ภาษากวางตุ้งมาตรฐาน
| ภาษากวางตุ้ง | |
|---|---|
| 廣東話 / Gwóngdūngwá 廣州話 / Gwóngjāuwá | |
| ประเทศที่มีการพูด | จีน ฮ่องกง มาเก๊า และชุมชนจีนโพ้นทะเล |
| ภูมิภาค | มณฑลกวางตุ้ง, ทางตะวันออกของเขตปกครองตนเองกว่างซีจ้วง |
รูปแบบก่อนหน้า | |
| ภาษาถิ่น | |
| สถานภาพทางการ | |
ภาษาทางการของ | |
| ผู้วางระเบียบ | |
| รหัสภาษา | |
| ISO 639-3 | yue (กลุ่มใหญ่สำหรับภาษาเยฺว่ทั้งหมด) |
| Glottolog | cant1236 |
| Linguasphere | 79-AAA-ma |
| ภาษากวางตุ้ง | |||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| จีนตัวเต็ม | 廣東話 | ||||||||||||||||||||||
| จีนตัวย่อ | 广东话 | ||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
| 'สำเนียงกวางเจา' | |||||||||||||||||||||||
| จีนตัวเต็ม | 廣州話 | ||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
ภาษากวางตุ้งมาตรฐาน หรือ สำเนียงกวางเจา เป็นวิธภาษาของภาษาจีนเยฺว่ ซึ่งเป็นภาษาจีนในตระกูลภาษาจีน-ทิเบต มีต้นกำเนิดในกวางเจา และบริเวณสามเหลี่ยมปากแม่น้ำจูเจียงโดยรอบ[1] แม้ว่าในทางภาษาศาสตร์ คำว่า "กวางตุ้ง" จะหมายถึงวิธภาษาโดยเฉพาะ แต่คำนี้มักถูกใช้ในวงกว้างเพื่ออธิบายกลุ่มย่อยของภาษาจีนเยฺว่ทั้งหมด รวมถึงวิธภาษาต่าง ๆ เช่น ภาษาไถ่ชาน ซึ่งมีความเข้าใจร่วมกันกับภาษากวางตุ้งมาตรฐานได้จำกัด
ภาษากวางตุ้งมาตรฐานถือเป็นส่วนสำคัญและแยกไม่ออกของอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมสำหรับผู้พูดภาษาแม่ในพื้นที่กว้างใหญ่ของจีนตะวันออกเฉียงใต้ ฮ่องกง และมาเก๊า รวมถึงชุมชนในต่างประเทศ ในจีนแผ่นดินใหญ่ ภาษากวางตุ้งมาตรฐานเป็นภาษากลางของมณฑลกวางตุ้ง (ซึ่งเป็นภาษาหลักของสามเหลี่ยมปากแม่น้ำจูเจียง) และพื้นที่ใกล้เคียง เช่น กวางซี นอกจากนี้ยังเป็นภาษาหลักและภาษาร่วมทางการของฮ่องกงและมาเก๊าด้วย นอกจากนี้ ภาษากวางตุ้งมาตรฐานยังมีการพูดกันอย่างแพร่หลายในหมู่ชาวจีนโพ้นทะเลในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (โดยเฉพาะในเวียดนามและมาเลเซีย รวมถึงสิงคโปร์และกัมพูชาในระดับที่น้อยกว่า) และในโลกตะวันตก[1][2] ด้วยจำนวนผู้พูดทั้งหมดประมาณ 80 ล้านคนใน ค.ศ. 2023 ภาษากวางตุ้งมาตรฐานจึงเป็นวิธภาษาจีนเยฺว่และภาษาจีนที่ไม่ใช่จีนกลางที่มีผู้พูดมากที่สุด[3]
