Izvorni kod stranice Plemstvo

[[Datoteka:Dragutin Weingärtner, Hrvatski sabor 1848. god.jpg|mini|Zasjedanje [[Hrvatska|hrvatskog]] plemićkog [[dijeta (skupština)|sabora]]]]
'''Plemstvo''' ([[latinski]]: ''nobilitas'') je [[ime]] za [[društvena grupa|društvenu grupu]] - [[ljudi]] koji su nosioci plemićkih [[titula]].<ref name=brit/>

Plemstva ima u različitim [[Civilizacija|civilizacijsko]]-[[Kultura|kulturnim]] sredinama, nastalo je uzdizanjem pojedinih [[porodica]] čija se moć bazirala
na vlasništvu nad zemljom i [[vlast|vladavinom]] nad ljudima nižega društvenog položaja.<ref name=lex/>

== Historija i karakteristike ==

Kao vladajući društveni sloj u [[Evropa|evropskim]] [[monarhija]]ma plemstvo se održalo sve do [[Francuska revolucija|Francuske revolucije]], točnije do [[Periodizacija|perioda]] stvaranja modernih [[Nacionalna država|nacionalnih država]] (druga polovica [[19. vijek|19]] -prva polovica [[20. vijek]]a).<ref name=lex/>

Rađanje [[Evropa|evropskog]] plemstva vezuje se uz [[feudalizam]] i [[srednji vijek]], iako su određene karakteristike te [[društvena grupa|društvene grupe]] bile su prisutne već u [[Rimsko Carstvo|Rimskom Carstvu]]. 
Tako se [[latinski]]m terminom - '''nobilitas romana''' označivala pravna kategorija [[privilegija|privilegiranog]] sloja [[Rimski Senat|rimskih senatora]] - [[Patriciji|patricija]] koja je vladala [[plebejci]]ma.

Slična grupa senatora postojala je i u [[Konstantinopolj|Konstantinopolu]]. Pored te društvene grupe u Rimskom Carstvu postojalo je i niže - [[nasljedno pravo|nasljedmo]] provincijsko plemstvo. U [[Periodizacija|periodu]] između [[Antika|antike]] i [[Rani srednji vijek|ranog srednjeg vijeka]] pojam '''nobilitas''' imao je višestruko značenje. 
Tom [[titula|titulom]] su se kitili građani da istaknu svoje porijeklo iz slobodnog i vladajućeg [[pleme]]na, ili uglednog [[rodbina|roda]] i [[porodica|porodice]] a često i oni koji su bili samo [[sloboda|slobodnjaci]] a ne [[rob]]ovi.<ref name=lex/>

Nastanak [[Srednji vijek|srednjovjekovnog]] plemstva povezan je sa razvojem [[feudalizam|feudalizma]] i [[Franačka|Franačkog carstva]]. 
Iako postoje različite teorije o nastanku plemstva, smatra se da je usko povezano uz [[Merovinzi|Dinastiju Merovinga]] ([[6. vijek]]-[[7. vijek]]). 
U to je vrijeme [[Franačka|franački]] [[historičar]] iz [[6. vijek]] [[Gregor od Toursa]] spominje društvenu grupu - '''maiores natu''' (viših po rođenju). 
Dolaskom na vlast [[Karolinzi|Dinastije Karolinga]] u [[8. vijek]]u počinje se razvijati sloj novoga plemstva, čija su [[nasljedno pravo|nasljedna prava]] 
[[Zakonik|kodificirana]] [[vazal]]nim odnosom prema vladaru i činjenicom da im je vladar [[donacija|donirao]] [[feud]] (''beneficium''). 
Širenjem franačkoga carstva nastalo je visoko plemstvo-''honores'') iz čijeg je kruga nastalo [[dvor]]sko plemstvo; [[vojvoda|vojvode]], [[markgrof]]ovi i [[grof]]ovi, koji su za svoju odanost vladaru dobivali goleme feude.<ref name=lex/>

Specifičan razvoj srednjovjekovnoga plemstva može se pratiti i u [[Bizantsko Carstvo|Bizantskom Carstvu]], u kojem se od [[8. vijek|8]] do [[9. vijek]]a formirala nova bizantska [[aristokracija]], koja će u [[10. vijek]]u postati [[državna uprava|državna adminstracija]]. Istovremeno je nastala i [[vojska|vojnička]] aristokracija, koja je svoj utjecaj i status izgradila na [[rat]]ovima protiv [[Saraceni|Saracena]]. 
I druge su evropske zemlje tokom ranog srednjeg vijeka imale vlastite specifičnosti u rađanju plemstva, ali im je zajedničko bilo to da se za tog [[Periodizacija|perioda]] jasno definirala latinska terminologija kojom se plemstvo označava; nobiles, proceres, primates, optimates, illustres, maiores, magnates, barones, domini...<ref name=lex/>

Iako su pojedini srednjovjekovni [[Hagiografija|hagiografi]] i [[hroničar|kroničari]] (koji su najčešće i sami bili plemići), glorificirali plemstvo kao ljude visoka roda i superiornih fizičkih i [[moral]]nih karakteristika, u stvarnosti su plemići prvenstveno bili određeni svojim [[vazal]]nim odnosom i lojalnošću prema vladaru.<ref name=lex/> 
Uz kog su morali biti u [[vojna kampanja|vojnim kampanjama]] i za kog su provodili [[sudska vlast|sudsku vlast]]. Kako su praktički u svojim rukama imali svu vlast, imali su veliku [[autonomija|autonomiju]], pa su često dizali [[pobuna|bune]] i rušili svoje [[monarh]]e.

