هنگري

هنگري Magyarország
جھنڊو نِسبتي نشان
ترانو: "همنوز" ("ترانو")
يورپ ۾ هنگري جو مقام؛ يورپي يونين اندر هنگري کي نمايان ڪري ڏيکاريو ويو آهي
گادي جو هنڌ	ٻڊاپيسٽ 47°26′N 19°15′E
سڀ کان وڏو شهر	گاديءَ جو هنڌ
دفتري ٻوليون	هنگري ٻولي
نسلي گروھ (2022ع جي آدمشماري)	97.7% هنگريائي 2.4% روماني 1.2% جرمن 1.3% ٻيا
مذهب (2022ع جي آدمشماري)	42.5% عيسائيت 29.2% ڪيٿولڪ 13.3% ٻيا عيسائي 40.1% جواب نه ڏنو 16.1% لادينيت 1.3% ٻيا
مقامي آبادي	هنگريائي
حڪومت	وحداني پارلياماني جمهوريه
• صدر	اندراش باڪا
• وزيراعظم	پيٽر ماديار
• قومي اسيمبلي جو اسپيڪر	اگنيش فورشٽهوفر
مقننه	قومي اسيمبلي
قيام
• ڪارپيٿيائي طاس تي هنگريائي فتح	862ع–895ع
• هنگري جي امارت	895ع
• عيسائي بادشاهت	25 ڊسمبر 1000ع
• 1222ع جو سونهري فرمان	24 اپريل 1222ع
• موهاچ جي جنگ	29 آگسٽ 1526ع
• ٻوڊا جي آزادي	2 سيپٽمبر 1686ع
• 1848ع جو انقلاب	15 مارچ 1848ع
• آسٽريا-هنگري	30 مارچ 1867ع
• آزاديءَ جي بحالي	31 آڪٽوبر 1918ع
• ٽريانون جو معاهدو	4 جون 1920ع
• ٽين جمهوريه	23 آڪٽوبر 1989ع
پکيڙ
• جملي	93,030 km2 (35,920 sq mi) (108هون)
• پاڻي (%)	3.7
آبادي
• جنوري 2026ع اندازو	9,489,000 (96هون)
• 2022ع مردم شماري	9,603,634
•  گھاٽائي	102/km2 (264.2/sq mi) (111هون)
جِي ڊي پي (مساوي قوت خريد )	2026ع لڳ ڀڳ
• ڪل	482.256 ارب آمريڪي ڊالر (56هون)
• في سيڪڙو	50,570 آمريڪي ڊالر (46هون)
جِي. ڊي. پي  (رڳو نالي ۾ )	2026ع لڳ ڀڳ
• ڪل	271.122 ارب آمريڪي ڊالر (53هون)
• في سيڪڙو	28,430 آمريڪي ڊالر (50هون)
جِينِي (2023ع)	29.0 ڪمتر
ايڇ ڊي آء (2023ع)	0.870 انتهائي اعلیٰ · 46هون
ڪرنسي	فورنٽ (HUF)
معياري وقت	مرڪزي يورپي وقت (متناسق عالمي وقت+1)
• اونھارو ( روشني جي روزاني بچت وارو وقت)	مرڪزي يورپي اونهاري جو وقت (متناسق عالمي وقت +2)
ڊائلنگ ڪوڊ	+36
سرپرست سَینٽ	سينٽ اسٽيڦن
انٽرنيٽ ڊومين	.hu

هنگري وچ يورپ ۾ واقع هڪ چوڌاري خشڪيءَ سان گهيريل ملڪ آهي. هي ملڪ ڪارپيٿيائي طاس جي وڏي حصي تي پکڙيل آهي. ان جي اتر ۾ سلوواڪيا، اتر اوڀر ۾ يوڪرين، اوڀر ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ رومانيا، ڏکڻ ۾ سربيا، ڏکڻ اولهه ۾ ڪروشيا ۽ سلووينيا، جڏهن ته اولهه ۾ آسٽريا واقع آهن. هنگري ڊينيوب درياھ جي آبي نيڪال واري طاس ۾ واقع آهي ۽ ان جي جاگرافيءَ تي وسيع هيٺاهين ميدانن جو غلبو آهي. ملڪ جي آبادي 95 لک کان وڌيڪ آهي، جنهن ۾ اڪثريت نسلي هنگريائي (ماديار) ماڻهن جي آهي، جڏهن ته روماني ماڻهن جي پڻ هڪ اهم اقليت آباد آهي. هنگري ٻولي ملڪ جي سرڪاري ٻولي آهي ۽ اها يورپ جي انهن ٿورين ٻولين مان هڪ آهي، جيڪي هند-يورپي ٻولي خاندان سان واسطو نٿيون رکن. ٻڊاپيسٽ ملڪ جي گاديءَ جو هنڌ، سڀ کان وڏو شهر ۽ ثقافتي توڙي اقتصادي مرڪز آهي.

هنگريائي رياست جي قيام کان اڳ هن علائقي ۾ مختلف قومون ۽ گروهه آباد رهيا، جن ۾ سيلٽ، رومي، هن، جرمنڪ قومون، آوار ۽ سلاو شامل هئا. هنگريائي رياست جو آغاز نائين صدي عيسويءَ جي پڇاڙيءَ ۾ هنگري جي امارت سان ٿيو، جيڪا 1000ع ۾ بادشاهه اسٽيڦن پهرئين جي دور ۾ وچئين دور جي هڪ عيسائي بادشاهت بڻجي وئي. 1526ع ۾ موهاچ جي جنگ ۾ عثماني سلطنت هٿان شڪست کان پوءِ هنگري جي بادشاهت 150 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين ٽن حصن ۾ ورهايل رهي، جيستائين ارڙهين صديءَ جي شروعات کان اڳ هيبسبرگ حڪمرانيءَ هيٺ ٻيهر متحد ٿي. هيبسبرگن خلاف ڪيترين بغاوتن کان پوءِ 1867ع جي ٺاهه تحت آسٽرو-هنگريائي سلطنت قائم ٿي؛ آسٽريا-هنگري پهرين مهاڀاري جنگ تائين يورپ جي هڪ عظيم طاقت رهي. هنگري جون جديد سرحدون پوءِ 1920ع جي ٽريانون معاهدي وسيلي مقرر ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ ملڪ پنهنجي تاريخي علائقي جو 71 سيڪڙو ۽ پنهنجي معيشت ۽ آباديءَ جو وڏو حصو وڃائي ويٺو؛ نسلي هنگريائين جو لڳ ڀڳ ٽيون حصو نين سرحدن کان ٻاهر رهجي ويو.

ٻن مهاڀاري جنگين جي وچ واري دور جي شروعات ۾ هنگري شديد سياسي ۽ سماجي اٿل پٿل مان گذريو، جنهن جي نتيجي ۾ ريجنٽ ميڪلوس هورٿي جي قومي قدامت پسند حڪومت قائم ٿي. ٻي مهاڀاري جنگ دوران هنگري محوري طاقتن ۾ شامل ٿيو ۽ جنگ ۾ ملڪ کي وڏي جاني ۽ مالي نقصان کي منهن ڏيڻو پيو. ٿوري عرصي جي سوويت قبضي کان پوءِ 1949ع ۾ هنگري عوامي جمهوريه قائم ڪئي وئي، جيڪا وارسا ٺاهه ۾ شامل هڪ سوويت اتحادي رياست هئي. ان کان پوءِ ٿيندڙ سياسي جبر ۽ اقتصادي جمود 1956ع جي ناڪام هنگريائي انقلاب جو سبب بڻيا، جيتوڻيڪ ايندڙ ڏهاڪن ۾ ڪميونسٽ حڪمراني نسبتاً نرم ٿي وئي. 1989ع جي انقلابن دوران هنگري پرامن نموني هڪ جمهوري پارلياماني جمهوريه ۾ تبديل ٿي ويو. هنگري 2004ع ۾ يورپي يونين ۽ 2007ع ۾ شينگن علائقي ۾ شامل ٿيو. 2010ع کان 2026ع تائين وڪٽر اوربان ۽ فيديس جي اڳواڻيءَ واري دور ۾ ملڪ جي جمهوري نظام بابت مختلف عالمي ادارن ۽ محققن طرفان جمهوري پٺتي هٽڻ جا خدشا ظاهر ڪيا ويا.

هنگري هڪ اعليٰ آمدني واري معيشت آهي، جتي عالمگير صحت جي سار سنڀال موجود آهي ۽ اعليٰ تعليم جي ڪجهه صورتن ۾ فيس کان سواءِ تعليم جون سهولتون پڻ ڏنيون وڃن ٿيون. ملڪ فن، موسيقي، ادب، راندين ۽ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبن ۾ اهم تاريخي خدمتن لاءِ مشهور آهي. يورپ جي هڪ مشهور سياحتي منزل طور هنگري 2019ع ۾ 24.5 ملين بين الاقوامي سياحن جي ميزباني ڪئي. هنگري ڪيترين بين الاقوامي تنظيمن جو ميمبر آهي، جن ۾ يورپ جي ڪائونسل، يورپي يونين، نيٽو، گڏيل قومون، عالمي صحت تنظيم، عالمي واپاري تنظيم، عالمي بئنڪ، ايشيائي بنيادي ڍانچي سيڙپڪاري بئنڪ ۽ وائشيگراڊ گروپ شامل آهن.

نالي جي بڻ بڻياد

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو هنگري جو نالو

لفظ "هنگري" ۾ موجود "ھن" گهڻو ڪري هنن سان تاريخي لاڳاپي مان نڪتل سمجهيو وڃي ٿو، جيڪي آوارن کان اڳ هنگريءَ جي علائقي ۾ آباد ٿيا هئا. نالي جو باقي حصو بازنطيني يوناني نالي اونگروئی Oungroi ٔ اطالوي ۾ Οὔγγροι جي لاطيني صورت مان نڪتل آهي. ممڪن آهي ته يوناني نالو قديم سلاوي لفظ ągrinŭ مان ورتل هجي، جيڪو وري اوغوري ترڪ لفظ اونوغور (Onogur)، يعني "ڏهه [اوغور قبيلا]"، مان ورتل هو. اونوغور انهن قبيلن جو گڏيل نالو هو، جيڪي بعد ۾ بلغارن جي قبائلي اتحاد ۾ شامل ٿيا؛ هن اتحاد آوارن کان پوءِ هنگريءَ جي اوڀر وارن علائقن تي حڪمراني ڪئي. پيٽر بي گولڊن آرپاڊ برتا جي ان تجويز کي پڻ قابلِ غور سمجهي ٿو، جنهن موجب هي نالو خزر ترڪ لفظ اونگر ongar مان نڪتل آهي؛ جنهن جو تعلق "ساڄي" يا "ساڄي پاسي" جي مفهوم سان آهي. هن تشريح موجب ڪارپيٿيائي طاس تي قبضي کان اڳ ماديارن جو اتحاد خزرن جي فوجي قوتن جو "ساڄو بازو" (اولهائون بازو) هو.

هنگريءَ جو مقامي نالو Magyarország آهي، جيڪو magyar ("هنگريائي" يا "ماديار") ۽ ország ("ملڪ") لفظن مان ٺهيل آهي. ملڪ جي ماڻهن لاءِ استعمال ٿيندڙ "ماديار" نالو ڪجهه ٻين ٻولين ۾ ملڪ جي نالي ۾ وڌيڪ سڌي نموني نظر اچي ٿو؛ مثال طور ترڪي، فارسي ۽ ڪجهه ٻين ٻولين ۾ هنگريءَ لاءِ ماديارستان يا ان سان ملندڙ، يعني "ماديارن جي سرزمين"، جهڙا نالا استعمال ٿين ٿا. ماديار لفظ ستن وڏن نيم خانه بدوش هنگريائي قبيلن مان اڳواڻي ڪندڙ قبيلي جي نالي مان ورتل آهي.

تاريخ

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو هنگري جي تاريخ

895ع کان اڳ

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو هنگري جي قبل از تاريخ ۽ هنگريائي ڏند ڪٿا

ٻي صدي عيسويءَ ۾ ڪارپيٿيائي طاس ۽ ان جي ڀرپاسي وارا رومي صوبا ۽ غير رومي قومون

رومي سلطنت 16 کان 15 ق.م. دوران الپس جبلن ۽ ڊينيوب درياهه جي اولهه واري علائقي جي وچ واري سرزمين فتح ڪئي؛ ڊينيوب سلطنت جي سرحد بڻجي ويو. 14 ق.م. ۾ پينونيا، جيڪو ڪارپيٿيائي طاس جو اولهائون حصو هو ۽ موجوده هنگريءَ جو اولهائون علائقو پڻ ان ۾ شامل هو، شهنشاهه آگسٽس جي لکيت ريس گيسٽي ڊيوي آگسٽي ۾ رومي سلطنت جو حصو ڄاڻايو ويو. پينونيا جي ڏکڻ-اوڀر واري علائقي کي 6 ق.م. ۾ رومي صوبي موئسيا طور منظم ڪيو ويو. ٽيسا درياهه جي اوڀر وارو علائقو 106ع ۾ رومي صوبو ڊيشيا بڻيو، جنهن ۾ موجوده اوڀر هنگريءَ جا علائقا به شامل هئا. هي علائقو 271ع تائين رومي حڪمراني هيٺ رهيو.

235ع کان پوءِ رومي سلطنت بغاوتن، حڪمرانن جي وچ ۾ رقابت ۽ شهنشاهن جي تيزيءَ سان ٿيندڙ تبديلي سبب بحرانن جي دور مان گذري. پنجين صديءَ ۾ جرمن قبيلن جي لڏپلاڻ ۽ ڪارپي ماڻهن جي دٻاءَ هيٺ اولهائين رومي سلطنت زوال پذير ٿي وئي. هن دور ۾ ڪيترائي حملي آور ۽ لڏپلاڻ ڪندڙ گروهه وچ يورپ ۾ داخل ٿيا، جن مان شروعاتي اهم قوت هن سلطنت (ت. 370–469ع) هئي. هن سلطنت جو سڀ کان طاقتور حڪمران اٽيلا هن (434–453ع) هو، جيڪو بعد ۾ هنگريائي ڏند ڪٿائن ۾ هڪ اهم شخصيت بڻجي ويو. هن سلطنت جي خاتمي کان پوءِ گيپڊ، جيڪي هڪ اوڀر جرمن قوم هئا ۽ اڳ هنن جا تابع رهيا هئا، ڪارپيٿيائي طاس ۾ پنهنجي بادشاهت قائم ڪئي. لڏپلاڻ واري دور ۾ ڪارپيٿيائي طاس ۾ پهچندڙ ٻين قومن ۾ گوٿ، وينڊل، لومبارڊ ۽ سلاو شامل هئا.

560ع واري ڏهاڪي ۾ آوارن آوار خاقانيت قائم ڪئي، جنهن ٻن صدين کان وڌيڪ عرصي تائين علائقي ۾ بالادستي برقرار رکي. شارليمان جي اڳواڻيءَ هيٺ فرئنڪ فوجن 790ع واري ڏهاڪي ۾ ڪيترين فوجي مهمن ذريعي آوارن کي شڪست ڏني. 804ع کان 829ع جي وچ ۾ پهرين بلغاريا سلطنت ڊينيوب جي اوڀر وارن علائقن تي قبضو ڪري مقامي سلاوي قبيلن ۽ آوارن جي باقي گروهن تي حڪمراني قائم ڪئي. نائين صديءَ جي وچ تائين ڊينيوب جي اولهه ۾ بالاتون شهزادي رياست، جنهن کي هيٺيون پينونيا پڻ چيو ويندو هو، فرئنڪ پينونيا جي سرحدي رياست جي حصي طور قائم ٿي چڪي هئي.

وچيون دور (895–1526ع)

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو هنگري جي شهزادي رياست ۽ وچئين دور ۾ هنگري جي بادشاهت

نائين ۽ ڏهين صديءَ ۾ هنگريائي فوجي مهمون: 899ع کان 970ع تائين محقق يورپ جي مختلف علائقن ۾ 47 فوجي مهمون ڳڻين ٿا، جن مان 38 اولهه ۽ 9 اوڀر طرف ڪيون ويون. انهن مان رڳو 8 مهمون ناڪام ٿيون، جڏهن ته باقي ڪامياب رهيون.

هنگريائي رياست جو بنياد ڪارپيٿيائي طاس تي قبضو ڪندڙ هنگريائي قبيلن سان ڳنڍيل آهي، جيڪي پونٽڪ-ڪئسپين چراگاهن کان ستن قبيلن جي اتحاد جي صورت ۾ هتي پهتا. هنگريائي وڏي شهزادي آلموش ۽ سندس پٽ آرپاڊ جي اڳواڻيءَ هيٺ هڪ مضبوط ۽ مرڪزي چراگاهي سلطنت جي شاخ طور ڪارپيٿيائي طاس ۾ پهتا. آلموش ۽ آرپاڊ آرپاڊ گهراڻي جا باني هئا، جيڪو هنگريءَ جو حڪمران گهراڻو بڻيو ۽ هنگريائي رياست جي قيام ۾ مرڪزي ڪردار ادا ڪيو. آرپاڊ گهراڻي پنهنجي نسب کي سڌو سنئون اٽيلا هن سان ڳنڍيو. هنگريائين 862ع کان 895ع تائين ڊگهي ۽ منظم لڏپلاڻ ذريعي علائقي تي قبضو ڪيو. اڀرندڙ هنگريائي رياست يورپ ۾ ڪيترين فوجي مهمن ۽ ڇاپن ۾ حصو ورتو، جيڪي قسطنطنيه کان وٺي موجوده اسپين تائين پهتا. هنگريائين 907ع کان 910ع جي وچ ۾ اوڀر فرئنڪن جي ٽن وڏين شاهي فوجن کي شڪست ڏني. 955ع ۾ ليخفيلڊ جي جنگ ۾ شڪست کان پوءِ، خاص ڪري اولهه طرف، هنگريائي فوجي مهمن جو سلسلو گهڻي حد تائين عارضي طور ختم ٿي ويو.

آرپاڊ گهراڻي جي بادشاهن جو دور

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو هنگري جي بادشاهت (1000–1301ع) ۽ آرپاڊ گهراڻو

مقدس تاج (سينٽ ڪورونا)، هنگريءَ جي اهم قومي نشانين مان هڪ. روايت موجب اهو هنگريءَ جي پهرين بادشاهه سينٽ اسٽيفن سان لاڳاپيل آهي، جنهن جي دور ۾ ملڪ ۾ عيسائيت کي رياستي بنيادن تي مضبوط ڪيو ويو.

972ع ۾ آرپاڊ گهراڻي جي حڪمران شهزادي (ھنگيرين: fejedelem) گيزا هنگريءَ کي عيسائي اولهه يورپ جي سياسي ۽ مذهبي نظام سان ڳنڍڻ جو عمل باضابطه طور شروع ڪيو. سندس پٽ سينٽ اسٽيفن پهريون پنهنجي غير عيسائي مائٽ ڪوپاني کي شڪست ڏيڻ کان پوءِ هنگريءَ جو پهريون بادشاهه بڻيو. اسٽيفن جي دور ۾ هنگريءَ کي ڪيٿولڪ رسولي بادشاهت طور تسليم ڪيو ويو. پوپ سلويسٽر ٻئي سان رابطو ڪرڻ کان پوءِ اسٽيفن کي پوپي درٻار کان بادشاهيءَ جون نشانيون مليون، جن ۾ غالباً مقدس تاج جو هڪ حصو پڻ شامل هو.

1006ع تائين اسٽيفن پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪري هنگريءَ کي اولهه يورپي طرز جي جاگيردار رياست ۾ تبديل ڪرڻ لاءِ وسيع سڌارا شروع ڪيا. انتظامي ڪمن لاءِ ملڪ لاطيني ٻولي اختيار ڪئي، جيڪا 1844ع تائين انتظاميا جي سرڪاري ٻولي رهي. بادشاهه سينٽ لاڊيسلاس بادشاهه سينٽ اسٽيفن جي شروع ڪيل ڪم کي اڳتي وڌايو، هنگريائي رياست جي اقتدار کي مضبوط ڪيو ۽ عيسائيت کي وڌيڪ مستحڪم ڪيو. سندس قيادت ۽ فوجي صلاحيتن اندروني اقتداري تڪرارن ۽ ٻاهرين فوجي خطرن کي گهٽائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. ڪروئيشيا جي بادشاهه ديميتريئس زوونيمير جي زال لاڊيسلاس جي ڀيڻ هئي. هيلن جي درخواست تي لاڊيسلاس 1091ع ۾ ڪروئيشيا جي تڪرار ۾ مداخلت ڪندي اتي فوجي مهم ڪئي. 1102ع ۾ ڪولومان جي بايوگراڊ نا مورو ۾ "ڪروئيشيا ۽ ڊالميشيا جي بادشاهه" طور تاجپوشي ٿيڻ کان پوءِ ڪروئيشيا جي بادشاهت ۽ هنگري جي بادشاهت وچ ۾ ذاتي اتحاد قائم ٿيو.

1097ع ۾ يورپ

آرپاڊ گهراڻي جي سڀ کان طاقتور ۽ شاهوڪار بادشاهن مان هڪ بيلا ٽيون هو. هڪ همعصر آمدني رجسٽر موجب سندس سالياني آمدني لڳ ڀڳ 23 ٽن چانديءَ جي برابر هئي. اها رقم فرانس جي بادشاهه جي اندازي مطابق 17 ٽن چانديءَ جي آمدنيءَ کان وڌيڪ ۽ انگريزي تاج جي آمدنيءَ کان لڳ ڀڳ ٻيڻي هئي. اينڊريو ٻئي ڊپلوما اينڊريانم جاري ڪيو، جنهن ٽرانسلوانيائي سيڪسن جي خاص حقن کي محفوظ ڪيو ۽ ان کي دنيا جي شروعاتي خودمختياريءَ جي قانونن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو. هن 1217ع ۾ پنجين صليبي جنگ دوران پاڪ سرزمين ڏانهن فوجي مهم جي اڳواڻي ڪئي. سندس 1222ع جو سونهري فرمان براعظمي يورپ جي شروعاتي آئيني دستاويزن مان هڪ هو. ننڍن اميرن پڻ بادشاهه اينڊريو آڏو پنهنجون شڪايتون پيش ڪرڻ شروع ڪيون، جنهن مان اڳتي هلي پارليامينٽ (parlamentum publicum) جي اداري جي ارتقا ٿي.