แม้ว่าภาษากวางตุ้งมาตรฐานจะมีคำศัพท์ร่วมกับภาษาจีนกลางและวิธภาษาจีนอื่น ๆ อยู่มาก แต่กลุ่มภาษาจีนเหล่านี้มีความเข้าใจซึ่งกันและกันได้น้อยมากหรือแทบไม่มีเลย ส่วนใหญ่เป็นเพราะความแตกต่างด้านหน่วยเสียง แต่ยังมีความแตกต่างในด้านไวยากรณ์และคำศัพท์ด้วย โครงสร้างประโยค โดยเฉพาะการวางตำแหน่งของคำกริยา บางครั้งก็แตกต่างกันระหว่างสองภาษา ความแตกต่างที่เห็นได้ชัดระหว่างภาษากวางตุ้งมาตรฐานและภาษาจีนกลางคือวิธีการเขียนคำพูด ทั้งสองภาษาสามารถบันทึกได้ตามคำพูด แต่ผู้พูดภาษากวางตุ้งมาตรฐานจำนวนน้อยมากที่มีความรู้เกี่ยวกับคำศัพท์ภาษากวางตุ้งมาตรฐานแบบเขียนได้อย่างครบถ้วน ดังนั้น จึงมีการใช้รูปแบบการเขียนแบบทางการที่ไม่ใช่คำพูด ซึ่งคล้ายคลึงกับภาษาจีนกลางแบบเขียนมากกว่า[4][1] อย่างไรก็ตาม ภาษากวางตุ้งมาตรฐานแบบทางการนั้นไม่สามารถแปลตรงตัวได้ เนื่องจากสามารถอ่านข้อความภาษาจีนมาตรฐานในภาษากวางตุ้งมาตรฐานแบบทางการได้ โดยมักมีการเปลี่ยนแปลงคำศัพท์เพียงเล็กน้อย ขึ้นอยู่กับระดับภาษาที่ผู้อ่านเลือกใช้[5] ส่งผลให้ข้อความภาษากวางตุ้งมาตรฐานและภาษาจีนกลางอาจดูคล้ายกันแต่มีการออกเสียงที่แตกต่างกัน ในทางกลับกัน ภาษากวางตุ้งมาตรฐานแบบเขียน (ภาษาถิ่น) ส่วนใหญ่ใช้ในบริบทที่ไม่เป็นทางการ เช่น สื่อสังคมออนไลน์และหนังสือการ์ตูน[4][1]
สัทวิทยา
[แก้]
ภาษากวางตุ้งมาตรฐานสามารถประสมต้นพยางค์ (พยัญชนะต้น) กับท้ายพยางค์ (สระและพยัญชนะสะกด) ได้ประมาณ 630 เสียง โดยไม่นับเสียงวรรณยุกต์
ต้นพยางค์
[แก้]| ริมฝีปาก | ฟันหรือปุ่มเหงือก | เพดานแข็ง | เพดานอ่อน | เส้นเสียง | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ปกติ | ผสมเสียดแทรก | ปกติ | ห่อริมฝีปาก | |||||
| เสียงนาสิก | /m/ (ม) |
/n/ (น) |
/ŋ/ (ง) |
|||||
| เสียงกัก (ไม่ก้อง) |
สิถิล | /p/ (ป) |
/t/ (ต) |
/t͡s/ (ตซ คล้าย จ) |
/k/ (ก) |
/kʷ/ (กว) |
( /ʔ/ ) (อ) | |
| ธนิต | /pʰ/ (พ) |
/tʰ/ (ท) |
/t͡sʰ/ (ทซ คล้าย ช) |
/kʰ/ (ค) |
/kʷʰ/ (คว) |
|||
| เสียงเสียดแทรก | /f/ (ฟ) |
/s/ (ซ) |
/h/ (ฮ) | |||||
| เสียงเปิด | /l/ (ล) |
/j/ (ย) |
/w/ (ว) |
|||||
นักภาษาศาสตร์บางท่านจัดว่า /j/ และ /w/ เป็นส่วนหนึ่งของท้ายพยางค์ซึ่งมากับเสียงสระ /i/ และ /u/ ตามลำดับ เหมือนกับภาษาจีนกลาง บางท่านก็วิเคราะห์ว่า /ʔ/ มาจากเสียงสระ เมื่อพยางค์นั้นไม่มีเสียงของพยัญชนะต้น
ในกลุ่มเสียงฐานฟันหรือปุ่มเหงือกสามารถเปลี่ยนแปรไปได้ /t/ กับ /tʰ/ จะอยู่ที่ฐานฟัน ในขณะที่ /t͡s/, /t͡sʰ/, /s/ ซึ่งออกเสียงที่ฐานปุ่มเหงือก.