[[Bogatstvo]] evropskog plemstva u tom je [[Periodizacija|periodu]] zavisilo je u prvom redu o veličini [[feud]]a jer se tadašnja [[ekonomija]] bazirala na [[poljoprivreda|poljoprivredi]]. 
Osim nasljednoga prava nad vlastitim feudom i prihoda od [[sud]]ovanja potčinjenim podanicima, njihovom bogatstvu znatno su pridonosili različiti oblici rente (radna, naturalna, [[Novac|novčana]]). Unutarnja [[hijerarhija]] plemstva u [[Srednji vijek|srednjem]] i [[Novi vijek|novom vijeku]] također je bila jasno definirana. Tako je plemstvo bilo podijeljeno na visoko ([[magnat]]i, vojvode, [[knez|kneževi]]. grofovi) i niže plemstvo. 
[[Rodbina|Rodbinsko]] povezivanje između pripadnika višeg i nižega plemstva bilo je rijetko pa je plemstvo kao društvena grupa bilo izolirano od ostalih društvenih grupa.<ref name=lex/>

Studije plemstva [[Zapadna Evropa|Zapadne Evrope]] za [[Periodizacija|period]] [[12. vijek]]a pokazuju da su plemićke porodice imale ozbiljan problem da se održe, pa je tako u u tom vremenu izumrlo čak 25 do 50% takvih porodica. Glavni uzroci bili su velika [[smrt]]nost [[djeca|djece]], [[neplodnost]], česti [[rat]]ovi i podjela nasljednih [[feud]]a, na sve sitnije 
dijelove sve do [[siromaštvo|osiromašenja]] pojedinih grana porodice i njihova izumiranja. Prosječan život plemićkih porodica po Zapadnoj Evropi trajao je samo tri do šest generacija. 
Kako bi izbjegle takvu sudbinu, neke porodice davala su svoju djecu u [[Katolički crkveni redovi|crkvene redove]].<ref name=lex/>

Pored tog od kraja [[13. vijek|13]] i tokom [[14. vijek]]u u pojedinim [[monarhija]]ma je [[zakon]]ski ograničeno dijeljenje i parcelizacija [[feud]]alnih imanja u korist najstarijega [[sin]]a - [[primogenitura]].

Počevši od [[11. vijek]]a po [[mediteran]]skim [[Srednjovjekovna komuna|srednjovjekovnim komunama]] nastala je specifična grupa plemstva -'''patricijat'''.
Oni su vladali svojim komunama kao [[izbori|izabrani]] članovi komunalnih vijeća i gradske [[državna uprava|adminstracije]] (knez, sudac, rektor). I oni su imali feude, ali puno manje od onih po kontinentalnoj Evropi.<ref name=lex/>

Od [[15. vijek]]a [[historija]] plemstva čvrsto je povezana s procesom formiranja [[centralizacija|centraliziranih]] [[država]]. Jedan od efekata tog procesa, bio je da se ugled stečen na bojnom polju, više nije toliko cjenio, kao položaj u dvorskoj hijerahiji.
U vrijeme [[Apsolutna monarhija|apsolutnih monarhija]], počeo je razvoj [[kapitalizam|kapitalizma]], sa [[Buržoazija|buržuazijom]] kojoj je omogućeno kupovanje plemićkih [[titula]] pa je tako nastalo novo plemstvo.<ref name=lex/>

U [[Kraljevina Francuska|Kraljevini Francuskoj]] se pred kraj [[Ancien Régime|Ancien Régima]] staro plemstvo vojničkoga porijekla - '''noblesse d’épée''' (plemstvo mača), počelo osjećati ugroženim od novog plemstva -'''noblesse de robe''' (plemstvo toge). 
U [[Kraljevina Engleska|Kraljevini Engleskoj]] se taj proces desio nešto ranije pojavom [[Džentrija|gentryje]].
U isto vrijeme su [[Nijemci|njemački]] plemići - ''junkeri'' u [[Kraljevina Pruska|Kraljevini Pruskoj]], a nakon tog i u [[Njemačko Carstvo|Carskoj Njemačkoj]], postali vodeći kapitalisti i [[industrijalizacija|industrijalci]] sve do [[1945]].<ref name=lex>{{cite web
 | url =https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=48691
 | title =''Plemstvo''
 | accessdate =28.01.2024.
 | language =hrvatski
 | publisher =Hrvatska Enciklopedija LZMK
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20231110190839/https://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?ID=48691
 | archive-date =2023-11-10
 | url-status =dead}}</ref>

Nakon [[Francuska revolucija|Francuske revolucije]] počeo je proces oduzimanja plemićkih privilegija, od specijalnih sudova do ukidanja [[dijeta (skupština)|dijeta]], a time i [[politika|političke]] moći.
Plemstvo i danas postoji u brojnim [[monarhija]]ma, a najpoznatije je u [[UK|Ujedinjenom Kraljevstvu]] u kom postoji od [[William Osvajač|Williama Osvajača]] [[1066]].
Vremenom je britansko plemstvo [[Socijalna stratifikacija|stratificirano]] kao [[Perstvo]].<ref name=brit>{{cite web
 | url =https://www.britannica.com/topic/British-nobility
 | title =''British nobility''  
 | accessdate =28.01.2024.
 | language=engleski
 | publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref>

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Nobility}}
* [https://web.archive.org/web/20231110190839/https://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?ID=48691 ''Plemstvo''] {{hr icon}}
{{Društvena klasa}}

[[Kategorija:Plemstvo| ]]
[[Kategorija:Društvene grupe]]
[[Kategorija:Društvene klase]]
[[Kategorija:Feudalizam]]