1241–1242ع ۾ منگول (تاتاري) حملي بادشاهت کي سخت تباهي پهچائي. هنگريءَ جي لڳ ڀڳ 20 لک آباديءَ مان وڏي حصي جي مارجي وڃڻ جا اندازا ڏنا ويا آهن. بادشاهه بيلا چوٿين منگولن کان ڀڄي ايندڙ ڪومان ۽ ياس ماڻهن کي ملڪ ۾ آباد ٿيڻ جي اجازت ڏني. ايندڙ صدين دوران اهي هنگريائي سماج ۾ ضم ٿي ويا. منگول فوجن جي واپسيءَ کان پوءِ بادشاهه بيلا ممڪن ٻي حملي کان بچاءَ لاءِ سوين پٿر جا قلعا ۽ دفاعي اڏاوتون تعمير ڪرائڻ جو حڪم ڏنو. منگولن 1285ع ۾ ٻيهر هنگريءَ تي حملو ڪيو، پر نئين تعمير ڪيل پٿر جي قلعن ۽ وڌيڪ ڳري هٿياربند گهوڙي سوارن تي ٻڌل فوجي حڪمت عملي سندن اڳڀرائي روڪي ڇڏي. حملي آور منگول فوج کي پيسٽ جي ويجهو بادشاهه لاڊيسلاس چوٿين جي شاهي فوج شڪست ڏني. ٻين بعد وارن حملن وانگر هي حملو به ناڪام ٿيو ۽ منگول فوج پنهنجي حملي آور قوت جو وڏو حصو وڃائي ويٺي.

چونڊيل بادشاهن جو دور

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو هنگري جي بادشاهت (1301–1526ع) ۽ عثماني–هنگريائي جنگيون

هنگري جي بادشاهت آرپاڊ گهراڻي جي بادشاهن جي دور ۾ پنهنجي سڀ کان وڏي جاگرافيائي وسعتن مان هڪ تائين پهتي، پر 1301ع ۾ سندن حڪمرانيءَ جي پڄاڻيءَ تائين شاهي اقتدار ڪمزور ٿي چڪو هو. تباهي آڻيندڙ بي بادشاهي واري دور (1301–1308ع) کان پوءِ پهرئين انجوين بادشاهه چارلس پهرئين، جيڪو ماءُ ۽ پيءُ ٻنهي پاسن کان آرپاڊ گهراڻي سان نسبي لاڳاپو رکندو هو، شاهي اقتدار کي ڪاميابيءَ سان بحال ڪيو ۽ طاقتور اميرن، جن کي ”ننڍا بادشاهه“ سڏيو ويندو هو، کي شڪست ڏني. ٻئي انجوين هنگريائي بادشاهه لوئس اعظم (1342–1382ع) لٿوينيا کان ڏکڻ اٽليءَ جي نيپلز جي بادشاهت تائين ڪيتريون ڪامياب فوجي مهمون هلايون ۽ 1370ع کان پولينڊ جو بادشاهه پڻ رهيو. بادشاهه لوئس جي ڪنهن مرد وارث کان سواءِ وفات کان پوءِ ملڪ ۾ استحڪام تڏهن آيو، جڏهن لڪسمبرگ جو سگسمنڊ (1387–1437ع) تخت تي ويٺو؛ هو 1433ع ۾ مقدس رومي شهنشاهه پڻ بڻيو.

هنگري ٻوليءَ ۾ پهريون بائبل جو ترجمو 1439ع ۾ مڪمل ٿيو. 1437ع ۾ لڳ ڀڳ ڇهن مهينن تائين ٽرانسلوانيا ۾ هارين جي بغاوت هلي، جيڪا جاگيرداري ۽ مذهبي اختياريءَ جي مخالفت تي ٻڌل هئي ۽ هوسائيٽ خيالن کان گهڻو متاثر هئي. ٽرانسلوانيا جي هڪ ننڍڙي امير گهراڻي سان واسطو رکندڙ جان هنيادي پنهنجي فوجي قيادت جي صلاحيت سبب ملڪ جي طاقتور ترين اميرن مان هڪ بڻجي ويو. کيس پهرين گورنر ۽ پوءِ ريجنٽ چونڊيو ويو. هو عثمانين خلاف ڪامياب صليبي فوجي اڳواڻ هو ۽ سندس سڀ کان اهم ڪاميابين مان هڪ 1456ع جو بلغراد جو گهيرو هو.

ميٿياس ڪوروينس جو نشاة ثانيه واري دور جو پورٽريٽ؛ هو هنگري ۽ ڪروئيشيا جو بادشاهه (1458–1490ع)، بوهيميا جو بادشاهه (1469–1490ع) ۽ آسٽريا جو آرچڊيوڪ (1487–1490ع) هو

وچئين دور جي هنگريءَ جو آخري طاقتور بادشاهه نشاة ثانيه واري دور جو ميٿياس ڪوروينس (1458–1490ع)، جان هنيادي جو پٽ، هو. سندس چونڊ پهريون ڀيرو هئي جو ڪنهن حڪمران گهراڻي جي پسمنظر کان سواءِ امير طبقي جو ڪو فرد هنگريءَ جي شاهي تخت تي ويٺو. هو ڪامياب فوجي اڳواڻ ۽ فن، علم ۽ تعليم جو سرپرست هو. سندس ڪتب خانو، ببليوٿيڪا ڪوروينيانا، پندرهين صديءَ جي يورپ ۾ تاريخي وقائع، فلسفي ۽ سائنسي تصنيفن جي سڀ کان وڏي مجموعن مان هڪ هو ۽ ماپ ۾ رڳو ويٽيڪن ڪتبخاني کان پوءِ ٻئي نمبر تي هو. ببليوٿيڪا ڪوروينيانا جون شيون 2005ع ۾ يونيسڪو جي دنيا جي يادگيري رجسٽر ۾ شامل ڪيون ويون. هاري ۽ عام ماڻهو کيس انصاف پسند حڪمران سمجهندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ هو کين وڏن اميرن جي حد کان وڌيڪ مطالبن ۽ ٻين زيادتين کان بچائيندو هو. سندس دور ۾ 1479ع ۾ هنگريائي فوج بريڊفيلڊ جي جنگ ۾ عثماني ۽ والاڪيائي فوجن کي شڪست ڏني. پرڏيهي محاذ تي هن بريسلائو (وروتسواف) وٽ فريڊرڪ جي پولش ۽ جرمن شاهي فوجن کي شڪست ڏني. ميٿياس جي پگهاردار مستقل فوج، هنگري جي ڪاري فوج، پنهنجي زماني جي لحاظ کان غير معمولي طور وڏي فوج هئي؛ ان ويانا سميت آسٽريا ۽ بوهيميا جي ڪجهه علائقن تي قبضو ڪيو.

بادشاهه ميٿياس جائز پٽن کان سواءِ وفات ڪري ويو، جنهن کان پوءِ هنگريائي اميرن پولش ولاديسلاس ٻئي (1490–1516ع) کي تخت تي ويهاريو، مبينا طور ان ڪري جو هنگريائي امير طبقي تي سندس اثر ڪمزور سمجهيو ويندو هو. ان کان پوءِ هنگريءَ جو بين الاقوامي ڪردار گهٽجڻ لڳو، سياسي استحڪام متاثر ٿيو ۽ سماجي ترقي رڪجي وئي. 1514ع ۾ پوڙهي ۽ ڪمزور بادشاهه ولاديسلاس ٻئي کي گيورگي دوزا جي اڳواڻيءَ هيٺ وڏي هاري بغاوت کي منهن ڏيڻو پيو، جنهن کي هنگريائي اميرن، جان زاپوليا جي اڳواڻيءَ هيٺ، سختيءَ سان ڪچلي ڇڏيو. ان کان پوءِ پيدا ٿيل سياسي ۽ سماجي ابتري عثماني طاقت جي واڌ لاءِ سازگار ثابت ٿي. 1521ع ۾ ڏکڻ هنگريءَ جو سڀ کان مضبوط قلعو نانڊورفيهيروار، موجوده بلغراد، عثمانين جي قبضي ۾ اچي ويو. پروٽيسٽنٽ ازم جي شروعاتي ڦهلاءَ پڻ ملڪ جي اندروني لاڳاپن ۾ وڌيڪ ڇڪتاڻ پيدا ڪئي.

عثماني جنگيون (1526–1699ع)

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو هنگري جي بادشاهت (1526–1867ع), عثماني هنگري ۽ اوڀر هنگري جي بادشاهت

پڻ ڏسو: ٽرانسلوانيا جي شهزادي رياست (1570–1711ع) ۽ عثماني–هيبسبرگ جنگيون

ايگر جون عورتون، 1867ع جي تيل سان ٺهيل تصوير، جيڪا 1552ع جي ايگر جي گهيري ۾ عثمانين خلاف اهم فتح جي يادگار آهي

هنگري ۽ ٻين يورپي رياستن سان لڳ ڀڳ 150 سالن جي جنگين کان پوءِ، عثمانين 1526ع جي موهاچ جي جنگ ۾ هنگريائي فوج تي فيصلائتي فتح حاصل ڪئي. بادشاهه لوئس ٻيون جنگ کان ڀڄڻ دوران مارجي ويو. سياسي افراتفريءَ دوران ورهايل هنگريائي اميرن هڪ ئي وقت ٻن بادشاهن، جان زاپوليا ۽ فرڊيننڊ پهرئين کي چونڊيو؛ فرڊيننڊ هيبسبرگ گهراڻي سان تعلق رکندو هو. 1541ع ۾ عثمانين جي بودا تي قبضي کان پوءِ هنگري ٽن حصن ۾ ورهائجي ويو ۽ اها ورهاست سترهين صديءَ جي پڄاڻيءَ تائين جاري رهي. اتر-اولهه وارو حصو، جنهن کي شاهي هنگري چيو ويندو هو، هيبسبرگ حڪمرانن جي قبضي ۾ آيو، جيڪي هنگري جي بادشاهن طور حڪومت ڪندا هئا. بادشاهت جو اوڀريون حصو ٽرانسلوانيا جي شهزادي رياست جي صورت ۾ خودمختيار بڻيو، پر عثماني ۽ بعد ۾ هيبسبرگ بالادستيءَ هيٺ رهيو. گاديءَ واري شهر بودا سميت باقي مرڪزي علائقو بودا جي پاشالڪ جي نالي سان مشهور ٿيو.

1686ع ۾ مختلف قومن جي 74,000 کان وڌيڪ سپاهين تي ٻڌل مقدس اتحاد جي فوج بودا کي عثمانين کان ٻيهر فتح ڪيو. ايندڙ سالن ۾ عثمانين کي وڌيڪ وڏين شڪستن کان پوءِ، 1718ع تائين هنگري جي سموري بادشاهت عثماني حڪمرانيءَ کان ٻاهر اچي وئي. عثمانين جي تابع ڪريميائي تاتارن جو هنگريءَ تي آخري حملو 1717ع ۾ ٿيو. سترهين صديءَ ۾ هيبسبرگ جي محدود مخالف-اصلاح تحريڪ جي نتيجي ۾ بادشاهت جي آباديءَ جي اڪثريت ٻيهر ڪيٿولڪ مذهب ڏانهن موٽي وئي.

عثمانين سان ڊگهي جنگين جي نتيجي ۾ هنگريءَ جي نسلي جوڙجڪ ۾ بنيادي تبديليون آيون. ملڪ جو وڏو حصو تباهه ٿيو، آباديءَ جي واڌ متاثر ٿي ۽ ڪيترائي ننڍا وسنديون ختم ٿي ويون. آسٽريائي-هيبسبرگ حڪومت ڏکڻ جي گهٽ آباد علائقن ۾ سرب ۽ ٻين سلاوي ماڻهن جا وڏا گروهه آباد ڪيا، جڏهن ته مختلف علائقن ۾ جرمن، جن کي ڊينيوب سوابيائي چيو ويندو هو، آباد ڪيا ويا؛ جڏهن ته هنگريائين کي ڪارپيٿيائي طاس جي ڏکڻ ۾ آباد ٿيڻ يا ٻيهر آباد ٿيڻ جي اجازت نه ڏني وئي.

ارڙهين صديءَ کان پهرين عالمي جنگ تائين (1699–1918ع)

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو راڪوتسي جي آزاديءَ جي جنگ, هنگريائي سڌارن جو دور, 1848ع جو هنگريائي انقلاب, سينٽ اسٽيفن جي تاج جون سرزمينون ۽پهرين عالمي جنگ ۾ هنگري

فرانسس ٻيون راڪوتسي، هيبسبرگ حڪمرانيءَ خلاف آزاديءَ جي جنگ (1703–1711ع) جو اڳواڻ

1703ع کان 1711ع تائين فرانسس ٻيون راڪوتسي جي اڳواڻيءَ هيٺ وڏي پيماني تي آزاديءَ جي جنگ هلي. 1707ع ۾ اونوڊ جي ڊائٽ ۾ هيبسبرگ گهراڻي کي تخت تان لاهڻ کان پوءِ راڪوتسي جنگي دور لاءِ عارضي طور حڪمران شهزادي جي حيثيت سان اقتدار سنڀاليو، پر هن هنگريءَ جو تاج ۽ ”بادشاهه“ جو لقب قبول ڪرڻ کان انڪار ڪيو. بغاوتون ڪيترن سالن تائين جاري رهيون. هنگريائي ڪوروچ فوج ملڪ جي گهڻي حصي تي قبضو ڪرڻ باوجود 1708ع جي ٽرينچين جي جنگ ۾ اهم شڪست کاڌي. ٽن سالن کان پوءِ وڌندڙ ڀاڄ، نااميدي ۽ ڪمزور حوصلي سبب ڪوروچ فوجن هٿيار ڦٽا ڪيا.

نيپولين جي جنگين دوران ۽ انهن کان پوءِ هنگريائي ڊائٽ ڪيترن ڏهاڪن تائين نه گهرايو ويو. 1820ع واري ڏهاڪي ۾ شهنشاهه کي ڊائٽ ٻيهر گهرائڻ تي مجبور ٿيڻو پيو، جنهن سان سڌارن واري دور (1825–1848ع، ھنگيرين: reformkor) جي شروعات ٿي. 1825ع ۾ هنگريائي پارليامينٽ مالي ضرورتن کي منهن ڏيڻ لاءِ ٻيهر گهرايو ويو. هڪ آزاد خيال سياسي ڌر اڀري، جنهن هارين جي حالتن کي بهتر ڪرڻ تي ڌيان ڏنو. لائوش ڪوشوت پارليامينٽ ۾ ننڍن زميندار اميرن جي هڪ اهم اڳواڻ طور اڀريو. ملڪ جي قوتن جو ڌيان جديديت ڏانهن وڃڻ سان تيز ترقي شروع ٿي، جيتوڻيڪ هيبسبرگ بادشاهن شهري ۽ سياسي حقن ۽ معاشي سڌارن سان لاڳاپيل ڪيترن اهم آزاد خيال قانونن جي راهه روڪي. ڪيترن سڌارڪ اڳواڻن، جن ۾ لائوش ڪوشوت ۽ ميهائي تانچچ شامل هئا، کي اختيارين قيد ڪيو.

لائوش ڪوشوت، 1848ع جي هنگريائي انقلاب دوران ريجنٽ-صدر

15 مارچ 1848ع تي پيسٽ ۽ بودا ۾ وڏن عوامي مظاهرن هنگريائي سڌارڪن کي ٻارهن مطالبا منظور ڪرائڻ جو موقعو ڏنو. گورنر-صدر لائوش ڪوشوت ۽ وزيراعظم لائوش باتياني جي دور ۾ هيبسبرگ گهراڻي کي تخت تان لاهيو ويو. هيبسبرگ حڪمران ۽ سندس صلاحڪارن ڪروئيشيا، سربيا ۽ رومانيا جي هاري آباديءَ جي ڪجهه حصن کي، هيبسبرگن جا وفادار پادرين ۽ فوجي آفيسرن جي اڳواڻيءَ هيٺ، هنگريائي حڪومت خلاف بغاوت لاءِ متحرڪ ڪيو؛ جڏهن ته هنگريائي ڌر کي سلوواڪ، جرمن ۽ روسين آباديءَ جي ڪيترن حلقن، بادشاهت جي يهودين ۽ پولش، آسٽريائي ۽ اطالوي رضاڪارن جي وڏي انگ جي حمايت حاصل هئي. جولاءِ 1849ع ۾ هنگريائي پارليامينٽ نسلي ۽ اقليتي حقن بابت قانون منظور ڪيا. اقليتي قومن سان تعلق رکندڙ ڪيترن ماڻهن، جهڙوڪ يانوش ڊاميانچ ۽ يوزف بيم، هنگريائي فوج ۾ اعليٰ عهدا حاصل ڪيا. هنگريائي فوج (هونويڊشيگ) آسٽريائي فوجن کي ڪيترين جنگين ۾ شڪست ڏني. هنگريائي انقلابي فوج جي ڪاميابين کي روڪڻ لاءِ هيبسبرگ شهنشاهه فرانز جوزف پهرئين روس جي زار نڪولس پهرئين کان فوجي مدد گهري، جنهن جون فوجون هنگريءَ ۾ داخل ٿيون. ان صورتحال سبب آرتور گورگي آگسٽ 1849ع ۾ هٿيار ڦٽا ڪيا. آسٽريائي فوج جي اڳواڻ يوليوس ياڪوب فون هائناو ڪجهه مهينن لاءِ هنگريءَ جو گورنر بڻيو ۽ آڪٽوبر 1849ع ۾ هنگريائي فوج جي اڳواڻن آراد جي 13 شهيدن ۽ وزيراعظم باتياني کي موت جي سزا ڏيارڻ جو حڪم ڏنو. ڪوشوت جلاوطنيءَ ۾ هليو ويو. 1848–1849ع جي جنگ کان پوءِ ملڪ ۾ ”غير فعال مزاحمت“ جو دور شروع ٿيو.

ٻاهرين ۽ اندروني مسئلن سبب سڌارا ناگزير ٿيندا ويا ۽ آسٽريا جي وڏين فوجي شڪستن هيبسبرگ حڪمرانن کي 1867ع جو آسٽرو-هنگريائي ٺاهه ڪرڻ تي مجبور ڪيو، جنهن سان آسٽريا-هنگري جي ٻٽي بادشاهت قائم ٿي. هي سلطنت ايراضيءَ جي لحاظ کان روسي سلطنت کان پوءِ يورپ جي ٻي وڏي سلطنت ۽ آباديءَ جي لحاظ کان روس ۽ جرمن سلطنت کان پوءِ ٽئين وڏي سلطنت هئي. ٻنهي حصن کي ٻن گاديءَ وارن شهرن ۾ الڳ پارليامينٽن ذريعي هلائيو ويندو هو، جڏهن ته بادشاهه، پرڏيهي پاليسي ۽ فوجي پاليسي گڏيل هئا. معاشي طور سلطنت هڪ محصولاتي اتحاد هئي. پراڻو هنگريائي آئين بحال ڪيو ويو ۽ فرانز جوزف پهرئين جي هنگري جي بادشاهه طور تاجپوشي ٿي.

هن دور ۾ تيز معاشي ترقي ٿي. اڳ پٺتي پيل هنگريائي معيشت ويهين صديءَ جي شروعات تائين نسبتاً جديد ۽ صنعتي بڻجي وئي، جيتوڻيڪ 1890ع تائين زراعت معيشت جو غالب شعبو رهي. 1873ع ۾ پراڻو گاديءَ وارو شهر بودا ۽ اوبودا باضابطه طور پيسٽ سان گڏايا ويا، جنهن سان نئون وڏو شهر بوداپيسٽ وجود ۾ آيو. هنگريءَ جا ڪيترائي رياستي ادارا ۽ جديد انتظامي نظام پڻ هن دور ۾ قائم ٿيا.

سينٽ اسٽيفن جي تاج جون سرزمينون، جن ۾ هنگري جي بادشاهت (16) ۽ ڪروئيشيا-سلاوونيا جي بادشاهت (17) جا علائقا شامل هئا.

سراييوو ۾ آرچڊيوڪ فرانز فرڊيننڊ جي قتل کان پوءِ وزيراعظم اشتوان تيسا ۽ سندس ڪابينا يورپ ۾ جنگ شروع ٿيڻ ۽ ان جي ڦهلاءَ کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندن سفارتي ڪوششون ڪامياب نه ٿيون. آسٽريا-هنگري هنگري جي بادشاهت مان 40 لک کان وڌيڪ سپاهي ڀرتي ڪيا، جيڪي جرمني، بلغاريا ۽ عثماني سلطنت جي ساٿ ۾ وڙهيا. هنگري جي بادشاهت مان ڀرتي ڪيل فوجن هنگريءَ جي اصل سرزمين جي بچاءَ ۾ نسبتاً ٿورو وقت گذاريو؛ اهم استثنائن ۾ جون 1916ع جي بروسيلوف مهم ۽ ڪجهه مهينن کان پوءِ رومانيا جي فوج جو ٽرانسلوانيا تي حملو شامل هئا، ۽ ٻنهي حملن کي پوئتي ڌڪيو ويو. مرڪزي طاقتن سربيا، ڏکڻ رومانيا ۽ رومانيا جي گاديءَ واري شهر بخارسٽ تي قبضو ڪيو. 1916ع ۾ فرانز جوزف وفات ڪري ويو ۽ نئون بادشاهه چارلس چوٿون امن پسند ڌرين ڏانهن وڌيڪ همدرد هو. مرڪزي طاقتن وڏي مشڪل سان روسي سلطنت جي حملن کي روڪيو ۽ پوئتي ڌڪيو.

اوڀر محاذ تي اتحادي (اينٽينٽ) طاقتن جو مورچو مڪمل طور ڀڄي پيو. ان کان پوءِ آسٽرو-هنگريائي سلطنت شڪست کاڌل ملڪن جي علائقن مان واپس نڪري وئي. اوڀر محاذ تي وڏين ڪاميابين باوجود جرمنيءَ کي اولهه محاذ تي مڪمل شڪست ملي. 1918ع تائين معاشي صورتحال سخت خراب ٿي چڪي هئي؛ ڪارخانن ۾ هڙتالون کاٻي ڌر ۽ امن پسند تحريڪن منظم ڪيون ۽ فوج ۾ بغاوتون عام ٿيڻ لڳيون. گاديءَ وارن شهرن ۾ آسٽريائي ۽ هنگريائي کاٻي ڌر جي آزاد خيال تحريڪن ۽ سندن اڳواڻن نسلي اقليتن جي علحدگيءَ جي تحريڪن جي حمايت ڪئي. آسٽريا-هنگري 3 نومبر 1918ع تي پادووا ۾ عام جنگبنديءَ جي معاهدي تي صحيحون ڪيون. آڪٽوبر 1918ع ۾ هنگري ۽ آسٽريا جو سياسي اتحاد ختم ٿي ويو.

ٻن عالمي جنگين جي وچ وارو دور (1918–1941ع)

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو ٻن عالمي جنگين جي وچ ۾ هنگري, ٻن عالمي جنگين جي وچ ۾ هنگري جي معيشت ۽ ٽريانون جو معاهدو

1920ع جي ٽريانون جي معاهدي جي نتيجي ۾ هنگري پنهنجي 72 سيڪڙو ايراضي، سامونڊي بندرگاهن ۽ 3,425,000 نسلي هنگريائين کان محروم ٿي ويو.