ผู้ที่พูดภาษากวางตุ้งมาตรฐานบางคนไม่สามารถแยกแยะความแตกต่างระหว่าง /n/ กับ /l/ โดยจะออกเสียงเป็น /l/ และระหว่าง /ŋ/ กับหน่วยเสียงว่าง ซึ่งก็จะออกเสียงแต่หน่วยเสียงว่าง
ท้ายพยางค์
[แก้]
| [aː] (อา) | [ɛː] (แอ) | [ɔː] (ออ) | [œː] (เออ) | [iː] (อี) | [uː] (อู) | [yː] (อวือ) | |||||
| ยาว | สั้น | ยาว | สั้น | ยาว | สั้น | ยาว | สั้น | ยาว | ยาว | ยาว | |
| /-i/, /-y/ (-ย) |
[aːi] (อาย) | [ɐi] (ไอ) |
[ei] (เอ็ย) |
[ɔːy] (ออย) | [ɵy] (เอย) |
[uːy] (อูย) |
|||||
| /-u/ (-ว) |
[aːu] (อาว) | [ɐu] (เอา) |
[ɛːu]¹ (แอว) | [ou] (อว) |
[iːu] (อีว) |
||||||
| /-m/ (-ม) |
[aːm] (อาม) | [ɐm] (อำ) |
[ɛːm]¹ (แอม) | [iːm] (อีม) |
|||||||
| /-n/ (-น) |
[aːn] (อาน) | [ɐn] (อัน) |
[ɛːn]¹ (แอน) | [ɔːn] (ออน) | [ɵn] (เอิน) |
[iːn] (อีน) |
[uːn] (อูน) |
[yːn] (อวืน) | |||
| /-ŋ/ (-ง) |
[aːŋ] (อาง) | [ɐŋ] (อัง) |
[ɛːŋ] (แอง) | [eŋ] (เอ็ง) |
[ɔːŋ] (ออง) | [oŋ] (อง) |
[œːŋ] (เอิง) | ||||
| /-p/ (-บ) |
[aːp] (อาบ) | [ɐp] (อับ) |
[ɛːp]¹ (แอบ) | [iːp] (อีบ) |
|||||||
| /-t/ (-ด) |
[aːt] (อาด) | [ɐt] (อัด) |
[ɛːt]¹ (แอด) | [ɔːt] (ออด) | [œːt]¹ (เอิด) | [ɵt] (เอิด) |
[iːt] (อีด) |
[uːt] (อูด) |
[yːt] (อวืด) | ||
| /-k/ (-ก) |
[aːk] (อาก) | [ɐk] (อัก) |
[ɛːk] (แอก) | [ek] (เอ็ก) |
[ɔːk] (ออก) | [ok] (อก) |
[œːk] (เอิก) | ||||
และพยางค์นาสิกอีก 2 พยางค์ได้แก่ [m̩] (ทำปาก ม แล้วเปล่งเสียง), [ŋ̩] (ทำปาก ง แล้วเปล่งเสียง)
- ¹ ท้ายพยางค์ [ɛːu], [ɛːm], [ɛːn], [ɛːp], [ɛːt], [œːt] พบได้เฉพาะภาษาพูดเท่านั้น ซึ่งไม่มีการวิเคราะห์หรือการแทนด้วยอักษรโรมัน
วรรณยุกต์
[แก้]เสียงวรรณยุกต์ในภาษากวางตุ้งมาตรฐานมี 6 เสียง ถึงแม้ว่าการเรียนการสอนดั้งเดิมสอนว่ามี 9 เสียง แต่ก็มี 3 เสียงที่ซ้ำกัน ซึ่งขึ้นอยู่กับว่าพยางค์นั้นเป็นพยางค์เปิด (คำเป็น) หรือพยางค์ปิด (คำตาย)
| ประเภทพยางค์ | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| ชื่อวรรณยุกต์ | dark flat (陰平) | dark rising (陰上) | dark departing (陰去) |
light flat (陽平) | light rising (陽上) | light departing (陽去) |
| ระดับเสียง | สูง, สูง-กลาง | กลาง-สูง | กลาง | กลาง-ต่ำ, ต่ำมาก | ต่ำ-กลาง | ต่ำ |
| หมายเลขวรรณยุกต์ เยลหรือ Jyutping |
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| ตัวอย่าง | 詩 | 史 | 試 | 時 | 市 | 是 |
| อักษรวรรณยุกต์ | siː˥˧, siː˥ | siː˧˥ | siː˧ | siː˨˩, siː˩ | siː˩˧ | siː˨ |
| กำกับเครื่องหมายด้วยสัทอักษรสากล | sîː, síː | sǐː | sīː | si̖ː, sı̏ː | si̗ː | sìː |
| ระบบเยล[6] | sì | sí | si | sìh | síh | sih |
แบบดั้งเดิม
| พยางค์ | พยางค์เปิด | พยางค์ปิด | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| หมายเลข | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 (หรือ 1) | 8 (หรือ 3) | 9 (หรือ 6) |
