Gölcük
| Gölcük | |
|---|---|
 Şehrin genel görünümü (Eylül 2020) | |
 Türkiye'deki yeri | |
 Kocaeli'deki konumu | |
Koordinatlar: 40°42′N 29°54′E / 40.7°K 29.9°D | |
| Ülke | Türkiye |
| İl | Kocaeli |
| Coğrafi bölge | Marmara Bölgesi |
| İdare | |
| • Kaymakam | Müfit Gültekin[1] |
| • Belediye başkanı | Ali Yıldırım Sezer (AK Parti) |
| Yüzölçümü | |
| • Toplam | 217 km² |
| Rakım | 31 m |
| Nüfus (2018) | |
| • Toplam | 162.584 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| Posta kodu | 41650 |
| İl alan kodu | 262 |
| İl plaka kodu | 41 |
Gölcük, Kocaeli'nin bir ilçesi. İzmit Körfezi'nin güney kıyısında yer almaktadır.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Gölcük'ün, tarihi gelişimine İzmit ve çevresinin de içinde bulunduğu, eski Yunanlar ile Romalıların Bitinya (Bithynie) dedikleri bölge ile başlamak daha doğru olur.
Gölcük'ün bir garnizon şehri olmasının ilk adımı 1927'de atılmıştır. 1925 yılında yaralı olan Yavuz muharebe kruvazörünün tamir kararı ile beliren teknik ihtiyaç, Gölcük'te askeri tersanenin kurulmasına sebep oldu. Aynı yıl bir havuz inşa edildi. Almanlar barakalar kurup Yavuz'un tamirini yaptı. Daha sonra Almanların kurmuş olduğu bu tesisler satın alınarak tersanenin çekirdeği kurulmuştur. Türk Deniz Kuvvetlerinin gelişmesine paralel olarak esaslı çalışmalara 1938 yılında başlanmışsa da II. Dünya Savaşı bu çalışmalara engel olmuş ve Gölcük Tersanesinin hakiki kalkınması 1950 yılından itibaren gerçekleşmiştir. Gölcük gerçek anlamda Cumhuriyet'ten sonra kurulmuş bir şehirdir. Gölcük köylerinden Halıdere, Ulaşlı ve Yazlık köyleri hariç 21 köy İzmit sancağına bağlı Bahçecik Nahiye Müdürlüğünce idare edilmekteydi.
Cumhuriyet'in ilanından sonra 19 Ağustos 1930'da İhsaniye köyünde bucak merkezi ile Jandarma teşkilatı kuruldu. Yavuz zırhlısının tamiri nedeni ile kurulan atölyelerde çalışmak üzere İstanbul tersanelerinden gelen işçi ve aileleriyle Gölcük şehrinin nüfusu hızla artmaya başladı. 19 Temmuz 1936'da İhsaniye bucağı ortadan kaldırıldı ve yerine Gölcük ilçesi kuruldu. Bu arada 9 Haziran 1936'da kabul edilen ve 15 Haziran 1936'da yürürlüğe giren 3012 sayılı kanunla Gölcük ilçesi kuruldu. Kaza teşkilinde Devlet dairelerine elverişli binanın Gölcük'te bulunmaması nedeniyle geçici olarak, Değirmendere beldesinde kiralanan binalarda vazife görmeye başlanıldı. Kısa zamanda inşası bitirilen Hükûmet Konağı'na 1938 yılında geçilmiş ve Devlet teşkilatı Gölcük'te yerleşmiştir. Kazanın kurulması ile İhsaniye'den de Nahiye Müdürlüğü kaldırılmış, yalnız Jandarma Teşkilatı bırakılmıştır. 