  هنگريءَ کان ڌار ڪيل هنگريائي اڪثريت وارا علائقا (1910ع جي آدمشماريءَ مطابق)

پهرين عالمي جنگ کان پوءِ هنگري سخت سياسي اٿل پٿل واري دور مان گذريو، جنهن جي شروعات 1918ع جي ايسٽر انقلاب سان ٿي. ان انقلاب جي نتيجي ۾ سماجي جمهوريت پسند ميهائي ڪاروي وزيراعظم طور اقتدار ۾ آيو. ڪاروي جي اقتدار سنڀالڻ وقت هنگريائي شاهي هونويڊ فوج وٽ اڃا به 14 لک کان وڌيڪ سپاهي موجود هئا. ڪاروي آمريڪي صدر ووڊرو ولسن جي امن پسند پاليسيءَ سان مطابقت رکندي هنگريائي فوج کي غير هٿياربند ڪرڻ جو حڪم ڏنو. فوج کي غير هٿياربند ڪرڻ سبب انتهائي غير يقيني صورتحال ۾ هنگري قومي دفاع جي اثرائتي قوت کان محروم ٿي ويو. ڪاروي جي امن پسند ڪابينا جي دور ۾ هنگري پنهنجي جنگ کان اڳ واري لڳ ڀڳ 75 سيڪڙو علائقي (325,411 چورس ڪلوميٽر (125,642 sq mi)) تان بغير وڏي فوجي مزاحمت جي ڪنٽرول وڃائي ويٺو ۽ ملڪ جا حصا پرڏيهي فوجن جي قبضي هيٺ آيا. ننڍو اينٽينٽ سان لاڳاپيل پاڙيسري قوتن صورتحال مان فائدو ورتو: رومانيا ٽرانسلوانيا ۾ داخل ٿيو، چيڪوسلواڪيا مٿيون هنگري، يعني اڄوڪي سلوواڪيا، تي قبضو ڪيو، جڏهن ته سرب ۽ فرانسيسي فوجن جي گڏيل قوت وائيووڊينا ۽ ٻين ڏاکڻن علائقن تي قبضو ڪيو.

مارچ 1919ع ۾ بيلا ڪون جي اڳواڻيءَ ۾ ڪميونسٽن ڪاروي جي حڪومت کي هٽائي هنگريائي سوويت جمهوريه (Tanácsköztársaság) قائم ڪئي، جنهن کان پوءِ ڳاڙهي دهشت جي مهم شروع ٿي. چيڪوسلواڪ محاذ تي ڪجهه ڪاميابين باوجود ڪون جون فوجون آخرڪار رومانوي حملي کي روڪي نه سگهيون؛ آگسٽ 1919ع تائين رومانوي فوجون بوداپيسٽ تي قبضو ڪري چڪيون هيون ۽ ڪون جي حڪومت ختم ٿي وئي.

ميڪلوش هورٿي، هنگري جي بادشاهت جو ريجنٽ (1920–1944ع)

نومبر 1919ع ۾ اڳوڻي آسٽرو-هنگريائي ايڊمرل ميڪلوش هورٿي جي اڳواڻيءَ هيٺ ساڄي ڌر جون فوجون بوداپيسٽ ۾ داخل ٿيون. جنگ ۽ ان جي نتيجن کان ٿڪجي پيل آباديءَ هورٿي جي قيادت قبول ڪئي. جنوري 1920ع ۾ پارلياماني چونڊون ٿيون ۽ هورٿي کي ٻيهر قائم ڪيل هنگري جي بادشاهت جو ريجنٽ مقرر ڪيو ويو، جنهن سان نام نهاد ”هورٿي دور“ (Horthy-kor) شروع ٿيو. نئين حڪومت پرڏيهي لاڳاپن کي معمول تي آڻڻ لاءِ تيزيءَ سان ڪم ڪيو، پر ٻهراڙيءَ ۾ پکڙيل اڇي دهشت کي گهڻو ڪري نظرانداز ڪيو؛ شڪي ڪميونسٽن ۽ يهودين جا عدالتي ڪارروائيءَ کان سواءِ قتل 1920ع تائين جاري رهيا.

4 جون 1920ع تي ٽريانون جي معاهدي هنگريءَ جون نيون سرحدون مقرر ڪيون. ملڪ پنهنجي 71 سيڪڙو ايراضي ۽ جنگ کان اڳ واري 66 سيڪڙو آبادي وڃائي ويٺو؛ ان سان گڏ خام مال جا ڪيترائي وسيلا ۽ فيومي ۾ موجود سندس واحد سامونڊي بندرگاهه پڻ وڃائجي ويو. اندازي مطابق 33 لک نسلي هنگريائي هنگريءَ کان ڌار ڪيل علائقن ۾ رهجي ويا، جن مان گهڻا موجوده رومانيا، سلوواڪيا ۽ سربيا ۾ رهندا هئا؛ البت جديد ذريعن ۾ هن انگ بابت اندازا 20 لک کان 50 لک تائين مختلف آهن. معاهدي ۾ ترميم جلد ئي ملڪ جي سياسي ايجنڊا جي اهم ترين معاملن مان هڪ بڻجي وئي، پر هورٿي حڪومت ان مقصد لاءِ سڌي فوجي مداخلت ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي.

هورٿي حڪومت جا شروعاتي سال اڳوڻي آسٽرو-هنگريائي بادشاهه ۽ تخت جي دعويدار چارلس چوٿين جي اقتدار ٻيهر حاصل ڪرڻ جي ڪوششن، ڪميونسٽن خلاف مسلسل ڪارروائين ۽ ٽريانون کان پوءِ سرحدي تبديلين سبب پيدا ٿيل لڏپلاڻ جي بحران سان ڀريل رهيا. حڪومت وقت سان وڌيڪ ساڄي ڌر ڏانهن مائل ٿي ۽ يهود مخالف قانون منظور ڪيا ويا. ننڍي اينٽينٽ سبب جاري علائقائي اڪيلائپ جي پسمنظر ۾ هنگري معاشي ۽ پوءِ سياسي طور اٽلي ۽ نازي جرمني ڏانهن ويجهو ٿيڻ لڳو. وڏي معاشي مندي حالتن کي وڌيڪ خراب ڪيو ۽ گيولا گومبوش ۽ فيرينس سالاشي جهڙن فاشسٽ سياستدانن جي مقبوليت وڌي، جيڪي معاشي ۽ سماجي بحاليءَ جا واعدا ڪندا هئا.

هورٿي جي قومپرست ۽ سرحدي نظرثاني واري پاليسي 1938ع ۽ 1940ع ۾ اهم نتيجا حاصل ڪيا، جڏهن جرمني ۽ اٽلي جي ثالثيءَ هيٺ پهرئين ۽ ٻئي ويانا فيصلي ذريعي ٽريانون کان پوءِ وڃايل هنگريائي اڪثريت وارا ڪجهه علائقا هنگريءَ کي واپس مليا. 1939ع ۾ هنگري فوجي ڪارروائيءَ ذريعي چيڪوسلواڪيا کان وڌيڪ علائقو حاصل ڪيو. 20 نومبر 1940ع تي هنگري باضابطه طور ٽه ڌريي معاهدي ۾ شامل ٿي محوري طاقتن جو حصو بڻيو ۽ 1941ع ۾ يوگوسلاويا تي حملي ۾ حصو ورتائين، جنهن جي نتيجي ۾ ڏکڻ جا سندس ڪجهه اڳوڻا علائقا ٻيهر هنگريءَ جي قبضي ۾ آيا.

ٻي عالمي جنگ (1941–1945ع)

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو ٻي عالمي جنگ دوران هنگري, هنگري ۾ هولوڪاسٽ ۽ هنگري تي سوويت قبضو

1941–1944ع دوران هنگري جي بادشاهت

هنگري 26 جون 1941ع تي باضابطه طور ٻي عالمي جنگ ۾ محوري طاقت جي حيثيت سان داخل ٿيو. اڻڄاتل جهازن پاران ڪاشا، مونڪاچ ۽ راهو تي بمباريءَ کان پوءِ هنگري سوويت يونين خلاف جنگ جو اعلان ڪيو. هنگريائي فوجن ٻن سالن تائين اوڀر محاذ تي جنگ ڪئي. اومان جي جنگ ۾ شروعاتي ڪاميابيءَ باوجود، جنوري 1943ع ۾ ٻي هنگريائي فوج کي ڊان درياهه واري محاذ تي تباهي آڻيندڙ جاني نقصان پهتو، جنهن کان پوءِ حڪومت اتحادي طاقتن سان ڳجهي امن ٺاهه جون ڪوششون شروع ڪيون. هنگري جي جنگ مان نڪرڻ جي منصوبن جي خبر پوڻ تي جرمن فوجن 19 مارچ 1944ع تي هنگري تي قبضو ڪيو ته جيئن هورٿي کي جرمنيءَ سان تعاون جاري رکڻ تي مجبور ڪري سگهجي.

آڪٽوبر 1944ع ۾، جڏهن سوويت محاذ هنگريءَ جي ويجهو پهچي چڪو هو ۽ حڪومت جنگ مان نڪرڻ لاءِ وڌيڪ ڪوششون ڪري رهي هئي، جرمن فوجن هورٿي کي اقتدار تان هٽائي فيرينس سالاشي جي فاشسٽ تير صليب جماعت جي ماتحت هڪ تابع حڪومت قائم ڪئي. سالاشي ملڪ جي سمورن موجود وسيلن کي جرمن جنگي مشين جي خدمت لاءِ استعمال ڪرڻ جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 1944ع تائين سوويت فوجون تيسا درياهه تائين پهچي ويون ۽ ديبريسين جي جنگ ۾ ڪجهه نقصانن باوجود، ڊسمبر ۾ بوداپيسٽ کي گهيري ۾ آڻي بوداپيسٽ جو گهيرو شروع ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيون.

13 فيبروري 1945ع تي بوداپيسٽ هٿيار ڦٽا ڪيا؛ اپريل تائين جرمن فوجون ملڪ مان نڪري ويون ۽ هنگري سوويت فوجي قبضي هيٺ اچي ويو. چيڪوسلواڪيا مان 200,000 هنگريائين کي ڪڍيو ويو، جڏهن ته هنگريءَ ۾ رهندڙ 70,000 سلوواڪن جي بدلي آباديءَ جي منتقلي ڪئي وئي. 202,000 نسلي جرمنن کي جرمني ڏانهن ڪڍيو ويو، ۽ 1947ع جي پيرس امن معاهدن تحت هنگري جون سرحدون ٻيهر ٽريانون کان فوراً پوءِ واري حد تائين محدود ڪيون ويون.

هولوڪاسٽ دوران بوداپيسٽ جي ويسيليني گهٽيءَ ۾ گرفتار ڪيون ويندڙ يهودي عورتون، لڳ ڀڳ 20–22 آڪٽوبر 1944ع

جنگ هنگريءَ کي سخت تباهه ڪري ڇڏيو؛ معيشت جو 60 سيڪڙو کان وڌيڪ حصو تباهه ٿيو ۽ وڏي پيماني تي جاني نقصان ٿيو. قتل ٿيل 600,000 کان وڌيڪ هنگريائي يهودين کان علاوه، لڳ ڀڳ 280,000 ٻين هنگريائين سان به جنسي تشدد، قتل، ڦاسيون يا جبري پورهئي لاءِ جلاوطني جهڙا واقعا پيش آيا.

جرمن قبضي کان پوءِ هنگري هولوڪاسٽ ۾ حصو ورتو، جنهن دوران لڳ ڀڳ 440,000 يهودين کي جلاوطن ڪيو ويو، جن مان گهڻن کي آشويتس موڪليو ويو؛ انهن مان لڳ ڀڳ سڀني کي قتل ڪيو ويو. هولوڪاسٽ ۾ هورٿي حڪومت جي ذميواري ۽ سهڪار جي نوعيت تاريخي تحقيق ۽ بحث جو موضوع رهي آهي.

ڪميونسٽ دور (1945–1989ع)

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو هنگريائي جمهوريه (1946–1949ع), هنگريائي عوامي جمهوريه ۽ 1956ع جو هنگريائي انقلاب

پڻ ڏسو: گولاش ڪميونزم

1956ع جي انقلاب دوران بوداپيسٽ ۾ تباهه ٿيل سوويت ٽينڪ. ٽائيم 1956ع لاءِ هنگريائي آزاديءَ جي ويڙهاڪ کي سال جو شخص قرار ڏنو.

نازي جرمني جي شڪست کان پوءِ هنگري سوويت يونين جي هڪ تابع رياست بڻجي ويو. سوويت قيادت ماتياس راڪوشي کي ملڪ ۾ اسٽالنائزيشن جي عمل جي اڳواڻيءَ لاءِ چونڊيو ۽ راڪوشي 1949ع کان 1956ع تائين هنگريءَ جو عملي حڪمران رهيو. سندس حڪومت جي فوجي سازي، صنعتي سازي، زراعت جي اجتماعيت ۽ جنگي معاوضن وارين پاليسين سبب عوام جي رهڻي ڪهڻيءَ جي معيار ۾ شديد گهٽتائي آئي. اسٽالن جي ڳجهي پوليس جي نموني تي راڪوشي حڪومت رياستي تحفظ اٿارٽي قائم ڪئي، جيڪا حڪومت خلاف مخالفت کي دٻائڻ لاءِ استعمال ڪئي وئي؛ 1948ع کان 1956ع تائين لڳ ڀڳ 350,000 سرڪاري عملدارن ۽ دانشورن کي قيد ڪيو ويو يا موت جي سزا ڏني وئي. ڪيترن آزاد خيال ماڻهن، جمهوريت پسندن ۽ هورٿي دور جي اهم شخصيتن کي ڳجهي نموني گرفتار ڪري هنگري ۽ پرڏيهي گولاگ ڪئمپن ۾ عدالتي ڪارروائيءَ کان سواءِ قيد ڪيو ويو. لڳ ڀڳ 600,000 هنگريائين کي سوويت جبري پورهيت ڪئمپن ڏانهن موڪليو ويو، جن مان گهٽ ۾ گهٽ 200,000 فوت ٿي ويا.

1953ع ۾ اسٽالن جي وفات کان پوءِ سوويت يونين اسٽالن مخالف پاليسي اختيار ڪئي، جيڪا راڪوشي جي پاليسين جي ابتڙ هئي ۽ آخرڪار سندس اقتدار کان هٽڻ جو سبب بڻي. ان کان پوءِ سياسي ماحول ۾ آيل نرميءَ سان ايمري ناگي وزيراعظم بڻيو. ناگي مارڪيٽ کي وڌيڪ آزادي ڏيڻ ۽ سياسي کليلائپ جو واعدو ڪيو. تنهن هوندي به راڪوشي آخرڪار ناگي کي سياسي طور ڪمزور ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو ۽ سندس جاءِ تي وڌيڪ سخت گير ارنو گيرو آيو. هنگري مئي 1955ع ۾ وارسا معاهدي ۾ شامل ٿيو، جڏهن ته حڪومت خلاف عوامي بي اطميناني وڌندي رهي. 23 آڪٽوبر 1956ع تي پرامن مظاهرين تي سوويت سپاهين ۽ ڳجهي پوليس جي فائرنگ ۽ سڄي ملڪ ۾ ٿيندڙ احتجاجن کان پوءِ بوداپيسٽ ۾ ماڻهو روڊن تي نڪري آيا، جنهن سان 1956ع جو هنگريائي انقلاب شروع ٿيو.

صورتحال تي ضابطو آڻڻ جي ڪوشش ۾ ناگي ٻيهر وزيراعظم بڻيو، آزاد چونڊن جو واعدو ڪيائين ۽ هنگريءَ کي وارسا معاهدي مان ڪڍڻ جو اعلان ڪيائين. ان هوندي به تشدد جاري رهيو ۽ سوويت فوج ۽ رياستي تحفظ اٿارٽي خلاف انقلابي مليشيا وجود ۾ آيا؛ لڳ ڀڳ 3,000 مزاحمت ڪندڙن مولوٽوف ڪاڪ ٽيل ۽ مشين پستولن سان سوويت ٽينڪن جو مقابلو ڪيو. سوويت فوج جي انگ ۽ هٿيارن ۾ وڏي برتري باوجود کين سخت نقصان رسيو ۽ 30 آڪٽوبر 1956ع تائين گهڻا سوويت فوجي بوداپيسٽ مان نڪري ٻهراڙيءَ جي فوجي ڇانوڻين ڏانهن هليا ويا. ڪجهه وقت تائين سوويت قيادت ان ڳالهه بابت غير يقينيءَ جو شڪار رهي ته ڪهڙو قدم کنيو وڃي، پر آخرڪار سوويت بلاڪ جي ممڪن عدم استحڪام کي روڪڻ لاءِ فوجي مداخلت جو فيصلو ڪيو ويو.

4 نومبر تي سوويت يونين مان 150,000 کان وڌيڪ فوجي ۽ 2,500 ٽينڪ هنگريءَ ۾ داخل ٿيا. مداخلت جي مزاحمت ڪندي لڳ ڀڳ 20,000 هنگريائي مارجي ويا، جڏهن ته ان کان پوءِ وڌيڪ 21,600 ماڻهن کي سياسي سببن جي ڪري قيد ڪيو ويو. لڳ ڀڳ 13,000 ماڻهن کي نظربند ڪيو ويو ۽ 230 ڄڻن تي مقدمو هلائي کين موت جي سزا ڏني وئي. ناگي تي ڳجهي نموني مقدمو هلايو ويو، کيس ڏوهاري قرار ڏئي موت جي سزا ٻڌائي وئي ۽ جون 1958ع ۾ ڦاهي ڏني وئي. سرحدون ٿوري وقت لاءِ کليل هجڻ سبب انقلاب جي دٻجڻ تائين لڳ ڀڳ 250,000 ماڻهو ملڪ ڇڏي ويا.

يانوش ڪادار، هنگريائي سوشلسٽ ورڪرز پارٽي جو جنرل سيڪريٽري (1956–1988ع)

سوويت فوجي قبضي جي هڪ ٻئي مختصر دور کان پوءِ ناگي جي اڳوڻي رياستي وزير يانوش ڪادار کي سوويت قيادت نئين حڪومت جي اڳواڻي ۽ نئين حڪمران سوشلسٽ ورڪرز پارٽي جي سربراهيءَ لاءِ چونڊيو. ڪادار جلد ئي صورتحال کي معمول تي آندو. 1963ع ۾ حڪومت عام معافيءَ جو اعلان ڪيو. ڪادار هڪ نئين سياسي پاليسي اختيار ڪئي، جنهن تحت ماڻهن لاءِ پارٽيءَ سان کليل وفاداريءَ جو اظهار لازمي نه رهيو، بشرطيڪ اهي سوشلسٽ نظام کي عملي حقيقت طور قبول ڪن.

ڪادار معيشت ۾ نيون منصوبابندي ترجيحون متعارف ڪرايون، جن ۾ گڏيل زراعت واري نظام اندر هارين کي خانگي استعمال لاءِ زمين جا نمايان ٽڪرا رکڻ جي اجازت ڏيڻ (háztáji gazdálkodás) شامل هئي. عوام جي رهڻي ڪهڻيءَ جو معيار بهتر ٿيو ۽ فوجي پيداوار جي ڀيٽ ۾ خوراڪ ۽ صارفين جي شين جي پيداوار کي ترجيح ڏني وئي. فوجي پيداوار کي انقلاب کان اڳ واري سطح جي لڳ ڀڳ ڏهين حصي تائين گهٽايو ويو.

1968ع ۾ نئون معاشي نظام متعارف ڪرايو ويو، جنهن سوشلسٽ مرڪزي منصوبابندي واري معيشت ۾ آزاد مارڪيٽ جا ڪجهه عنصر شامل ڪيا. 1960ع واري ڏهاڪي کان 1980ع واري ڏهاڪي جي آخر تائين هنگريءَ کي اڪثر اوڀر بلاڪ جي ”سڀ کان خوشحال ڇانوڻي“ سڏيو ويندو هو. سرد جنگ جي پوئين دور ۾ هنگريءَ جي في فرد مجموعي گهريلو پيداوار اوڀر جرمني، چيڪوسلواڪيا ۽ سوويت يونين کان پوءِ چوٿين نمبر تي هئي. نسبتاً بهتر زندگيءَ جو معيار، وڌيڪ آزاد معيشت، پريس تي نسبتاً گهٽ پابندين ۽ پرڏيهي سفر جي وڌيڪ آزاديءَ سبب ڪميونسٽ دور ۾ هنگريءَ کي عام طور وچ يورپ جي نسبتاً وڌيڪ آزاد ملڪن مان هڪ سمجهيو ويندو هو.

1980ع ۾ هنگري انٽرڪوسموس پروگرام تحت پهرئين هنگريائي خلاباز برتلان فارڪاش کي خلا ۾ موڪليو. اهڙيءَ طرح هنگري خلا ۾ نمائندگي حاصل ڪندڙ ستين قوم بڻيو. تنهن هوندي به 1980ع واري ڏهاڪي ۾ عالمي معاشي مندي سبب زندگيءَ جو معيار ٻيهر تيزيءَ سان گهٽجڻ لڳو ۽ ڪميونسٽ معاشي نظام ان بحران جو مؤثر مقابلو نه ڪري سگهيو. 1989ع تائين، جڏهن ڪادار وفات ڪئي، سوويت يونين به شديد زوال جو شڪار هو ۽ اصلاح پسندن جي نئين نسل معاشي ۽ سماجي مسئلن جي حل لاءِ سياسي ۽ معاشي آزاديءَ کي ضروري سمجهڻ شروع ڪيو هو.

ٽين جمهوريه (1989ع–هاڻوڪو دور)

پڻ ڏسو: 1989ع جا انقلاب, هنگري ۾ 2006ع جا احتجاج, 2015ع جو يورپي مهاجر بحران, هنگري ۾ ڪووڊ-19 عالمي وبا, ۽ اوربان دور

ويشيگراڊ گروپ جي قيام واري معاهدي تي صحيحن جي تقريب، 15 فيبروري 1991ع

هنگريءَ جي ڪميونزم کان سرمائيداريءَ ڏانهن منتقلي (ھنگيرين: rendszerváltás، ”نظام جي تبديلي“) پرامن نموني ٿي. ان عمل جا اهم سبب معاشي جمود، ملڪ اندر سياسي دٻاءُ ۽ وارسا معاهدي جي ٻين ملڪن سان تبديل ٿيندڙ لاڳاپا هئا. جيتوڻيڪ هنگريائي سوشلسٽ ورڪرز پارٽي مارچ 1989ع ۾ مختلف مخالف ڌر جي گروهن سان گول ميز ڳالهيون شروع ڪيون هيون، پر ساڳئي سال جون ۾ ايمري ناگي جي هڪ انقلابي شهيد طور ٻيهر تدفين کي هنگريءَ ۾ ڪميونسٽ دور جي علامتي پڄاڻي طور وڏي پيماني تي ڏٺو وڃي ٿو.

