfasından alınmıştır