1942 Yılında çıkarılan 3887 sayılı Özel İstilak Kanunu ile yapılan istimlaklarda, Hükûmet Konağının istimlak sahası içinde kalması nedeniyle İl Genel Meclisince alınan bir kararla Hükûmet Teşkilatı Şubat 1944'te yine Değirmendere'ye nakledilmiştir. Hükûmet Değirmendere'de 10 yıl kaldıktan sonra 4 Mart 1954 tarihinde çıkarılan 6322 sayılı kanun gereğince tekrar Gölcük'e taşınmıştır. Gölcük ilçesinin merkezi, 1944'te Gölcük mevkiinden Değirmendere köyüne taşınmıştır.[2][3] Gölcük ilçesinin merkezi, 4 Mart 1954 tarihinde kabul edilen 6322 sayılı kanun gereğince Değirmendere'den Gölcük kasabasına taşınmıştır.[4] Hükûmet Konağı'nın Gölcük'e gelmesi nedeniyle Değirmendere'de Nahiye ve Nüfus Teşkilatı ile Emniyet Teşkilatı kurulmuştur. 21 köyü olan Gölcük'ün Halıdere ve Ulaşlı köylerinin Karamürsel'den alınarak bu sayı 23'e yükselmiştir. Fakat Değirmendere'nin nahiye olmasıyla köy adeti 22'ye inmiştir. Saraylı köyünün Damlar Mahallesinin 1959 yılında müstakil köy haline gelmesi köy sayısını tekrar 23'e çıkarmıştır. İhsaniye köyünde 6 Eylül 1966 tarih ve 4636 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla Belediye Teşkilatı kurulmuştur.
Bugün Gölcük ilçesi, biri (merkez) Gölcük, diğerleri; Değirmendere, İhsaniye, Halıdere, Ulaşlı, Hisareyn, Yazlık olmak üzere 6 beldesi ve 23 köyü bulunmaktadır. 93 Harbi'nden sonra savaştan kaçan Gürcü Müslümanlar Acara bölgesinden gelmiş ve Samanlı dağlarına yerleştirilmişlerdir.[kaynak belirtilmeli]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]
İlçenin yüzölçümü 217 km²dir.[5] İlçenin arazisi yaklaşık 20.000 hektardır. Gölcük ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 31 metredir.[6] Gölcük şehri, İzmit Körfezi'nin güney kıyılarında ve körfezin doğu nihayetine doğru, genişliği 2 km'ye varan bir boğum üzerinde kurulmuştur. Şehir, çevresindeki bağ, bahçe ve buralardaki meskenlerle beraber Samanlı Dağları'nın kuzey yamaçlarına kadar uzanmaktadır. Şehrin idari sınırlarını, doğuda İhsaniye Belediyesi, batıda Değirmendere Belediyesi, güneyde Şirinköy, Örcün, Saraylı köyleri oluşturmaktadır. Şehrin kuzeyinde ise İzmit körfezi bulunmaktadır. Gölcük şehrinin içinde bulunduğu körfez deniz münakalesi ve güvenlik açısından çok elverişli şartlar arz etmektedir. Bu nedenle bölgede günümüzde vapurla deniz ulaşımı mevcuttur.[7] Körfezin doğal liman olmasından ötürü eski çağlardan itibaren başlayan tersane kurma alışkanlığı, Bizanslılar döneminde, Osmanlılar döneminde olduğu gibi Cumhuriyet döneminde de devam edegelmiş ve Gölcük'ün modern bir şehir olarak gelişmesine de 1927 yılında temeli atılan Gölcük Tersanesi neden olmuştur. Şehrin ilk nüvesi, kıyıda askeri tesislerin çevresinde kurulan işçi lojmanlarından oluşmaktaydı.