مئي 1990ع ۾ آزاد چونڊون ٿيون، جن ۾ اهم قدامت پسند مخالف ڌر جي جماعت هنگريائي ڊيموڪريٽڪ فورم جي اڳواڻيءَ ۾ اتحادي حڪومت قائم ٿي. يوزيف انتال ٻي عالمي جنگ کان پوءِ هنگريءَ جو پهريون جمهوري طور چونڊيل وزيراعظم بڻيو.

1991ع ۾ سرڪاري امدادن جي خاتمي ۽ تيز رفتار نجڪاريءَ سان گڏ ڏاکڻي سرحد وٽ يوگوسلاو جنگين جي صورتحال سبب هنگري سخت معاشي منديءَ مان گذريو ۽ جنگ جي اثرن جي نتيجي ۾ سماجي ۽ سلامتيءَ جي عدم استحڪام کي به منهن ڏيڻو پيو. انتال حڪومت جون ڪفايت شعاريءَ واريون پاليسيون غير مقبول ثابت ٿيون ۽ ڪميونسٽ پارٽيءَ جي قانوني ۽ سياسي جانشين هنگريائي سوشلسٽ پارٽي 1994ع جون چونڊون کٽي ورتيون. سياسي منظرنامي ۾ اهڙي تبديلي 1998ع ۽ 2002ع ۾ پڻ ورجائي وئي؛ هر چونڊ واري چڪر ۾ حڪمران جماعت کي شڪست ملي ۽ اڳوڻي مخالف ڌر حڪومت ٺاهي.

ٻين گهڻين اڳوڻين ڪميونسٽ يورپي رياستن وانگر هنگري مجموعي طور يورپي انضمام واري پاليسي اختيار ڪئي. ملڪ 1999ع ۾ نيٽو ۾ شامل ٿيو ۽ 1 مئي 2004ع تي يورپي يونين جو رڪن بڻيو. نيٽو جي ميمبر طور هنگري يوگوسلاو جنگين سان لاڳاپيل نيٽو جي ڪاررواين ۾ پڻ شامل رهيو.

هنگري–سربيا سرحدي رڪاوٽ وٽ پوليس جي گاڏي

2006ع ۾ سڄي ملڪ ۾ وڏا احتجاج شروع ٿيا، جڏهن اها ڳالهه سامهون آئي ته وزيراعظم فيرينس گيورچاني هڪ بند ڪمري واري تقرير ۾ چيو هو ته سندس جماعت تازيون چونڊون کٽڻ لاءِ ”ڪوڙ ڳالهايو“ هو. ان کان پوءِ پيدا ٿيل سياسي بحران دوران کاٻي ڌر جي جماعتن جي مقبوليت تيزيءَ سان گهٽجي وئي.

2010ع ۾ وڪٽر اوربان جي قومي قدامت پسند جماعت فيڊس پارلياماني چونڊن ۾ ٻه ڀاڱي ٽي کان وڌيڪ اڪثريت حاصل ڪئي. ان کان پوءِ پارليامينٽ نئون آئين منظور ڪيو ۽ حڪومت ۽ قانوني نظام ۾ ٻيون وسيع تبديليون ڪيون ويون. فيڊس ان کان پوءِ 2014ع، 2018ع ۽ 2022ع جي چونڊن ۾ پڻ پارلياماني ٻه ڀاڱي ٽي اڪثريت حاصل ڪئي.

2010ع ۾ اوربان جي چونڊجڻ کان پوءِ هنگريءَ ۾ جمهوري پٺتي هٽڻ جو عمل ڏٺو ويو. سندس قيادت واري دور کي، جنهن کي ”اوربان دور“ (ھنگيرين: Orbán-korszak) پڻ سڏيو ويو، مختلف عالمن ۽ ادارن غير لبرل جمهوريت، هائبرڊ نظام، ڪليپٽوڪريسي، غالب جماعت وارو نظام يا ”مافيا رياست“ جهڙن اصطلاحن سان بيان ڪيو. اوربان کليل نموني غير لبرلزم جي حمايت ڪئي، ۽ هنگريءَ کي ”غير لبرل عيسائي جمهوريت“ طور بيان ڪيو.

انهن تبديلين جي نتيجي ۾ هنگريءَ جا آمريڪا ۽ يورپي يونين سان لاڳاپا ڊگهي ڇڪتاڻ واري دور ۾ داخل ٿيا. يورپي يونين جي مختلف ادارن ۽ ميمبر ملڪن هنگريءَ خلاف پابندين يا يورپي يونين اندر ان جي ووٽ ڏيڻ جي حق کي محدود ڪرڻ لاءِ قدم کڻڻ يا اهڙن قدمن تي غور ڪرڻ شروع ڪيو.

تڪرار وارن اهم معاملن ۾ هم جنس پرستن جا حق، لڏپلاڻ، سي اي يو قانون، ڪوويڊ-19 عالمي وبا دوران هنگريءَ طرفان روسي ۽ چيني ويڪسينن جي استعمال جي اجازت، ۽ يوڪرين تي روس جي 2022ع واري حملي کان پوءِ روس خلاف بين الاقوامي پابنديون شامل هيون. ساڳئي وقت اوربان حڪومت کي قانون جي حڪمراني بابت خدشن سبب وڌندڙ بين الاقوامي جاچ ۽ تنقيد کي منهن ڏيڻو پيو، جڏهن ته اوربان حڪومت انهن الزامن سان اختلاف ڪندي انهن کي رد ڪيو.

2026ع جي پارلياماني چونڊن ۾ پيٽر ماديار جي اڳواڻيءَ هيٺ تيسا پارٽي ٻه ڀاڱي ٽي کان وڌيڪ پارلياماني اڪثريت حاصل ڪئي، جنهن سان سورهن سالن ۾ پهريون ڀيرو فيڊس مخالف ڌر ۾ هلي وئي. 9 مئي 2026ع تي ماديار هنگريءَ جي وزيراعظم طور حلف کنيو.

جاگرافي

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو هنگري جي جاگرافي ۽ هنگري جي آبهوا

پڻ ڏسو: هنگري جي قومي پارڪن جي فهرست

هنگري جو جاگرافيائي نقشو

هنگري هڪ زمين سان گهيريل ملڪ آهي. هن ملڪ جي جاگرافي روايتي طور تي ان جي ٻن مکيه درياهن، ڊينيوب ۽ ٽيسا، جي بنياد تي بيان ڪئي ويندي آهي. ملڪ جي عام ٽن ڀاڱن واري ورهاست—ڊونانٽول (”ڊينيوب کان پرتي“، ٽرانسڊينيوبيا)، ٽيسانٽول (”ٽيسا کان پرتي“) ۽ ڊونا–ٽيسا ڪوزي (”ڊينيوب ۽ ٽيسا جي وچ وارو علائقو“) پڻ انهن درياهن جي جاگرافيائي اهميت کي ظاهر ڪري ٿي. ڊينيوب اڄوڪي هنگري جي وچ مان اتر کان ڏکڻ طرف وهي ٿو ۽ سڄو ملڪ ان جي پاڻي نيڪال واري حوض ۾ واقع آهي.

ٽرانسڊينيوبيا ملڪ جي وچئين حصي کان اولهه طرف آسٽريا تائين پکڙيل آهي. هي بنيادي طور ٽڪرين وارو علائقو آهي، جنهن جي جاگرافيءَ ۾ هيٺانهان جبل پڻ شامل آهن. انهن ۾ ملڪ جي اولهه ۾ الپس جبلن جو انتهائي اوڀر وارو حصو الپوڪاليا، ٽرانسڊينيوبيا جي وچئين حصي ۾ ٽرانسڊينيوبيا جا جبل، ۽ ڏکڻ ۾ ميچيڪ جبل ۽ ويلاني جبل شامل آهن. هن علائقي جو بلند ترين هنڌ الپس ۾ واقع ايروٽ-ڪو آهي، جنهن جي اوچائي 882 ميٽرs (2,894 ft) آهي. ننڍو هنگريائي ميدان (ڪيشالفولڊ) اترين ٽرانسڊينيوبيا ۾ واقع آهي. بالاٽون ڍنڍ ۽ هيويز ڍنڍ پڻ ٽرانسڊينيوبيا ۾ آهن؛ پهرين وچ يورپ جي سڀ کان وڏي ڍنڍ، جڏهن ته ٻي دنيا جي سڀ کان وڏي حرارتي ڍنڍ آهي.

بالاٽون ڍنڍ

ڊونا–ٽيسا ڪوزي ۽ ٽيسانٽول جا علائقا گهڻو ڪري وڏي هنگريائي ميدان (الفولڊ) تي مشتمل آهن، جيڪو ملڪ جي اوڀر ۽ ڏکڻ اوڀر جي گهڻي حصي ۾ پکڙيل آهي. هن ميدان جي اتر ۾ سلوواڪيا جي سرحد ڀرسان هڪ وسيع پٽيءَ ۾ ڪارپيٿيائي جبلن جون دامن واريون ٽڪريون واقع آهن. اتي موجود ڪيڪيش، جنهن جي اوچائي 1,014 m (3,327 ft) آهي، هنگري جو بلند ترين جبل آهي.

ٻوٽن جي جاگرافيائي لحاظ کان هنگري بوريئل بادشاهت جي سرڪم بوريئل علائقي جي وچ يورپي صوبي ۾ اچي ٿو. فطرت لاءِ عالمي فنڊ موجب، هنگري جو علائقو پينونيائي مخلوط ٻيلن واري زميني ماحولياتي خطي ۾ شامل آهي.

آبهوا

هنگري جي آبهوا معتدل موسمي آهي، جنهن ۾ عام طور گرم اونهارا، مجموعي طور گهٽ گهم ۽ بار بار وسڪارا ٿين ٿا، جڏهن ته سيارا ٿڌا ۽ برفباري وارا هوندا آهن. سالياني سراسري گرمي پد 9.7 °C (49.5 °F) آهي. ملڪ ۾ درج ٿيل انتهائي گرمي پدن مان سڀ کان وڌيڪ 41.9 °C (107.4 °F)، 20 جولاءِ 2007ع تي ڪشڪون هالاش ۾، جڏهن ته سڀ کان گهٽ −35 °C (−31.0 °F)، 16 فيبروري 1940ع تي مشڪولچ ۾ رڪارڊ ڪيو ويو. اونهاري ۾ سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد 23 کان 28 °C (73 کان 82 °F) ۽ سياري ۾ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد −3 کان −7 °C (27 کان 19 °F) رهي ٿو. سالياني سراسري برسات لڳ ڀڳ 600 mm (23.6 in) آهي.

حڪومت ۽ سياست

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو هنگري جي سياست, هنگري جي حڪومت ۽ هنگري ۾ محصول

آندراش باڪا
صدر

پيٽر ماديار
وزيراعظم

هنگري هڪ وحداني پارلياماني جمهوريه آهي. ملڪ جو سياسي نظام آئيني ڍانچي، بنيادي قانون (ھنگيرين: alaptörvény)، تحت هلندو آهي، جنهن ۾ آخري ڀيرو 2012ع ۾ وڏي پيماني تي سڌارا ڪيا ويا. هن قانون ۾ ترميم ڪرڻ لاءِ عام طور پارليامينٽ ۾ ٻه ڀاڱي ٽي جي وڏي اڪثريت گهربل هوندي آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ ڪجهه اهڙيون دائمي شقون پڻ شامل آهن، جن ۾ انساني وقار، اختيارن جي ورهاست، رياستي ڍانچي ۽ قانون جي حڪمراني جي ضمانت ڏيندڙ شقون شامل آهن.

رياستي اختيار جي سڀ کان مٿانهين اداري، هڪ ايواني Országgyűlés (قومي اسيمبلي) جا 199 ميمبر (országgyűlési képviselők، واحد képviselő) هر چئن سالن کان پوءِ گڏيل ميمبر اڪثريتي نمائندگي جي طريقي سان چونڊيا وڃن ٿا. انهن مان 106 ميمبر هڪ رڪني تڪن مان سڀ کان وڌيڪ ووٽ حاصل ڪندڙ نظام تحت، جڏهن ته باقي 93 ميمبر سڄي ملڪ تي ٻڌل هڪ تڪ مان ترميم ٿيل تناسب واري نمائندگي تحت چونڊيا وڃن ٿا. چونڊ حد هڪ جماعت جي فهرست لاءِ 5 سيڪڙو، ٻن جماعتن جي اتحاد لاءِ 10 سيڪڙو ۽ ٽن يا وڌيڪ جماعتن جي اتحاد لاءِ 15 سيڪڙو مقرر آهي.

ٻڊاپيسٽ ۾ ڊينيوب درياهه جي ڪناري تي هنگري جي پارليامينٽ جي عمارت

جمهوريه جو صدر (köztársasági elnök) رياست جو سربراهه هوندو آهي ۽ کيس قومي اسيمبلي هر پنجن سالن لاءِ چونڊيندي آهي. صدر جون ذميواريون ۽ اختيار بنيادي طور نمائندگيءَ سان لاڳاپيل آهن، جن ۾ پرڏيهي رياستن جي سربراهن جو استقبال ڪرڻ، قومي اسيمبلي جي سفارش تي وزيراعظم کي نامزد ڪرڻ ۽ هٿياربند فوجن جي اعليٰ سپهه سالار طور خدمتون سرانجام ڏيڻ شامل آهن. تنهن هوندي به، صدارت مڪمل طور علامتي عهدو نه آهي؛ صدر قانون سازيءَ تي ويٽو ڪري سگهي ٿو ۽ ڪنهن قانون کي جائزي لاءِ 15 رڪني آئيني عدالت ڏانهن موڪلي سگهي ٿو. هنگري ۾ ٽيون اهم سياسي عهدو قومي اسيمبلي جي اسپيڪر (házelnök) جو آهي، جنهن کي قومي اسيمبلي چونڊيندي آهي ۽ جيڪو اسيمبلي جي اجلاسن جي صدارت ڪندو آهي.

وزيراعظم (miniszterelnök) کي قومي اسيمبلي چونڊيندي آهي. هو حڪومت جو سربراهه هوندو آهي ۽ انتظامي اختيار استعمال ڪندو آهي. روايتي طور وزيراعظم قومي اسيمبليءَ ۾ سڀ کان وڏي جماعت جو اڳواڻ هوندو آهي. وزيراعظم ڪابينا جا وزير چونڊيندو آهي ۽ انهن کي عهدي تان هٽائڻ جو خاص اختيار پڻ رکندو آهي. تنهن هوندي به، ڪابينا لاءِ نامزد ڪيل وزيرن کي هڪ يا وڌيڪ پارلياماني ڪميٽين جي کليل مشاورتي ٻڌڻين ۾ پيش ٿيڻو پوندو آهي، قومي اسيمبلي ۾ ووٽ حاصل ڪرڻو پوندو آهي ۽ پوءِ صدر کان رسمي منظوري وٺڻي پوندي آهي. وزيرن لاءِ پارليامينٽ جو ميمبر هجڻ ضروري ناهي. ڪابينا پارليامينٽ آڏو جوابده آهي.

سياسي جماعتون

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو هنگري جون سياسي جماعتون, هنگري ۾ چونڊون ۽ هنگري جو چونڊ نظام

ڪميونسٽ نظام جي خاتمي کان پوءِ هنگري ۾ گهڻ جماعتي نظام قائم آهي. هنگري جون سڀ کان تازيون پارلياماني چونڊون 12 اپريل 2026ع تي ٿيون، جن ۾ پيٽر ماديار جي اڳواڻي هيٺ ٽيسا جماعت، وزيراعظم وڪٽر اوربان جي حڪمران فيديس–ڪي ڊي اين پي حڪومت کي شڪست ڏني. 2026ع تائين هنگري جي قومي سطح جي سياسي منظرنامي ۾ بنيادي طور وچ ساڄي ڌر جي ٽيسا، قومي قدامت پسند فيديس ۽ انتهائي قومپرست مي هازانڪ شامل آهن. وچ کاٻي ڌر جون جماعتون وڏن شهرن جي مڪاني سياست ۾ وڌيڪ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون، خاص طور ٻڊاپيسٽ ۽ سيگيڊ ۾.

2014ع کان هنگري ۾ رهندڙ نسلي اقليتن جا ووٽر قوميتي فهرستن تي ووٽ ڏئي سگهن ٿا. اقليتون ترجيحي مينڊيٽ حاصل ڪري سگهن ٿيون، جيڪڏهن انهن جا ووٽ فهرستي ووٽن جي ٽيانوي حصي جي چوٿين حصي تائين پهچن. جيڪي قوميتون مينڊيٽ حاصل نه ڪري سگهن، اهي قومي اسيمبلي ڏانهن قوميتي ترجمان موڪلي سگهن ٿيون.

قانون ۽ عدالتي نظام

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو هنگري جو قانون, هنگري ۾ قانون لاڳو ڪندڙ ادارا ۽ هنگري ۾ انساني حق

ڪوريا، هنگري جي سپريم ڪورٽ، جي اصل ۽ مستقبل واري عمارت

هنگري جو عدالتي نظام ديواني قانون تي ٻڌل آهي. عدالتي ڍانچو عام ديواني ۽ فوجداري دائره اختيار رکندڙ عدالتن ۽ فردن ۽ سرڪاري انتظاميا وچ ۾ تڪرارن تي دائره اختيار رکندڙ انتظامي عدالتن ۾ ورهايل آهي. هنگري جو قانون ضابطن جي صورت ۾ مرتب ٿيل آهي ۽ جرمن قانون ۽ وسيع معنيٰ ۾ ديواني يا رومي قانون تي ٻڌل آهي. ديواني ۽ فوجداري دائره اختيار واري عدالتي نظام ۾ مقامي عدالتون (járásbíróság)، علائقائي اپيل عدالتون (ítélőtábla) ۽ اعليٰ ترين عدالت (Kúria) شامل آهن. هنگري جون اعليٰ عدالتون ٻڊاپيسٽ ۾ واقع آهن.

هنگري ۾ قانون لاڳو ڪرڻ جون ذميواريون پوليس ۽ قومي محصول ۽ ڪسٽم انتظاميا وچ ۾ ورهايل آهن. هنگري پوليس ملڪ جو مکيه ۽ سڀ کان وڏو رياستي قانون لاڳو ڪندڙ ادارو آهي. هي تقريباً سڀ عام پوليس ذميواريون سرانجام ڏئي ٿو، جن ۾ ڏوهن جي جاچ، گشت، ٽريفڪ جي نگراني ۽ سرحدن جي حفاظت شامل آهن. ان جي سربراهي قومي پوليس ڪمشنر ڪندو آهي، جيڪو گهرو وزير جي نگراني هيٺ ڪم ڪندو آهي. هي ادارو ڪائونٽي پوليس شعبن ۾ ورهايل آهي، جيڪي اڳتي علائقائي ۽ شهري پوليس شعبن ۾ ورهايل آهن. قومي پوليس جي ماتحت ملڪ گير دائره اختيار رکندڙ ادارا پڻ آهن، جهڙوڪ نيمزيتي نيووموزو ايرودا، يعني قومي جاچ بيورو، جيڪو سنگين ڏوهن جي جاچ ۾ ماهر شهري پوليس ادارو آهي، ۽ فوجي نوعيت جي ڪيسينليتي رينڊورشيگ، يعني تيار پوليس، جيڪا بنيادي طور هنگامن کي منهن ڏيڻ ۽ مقامي پوليس جي مدد ڪرڻ لاءِ ڪم ڪري ٿي. هنگري جي شينگن معاهدي ۾ شموليت کان پوءِ پوليس ۽ سرحدي محافظن کي هڪ قومي اداري ۾ ضم ڪيو ويو ۽ سرحدي محافظ (Határőrség Magyarországon) پوليس آفيسر بڻجي ويا. هي انضمام جنوري 2008ع ۾ ٿيو. ڪسٽم ۽ ايڪسائيز وارو ادارو قومي محصول ۽ ڪسٽم انتظاميا تحت ناڻي واري وزارت جي ماتحت رهيو.

انتظامي ورهاست

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو هنگري جي انتظامي ورهاست

هنگري 19 ڪائونٽين (vármegye) ۾ ورهايل آهي. گاديءَ جو شهر (főváros) ٻڊاپيسٽ هڪ الڳ انتظامي وحدت آهي. ڪائونٽيون ۽ گاديءَ جو شهر گڏجي هنگري جا 20 ٽئين درجي جا علائقائي انگ اکر وارا يونٽ بڻجن ٿا. اهي انتظامي وحدتون اڳتي 174 ضلعن (járás) ۾ ورهايل آهن. ضلعا اڳتي شهرن ۽ ڳوٺن ۾ ورهايل آهن، جن مان 25 کي ڪائونٽي حقن وارا شهر (megyei jogú város) قرار ڏنو ويو آهي. انهن کي انگريزيءَ ۾ ڪڏهن ڪڏهن ”شهري ڪائونٽيون“ پڻ چيو ويندو آهي. انهن شهرن جي مڪاني اختيارين وٽ وڌيڪ وسيع اختيار هوندا آهن، پر اهي آزاد علائقائي وحدتون نه آهن ۽ لاڳاپيل ضلعن جي حدن اندر ئي شامل رهن ٿا. ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪائونسلن توڙي ميونسپالٽين جا مڪاني حڪومت سان لاڳاپيل مختلف ڪردار ۽ جدا ذميواريون آهن. ڪائونٽين جو ڪردار بنيادي طور انتظامي ۽ حڪمت عملي واري ترقي تي مرڪوز آهي، جڏهن ته ٻارن جي ابتدائي تعليم، عوامي پاڻيءَ جون خدمتون، ڪچري جي نيڪال، بزرگن جي سار سنڀال ۽ بچاءَ جون خدمتون ميونسپالٽيون سنڀالين ٿيون.

1996ع کان ڪائونٽين ۽ ٻڊاپيسٽ شهر کي انگن اکرن ۽ ترقياتي مقصدن لاءِ ستن علائقن ۾ گڏ ڪيو ويو آهي. اهي ست علائقا هنگري جا ٻئي درجي جا علائقائي انگ اکر وارا يونٽ آهن: وچ هنگري، وچ ٽرانسڊينيوبيا، اتر وڏو هنگريائي ميدان، اتر هنگري، ڏکڻ ٽرانسڊينيوبيا، ڏکڻ وڏو هنگريائي ميدان ۽ اولهه ٽرانسڊينيوبيا.