| ระดับเสียง | สูง, สูง-กลาง | กลาง-สูง | กลาง | กลาง-ต่ำ, ต่ำ | ต่ำ-กลาง | กึ่งต่ำ | สูง | กลาง | กึ่งต่ำ |
| ตัวอย่าง | 詩 | 史 | 試 | 時 | 市 | 是 | 識 | 錫 | 食 |
| เสียงอ่าน | /si˥/, /si˥˧/ | /si˧˥/ | /si˧/ | /si˨˩/, /si˩/ | /si˩˧/ | /si˨/ | /sek˥/ | /sɛk˧/ | /sek˨/ |
| กำกับเครื่องหมาย | sí, sî | sǐ | sī | si̖, sı̏ | si̗ | sì | sék | sɛ̄k | sèk |
| ระบบเยล | sī, sì | sí | si | sīh, sìh | síh | sih | sīk | sek | sihk |
| เสียง | |||||||||
ตัวอย่าง
[แก้]ข้างล่างคือข้อความปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชนข้อที่ 1 ในภาษากวางตุ้งมาตรฐาน และคำแปลภาษาไทย
| กวางตุ้งมาตรฐาน[7] | 人人生而自由，喺尊嚴同埋權利上一律平等。佢哋有理性同埋良心，而且應當以兄弟關係嘅精神相對待。 |
|---|---|
| สัทอักษรสากล | /jɐn˨˩ jɐn˨˩ sɐŋ˥˧ ji:˨˩ tsiː˨ jɐuː˨˩, hɐi˧˥ tsy:n˥˧ jiːm˨˩ tʰʊŋ˨˩ ma:i˨˩ kʰyːn˨˩ lei˨ sœ:ŋ˨ jɐt˥ lɵt˨ pʰɪŋ˨˩ tɐŋ˧˥. kʰɵy˩˧ tei˨ jɐu˩˧ lei˩˧ sɪŋ˧ tʰʊŋ˨˩ ma:i˨˩ lœ:ŋ˨˩ sɐm˥˧, ji:˨˩ tsʰɛ:˧˥ jɪŋ˥ tɔ:ŋ˥˧ ji:˩˧ jy:˩˧ hɪŋ˥˧ tɐi˨ kʷaːn˥˧ hɐi˨ kɛ:˧ tsɪŋ˥˧ sɐn˨˩ sœ:ŋ˥˧ tɵy˧ tɔ:i˨./ |
| อักษรโรมันแบบเยล[6] | yàhnyàhn sàng yìh jihyàuh, hái jyùnyìhm tùhngmàaih kyùhn leih seuhng yātleuht pìhngdáng. kéuihdeih yáuh léihsing tùhngmàaih lèuhngsàm, yìhché yìngdòng yíh hìngdaih gwàanhaih ge jìngsàhn sèung deui doih. |
| อักษรโรมันแบบ ILE | jan4 jan4 sang1 ji4 dzi6 jau4, hai2 dzyn1 jim4 tung4 maai4 kyn4 lei6 soeng6 jat7 loet9 ping4 dang2. koey5 dei6 jau5 lei5 sing3 tung4 maai4 loeng4 sam1, ji4 tse2 jing1 dong1 ji5 hing1 dai6 gwaan1 hai6 ge3 dzing1 san4 soeng1 doey3 doi6. |
| อักษรโรมันแบบ Jyutping | jan4 jan4 sang1 ji4 zi6 jau4, hai2 zyun1 jim4 tung4 maai4 kyun4 lei6 soeng6 jat1 leot6 ping4 dang2. keoi5 dei2 jau5 lei5 sing3 tung4 maai4 loeng4 sam1, ji4 ce2 jing1 dong1 ji5 hing1 dai6 gwaan1 hai6 ge3 zing1 san4 soeng1 deoi3 doi6. |
| คำแปลไทย: | "มนุษย์ทั้งหลายเกิดมามีอิสระและเสมอภาคกันในเกียรติศักดิ์และสิทธิ ต่างมีเหตุผลและมโนธรรม และควรปฏิบัติต่อกันด้วยเจตนารมณ์แห่งภราดรภาพ" |
หมายเหตุ
[แก้]- ↑ ภาษาพูดโดยพฤตินัย—แม้ว่าจะไม่มีภาษาจีนสำเนียงใดที่ใช้เป็นทางการในฮ่องกง แต่ภาษาจีนกวางตุ้งเป็นภาษาพูดหลักและเป็นมาตรฐานภาษาพูดในภูมิภาคโดยพฤตินัย รัฐบาลฮ่องกงส่งเสริมการใช้สามภาษา ได้แก่ กวางตุ้ง จีนกลาง และอังกฤษ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในระบบการศึกษาของรัฐ
- ↑ ภาษาพูดโดยพฤตินัย—แม้ว่าจะไม่มีภาษาจีนสำเนียงใดที่ใช้เป็นทางการในมาเก๊า แต่ภาษาจีนกวางตุ้งเป็นภาษาพูดหลักและเป็นมาตรฐานภาษาพูดในภูมิภาคโดยพฤตินัย รัฐบาลมาเก๊างส่งเสริมการใช้แต่ละภาษา ได้แก่ กวางตุ้ง จีนกลาง โปรตุเกส และอังกฤษ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในระบบการศึกษาของรัฐ
อ้างอิง
[แก้]- 1 2 3 4 Snow, Donald B. (2004). Cantonese as Written Language: The Growth of a Written Chinese Vernacular. Hong Kong University Press. น. 48. ISBN 9789622097094. ข้อมูลเก่าจากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-04-24. สืบค้นเมื่อ 2015-11-09.
- ↑ Lee, Kwai; Leung, Wai (2012). "The status of Cantonese in the education policy of Hong Kong". Multilingual Education. 2: 2. doi:10.1186/2191-5059-2-2. hdl:10397/98877. ข้อมูลเก่าจากแหล่งเดิมเมื่อ 2025-03-06.
- ↑ Meng, Helen Mei-ling; Wong, Patrick Chun Man (2023-09-29). "Speech and language processing: Finding their voice again". CUHK in Touch (ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน). ข้อมูลเก่าจากแหล่งเดิมเมื่อ 2025-06-12. สืบค้นเมื่อ 2025-09-26.
- 1 2 Matthews & Yip (1994), p. 5.
- ↑ Lee, Kwai; Leung, Wai (2012). "The status of Cantonese in the education policy of Hong Kong". Multilingual Education. 2: 2. doi:10.1186/2191-5059-2-2. hdl:10397/98877.
- 1 2 Kwaan, Choi Wah; และคณะ (2004). English-Cantonese Dictionary 英粵字典: Cantonese in Yale Romanization. Sha Tin: New Asia-Yale-in-China Chinese Language Center; The Chinese University of Hong Kong, 1991; "first copublished edition", The Chinese University Press, The Chinese University of Hong; New Asia-Yale-in-China Language Center, 2000; second printing. Note that, in Yale-Romanization, tone 1 is marked by the (down-sloping =) grave accent even in the situation that it gets realised as its high flat variant, which occurs (automatically) in Canton-standard pronunciation wherever the tone 1 immediately precedes any syllable whose tone is or begins high, as within for example the 應當 that occurs in the sample text near the end of this article.
- ↑ "OHCHR | Universal Declaration of Human Rights – Cantonese". OHCHR (ภาษาอังกฤษ). สืบค้นเมื่อ 2023-07-24.
แหล่งข้อมูลอื่น
[แก้]- "Multi-function Chinese Character Database" 漢語多功能字庫 (ภาษาจีน). The Chinese University of Hong Kong.
- Cantonese-English Online Dictionary
- Hong Kong Government site on the HK Supplementary Character Set (HKSCS) (archived 22 May 2011)
- Cantonese Tools
- 粵語/廣東話參考資料 Yue References by wordshk – GitHub Pages. GitHub.
- Comparative Study on Chinese character pronunciations in Korean, Japanese, Cantonese, and Mandarin
- Similarity between Cantonese and Japanese Kanji Pronunciation
- Cantonese is a Useful Tool for Chinese Buddhist Sutra Study
 | บทความภาษานี้ยังเป็นโครง คุณสามารถช่วยวิกิพีเดียได้โดยการเพิ่มเติมข้อมูล |