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]Coğrafi konumunun uygunluğu bakımından, askeri tersanenin burada kurulmasıyla beraber, Gölcük hızlı bir şehirleşme süreci içine girmiş ve 1940'lı yıllarda nüfusu, 5000 civarındayken -asrın felaketi diye nitelenen 17 Ağustos depremine rağmen- 2009 yılı itibarı ile 130.000 seviyesine ulaşan ve hızla gelişen bir şehir haline gelmiştir. Gölcük nüfusu 2019 yılına göre 165.663'tür. Bu nüfus, 83.703 erkek ve 81.960 kadından oluşmaktadır. Yüzde olarak ise: %50,53 erkek, %49,47 kadındır.[8]
| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
|---|---|---|---|
| 1940[9] | 16.122 | 5.115 | 11.007 |
| 1945[10] | 19.600 | 8.834 | 10.766 |
| 1950[11] | 22.608 | 4.153 | 18.455 |
| 1955[12] | 29.404 | 13.789 | 15.615 |
| 1960[13] | 35.504 | 18.764 | 16.740 |
| 1965[14] | 38.904 | 21.544 | 17.360 |
| 1970[15] | 50.708 | 29.774 | 20.934 |
| 1975[16] | 54.590 | 33.279 | 21.311 |
| 1980[17] | 72.988 | 45.950 | 27.038 |
| 1985[18] | 91.465 | 56.087 | 35.378 |
| 1990[19] | 111.408 | 64.911 | 46.497 |
| 2000[20] | 107.615 | 55.790 | 51.825 |
| 2007[21] | 131.992 | 71.538 | 60.454 |
| 2008[22] | 136.513 | 130.141 | 6.372 |
| 2009[23] | 136.035 | 129.713 | 6.322 |
| 2010[24] | 137.637 | 131.450 | 6.187 |
| 2011[25] | 141.926 | 135.954 | 5.972 |
| 2012[26] | 143.867 | 138.074 | 5.793 |
| 2013[27] | 145.805 | 145.805 | veri yok |
| 2014[28] | 149.238 | 149.238 | veri yok |
| 2015[29] | 152.607 | 152.607 | veri yok |
| 2016[29] | 156.901 | 156.901 | veri yok |
| 2017[29] | 161.117 | 161.117 | veri yok |
| 2018[29] | 162.584 | 162.584 | veri yok |
| 2019[29] | 165.663 | 165.663 | veri yok |
| 2020[29] | 170.503 | 170.503 | veri yok |
| 2021[29] | 172.802 | 172.802 | veri yok |
| 2022[29] | 175.940 | 175.940 | veri yok |
| 2023[29] | 177.441 | 177.441 | veri yok |
| 2024[29] | 178.872 | 178.872 | veri yok |
| 2025[29] | 181.227 | 181.227 | veri yok |
Not: 2008 yılında bazı belde ve köyler mahalle statüsüne geçtiğinden şehir nüfusu artıp kır nüfusu azalmıştır. 2013 yılında ise Büyükşehir yasası nedeniyle köylerin tamamı mahalle statüsüne geçtiğinden kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
Ekonomi
[değiştir | kaynağı değiştir]
İlçe 1926 yılında kurulan Türk Donanması'na ve tersanesine ev sahipliği yapmaktadır. Tarih boyunca donanma, kentin gelişmesinde çok önemli rol oynamıştır. Sürekli değişen insan profili nedeniyle, şehirde kültürel bir mozaik oluşmuştur. Başta Donanma Komutanlığı ve Gölcük Tersane Komutanlığının ilçede bulunması Gölcük şehrinin sosyal, kültürel ve ekonomik anlamda kalkınmasına ivme kazandırmıştır. İlçede sanayi kollarının fazla olması nedeniyle tarımsal üretime olan ilgi gittikçe azalmıştır. İlçede 2004 yılı verilerine göre işsizlik oranı %6,7'ye düşmüştür.
Ford Otosan tartışmaları
[değiştir | kaynağı değiştir]Otomotiv fabrikası Ford Otosan'ın Gölcük'e bağlı İhsaniye Beldesi içinde açılması, şehirde yeni iş imkânlarının oluşmasına neden olmuştur.
Ancak bu fabrika için Mesut Yılmaz'ın liderliğindeki koalisyon hükûmetince bedelsiz olarak tahsis edilen deniz kıyısındaki geniş arazi ülke çapında büyük tartışmalara yol açmıştır.