هنگري جون ڪائونٽيون

هنگري جا علائقا

هنگري جا ضلعا

هنگري جا شهر ۽ ڳوٺ

ڪائونٽي (vármegye)	انتظامي مرڪز	آبادي	علائقو
باچ-ڪشڪون	ڪيچڪيميٽ	524,841	ڏکڻ وڏو هنگريائي ميدان
بارانيا	پيچ	391,455	ڏکڻ ٽرانسڊينيوبيا
بيڪيش	بيڪيشچابا	361,802	ڏکڻ وڏو هنگريائي ميدان
بورشود-ابائوج-زيمپلين	مشڪولچ	684,793	اتر هنگري
گاديءَ جو شهر ٻڊاپيسٽ	ٻڊاپيسٽ	1,744,665	وچ هنگري
چونگراد-چاناد	سيگيڊ	421,827	ڏکڻ وڏو هنگريائي ميدان
فييئر	سيڪيشفيهيروار	426,120	وچ ٽرانسڊينيوبيا
ديور-موشون-شوپرون	ديور	449,967	اولهه ٽرانسڊينيوبيا
هائدو-بيهار	ديبريچن	565,674	اتر وڏو هنگريائي ميدان
هيويش	ايگر	307,985	اتر هنگري
ياس-نادڪون-سولنوڪ	سولنوڪ	386,752	اتر وڏو هنگريائي ميدان
ڪوماروم-ايسٽرگوم	تاتابانيا	311,411	وچ ٽرانسڊينيوبيا
نوگراد	شالگوتاريان	201,919	اتر هنگري
پيشٽ	ٻڊاپيسٽ	1,237,561	وچ هنگري
شومودي	ڪاپوشوار	317,947	ڏکڻ ٽرانسڊينيوبيا
سابولچ-ساتمار-بيريگ	نيريڊهازا	552,000	اتر وڏو هنگريائي ميدان
تولنا	سيڪسارڊ	231,183	ڏکڻ ٽرانسڊينيوبيا
واش	سومباٿي	257,688	اولهه ٽرانسڊينيوبيا
ويسپريم	ويسپريم	353,068	وچ ٽرانسڊينيوبيا
زالا	زالائيگرسيگ	287,043	اولهه ٽرانسڊينيوبيا

شهر ۽ قصبا

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو هنگري جي شهرن ۽ قصبن جي فهرست

ٻڊاپيسٽ، هنگري جي گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر

15 جولاءِ 2013ع تائين هنگري ۾ 3,152 ميونسپالٽيون هيون: 346 شهر (هنگري ٻوليءَ ۾: város، جمع: városok؛ هنگري اصطلاح ۾ وڏن ۽ ننڍن شهرن لاءِ الڳ لفظ استعمال نٿو ٿئي ۽ سرڪاري ترجمن ۾ عام طور ”ٽائون“ جو اصطلاح استعمال ڪيو وڃي ٿو) ۽ 2,806 ڳوٺ (هنگري: község، جمع: községek)، جيڪي گڏجي ملڪ جي سموري ايراضيءَ کي ڍڪين ٿا. شهرن جو انگ تبديل ٿي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ صدر جي حڪم سان ڳوٺن کي شهر جو درجو ڏئي سگهجي ٿو. ٻڊاپيسٽ کي خاص حيثيت حاصل آهي ۽ اهو ڪنهن به ڪائونٽي ۾ شامل ناهي، جڏهن ته 23 شهرن کي ڪائونٽي حقن وارا شهر (megyei jogú város) چيو وڃي ٿو. ٻڊاپيسٽ کان سواءِ سڀني ڪائونٽين جا مرڪزي شهر ڪائونٽي حقن وارا شهر آهن. چئن شهرن—ٻڊاپيسٽ، مشڪولچ، ديور ۽ پيچ—جا شهري گڏيل علائقا آهن، جڏهن ته هنگري جو مرڪزي انگ اکر وارو ادارو اهڙا وڌيڪ سترهن علائقا پڻ سڃاڻي ٿو، جيڪي شهري گڏيل علائقن جي ترقيءَ جي شروعاتي مرحلن ۾ آهن. سڀ کان وڏو شهر ٻڊاپيسٽ آهي. في ڳوٺ آباديءَ جو سراسري انگ 300 آهي، جڏهن ته 27 ڳوٺن جي آبادي 100 کان به گهٽ آهي.

پرڏيهي لاڳاپا

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو هنگري جا پرڏيهي لاڳاپا

2013ع ۾ ويشيگراد گروپ، جرمني ۽ فرانس جي اڳواڻن جي گڏجاڻي

هنگري جي پارليامينٽ جي عمارت جي هائوس آف مئگنيٽس واري اجلاس گاهه ۾ گڏيل قومن جي ڪانفرنس

هنگري جي پرڏيهي پاليسي چئن بنيادي واعدن تي ٻڌل آهي: ائٽلانٽڪ سهڪار، يورپي انضمام، بين الاقوامي ترقي ۽ بين الاقوامي قانون. هنگري ڊسمبر 1955ع کان گڏيل قومن جو ميمبر آهي ۽ يورپي يونين، اتر ائٽلانٽڪ معاهدي جي تنظيم، اقتصادي سهڪار ۽ ترقي جي تنظيم، ويشيگراد گروپ، عالمي واپاري تنظيم، عالمي بئنڪ، ايشيائي بنيادي ڍانچي سيڙپڪاري بئنڪ ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ جو پڻ ميمبر آهي. هنگري 2011ع ۽ 2024ع ۾ ڇهن ڇهن مهينن لاءِ يورپي يونين جي ڪائونسل جي صدارت سنڀالي. 2015ع ۾ هنگري اقتصادي سهڪار ۽ ترقي جي تنظيم جي ترقياتي امداد واري ڪميٽي کان ٻاهر دنيا جو پنجون وڏو ترقياتي امداد ڏيندڙ ملڪ هو، جنهن جي امداد ملڪ جي مجموعي قومي آمدنيءَ جي 0.13 سيڪڙو جي برابر هئي.

بين الاقوامي سياسي مرڪز جي حيثيت سان ٻڊاپيسٽ ۾ 100 کان وڌيڪ سفارتخانا ۽ نمائندگي ڪندڙ ادارا موجود آهن. هنگري ڪيترين ئي بين الاقوامي تنظيمن جي مرڪزي ۽ علائقائي صدر دفترن جي ميزباني پڻ ڪري ٿو، جن ۾ يورپي جدت ۽ ٽيڪنالاجي ادارو، يورپي پوليس ڪاليج، گڏيل قومن جو پناهگيرن بابت اعليٰ ڪمشنر، گڏيل قومن جي خوراڪ ۽ زراعت جي تنظيم، بين الاقوامي مرڪز براءِ جمهوري منتقلي، بين الاقوامي تعليم جو ادارو، بين الاقوامي محنت تنظيم، بين الاقوامي لڏپلاڻ تنظيم، بين الاقوامي ريڊ ڪراس، وچ ۽ اوڀر يورپ لاءِ علائقائي ماحولياتي مرڪز ۽ ڊينيوب ڪميشن سميت ٻيا ادارا شامل آهن.

1989ع کان هنگري جي پرڏيهي پاليسيءَ جو اهم ترين مقصد اولهه جي معاشي ۽ سلامتيءَ وارن ادارن ۾ ضم ٿيڻ رهيو آهي. هنگري 1994ع ۾ امن لاءِ ڀائيواري پروگرام ۾ شامل ٿيو ۽ بوسنيا ۾ عملدرآمد فورس ۽ بوسنيا ۽ هرزيگووينا ۾ استحڪام فورس جي مهمن جي سرگرم حمايت ڪئي. 1989ع کان هنگري رومانيا، سلوواڪيا ۽ يوڪرين سان بنيادي معاهدا ڪري انهن پاڙيسري ملڪن سان پنهنجا، ماضيءَ ۾ اڪثر ڇڪتاڻ وارا، لاڳاپا بهتر ڪيا آهن. انهن معاهدن ۾ رهيل سمورين علائقائي دعوائن تان هٿ کڻندي تعميري لاڳاپن لاءِ بنياد وڌو ويو. تنهن هوندي به، رومانيا، سلوواڪيا ۽ سربيا ۾ نسلي هنگريائي اقليتن جي حقن جو مسئلو وقت بوقت ٻطرفي ڇڪتاڻ جو سبب بڻجندو رهيو آهي. تازن سالن ۾ سربيا سان لاڳاپا انتهائي ويجها ٿيا آهن، جنهن جو هڪ سبب سربيا جي يورپي يونين جي رڪنيت لاءِ هنگري جي مضبوط حمايت آهي، جڏهن ته يورپي يونين جي ڍانچن اندر گڏيل ترجيحن تي سهڪار سبب سلوواڪيا سان لاڳاپا پڻ بهتر ٿيا آهن. 2017ع کان يوڪرين سان لاڳاپا يوڪرين جي هنگريائي اقليت جي مسئلي سبب تيزيءَ سان خراب ٿيا. 1989ع کان هنگري يورپ ۾ سلامتي ۽ سهڪار جي تنظيم جا سمورا دستاويز صحيح ڪيا آهن ۽ 1997ع ۾ ان تنظيم جي چيئرمين اِن آفيس طور خدمتون سرانجام ڏنيون. تاريخي طور هنگري جا پولينڊ سان لاڳاپا خاص طور دوستاڻا رهيا آهن؛ ٻنهي ملڪن جي پارليامينٽن 2007ع ۾ ان خاص لاڳاپي کي تسليم ڪندي گڏيل طور 23 مارچ کي ”پولش-هنگريائي دوستيءَ جو ڏينهن“ قرار ڏنو. 2024ع جي عالمي امن انڊيڪس موجب هنگري دنيا جو 14هون سڀ کان وڌيڪ پرامن ملڪ هو.

فوج

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو هنگري جون دفاعي فوجون ۽ هنگري جي فوجي تاريخ

پڻ ڏسو: هنگري جي جنگين جي فهرست ۽ هنگري جي زميني فوج جي هٿيارن ۽ سامان جي فهرست

هنگري دفاعي فوج جي 34هين خاص فوجي بٽالين

ساب ياس 39 گريپن گهڻ مقصدي جنگي جهاز

هنگري جو صدر ملڪ جي هٿياربند فوجن جي اعليٰ سپهه سالار جو عهدو رکي ٿو. دفاع واري وزارت، چيف آف اسٽاف سان گڏجي، هٿياربند فوجن جو انتظام هلائي ٿي، جن ۾ هنگري جي زميني فوج ۽ هنگري جي هوائي فوج شامل آهن. 2007ع کان هنگري جون هٿياربند فوجون گڏيل ڪمانڊ واري ڍانچي هيٺ ڪم ڪري رهيون آهن. دفاع واري وزارت فوج تي سياسي ۽ شهري نگراني برقرار رکي ٿي. ان جي ماتحت گڏيل فوجي ڪمانڊ هنگري جي دفاعي فوجن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪري ٿي ۽ انهن جي ڪمان سنڀالي ٿي. 2016ع ۾ هٿياربند فوجن ۾ 31,080 اهلڪار سرگرم خدمتن تي هئا، جڏهن ته عملي ريزرو سميت فوجين جو مجموعي انگ لڳ ڀڳ 50,000 هو. 2016ع ۾ ايندڙ سال لاءِ فوجي خرچ 1.21 ارب آمريڪي ڊالر رکڻ جي رٿابندي ڪئي وئي، جيڪو ملڪ جي مجموعي گهريلو پيداوار جو لڳ ڀڳ 0.94 سيڪڙو هو ۽ اتر ائٽلانٽڪ معاهدي جي تنظيم جي 2 سيڪڙو واري هدف کان گهڻو گهٽ هو. 2012ع ۾ حڪومت هڪ ٺهراءُ منظور ڪيو، جنهن تحت 2022ع تائين دفاعي خرچ مجموعي گهريلو پيداوار جي 1.4 سيڪڙو تائين وڌائڻ جو واعدو ڪيو ويو.

فوجي خدمت رضاڪاراڻي آهي، جيتوڻيڪ جنگ جي حالت ۾ لازمي فوجي ڀرتي لاڳو ٿي سگهي ٿي. فوج کي جديد بڻائڻ جي هڪ اهم قدم طور هنگري 2001ع ۾ لڳ ڀڳ 800 ملين يورو جي لاڳت سان 14 ياس 39 گريپن جنگي جهاز خريد ڪرڻ جو فيصلو ڪيو. هنگري جي قومي سائبر سلامتي مرڪز کي 2016ع ۾ سائبر سلامتي جي شعبي ۾ وڌيڪ اثرائتو بڻائڻ لاءِ نئين سر منظم ڪيو ويو. 2016ع ۾ هنگري جا لڳ ڀڳ 700 فوجي بين الاقوامي امن قائم رکڻ وارين فوجن جي حصي طور پرڏيهي ملڪن ۾ مقرر هئا. انهن ۾ افغانستان ۾ اتر ائٽلانٽڪ معاهدي جي تنظيم جي اڳواڻي هيٺ بين الاقوامي سلامتي امدادي فورس ۾ هنگري دفاعي فوج جا 100 اهلڪار، ڪوسوو فورس جي ڪمان هيٺ ڪوسوو ۾ 210 هنگريائي فوجي ۽ بوسنيا ۽ هرزيگووينا ۾ 160 فوجي شامل هئا. هنگري عراق ۾ 300 اهلڪارن تي ٻڌل رسد وارو دستو پڻ موڪليو، جنهن جو مقصد هٿياربند ٽرانسپورٽ قافلن وسيلي آمريڪي قبضي جي مدد ڪرڻ هو، جيتوڻيڪ ملڪ جي جنگ ۾ شموليت جي عوامي راءِ مخالفت ڪئي.

معيشت

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو هنگري جي معيشت

هنگري اقتصادي سهڪار ۽ ترقي جي تنظيم جو هڪ اعليٰ آمدني وارو مخلوط معاشي ملڪ آهي، جنهن جو انساني ترقيءَ جو اشارو تمام اعليٰ ۽ افرادي قوت مهارت يافته آهي، جڏهن ته آمدنيءَ جي اڻبرابري جي لحاظ کان دنيا ۾ 16هين گهٽ ترين سطح رکي ٿو. ان کان سواءِ، اقتصادي پيچيدگيءَ جي اشاري موجب هيءَ دنيا جي نائين سڀ کان وڌيڪ پيچيده معيشت آهي. بين الاقوامي مالياتي فنڊ پاران ماپيل 188 ملڪن مان هنگري جي معيشت 265.037 ارب آمريڪي ڊالرن جي پيداوار سان دنيا جي 57هين وڏي معيشت آهي، جڏهن ته قوت خريد برابري جي بنياد تي في ماڻهو مجموعي گهريلو پيداوار ۾ دنيا ۾ 49هين نمبر تي آهي. 2021ع ۾ سالياني برابر ڪيل خرچ لائق وچين آمدني 15,361 آمريڪي ڊالر (قوت خريد برابري) هئي. 2017ع ۾ روزگار جي شرح 68.3 سيڪڙو هئي؛ روزگار جي جوڙجڪ صنعتي دور کان پوءِ وارين معيشتن جون خاصيتون ڏيکاري ٿي: ملازمت ڪندڙ افرادي قوت مان 63.2 سيڪڙو خدمتن واري شعبي، 29.7 سيڪڙو صنعت ۽ 7.1 سيڪڙو زراعت ۾ ڪم ڪري ٿي. 2017ع ۾ بيروزگاريءَ جي شرح 4.1 سيڪڙو هئي، جيڪا 2008ع جي مالي بحران دوران 11 سيڪڙو هئي.

هنگري يورپي گڏيل منڊي جو حصو آهي، جيڪا 508 ملين کان وڌيڪ صارفين جي نمائندگي ڪري ٿي. ملڪ جون ڪيتريون ئي گهرو واپاري پاليسيون يورپي يونين جي ميمبر ملڪن وچ ۾ ٿيل معاهدن ۽ يورپي يونين جي قانون سازيءَ تحت طئي ٿين ٿيون. هنگري پرڏيهي واپار تي گهڻو دارومدار رکندڙ برآمداتي منڊي معيشت آهي ۽ دنيا جي 36هين وڏي برآمداتي معيشت آهي. 2015ع ۾ ملڪ جون برآمدون 100 ارب آمريڪي ڊالرن کان وڌيڪ هيون ۽ واپاري واڌو 9.003 ارب ڊالر هو؛ برآمدن مان 79 سيڪڙو يورپي يونين ڏانهن ويو، جڏهن ته 21 سيڪڙو واپار يورپي يونين کان ٻاهر ٿيو. هنگري جي معيشت جو 80 سيڪڙو کان وڌيڪ حصو نجي ملڪيت هيٺ آهي، جڏهن ته مجموعي ٽيڪسن جو تناسب 39.1 سيڪڙو آهي، جيڪو ملڪ جي فلاحي معيشت جو بنياد مهيا ڪري ٿو. خرچن جي لحاظ کان گهريلو واپرائڻ مجموعي گهريلو پيداوار جو سڀ کان وڏو جزو آهي ۽ مجموعي استعمال جو 50 سيڪڙو ٺاهي ٿو؛ ان کان پوءِ مجموعي مستقل سرمائي جي جوڙجڪ 22 سيڪڙو ۽ سرڪاري خرچ 20 سيڪڙو آهن.

هنگري وچ ۽ اوڀر يورپ ۾ پرڏيهي سڌي سيڙپڪاري حاصل ڪندڙ اهم ملڪن مان هڪ رهيو آهي. 2015ع ۾ ملڪ ۾ آيل پرڏيهي سڌي سيڙپڪاري 119.8 ارب آمريڪي ڊالر هئي، جڏهن ته هنگري پاڻ پرڏيهي ملڪن ۾ 50 ارب ڊالرن کان وڌيڪ سيڙپڪاري ڪئي هئي. تائين 2015 هنگري جا اهم واپاري ڀائيوار جرمني، آسٽريا، رومانيا، سلوواڪيا، فرانس، اٽلي، پولينڊ ۽ چيڪيا هئا. اهم صنعتن ۾ خوراڪ جي پروسيسنگ، دوائون، موٽر گاڏيون، معلوماتي ٽيڪنالاجي، ڪيميائي صنعت، ڌاتوڪاري، مشينري، بجليءَ جو سامان ۽ سياحت شامل آهن؛ 2014ع ۾ ملڪ ۾ 12.1 ملين بين الاقوامي سياح آيا هئا. هنگري وچ ۽ اوڀر يورپ ۾ اليڪٽرانڪس جو سڀ کان وڏو پيدا ڪندڙ ملڪ آهي. اليڪٽرانڪس جي پيداوار ۽ تحقيق ملڪ ۾ جدت ۽ معاشي واڌ جا اهم محرڪ آهن. گذريل ٻن ڏهاڪن دوران هنگري موبائل ٽيڪنالاجي، معلوماتي سلامتي ۽ لاڳاپيل هارڊويئر تحقيق جو پڻ هڪ اهم مرڪز بڻجي ويو آهي.

وڏيون هنگريائي ڪمپنيون ٻڊاپيسٽ اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج اسٽاڪ مارڪيٽ اشاري بي يو ايڪس ۾ شامل آهن. مشهور ڪمپنين ۾ فارچون گلوبل 500 ۾ شامل ايم او ايل گروپ، او ٽي پي بئنڪ، گيڊيون ريخٽر، مجيار ٽيليڪام، سي آءِ جي پينونيا، ايف ايڇ بي بئنڪ ۽ زواڪ يونيڪم وغيره شامل آهن. ان کان سواءِ هنگري ۾ مخصوص شعبن سان لاڳاپيل ننڍن ۽ وچولن ڪاروبارن جو وڏو حصو آهي، جن ۾ گاڏين جا پرزا فراهم ڪندڙ ادارا ۽ ٽيڪنالاجي نئين قائم ٿيل ڪمپنيون شامل آهن.

ٻڊاپيسٽ ملڪ جو مالي ۽ ڪاروباري گاديءَ جو هنڌ آهي ۽ گلوبلائيزيشن ۽ عالمي شهرن جي تحقيقاتي نيٽ ورڪ جي مطالعي ۾ ان کي بيٽا+ عالمي شهر طور درجو ڏنو ويو آهي. ڪاروبار ۽ معيشت جي لحاظ کان ٻڊاپيسٽ هنگري جو اولين شهر آهي ۽ قومي آمدنيءَ جو 39 سيڪڙو پيدا ڪري ٿو. 2015ع ۾ شهر جي مجموعي ميٽروپوليٽن پيداوار 100 ارب آمريڪي ڊالرن کان وڌيڪ هئي، جنهن ڪري اها يورپي يونين جي وڏين علائقائي معيشتن مان هڪ هئي. پرائس واٽر هائوس ڪوپرز جي ماپ موجب ٻڊاپيسٽ دنيا جي مجموعي گهريلو پيداوار جي لحاظ کان بهترين ڪارڪردگي رکندڙ 100 شهرن ۾ پڻ شامل آهي.

هنگري پنهنجي ڪرنسي هنگريائي فورنٽ استعمال ڪري ٿو، جيتوڻيڪ سرڪاري قرض کان سواءِ ان جي معيشت ماسٽرخت معيار پورا ڪري ٿي؛ سرڪاري قرض پڻ 2015ع ۾ 75.3 سيڪڙو سان يورپي يونين جي سراسري سطح کان نمايان طور گهٽ هو. هنگري جي قومي بئنڪ قيمتن جي استحڪام تي ڌيان ڏئي ٿي ۽ ان جو مهانگائيءَ جو هدف 3 سيڪڙو آهي. هنگري ۾ ڪارپوريٽ ٽيڪس جي شرح رڳو 9 سيڪڙو آهي، جيڪا يورپي يونين جي ملڪن جي ڀيٽ ۾ نسبتاً گهٽ آهي.

سائنس ۽ ٽيڪنالاجي

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو هنگري ۾ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي ۽ هنگريائي نوبل انعام يافته شخصيتن جي فهرست

البرٽ سينٽ-گيورگي وٽامن سي جي دريافت تي طب يا فعليات جو نوبل انعام حاصل ڪيو. نوبل انعام 15 هنگريائين کي ملي چڪو آهي.

1782ع ۾ قائم ٿيل ٻڊاپيسٽ ٽيڪنالاجي ۽ اقتصاديات يونيورسٽي دنيا جو سڀ کان پراڻو ٽيڪنالاجي ادارو آهي.