Söz konusu arazi, fabrikanın kurulması öncesinde SEKA fidanlığı olarak kullanılan bir yeşil alandır. Ayrıca bu bölgede Ford'a malzeme taşıyan araçlar mahalle aralarından ilkokul, lise önlerinden geçmektedir.
Gölcük Depremi
[değiştir | kaynağı değiştir]17 Ağustos 1999'da meydana gelen Gölcük merkezli deprem ilçeye çok büyük zararlar vermiştir. Sadece Gölcük'te yaşamını yitirenlerin sayısının 20 bine yakın olduğu düşünülmektedir.
Ancak resmi rakamlar, Gölcük Depremi'nin etkilediği tüm alanlar da dahil olmak üzere bunun çok altında açıklanmıştır. Bunda, dönemin cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'in, sanayi yatırımlarının yoğunlaştığı bu bölgeyi afet bölgesi olarak ilan etmek ve vergi gelirlerinin düşmesini istememesinin de etkisi vardır.
Spor
[değiştir | kaynağı değiştir]Gölcük'te Spor, 1924'te Donanma Komutanlığının ve Tersane Komutanlığının Gölcük´e gelmesiyle Gayrifedere başlar.
İlçede ilk federe kulübü 1950 yılında Nurettin Saral, Remzi Dobrucalı, Sedat Kahyaoğlu, Nihat Akay, Fahrettin İlem tarafından kuruldu.
Bu kulüp 1950 yılında federe olarak Kocaeli Amatör kümede mücadeleye başladı. 22 Haziran 1969 tarihinde Ercüment Kızıltan, Güngör Yüksel, Av. Ömer Lütfü Özkes, Lütfü Takılgan, Mehmet Ancaza ve Ali Fuat Kanpara tarafından Profesyonel Kocaelispor'un tüzüğüne uygun olarak Gölcükspor adını aldı.
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ↑ "5 kaymakamın görev yeri değişti". Ozgurkocaeli.com.tr. 8 Ağustos 2019. 9 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ağustos 2019.
- ↑ "Kararnameler" (PDF). T.C. Resmî Gazete. 4 Mart 1944.
- ↑ "Gölcük Kaza merkezinin Değirmendere'den Gölcük Kasabasına kaldırılması hakkında kanun lâyihası ve Dahiliye ve Bütçe encümenleri mazbataları (1/714)" (PDF).
- ↑ "T.C. Resmî Gazete - 10 Mart 1954 Çarşamba" (PDF). 4 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 23 Haziran 2026.
- ↑ "HGM | Harita Genel Müdürlüğü - Ulusal Haritacılık Kurumu". www.harita.gov.tr. 7 Ekim 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Aralık 2025.
- ↑ "Gölcük Haritası Gölcük Nerede". www.haritatr.com. 23 Haziran 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Şubat 2026.
- ↑ "Körfez-Gölcük arasına ek vapur seferi isteniyor". Özgür Kocaeli. 12 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ↑ "Arşivlenmiş kopya". 24 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Aralık 2020.
- ↑ . "Vilâyetler, kazalar, Nahiyeler ve Köyler İtibarile Nüfus ve Yüzey ölçü" (PDF). 20 İlkteşrin 1940 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 20 Ekim 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2016.
- ↑ . "1945 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 21 Ekim 1945 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ↑ . "Vilayet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 22 Ekim 1950 Umumi Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ↑ . "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 23 Ekim 1955 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ↑ . "İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2021.
- ↑ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ↑ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ↑ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ↑ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ↑ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ↑ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ↑ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ↑ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ↑ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ↑ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ↑ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ↑ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ↑ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013.
- ↑ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014.
- ↑ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
- "Merkezi Dağıtım Sistemi" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016.
- "Gölcük Nüfusu - Kocaeli". nufusu.com. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021.
- "Kocaeli Gölcük Nüfusu". nufusune.com.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]| Otorite kontrolü |
|
|---|