سائنس ۽ ٽيڪنالاجيءَ جي ميدان ۾ هنگري جون ڪاميابيون نمايان رهيون آهن ۽ تحقيق ۽ ترقيءَ جون سرگرميون ملڪ جي معيشت جو اهم حصو آهن. 2020ع ۾ هنگري پنهنجي مجموعي گهريلو پيداوار جو 1.61 سيڪڙو شهري تحقيق ۽ ترقيءَ تي خرچ ڪيو، جيڪو دنيا جو 25هون بلند ترين تناسب هو. بلومبرگ جدت اشاري ۾ هنگري دنيا جي سڀ کان وڌيڪ جدت پسند ملڪن مان 32هين نمبر تي رهيو. 2025ع جي عالمي جدت اشاري ۾ هنگري 36هين نمبر تي هو. 2014ع ۾ هنگري ۾ هر ڏهه لک رهواسين پٺيان 2,651 مڪمل وقت جي برابر محقق هئا، جيڪو 2010ع جي 2,131 جي ڀيٽ ۾ مسلسل واڌ ڏيکاري ٿو؛ مقابلي ۾ آمريڪا ۾ اهو انگ 3,984 ۽ جرمني ۾ 4,380 هو. هنگري جي اعليٰ ٽيڪنالاجي صنعت کي ملڪ جي مهارت يافته افرادي قوت سان گڏ پرڏيهي اعليٰ ٽيڪنالاجي ڪمپنين ۽ تحقيقي مرڪزن جي مضبوط موجودگيءَ مان فائدو مليو آهي. هنگري ۾ پيٽنٽ داخل ڪرائڻ جي شرح پڻ بلند آهي؛ مجموعي صنعتي پيداوار ۾ اعليٰ ۽ وچولي-اعليٰ ٽيڪنالاجي پيداوار جي تناسب ۾ ملڪ ڇهين، تحقيق سان لاڳاپيل پرڏيهي سڌي سيڙپڪاريءَ جي آمد ۾ 12هين، ڪاروباري ادارن ۾ تحقيقي صلاحيت جي لحاظ کان 14هين ۽ مجموعي جدت جي ڪارڪردگيءَ ۾ دنيا ۾ 17هين نمبر تي رهيو آهي.

هنگري ۾ تحقيق ۽ ترقيءَ جو اهم ادارو قومي تحقيق، ترقي ۽ جدت آفيس آهي، جيڪا سائنسي تحقيق، ترقي ۽ جدت لاءِ قومي حڪمت عملي ٺاهيندڙ ۽ مالي سهائتا فراهم ڪندڙ ادارو آهي. هي هنگري حڪومت لاءِ تحقيق، ترقي ۽ جدت جي پاليسيءَ بابت مشوري جو بنيادي ذريعو ۽ ان شعبي جي مالي سهائتا جو اهم ادارو آهي. ان جي ذميوارين ۾ تحقيق، ترقي ۽ جدت جي پاليسي تيار ڪرڻ، معياري تحقيق لاءِ مالي سهائتا فراهم ڪرڻ، مقابلي جي صلاحيت وڌائڻ لاءِ جدت جي حمايت ڪرڻ، حڪومت جي تحقيق ۽ جدت واري حڪمت عملي تيار ڪرڻ، قومي تحقيق، ترقي ۽ جدت فنڊ جو انتظام ڪرڻ ۽ بين الاقوامي تنظيمن ۾ حڪومت توڙي تحقيقي ۽ جدتي برادريءَ جي نمائندگي ڪرڻ شامل آهن.

سائنسي تحقيق جي مالي سهائتا جزوي طور صنعت ۽ جزوي طور رياست ڪري ٿي، جنهن ۾ يونيورسٽيون ۽ هنگري جي سائنس اڪيڊمي جهڙا سرڪاري سائنسي ادارا شامل آهن. هنگري مختلف سائنسي شعبن، خاص طور طبعيات، رياضي، ڪيميا ۽ انجنيئرنگ جي ڪيترن ئي نامور محققن جو وطن رهيو آهي. 2018ع تائين 13 هنگريائي سائنسدانن نوبل انعام حاصل ڪيو هو. 2012ع تائين ٽن شخصيتن—چوما، يانوش بوليائي ۽ تيهاني—سان لاڳاپيل دستاويز يونيسڪو جي دنيا جي يادگيري پروگرام جي رجسٽر ۾ شامل ڪيا ويا هئا، جڏهن ته ٽابولا هنگاريائي ۽ ببليوٿيکا ڪورويانا جا مجموعا پڻ ان رجسٽر ۾ شامل آهن. همعصر سائنسدانن ۾ رياضيدان لاسلو لوواس، طبعيات دان البرٽ-لاسلو باراباشي، طبعيات دان فيرينس ڪرائوس ۽ حياتياتي ڪيميا دان آرپاڊ پستائي شامل آهن.

هنگري ۾ رياضي جي تعليم جي مضبوط روايت آهي، جنهن ڪيترائي ممتاز سائنسدان پيدا ڪيا آهن. مشهور هنگريائي رياضيدانن ۾ پيءُ فارڪاش بوليائي ۽ سندس پٽ يانوش بوليائي شامل آهن، جن مان يانوش غير اقليدي جاميٽري جي باني شخصيتن مان هڪ هو؛ پال ايردوش، جيڪو چاليهن کان وڌيڪ ٻولين ۾ شايع ٿيڻ سبب مشهور ٿيو ۽ جنهن سان لاڳاپيل ايردوش عدد اڄ به ڳڻيا وڃن ٿا؛ ۽ جان فان نوئمان، جنهن مقداري ميڪانيات ۽ راندين جي نظريي ۾ اهم ڪم ڪيو، ڊجيٽل ڪمپيوٽنگ جي اڳواڻن مان هڪ هو ۽ مينهيٽن منصوبي جو چيف رياضيدان رهيو. هنگري جي قابل ذڪر ايجادن ۾ ليڊ ڊاءِ آڪسائيڊ واري ماچيس (يانوش ايريني)، ڪاربوريٽر جو هڪ قسم (دونات بانڪي ۽ يانوش چونڪا)، متبادل برقي وهڪري تي هلندڙ ريل انجڻ ۽ جنريٽر (ڪالمان ڪاندو)، هولوگرافي (ڊينس گيبر)، ڪالمان فلٽر (روڊولف اي ڪالمان) ۽ روبيڪ جو ڪيوب (ارنو روبيڪ) شامل آهن.

آمدورفت

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو هنگري ۾ آمدورفت

هنگري جي رياستي ريلوي جي نيٽ ورڪ تي سيمينس ڊيزيرو مسافر ريل گاڏيون؛ هنگري جو ريلوي نيٽ ورڪ دنيا جي سڀ کان گهاٽن ريلوي نيٽ ورڪن مان هڪ آهي.

هنگري ۾ روڊ، ريلوي، هوائي ۽ آبي آمدورفت جو انتهائي ترقي يافته نظام موجود آهي. ٻڊاپيسٽ هنگريائي ريلوي نظام (ايم اي وي) جي هڪ اهم مرڪز طور ڪم ڪري ٿو. گاديءَ واري شهر ۾ ٽي وڏيون ريلوي اسٽيشنون آهن، جن کي ڪيليٽي (اوڀر)، نيوگاٽي (اولهه) ۽ ڊيلي (ڏکڻ) پاليااودوار چيو وڃي ٿو. سولنوڪ ٻڊاپيسٽ کان ٻاهر ملڪ جو سڀ کان اهم ريلوي مرڪز آهي، جڏهن ته مشڪولچ جي ٽسائي ريلوي اسٽيشن ۽ سومباتهي، گيور، سيگيڊ ۽ سيڪيشفيهيروار جون مکيه ريلوي اسٽيشنون پڻ ريلوي نيٽ ورڪ جا اهم مرڪز آهن.

مارچ 2024ع کان هنگري جي ايم اي وي ريلوي تي 65 سال يا ان کان وڌيڪ عمر وارن ۽ 14 سالن کان گهٽ عمر وارن ماڻهن لاءِ سفر مفت آهي.

ٻڊاپيسٽ، ڊيبريسن، مشڪولچ ۽ سيگيڊ ۾ ٽرام جا نيٽ ورڪ موجود آهن. ٻڊاپيسٽ ميٽرو دنيا جو ٻيو سڀ کان پراڻو زيرزمين ميٽرو نظام آهي؛ ان جي لائين 1 1896ع کان هلي رهي آهي. هي نظام چار لائينن تي مشتمل آهي. مسافر علائقائي ريلوي نظام ايڇ اي وي ٻڊاپيسٽ جي ميٽروپوليٽن علائقي ۾ هلي ٿو.

هنگري ۾ موٽر ويز (ھنگيرين: autópálya) جي مجموعي ڊيگهه لڳ ڀڳ 1,314 km (816.48 mi) آهي. موجوده نيٽ ورڪ ۾ نوان موٽر وي حصا مسلسل شامل ڪيا پيا وڃن؛ هي نيٽ ورڪ اڳ ئي ملڪ جي ڪيترن ئي معاشي طور اهم وڏن شهرن کي گاديءَ واري شهر سان ڳنڍي ٿو. بندرگاهون ٻڊاپيسٽ، دونائيواروش ۽ بائيا ۾ واقع آهن.

هنگري ۾ پنج بين الاقوامي هوائي اڏا آهن: ٻڊاپيسٽ فرينس لسٽ، جنهن کي غير رسمي طور فيريهيگي پڻ چيو وڃي ٿو؛ ڊيبريسن؛ هيواز–بالاتون، جنهن کي شارميليڪ هوائي اڏو پڻ چيو وڃي ٿو؛ گيور-پير؛ ۽ پِيچ-پوگاني. انهن مان رڳو ٻه هوائي اڏا، ٻڊاپيسٽ ۽ ڊيبريسن، باقاعده مقرر اڏامون وصول ڪن ٿا. گهٽ خرچ واري هوائي ڪمپني وز ايئر جو مرڪز فيريهيگي ۾ آهي.

توانائي

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو هنگري ۾ توانائي ۽ هنگري ۾ قابل تجديد توانائي

هنگري ۾ بجليءَ جي پيداوار، ٽيراواٽ ڪلاڪن ۾

هنگري جي توانائيءَ جي مجموعي فراهميءَ ۾ فوسل ٻارڻ جو وڏو حصو آهي، جنهن ۾ قدرتي گئس سڀ کان وڏو حصو رکي ٿي، ان کان پوءِ تيل ۽ ڪوئلو اچن ٿا. جون 2020ع ۾ هنگري هڪ قانون منظور ڪيو، جنهن تحت ملڪ 2050ع تائين خالص صفر اخراج حاصل ڪرڻ جو پابند ٿيو. ملڪ جي توانائي ۽ آبهوا بابت پاليسين جي وسيع نئين سر جوڙجڪ جي حصي طور، هنگري پنهنجي قومي توانائي حڪمت عملي 2030ع کي وڌيڪ اڳتي وڌائيندي ان ۾ 2040ع تائين جو خاڪو پڻ شامل ڪيو، جنهن ۾ ڪاربان کان پاڪ ۽ گهٽ خرچ واري توانائي کي ترجيح ڏيڻ سان گڏ توانائي تحفظ ۽ توانائي خودمختياري کي مضبوط ڪرڻ تي ڌيان ڏنو ويو آهي. ملڪ جي 2050ع واري هدف جا اهم جزا قابل تجديد توانائي، ايٽمي بجلي ۽ آخري استعمال وارن شعبن جي بجليڪاري آهن. بجليءَ جي شعبي ۾ وڏين سيڙپڪارين جي اميد آهي، جن ۾ ايٽمي توانائي پيدا ڪندڙ ٻن نون يونٽن جي تعمير پڻ شامل آهي. قابل تجديد توانائيءَ جي گنجائش ۾ نمايان واڌ ٿي آهي، پر تازن سالن ۾ هن شعبي جي واڌ جي رفتار بيهي رهي آهي. ان کان سواءِ، هوائي توانائي جي ترقي کي محدود ڪندڙ ڪجهه پاليسين مان قابل تجديد توانائيءَ جي شعبي تي ناڪاري اثر پوڻ جو امڪان آهي.

هنگري ۾ معيشت پاران ڪاربان تي ٻڌل ٻارڻ جي استعمال ۾ گهٽتائي سان گڏ گرين هائوس گئسن جي اخراج ۾ پڻ گهٽتائي آئي آهي. تنهن هوندي به، آزاد تجزين موجب هنگري وٽ اخراج گهٽائڻ جا وڌيڪ بلند هدف مقرر ڪرڻ جي گنجائش موجود آهي.

آبادي

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو هنگري جي آبادي, هنگريائي ماڻهو ۽ هنگري ۾ عورتون

ضلعن موجب هنگري ۾ آباديءَ جي گهاٽائي

هنگري جي مرڪزي شماريات واري اداري موجب 2021ع ۾ هنگري جي آبادي 9,689,000 هئي، جنهن ڪري اهو وچ ۽ اوڀر يورپ جو پنجون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ملڪ ۽ يورپي يونين جو وچولي آبادي وارو رڪن ملڪ هو. ٻين اڳوڻن اوڀر بلاڪ جي ملڪن وانگر، ڪميونزم جي خاتمي کان پوءِ هنگري جي آباديءَ ۾ نمايان گهٽتائي آئي آهي؛ ملڪ جي آبادي 1980ع ۾ 10.8 ملين جي بلند ترين سطح تي پهتي هئي. آباديءَ جي گهاٽائي 107 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر آهي، جيڪا عالمي سراسري کان لڳ ڀڳ ٻيڻي آهي. مجموعي آباديءَ جو لڳ ڀڳ 70 سيڪڙو شهرن ۽ ڳوٺن ۾ رهي ٿو، جيڪو 56 سيڪڙو جي عالمي شرح کان گهڻو وڌيڪ، پر اڪثر ترقي يافته ملڪن کان گهٽ آهي. هنگري جي لڳ ڀڳ چوٿين حصي جي آبادي ملڪ جي اتر-مرڪزي حصي ۾ واقع ٻڊاپيسٽ ميٽروپوليٽن علائقي ۾ رهي ٿي.

اڪثر يورپي ملڪن وانگر هنگري ۾ پڻ متبادل سطح کان گهٽ زرخيزي ڏٺي وڃي ٿي؛ ملڪ جي اندازي موجب مجموعي زرخيزيءَ جي شرح في عورت 1.43 ٻار آهي، جيڪا آبادي برقرار رکڻ لاءِ گهربل 2.1 جي شرح کان گهڻي گهٽ آهي. نتيجي طور آبادي آهستي آهستي گهٽجي ۽ تيزيءَ سان پوڙهي ٿي رهي آهي؛ سراسري عمر 42.7 سال آهي، جيڪا دنيا جي بلند ترين سراسري عمرن مان هڪ آهي. هن رجحان کي لڏپلاڻ جي بلند شرح، خاص طور نوجوان بالغن جي ملڪ ڇڏڻ، ۽ لڏپلاڻ مخالف پاليسين وڌيڪ تيز ڪيو؛ اهو عمل 1990ع واري ڏهاڪي ۾ وڌيڪ تيز ٿيو، پر ان کان پوءِ ڪجهه گهٽجي ويو آهي.

2011ع ۾ قدامت پسند حڪومت هنگريائي نسل ۾ پيدائش جي شرح وڌائڻ لاءِ هڪ پروگرام شروع ڪيو، جنهن تحت ٽن سالن جي زچگي موڪل ٻيهر بحال ڪئي وئي ۽ جزوقتي روزگار جا موقعا وڌايا ويا. ان کان پوءِ زرخيزيءَ جي شرح 2011ع جي 1.27 ٻار في عورت واري گهٽ ترين سطح کان آهستي آهستي وڌي، ۽ ڪجهه سالن ۾ 1.5 تائين پهتي. 2015ع ۾ 47.9 سيڪڙو ٻار غير شادي شده عورتن وٽ پيدا ٿيا. 2015ع ۾ زندگيءَ جي اميد مردن لاءِ 71.96 سال ۽ عورتن لاءِ 79.62 سال هئي، جيڪا ڪميونزم جي خاتمي کان پوءِ مسلسل وڌندي رهي آهي.

هنگري ٻن وڏن اقليتي گروهن کي ”قومي اقليتن“ طور تسليم ڪري ٿو، ڇاڪاڻ ته سندن ابن ڏاڏا صدين کان هنگري جي لاڳاپيل علائقن ۾ آباد رهيا آهن: سڄي ملڪ ۾ پکڙيل لڳ ڀڳ 130,000 ماڻهن تي مشتمل جرمن برادري ۽ لڳ ڀڳ 300,000 ماڻهن تي مشتمل روما اقليت، جيڪا خاص طور ملڪ جي اترين حصي ۾ رهي ٿي. ڪجهه اڀياس هنگري ۾ روما ماڻهن جو انگ ان کان گهڻو وڌيڪ، يعني 876,000 يا آباديءَ جو لڳ ڀڳ 9 سيڪڙو، ڄاڻائين ٿا. 2011ع جي آدمشماري موجب هنگري ۾ 8,314,029 (83.7 سيڪڙو) نسلي هنگريائي، 308,957 (3.1 سيڪڙو) روما، 131,951 (1.3 سيڪڙو) جرمن، 29,647 (0.3 سيڪڙو) سلوواڪ، 26,345 (0.3 سيڪڙو) رومانوي ۽ 23,561 (0.2 سيڪڙو) ڪروئٽ هئا؛ جڏهن ته 1,455,883 ماڻهن (مجموعي آباديءَ جو 14.7 سيڪڙو) پنهنجي نسلي سڃاڻپ ظاهر نه ڪئي. اهڙيءَ ريت، جن ماڻهن پنهنجي نسلي سڃاڻپ ظاهر ڪئي، تن مان 90 سيڪڙو کان وڌيڪ هنگريائي هئا. هنگري ۾ ماڻهو هڪ کان وڌيڪ نسلي سڃاڻپون ظاهر ڪري سگهن ٿا، تنهن ڪري نسلي گروهن جو گڏيل انگ مجموعي آباديءَ کان وڌيڪ ٿي سگهي ٿو.

لڳ ڀڳ 5 ملين هنگريائي هنگري کان ٻاهر رهن ٿا.

هنگري جا وڏا شهر هنگري جو مرڪزي شماريات وارو ادارو - 2022ع جي آدمشماري
درجو	نالو	ڪائونٽي	آبادي
1	ٻڊاپيسٽ	ٻڊاپيسٽ	1,685,342
2	ڊيبريسن	هائدو-بيهار	199,858
3	سيگيڊ	چونگراد-چاناد	158,797
4	مشڪولچ	بورشود-ابائوئي-زيمپلين	147,533
5	پيچ	بارانيا	139,330
6	گيور	گيور-موشون-شوپرون	127,599
7	نيريگهازا	سابولچ-ساتمار-بيريگ	116,282
8	ڪيچڪيميٽ	باچ-ڪشڪون	108,120
9	سيڪيشفيهيروار	فييير	95,045
10	سومباتهي	واش	78,190
11	ايرد	پيشٽ	71,253
12	سولنوڪ	ياس-ناگيڪون-سولنوڪ	66,061
13	تاتابانيا	ڪوماروم-ايسترگوم	65,830
14	شوپرون	گيور-موشون-شوپرون	60,334
15	ڪاپوشوار	شوموگي	59,397
16	ويسپريم	ويسپريم	55,910
17	بيڪيشچابا	بيڪيش	55,164
18	زالائيگرسيگ	زالا	54,428
19	ايگر	هيويش	49,128
20	دوناڪيسي	پيشٽ	43,858

ٻوليون

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو هنگريائي ٻولي ۽ هنگري جون ٻوليون

وچ ۽ اوڀر يورپ جا اهي علائقا، جتي اڄ هنگريائي ٻولي ڳالهائيندڙ آباد آهن

هنگريائي ٻولي هنگري جي سرڪاري ٻولي ۽ سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ ٻولي آهي. لڳ ڀڳ 13 ملين مادري ڳالهائيندڙن سان هنگريائي يورپ ۾ مادري ٻوليءَ طور 13هين سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ ٻولي آهي ۽ اها يورپي يونين جي 24 سرڪاري ۽ ڪم ڪندڙ ٻولين مان هڪ آهي. هنگري کان ٻاهر اها پاڙيسري ملڪن ۽ سڄي دنيا ۾ هنگريائي پرڏيهي برادرين ۾ پڻ ڳالهائي وڃي ٿي. 2011ع جي آدمشماري موجب هنگري ۾ 9,896,333 ماڻهو (99.6 سيڪڙو) هنگريائي ڳالهائين ٿا، جن مان 9,827,875 ماڻهو (99 سيڪڙو) ان کي مادري ٻولي طور، جڏهن ته 68,458 ماڻهو (0.7 سيڪڙو) ان کي ٻي ٻولي طور ڳالهائين ٿا. انگريزي (1,589,180 ڳالهائيندڙ، 16.0 سيڪڙو) ۽ جرمن (1,111,997 ڳالهائيندڙ، 11.2 سيڪڙو) سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ پرڏيهي ٻوليون آهن. ان کان سواءِ هنگري ۾ ڪيترين اقليتي ٻولين کي سرڪاري سڃاڻپ حاصل آهي، جن ۾ آرمينيائي، بلغاريائي، ڪروشيائي، جرمن، يوناني، رومانوي، روماني، روسين، سربيائي، سلوواڪ، سلووينيائي ۽ يوڪريني شامل آهن.

هنگريائي يورالي ٻولين جي خاندان سان تعلق رکي ٿي. اها ڪنهن به پاڙيسري ٻوليءَ سان لاڳاپيل نه آهي ۽ فنشي ۽ ايسٽونيائي سان پري جو لساني تعلق رکي ٿي. ڳالهائيندڙن جي انگ جي لحاظ کان اها يورالي ٻولين مان سڀ کان وڏي ٻولي ۽ وچ يورپ ۾ ڳالهائي ويندڙ هن خاندان جي واحد ٻولي آهي. معياري هنگريائي ٻولي ٻڊاپيسٽ ۾ ڳالهائي ويندڙ قسم تي ٻڌل آهي. معياري لهجي جي استعمال کي هٿي ڏني وڃي ٿي، تنهن هوندي به هنگريائي ٻوليءَ جا ڪيترائي شهري ۽ ٻهراڙيءَ جا لهجا موجود آهن.

مذهب

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو هنگري ۾ مذهب

ايسترگوم باسيليڪا، جتي هنگريائي ڪيٿولڪ چرچ جو مرڪزي دفتر واقع آهي

هنگري تاريخي طور هڪ عيسائي ملڪ رهيو آهي. هنگريائي تاريخ نگاري هنگريائي رياست جي قيام کي اسٽيڦن پهرئين جي بپتسما ۽ 1000ع ۾ مقدس تاج سان تاجپوشيءَ سان ڳنڍي ٿي. اسٽيڦن ڪيٿولڪ مذهب کي رياستي مذهب بڻايو، ۽ سندس جانشين روايتي طور اپوسٽولڪ بادشاهن جي نالي سان سڃاتا ويندا هئا. هنگري ۾ ڪيٿولڪ چرچ صدين تائين طاقتور رهيو، ۽ ايسترگوم جي آرچ بشپ کي هنگري جي شهزادو-پرائيميٽ (hercegprímás) طور غير معمولي دنياوي اختيار حاصل هئا. هنگري ۾ باقاعده رياست ڏانهن تبديلي پهرين ۽ ٻي هزار سالين جي سنگم تي ٿي، جڏهن مئگيار قبيلن جي وفاق کي هنگري جي بادشاهت ۾ تبديل ڪيو ويو ۽ مغربي عيسائيت، خاص طور رومن ڪيٿولڪ مذهب، کي رياستي مذهب طور اختيار ڪيو ويو.

بادشاهه سينٽ اسٽيڦن هنگريائي تاج ڪنواري مريم کي پيش ڪندي؛ گيولا بينچور جي مصوري، سينٽ اسٽيڦن باسيليڪا، ٻڊاپيسٽ

هاڻوڪي هنگري جو ڪو سرڪاري مذهب ناهي ۽ ملڪ مذهبي آزادي کي بنيادي حق طور تسليم ڪري ٿو. تنهن هوندي به، آئين جي ديباچي ۾ ”قوم جي تعمير ۾ عيسائيت جي ڪردار“ کي تسليم ڪيو ويو آهي، جڏهن ته شق ستين ۾ ڄاڻايو ويو آهي ته ”رياست گڏيل سماجي مقصدن لاءِ گرجا گهرن سان سهڪار ڪري سگهي ٿي.“ 2022ع جي آدمشماري موجب 42.5 سيڪڙو هنگريائي عيسائي هئا، جن مان گهڻا رومن ڪيٿولڪ (27.5 سيڪڙو) ۽ هنگريائي سڌاريل ڪيلونسٽ (9.8 سيڪڙو) هئا؛ ان کان پوءِ لوٿرن (1.8 سيڪڙو)، يوناني ڪيٿولڪ (1.7 سيڪڙو) ۽ ٻيا عيسائي (1.7 سيڪڙو) هئا. مذهبي اقليتن ۾ يهودي (0.1 سيڪڙو)، ٻڌ (0.1 سيڪڙو) ۽ مسلمان (0.1 سيڪڙو) شامل هئا. آباديءَ جي هڪ وڏي حصي (40.1 سيڪڙو) پنهنجي مذهبي وابستگي ظاهر نه ڪئي، جڏهن ته 16.1 سيڪڙو ماڻهن پاڻ کي واضح طور لامذهبي قرار ڏنو.

پروٽيسٽنٽ سڌار تحريڪ جي شروعاتي دور ۾ هنگري جي اڪثر ماڻهن پهرين لوٿريت ۽ پوءِ هنگري جي سڌاريل چرچ جي صورت ۾ ڪيلونيت اختيار ڪئي. هنگريائي ڪيلونسٽ تحريڪ جي اهم شخصيتن ۾ مارٽن ڪالمانچيهي (1500–1550ع) ۽ پيٽر ميليئس يوهس (1532–1572ع) شامل هئا. ميليئس يوهس بائبل ۽ ٻين مذهبي متنن جي هنگريائي ٻوليءَ ۾ ترجمي ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو ۽ عظيم ميداني علائقي ۾ ڊيبريسن کي هنگريائي ڪيلونيت جو مرڪز بڻايو، جنهن ڪري شهر کي ”هنگريائي جنيوا“ يا ”ڪيلونسٽ روم“ جا لقب مليا. 16هين صديءَ جي ٻئي اڌ ۾ يسوعين رد سڌار تحريڪ هلائي، جنهن کان پوءِ آبادي ٻيهر گهڻي ڀاڱي ڪيٿولڪ بڻجي وئي. تنهن هوندي به، اها مهم رڳو جزوي طور ڪامياب رهي ۽ خاص طور سڌاريل مذهب سان تعلق رکندڙ هنگريائي اميرن پروٽيسٽنٽن لاءِ مذهبي آزادي حاصل ڪرڻ ۾ ڪاميابي ماڻي. عملي طور ان جو مطلب جنهن جي حڪومت، تنهن جو مذهب وارو اصول هو؛ تنهن ڪري هنگري جا گهڻا مقامي علائقا اڄ به تاريخي طور ڪيٿولڪ، لوٿرن يا سڌاريل مذهب سان سڃاتا وڃن ٿا. ملڪ جا اوڀر وارا علائقا، خاص طور ڊيبريسن جي چوڌاري، اڄ به لڳ ڀڳ مڪمل طور سڌاريل مذهب سان تعلق رکن ٿا، ۽ اها خاصيت رومانيا جي سرحد پار تاريخي طور لڳاتار هنگريائي نسلي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي. هنگري ۾ آرٿوڊوڪس عيسائيت خاص طور ملڪ جي آرمينيائي، بلغاريائي، يوناني، رومانوي، روسين، يوڪريني ۽ سربيائي نسلي اقليتن سان لاڳاپيل آهي.

تاريخي طور هنگري ۾ هڪ وڏي يهودي برادري آباد هئي، جنهن جي ٻي عالمي جنگ کان اڳ آبادي 800,000 کان وڌيڪ هئي؛ تنهن هوندي به اندازو آهي ته 1941ع کان 1945ع تائين هنگري ۾ هولوڪاسٽ دوران 564,000 کان وڌيڪ هنگريائي يهودي ماريا ويا. رڳو 15 مئي کان 9 جولاءِ 1944ع جي وچ ۾ 434,000 کان وڌيڪ يهودين کي جبري طور منتقل ڪيو ويو. 1941ع کان 1944ع دوران هنگري جي سرحدن اندر رهندڙ 800,000 کان وڌيڪ يهودين مان لڳ ڀڳ 255,500 جي بچي وڃڻ جو اندازو لڳايو ويو آهي. اڄ هنگري ۾ لڳ ڀڳ 120,000 يهودي رهن ٿا.

تعليم

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو هنگري ۾ تعليم

پڻ ڏسو: هنگري جي يونيورسٽين ۽ ڪاليجن جي فهرست

ڊيبريسن يونيورسٽي هنگري ۾ مسلسل هلندڙ اعليٰ تعليم جو سڀ کان پراڻو ادارو آهي، جيڪو 1538ع ۾ قائم ٿيو.

ٻڊاپيسٽ بزنس اسڪول، دنيا جو پهريون سرڪاري ڪاروباري اسڪول، جيڪو 1857ع ۾ قائم ٿيو.

پيچ يونيورسٽي، جيڪا 1367ع ۾ لوئي عظيم قائم ڪئي، هنگري جي سڀ کان پراڻي يونيورسٽي آهي.

ايتوش لورانڊ يونيورسٽي هنگري جي سڀ کان وڏن ۽ ناميارن اعليٰ تعليمي ادارن مان هڪ آهي.

هنگري ۾ تعليم گهڻي ڀاڱي سرڪاري آهي ۽ ان جو انتظام تعليم واري وزارت سنڀالي ٿي. اسڪول کان اڳ ۽ ٻاراڻي باغ جي تعليم لازمي آهي ۽ ٽن کان ڇهن سالن جي عمر جي سڀني ٻارن کي ڏني وڃي ٿي، جنهن کان پوءِ سورهن سالن جي عمر تائين اسڪول ۾ حاضري پڻ لازمي آهي. پرائمري تعليم عام طور اٺن سالن تائين جاري رهي ٿي. ثانوي تعليم ۾ مختلف تعليمي سطحن تي ڌيان ڏيندڙ اسڪولن جا ٽي روايتي قسم شامل آهن: جمنازيم وڌيڪ قابل شاگردن کي داخلا ڏئي کين يونيورسٽيءَ جي تعليم لاءِ تيار ڪري ٿو؛ وچولي سطح جي شاگردن لاءِ ثانوي حرفتي اسڪولن جي تعليم چار سال جاري رهي ٿي، جڏهن ته فني اسڪول شاگردن کي حرفتي تعليم ۽ روزگار لاءِ تيار ڪن ٿا. تعليمي نظام جزوي طور لچڪدار آهي ۽ مختلف تعليمي رستن وچ ۾ منتقليءَ جا موقعا موجود آهن. رياضي ۽ سائنس جي تعليم بابت عالمي رجحانن جو اڀياس هنگري جي 13 کان 14 سالن جي شاگردن کي رياضي ۽ سائنس ۾ دنيا جي بهترين شاگردن ۾ شمار ڪيو آهي. 2022ع جي شاگردن جي عالمي جائزي واري پروگرام ۾ هنگري رياضي ۽ سائنس ۾ اقتصادي سهڪار ۽ ترقي واري تنظيم جي سراسري کان ٿورو مٿي رهيو.

گهڻيون يونيورسٽيون سرڪاري ادارا آهن ۽ روايتي طور شاگرد بنا فيس جي تعليم حاصل ڪندا آهن. يونيورسٽيءَ ۾ داخلا لاءِ عام طور ميچورا گهربل هوندي آهي. هنگري جي سرڪاري اعليٰ تعليم واري نظام ۾ يونيورسٽيون ۽ ٻيا اعليٰ تعليمي ادارا شامل آهن، جيڪي تدريسي نصاب سان گڏ ڊاڪٽريٽ تائين تعليمي ڊگريون مهيا ڪن ٿا ۽ تحقيقي سرگرمين ۾ پڻ حصو وٺن ٿا. شاگردن لاءِ سندن تعليم مڪمل ٿيڻ تائين صحت جي بيمه مفت آهي. هنگري جي اعليٰ تعليم ۾ انگريزي ۽ جرمن ٻولين کي اهميت حاصل آهي؛ ڪيترائي ڊگري پروگرام انهن ٻولين ۾ پڙهايا وڃن ٿا، جنهن ڪري هر سال هزارين مٽاسٽا جا شاگرد هنگري اچن ٿا. 2014ع جي عالمي مقابلي واري صلاحيت جي رپورٽ ۾ 148 ملڪن مان هنگري جي اعليٰ تعليم ۽ تربيت کي 44هين درجي تي رکيو ويو.

هنگري ۾ اعليٰ تعليم جي هڪ ڊگهي روايت ۽ هڪ قائم ٿيل علم تي ٻڌل معيشت موجود آهي. ملڪ جون ڪيتريون ئي يونيورسٽيون دنيا جي مسلسل هلندڙ سڀ کان پراڻين يونيورسٽين ۾ شامل آهن، جن ۾ پيچ يونيورسٽي (قائم 1367ع)، اوبودا يونيورسٽي (1395ع) ۽ يونيورسٽاس استروپوليٽانا (1465ع) شامل آهن. ناگيسومبات يونيورسٽي 1635ع ۾ قائم ٿي ۽ 1777ع ۾ بودا منتقل ڪئي وئي؛ اڄ اها ايتوش لورانڊ يونيورسٽي جي نالي سان سڃاتي وڃي ٿي. دنيا جو پهريون ٽيڪنالاجي جو ادارو 1735ع ۾ سيلميچبانيا ۾ قائم ٿيو، جنهن جو قانوني جانشين مشڪولچ يونيورسٽي آهي. ٻڊاپيسٽ يونيورسٽي آف ٽيڪنالاجي اينڊ اڪنامڪس کي يونيورسٽيءَ جي درجي ۽ جوڙجڪ رکندڙ دنيا جو سڀ کان پراڻو ٽيڪنالاجي ادارو سمجهيو وڃي ٿو؛ ان جو قانوني اڳوڻو ادارو انسٽيٽيوٽم جيوميٽريڪو-هائڊروٽيڪنيڪم 1782ع ۾ شهنشاهه جوزف ٻئي قائم ڪيو.

عالمي رياضياتي اولمپياڊ ۾ 1959ع کان وٺي مجموعي طور 336 تمغا حاصل ڪرڻ سان هنگري هر دور جي تمغن جي ڳڻپ ۾ چوٿين نمبر تي آهي؛ ان کان اڳ چين، آمريڪا ۽ روس آهن، جڏهن ته هنگري پنهنجي پاڙيسري رومانيا کان مٿي آهي.

صحت

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو هنگري ۾ صحت

پڻ ڏسو: هنگري ۾ صحت جي سار سنڀال

اوزوڪي اسپتال، ٻڊاپيسٽ

هنگري ۾ عالمگير صحت جي سار سنڀال جو نظام موجود آهي، جنهن جي مالي مدد گهڻي ڀاڱي حڪومت جي قومي صحت بيمه ذريعي ڪئي وڃي ٿي. اقتصادي سهڪار ۽ ترقي واري تنظيم موجب ملڪ جي 100 سيڪڙو آبادي عالمگير صحت بيمه هيٺ ڍڪيل آهي، جيڪا ٻارن، شاگردن، پينشن وٺندڙن، گهٽ آمدني وارن ماڻهن، معذور ماڻهن ۽ چرچ جي ملازمن لاءِ مفت آهي. هنگري پنهنجي مجموعي ملڪي پيداوار جو 7.2 سيڪڙو صحت جي سار سنڀال تي خرچ ڪري ٿو ۽ في ماڻهو 2,045 آمريڪي ڊالر خرچ ٿين ٿا، جن مان 1,365 ڊالر حڪومت مهيا ڪري ٿي.

هنگري يورپ ۾ طبي سياحت جي اهم منزلن مان هڪ آهي، خاص طور ڏندن جي علاج لاءِ، جنهن ۾ ان جو حصو يورپ ۾ 42 سيڪڙو ۽ سڄي دنيا ۾ 21 سيڪڙو آهي. پلاسٽڪ سرجري پڻ هڪ اهم شعبو آهي، جنهن جي 30 سيڪڙو گراهڪن جو تعلق پرڏيهي ملڪن سان آهي. هنگري پنهنجي گرم پاڻيءَ جي حمامن واري ثقافت لاءِ پڻ مشهور آهي ۽ هتي ڪيترائي طبي گرم پاڻيءَ جا حمام موجود آهن، جيڪي حمامن واري سياحت کي هٿي ڏين ٿا.

ٻين ترقي يافته ملڪن وانگر، هنگري ۾ دل ۽ رت جي نالين جون بيماريون موت جو هڪ اهم سبب آهن، جيڪي 2013ع ۾ سڀني موتن جو 49.4 سيڪڙو (62,979 موت) هيون. تنهن هوندي به، اهو انگ 1985ع ۾ 79,355 موتن سان پنهنجي بلند ترين سطح تي پهتو هو ۽ ڪميونزم جي خاتمي کان پوءِ مسلسل گهٽجي رهيو آهي. موت جو ٻيو وڏو سبب ڪينسر آهي، جنهن سبب 33,274 موت (26.2 سيڪڙو) ٿيا ۽ اهو انگ 1990ع واري ڏهاڪي کان لڳ ڀڳ ساڳئي سطح تي رهيو آهي. حادثن سبب ٿيندڙ موت 1990ع جي 8,760 مان گهٽجي 2013ع ۾ 3,654 ٿي ويا؛ خودڪشين جو انگ پڻ 1983ع جي 4,911 مان نمايان گهٽجي 2013ع ۾ 2,093 (في 100,000 ماڻهن تي 21.1) ٿي ويو، جيڪو 1956ع کان پوءِ سڀ کان گهٽ انگ هو.

هنگري جي اولهندي ۽ اوڀرندي حصن جي وچ ۾ صحت جي صورتحال ۾ نمايان فرق موجود آهن؛ دل جون بيماريون، رت جو وڌيل دٻاءُ، فالج ۽ خودڪشي ملڪ جي اوڀر ۾ واقع، گهڻي ڀاڱي زرعي ۽ گهٽ آمدني واري عظيم هنگريائي ميدان واري علائقي ۾ وڌيڪ عام آهن، جڏهن ته وڌيڪ آمدني ۽ وچولي طبقي جي آبادي رکندڙ اولهندي ٽرانسڊينوبيا ۽ مرڪزي هنگري ۾ اهي نسبتاً گهٽ آهن. سگريٽ نوشي موت جي اهم سببن مان هڪ آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ تيزيءَ سان گهٽتائي آئي آهي: بالغ سگريٽ نوشن جو تناسب 2012ع جي 28 سيڪڙو مان گهٽجي 2013ع ۾ 19 سيڪڙو ٿي ويو. ان گهٽتائيءَ جو سبب سخت ضابطا هئا، جن ۾ سڄي ملڪ جي سڀني بند عوامي هنڌن تي سگريٽ نوشيءَ تي پابندي ۽ تمباڪو جي وڪري کي رياست جي نگراني هيٺ هلندڙ ”قومي تمباڪو دڪانن“ تائين محدود ڪرڻ شامل آهي.

ثقافت

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو هنگري جي ثقافت, هنگري ۾ عالمي ورثي جي ماڳن جي فهرست ۽ هنگري جون قومي علامتون

پڻ ڏسو: هنگري جي سئنيما, ٻڊاپيسٽ ۾ فلمايل فلمن جي فهرست, ۽ هنگري جا پاليل جانور

اڏاوتي فن

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو هنگري جو اڏاوتي فن

1220ع کان 1256ع جي وچ ۾ تعمير ٿيل رومانسڪ طرز جي ياڪ ايبي

ڪشڪونفيليگهازا ٽائون هال تي هنگريائي آرٽ نووو طرز جي اڏاوتي تفصيلن جو ويجهو ڏيک

هنگري ۾ يورپ جي سڀ کان وڏي يهودي عبادتگاهه موجود آهي، جيڪا 1859ع ۾ مورش ريوائول طرز ۾ تعمير ڪئي وئي ۽ ان ۾ 3,000 ماڻهن جي ويهڻ جي گنجائش آهي؛ هتي يورپ جي سڀ کان وڏن طبي حمامن مان هڪ پڻ آهي، جيڪو 1913ع ۾ جديد نشاة ثانيه واري طرز ۾ مڪمل ٿيو ۽ ٻڊاپيسٽ جي شهري باغ ۾ واقع آهي؛ ان کان سواءِ يورپ جي سڀ کان وڏين باسيليڪائن مان هڪ، دنيا جي ٻي وڏي علائقائي ايبي ۽ اٽليءَ کان ٻاهر ابتدائي عيسائي دور جو سڀ کان وڏو قبرستان پڻ هنگري ۾ موجود آهن.

هنگري جي اهم اڏاوتي طرزن ۾ تاريخيت ۽ آرٽ نووو جا مختلف روپ شامل آهن. تاريخيت جي ابتڙ، هنگريائي آرٽ نووو ملڪ جي قومي اڏاوتي خاصيتن تي ٻڌل آهي. هنگرين جي اڀرندي اصل کي نظر ۾ رکندي، هنگريائي آرٽ نووو جي سڀ کان اهم شخصيت اودون ليچنر شروعات ۾ ايشيائي اڏاوتي فن کان ۽ پوءِ هنگري جي روايتي آرائشي نمونن کان متاثر ٿيو. اهڙيءَ طرح هن مختلف اڏاوتي طرزن جو هڪ نرالو ميلاپ تخليق ڪيو. انهن نمونن کي ٽن پاسن وارن اڏاوتي عنصرن تي لاڳو ڪندي هن آرٽ نووو جو اهڙو روپ پيدا ڪيو، جيڪو هنگري لاءِ مخصوص هو. ليچنر جي طرز کان هٽي، پر سندس طريقي کان متاثر ٿي، ”نوجوانن“ (Fiatalok) نالي گروهه، جنهن ۾ ڪارولي ڪوش ۽ ڊيزو زروميچڪي شامل هئا، ساڳيو مقصد حاصل ڪرڻ لاءِ هنگري جي روايتي اڏاوتي فن جون مخصوص بناوتون ۽ صورتون استعمال ڪيون.

ٻن مکيه طرزن کان سواءِ، ٻڊاپيسٽ ۾ ٻين يورپي ملڪن مان جنم وٺندڙ اڏاوتي رجحانن جا مقامي روپ پڻ نظر اچن ٿا. ويانا سيشن، جرمن يوگينڊ اسٽيل، بيلجيم ۽ فرانس جو آرٽ نووو ۽ انگريزي توڙي فنلينڊي اڏاوتي فن جا اثر 20هين صديءَ جي شروعات ڌاري تعمير ٿيل عمارتن ۾ نمايان آهن. بيلا لائتا شروعات ۾ ليچنر جي طرز اختيار ڪئي، پوءِ انگريزي ۽ فنلينڊي رجحانن کان اثر ورتائين؛ مصري طرز ۾ دلچسپي پيدا ٿيڻ کان پوءِ آخرڪار هو جديد اڏاوتي فن ڏانهن مائل ٿيو. الادار آرڪائي پڻ لڳ ڀڳ ساڳيو رستو اختيار ڪيو. اشتوان ميڊگياسزائي پنهنجي الڳ طرز جوڙي، جيڪا ليچنر جي طرز کان مختلف هئي؛ هن ڪنڪريٽ ۾ آرائشي نمونا ٺاهڻ لاءِ روايتي نمونن جا اسلوب بند روپ استعمال ڪيا. عملي فنن جي ميدان ۾ آرٽ نووو جي پکيڙ کي هٿي ڏيڻ ۾ 1896ع ۾ کليل آرائشي فنن جي اسڪول ۽ عجائب گهر اهم ڪردار ادا ڪيو.

ٻڊاپيسٽ جي مرڪزي علائقي ۾ لڳ ڀڳ سڀئي عمارتون هڪ سئو سال پراڻيون آهن، جن جون ڀتيون ٿلهيون، ڇتيون اوچيون ۽ سامهون وارين ڀتين تي آرائشي نمونا موجود آهن.

موسيقي

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو هنگري جي موسيقي

انڊراشي شاهراهه تي واقع هنگريائي رياستي اوپيرا گهر؛ هي علائقو عالمي ورثي جو ماڳ آهي

هنگري جي موسيقيءَ ۾ بنيادي طور روايتي هنگريائي لوڪ موسيقي ۽ فرانز لسٽ ۽ بيلا بارتوڪ جهڙن ناميارن موسيقارن جون تخليقون شامل آهن، جن کي هنگري جي عظيم ترين موسيقارن مان شمار ڪيو وڃي ٿو. ٻين مشهور موسيقارن ۾ ارنسٽ فون ڊوهناڻي، فرانز شمٽ، زولتان ڪوڊائي، گيبريل فون وائيڊچ، روڊولف واگنر-ريگيني، لاسلو لائتا، فرانز ليهار، ايمري ڪالمان، شانڊور ويريش ۽ ميڪلوش روزا شامل آهن. هنگري جي روايتي موسيقيءَ ۾ عام طور تي مضبوط ڊيڪٽائلي تال هوندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ هنگريائي ٻوليءَ ۾ هر لفظ جي پهرين پد تي زور ڏنو ويندو آهي.

هنگري جي مشهور جديد ڪلاسيڪي موسيقارن ۾ گيورگي ليگيتي، گيورگي ڪورتاگ، پيٽر ايتوش، زولتان ڪوڊائي ۽ زولتان ييني شامل آهن. بارتوڪ 20هين صديءَ جي سڀ کان اهم موسيقارن مان هڪ هو. سندس موسيقي هنگري ۽ پاڙيسري علائقن جي لوڪ موسيقيءَ جي موضوعن، سُرن ۽ تال جي نمونن کان گهڻو متاثر هئي، جن جو هن پاڻ اڀياس ڪيو هو. هن انهن روايتن کي پنهنجي همعصر موسيقارن جي اثرن سان ملائي هڪ منفرد ذاتي طرز پيدا ڪئي.

لوڪ موسيقي قومي سڃاڻپ جو نمايان حصو آهي ۽ انهن اڳوڻن هنگريائي علائقن ۾ پڻ اهم رهي آهي، جيڪي 1920ع جي ٽريانون معاهدي کان پوءِ رومانيا، سلوواڪيا ۽ پولينڊ جهڙن پاڙيسري ملڪن جو حصو بڻجي ويا، خاص طور ڏکڻ سلوواڪيا ۽ ٽرانسلوانيا ۾. لسٽ ۽ فيرينچ ايرڪل جي اڳواڻيءَ ۾ موسيقي اڪيڊمي قائم ٿيڻ کان پوءِ،

موسيقار بيلا بارتوڪ

بروٽن موجب هنگري جو موسيقيائي آواز پاڙيسري ملڪن تي حيرت انگيز حد تائين اثرانداز ٿيو آهي، جنهن جو ممڪن سبب گڏيل آسٽرو-هنگريائي تاريخ آهي، ۽ رومانيا، سلوواڪيا ۽ پولينڊ ۾ هنگريائي موسيقيءَ جهڙيون ڌنون ٻڌڻ غيرمعمولي ڳالهه ناهي. لوڪ موسيقي سابولچ-ساتمار واري علائقي ۽ ڪروشيا جي سرحد ڀرسان ٽرانسڊينوبيا جي ڏکڻ اولهندي حصي ۾ پڻ مضبوط روايت رکي ٿي. موهاچ ۾ ٿيندڙ بوشوياراش ميلو هنگريائي لوڪ موسيقيءَ جي اهم تقريب آهي، جنهن ۾ اڳ مشهور ۽ ڊگهي روايت رکندڙ بوگيزلَو آرڪيسٽرا پڻ حصو وٺندو هو.

هنگري جي ڪلاسيڪي موسيقي ڊگهي عرصي کان هنگري جي تاريخي موسيقيائي روايتن ۽ هنگري جي سرزمين تي ڪيل اهڙي ”تجربي“ طور ترقي ڪئي، جنهن جو مقصد لوڪ گيتن جي موسيقيائي دنيا کي استعمال ڪندي شعوري موسيقيائي ثقافت پيدا ڪرڻ هو. جيتوڻيڪ هنگري جي مٿئين طبقي جا يورپ جي ٻين حصن سان ڊگهي عرصي کان ثقافتي ۽ سياسي لاڳاپا رهيا، جنهن سبب يورپي موسيقيائي خيال هنگري پهتا، پر ٻهراڙيءَ جي هارين پنهنجون موسيقيائي روايتون برقرار رکيون. ان ڪري 19هين صديءَ جي پڇاڙيءَ تائين هنگريائي موسيقار ٻهراڙيءَ جي لوڪ موسيقيءَ مان مواد وٺي هنگريائي ڪلاسيڪي موسيقيءَ جي طرز کي نئين سر جوڙي سگهيا. مثال طور بارتوڪ وچ ۽ اوڀر يورپ جي مختلف علائقن، جن ۾ رومانيا ۽ سلوواڪيا شامل آهن، مان لوڪ گيت گڏ ڪيا، جڏهن ته ڪوڊائي جي دلچسپي هڪ نمايان هنگريائي موسيقيائي طرز پيدا ڪرڻ ۾ وڌيڪ هئي.

هنگري ۾ ڪميونسٽ حڪمرانيءَ دوران هڪ گيتن واري ڪاميٽي مقبول موسيقيءَ جي ڇنڊڇاڻ ۽ سينسرشپ ڪندي هئي ته جيئن حڪومت مخالف يا نظرياتي طور نامناسب مواد کي روڪي سگهجي. ان دور کان پوءِ هنگري جي موسيقي صنعت ٻيهر ترقي ڪرڻ شروع ڪئي. جاز ۾ ٽرمپٽ وڄائيندڙ روڊولف تومشچ ۽ پيانو نواز ۽ موسيقار ڪارولي بينڊر جهڙا فنڪار مشهور ٿيا، جڏهن ته هنگريائي لوڪ موسيقيءَ جي جديد صورت ۾ فيرينچ شيبو ۽ مارتا شيبيشٽين نمايان رهيا. هنگريائي راڪ جا ٽي وڏا گروهه ايليش، ميٽرو ۽ اوميگا اڄ به گهڻو مشهور آهن، خاص طور اوميگا، جنهن جا مداح هنگري سان گڏ جرمني ۽ ٻين ملڪن ۾ پڻ موجود آهن. 1980ع واري ڏهاڪي جا پراڻا زيرزمين موسيقي گروهه، جهڙوڪ بياتريچي، پڻ مقبول آهن.

کاڌا

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو هنگريائي کاڌا

پڻ ڏسو: هنگريائي شراب ۽ هنگري ۾ بيئر

ڊوبوش ٽورٽ

دنيا ۾ مشهور گولاش (gulyás اسٽيو يا gulyás سوپ) جهڙا روايتي کاڌا هنگريائي کاڌن ۾ نمايان حيثيت رکن ٿا. کاڌن ۾ اڪثر پيپريڪا، يعني ڳاڙهي مرچن جو پيٺل مصالحو، استعمال ڪيو وڃي ٿو، جنهن کي هنگريائي کاڌن جي هڪ اهم جدت سمجهيو وڃي ٿو. مرچ جي هڪ خاص قسم مان تيار ٿيندڙ پيپريڪا پائوڊر روايتي هنگريائي کاڌن ۾ سڀ کان عام استعمال ٿيندڙ مصالحن مان هڪ آهي. تيجفول نالي گهاٽي کٽي ڪريم اڪثر کاڌي جي ذائقي کي نرم ڪرڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي. هنگري جو مشهور گرم دريائي مڇيءَ جو سوپ، جنهن کي مهاڻي جو سوپ يا halászlé چيو وڃي ٿو، عام طور ڪيترن قسمن جي اُٻاريل مڇين جو گهاٽو ميلاپ هوندو آهي.

ٻين مشهور کاڌن ۾ چڪن پيپريڪاش، هنج جي جيري مان ٺهيل فوا گرا، پورڪولٽ اسٽيو، واداش يعني ڀاڄين جي گريوي ۽ ڊمپلنگن سان شڪار جي گوشت جو اسٽيو، بادامن سان ٽرائوٽ مڇي ۽ لوڻيا توڙي مٺا ڊمپلنگ شامل آهن. انهن ۾ توروش چوسا، يعني تازي ڪوارڪ پنير ۽ گهاٽي کٽي ڪريم سان ڊمپلنگ پڻ شامل آهن. مٺاڻن ۾ مشهور ڊوبوش ٽورٽ، صوف، چيري، پوست جي ٻج يا پنير سان ڀريل اسٽروڊل (rétes)، گونڊيل پين ڪيڪ، آلوچيءَ جا ڊمپلنگ (szilvás gombóc)، شوملوئي ڊمپلنگ، ٿڌو کٽي چيريءَ جو سوپ ۽ مٺي شاهه بلوط جي پوري gesztenyepüré شامل آهن. آخري مٺاڻ ۾ پڪل شاهه بلوط کي کنڊ ۽ رم سان ڪُٽي ننڍن ٽڪرن ۾ ورهايو وڃي ٿو ۽ مٿان ڦينٽيل ڪريم وڌي وڃي ٿي. پيريچ ۽ ڪفلي پڻ تمام مشهور بيڪري شيون آهن.

چاردا هنگريائي سراءِ جو سڀ کان نمايان روايتي قسم آهي، جيڪو پراڻي طرز جو ميخانو هوندو آهي ۽ روايتي کاڌا ۽ مشروبات پيش ڪندو آهي. بوروزو عام طور آرامده پراڻي طرز جي شراب خاني لاءِ استعمال ٿيندو آهي، پنچي بيئر يا شراب جو تهه خانو آهي ۽ شوروزو اهڙو ميخانو آهي جتي بيرل مان بيئر ۽ ڪڏهن کاڌو پڻ پيش ڪيو ويندو آهي. بيسترو گهٽ قيمت وارو ريسٽورنٽ آهي، جتي اڪثر پاڻ خدمت ڪرڻ جو رواج هوندو آهي. بوفي سڀ کان سستي جاءِ آهي، جيتوڻيڪ اتي ڪڏهن ڪڏهن ڪائونٽر وٽ بيهي کائڻو پوي ٿو. چوڪراسدا نالي مٺائي گهرن ۾ پيسٽريون، ڪيڪ ۽ ڪافي پيش ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته ايسپريسو ڪيفي هوندو آهي.

مشهور ٽوڪائي شراب. فرانس جي لوئي چوڏهين ان کي Vinum Regum, Rex Vinorum، يعني ”بادشاهن جو شراب، شرابن جو بادشاهه“ سڏيو.

پالنڪا ميون مان تيار ٿيندڙ هڪ قسم جي برانڊي آهي، جيڪا عظيم هنگريائي ميدان جي باغن ۾ پوکيل ميون مان ڪشيد ڪئي ويندي آهي. هي هنگري جو مقامي الڪوحلي مشروب آهي ۽ ڪيترن ذائقن ۾ تيار ٿئي ٿو، جن ۾ خوباني (barack) ۽ چيري (cseresznye) شامل آهن. تنهن هوندي به آلوچي (szilva) جو ذائقو سڀ کان وڌيڪ مشهور آهي. بيئر ڪيترن روايتي هنگريائي کاڌن سان گڏ پيتي وڃي ٿي. هنگري جون پنج مکيه بيئر برانڊون بورشودي، شوپروني، آراني آسوڪ، ڪوبانيائي ۽ ڊريهر آهن. هنگري ۾ روايتي طور بيئر پيئڻ وقت ماڻهو پنهنجا گلاس يا مگ پاڻ ۾ نه ٽڪرائيندا آهن. هنگريائي ثقافت ۾ هڪ شهري ڏند ڪٿا مشهور آهي ته 1849ع ۾ آراد جي 13 شهيدن کي ڦاهي ڏيڻ جي خوشيءَ ۾ آسٽريائي جنرلن بيئر جا گلاس پاڻ ۾ ٽڪرايا هئا. ڪيترائي ماڻهو اڄ به ان روايت جي پيروي ڪن ٿا، جيتوڻيڪ نوجوان نسل جا ڪيترائي ماڻهو ان کي رد ڪن ٿا ۽ چون ٿا ته اهو عهد رڳو 150 سالن لاءِ هو.

هنگري شراب ٺاهڻ لاءِ تمام موزون ملڪ آهي ۽ ملڪ کي ڪيترن ئي شراب پيدا ڪندڙ علائقن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. رومن ماڻهن پانونيا ۾ انگور جون وليون آنديون ۽ پنجين صدي عيسويءَ تائين موجوده هنگري واري علائقي ۾ وڏن انگورن جي باغن جا تاريخي حوالا ملن ٿا. هنگريائي ماڻهو شراب ٺاهڻ جو علم اوڀر کان پاڻ سان کڻي آيا هئا. ابن رسته موجب هنگريائي قبيلا ڪارپيٿين طاس تي فتح کان گهڻو اڳ شراب ٺاهڻ کان واقف هئا.

مختلف شراب پيدا ڪندڙ علائقا ڪيترن ئي قسمن ۽ طرزن جا شراب تيار ڪن ٿا. ملڪ جون مکيه پيداوارون مناسب تيزابيت رکندڙ نفيس ۽ ڀرپور خشڪ اڇا شراب آهن، جڏهن ته پيچيدا مٺا اڇا شراب (ٽوڪائي)، نفيس شراب (ايگر) ۽ ڀرپور ۽ مضبوط ڳاڙها شراب (ويلاني ۽ سيڪسارڊ) پڻ تيار ڪيا وڃن ٿا. مکيه انگوري قسمن ۾ اولاس رزلنگ، هارشليوليو، فرمنٽ، پينو گري يا سرڪيبارات ۽ شارڊوني اڇن شرابن لاءِ، جڏهن ته ڪيڪفرانڪوش يا جرمن ۾ بلائوفرانڪش، ڪادارڪا، پورٽوگيزر، زوائيگيلٽ، ڪابرني سووينيون، ڪابرني فرانڪ ۽ ميرلو ڳاڙهن شرابن لاءِ استعمال ٿين ٿا. هنگري جا سڀ کان مشهور شراب ٽوڪائي آسو ۽ ايگري بيڪاور آهن. ٽوڪائي شراب کي ڪيترن ناميارن اديبن ۽ موسيقارن ساراهيو آهي.

150 سالن کان وڌيڪ عرصي کان هنگري جي چاليهن مختلف جڙي ٻوٽين جي ميلاپ مان يونيڪم نالي ليڪيور تيار ڪيو وڃي ٿو. هي هڪ ڪڙو ۽ گهري رنگ وارو الڪوحلي مشروب آهي، جيڪو کاڌي کان اڳ بک وڌائڻ واري مشروب طور يا کاڌي کان پوءِ پي سگهجي ٿو.

رانديون

پڻ ڏسو: هنگري ۾ فٽبال

هنگري جي مردن جي قومي واٽر پولو ٽيم کي دنيا جي بهترين ٽيمن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو؛ هن ٽيم وٽ اولمپڪ سون جي تمغن ۽ مجموعي تمغن جو عالمي رڪارڊ آهي.

هنگري جي رانديگرن اونهاري جي اولمپڪ راندين ۾ نمايان ڪاميابيون حاصل ڪيون آهن. اونهاري جي اولمپڪ راندين جي سڀني وقتن جي تمغن جي ڳڻپ ۾ هنگري مجموعي طور 511 تمغن سان نائين نمبر تي آهي. في ماڻهوءَ جي حساب سان هنگري وٽ دنيا ۾ اولمپڪ تمغن جو ٽيون ۽ سون جي تمغن جو ٻيو سڀ کان وڏو انگ آهي. هنگري تاريخي طور اولمپڪ جي آبي راندين ۾ نمايان رهيو آهي. واٽر پولو ۾ هنگري جي مردن جي ٽيم اولمپڪ واٽر پولو ۾ وڏي فرق سان سڀ کان وڌيڪ تمغا کٽيندڙ ٽيم آهي، جڏهن ته ترڻ ۾ مردن ۽ عورتن جون ٽيمون ٻئي ڪاميابيءَ جي لحاظ کان پنجين نمبر تي آهن. ڪينوئنگ ۽ ڪياڪنگ جي مجموعي تمغن جي ڳڻپ ۾ هنگري پهرين نمبر تي آهي. هنگري 2018ع ۾ سياري جي اولمپڪ راندين ۾ پنهنجو پهريون سون جو تمغو مردن جي شارٽ ٽريڪ اسپيڊ اسڪيٽنگ ۾ کٽيو؛ چار رانديگرن واري ٽيم ۾ چابا بوريان، شائولين شانڊور ليو، شائوانگ ليو ۽ وڪٽر نوخ شامل هئا.

گروپاما ارينا، فيرينچواروشي ٽي سي جو گهرو ميدان ۽ يوئيفا درجي 4 جو اسٽيڊيم

گذريل ٻن ڏهاڪن دوران هنگري ڪيترين عالمي راندين جي مقابلن جي ميزباني ڪئي، جن ۾ 1997ع عالمي شوقين باڪسنگ چيمپيئن شپ، 2000ع عالمي فينسنگ چيمپيئن شپ، 2001ع عالمي آل رائونڊ اسپيڊ اسڪيٽنگ چيمپيئن شپ، 2008ع عالمي بين الجامعاتي رانديون، 2008ع عالمي ماڊرن پينٽاٿلون چيمپيئن شپ، 2010ع آئي ٽي يو عالمي چيمپيئن شپ سيريز، 2011ع آئي آئي ايڇ ايف عالمي چيمپيئن شپ، 2013ع عالمي فينسنگ چيمپيئن شپ، 2013ع عالمي ريسلنگ چيمپيئن شپ، 2014ع عالمي ماسٽرز ايٿليٽڪس چيمپيئن شپ، 2017ع عالمي آبي چيمپيئن شپ ۽ 2017ع عالمي جوڊو چيمپيئن شپ شامل آهن. ان کان سواءِ هنگري ڪيترن يورپي سطح جي مقابلن جي پڻ ميزباني ڪئي آهي، جن ۾ 2006ع يورپي آبي چيمپيئن شپ، 2010ع يورپي آبي چيمپيئن شپ، 2013ع يورپي جوڊو چيمپيئن شپ، 2013ع يورپي ڪراٽي چيمپيئن شپ ۽ 2017ع يورپي ريڌمڪ جمناسٽڪس چيمپيئن شپ شامل آهن. هنگري يوئيفا يورو 2020 جون چار ميچون پڻ منعقد ڪيون، جيڪي 67,889 تماشائين جي گنجائش رکندڙ نئين گهڻ-مقصد پوشڪاش فيرينچ اسٽيڊيم ۾ کيڏيون ويون.

هنگري فٽبال ۾ ٽي اولمپڪ سون جا تمغا کٽي چڪو آهي. 1950ع واري ڏهاڪي ۾ هنگري فٽبال ۾ اهم حڪمت عملي واريون تبديليون آنديون، مڪمل فٽبال جا حڪمت عملي وارا بنياد رکيا ۽ Aranycsapat، يعني ”سونهري ٽيم“ ذريعي عالمي فٽبال تي ڇانيل رهيو. ان ٽيم ۾ فيرينچ پوشڪاش پڻ شامل هو، جنهن کي 20هين صديءَ جي سڀ کان وڌيڪ گول ڪندڙ رانديگرن مان هڪ قرار ڏنو ويو، ۽ جنهن جي نالي تي فيفا پنهنجي نئين انعام، پوشڪاش انعام، کي منسوب ڪيو. ان دور جي ٽيم جو ايلو درجابندي ۾ 2166 جو اسڪور رهيو، جيڪو تاريخ جي سڀ کان اوچن اسڪورن مان هڪ آهي، ۽ ٽيم فٽبال جي تاريخ جي سڀ کان ڊگهن ناقابل شڪست سلسلن مان هڪ قائم ڪندي چئن سالن کان وڌيڪ عرصي دوران 31 ميچن ۾ ناقابل شڪست رهي. سونهري دور کان پوءِ ايندڙ ڏهاڪن ۾ هنگريائي فٽبال آهستي آهستي ڪمزور ٿي، جيتوڻيڪ هاڻوڪي دور ۾ ان جي مختلف شعبن ۾ ٻيهر ترقي ٿي آهي. هنگري جي ٻارن جي فٽبال فيڊريشن 2008ع ۾ قائم ڪئي وئي، جڏهن ته نوجوان رانديگرن جي تربيت کي پڻ هٿي ملي آهي. هنگري ٻڊاپيسٽ ۽ ڊيبريچين ۾ 2010ع يوئيفا فوٽسال چيمپيئن شپ جي ميزباني ڪئي، جيڪو پهريون ڀيرو هو جو هنگريائي فٽبال فيڊريشن ڪنهن يوئيفا فائنلز مقابلي جي ميزباني ڪئي.

فارمولا ون جي هنگريائي گرانڊ پري ٻڊاپيسٽ جي ٻاهران هنگارورنگ تي منعقد ٿيندي آهي، جنهن سرڪٽ کي ايف آءِ اي جو گريڊ 1 لائسنس حاصل آهي. 1986ع کان هيءَ ريس فارمولا ون عالمي چيمپيئن شپ جو حصو رهي آهي. 2016ع جي شروعات ۾ پهريون ڀيرو ٽريڪ جي سطح مڪمل طور نئين سر ٺاهي وئي ۽ اعلان ڪيو ويو ته گرانڊ پري جو معاهدو وڌيڪ پنجن سالن لاءِ، يعني 2026ع تائين، وڌايو ويو آهي.

شطرنج هنگري ۾ هڪ مشهور ۽ ڪامياب راند آهي، ۽ عالمي شطرنج فيڊريشن جي درجابنديءَ ۾ هنگريائي رانديگر مجموعي طاقت جي لحاظ کان اٺين نمبر تي رهيا آهن. ملڪ ۾ لڳ ڀڳ 54 گرانڊ ماسٽر ۽ 118 انٽرنيشنل ماسٽر آهن، جيڪو فرانس يا برطانيا کان وڌيڪ انگ آهي. يوديت پولگار کي عام طور تاريخ جي سڀ کان مضبوط عورت شطرنج رانديگر سمجهيو وڃي ٿو. تاريخي طور دنيا جا ڪجهه بهترين سيبر رانديگر پڻ هنگري مان آيا آهن، ۽ 2009ع ۾ هنگري جي مردن جي قومي آئس هاڪي ٽيم پهريون ڀيرو مٿئين درجي جي آئس هاڪي عالمي چيمپيئن شپ لاءِ ڪواليفاءِ ڪيو؛ 2015ع ۾ ٽيم ٻيهر مٿئين درجي جي عالمي چيمپيئن شپ لاءِ ڪواليفاءِ ڪيو.

پڻ ڏسو

• هنگري جو خاڪو

حوالا

ماخذ

• Nagy, Kálmán (2007). A honfoglalás korának hadtörténete [Military History of the Age of the Hungarian Conquest] (Hungarian ۾). Budapest: Heraldika Kiadó.{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (ڳنڍڻو)

وڌيڪ پڙهڻ لاءِ

• Palonen, Emilia (2025). The Birth and Death of Liberal Democracy in Hungary: The Populist Logic of Polarisation as Hegemony. Helsinki University Press. doi:10.33134/pro-et-contra-4. ISBN 978-952-369-137-7.

ٻاهريان ڳنڍڻا

حڪومت

• هنگري حڪومت جي سرڪاري ويب سائيٽ
• هنگري جي وزيراعظم جي سرڪاري ويب سائيٽ
• هنگري جي صدر جي سرڪاري ويب سائيٽ
• هنگري جي سياحت جي سرڪاري ويب سائيٽ

عام ڄاڻ

• انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا ۾ ”هنگري“
• اقتصادي سهڪار ۽ ترقي جي تنظيم تي هنگري
• يورپي يونين تي هنگري
• وڪيميڊيا اٽلس آف Hungary
• انٽرنيشنل فيوچرز پاران هنگري بابت اڳڪٿيون
• بي بي سي نيوز تي هنگري
• ايف اي او ملڪي خاڪا: هنگري آرڪائيو ڪيا ويا 23 September 2017 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
• ڊيلي نيوز هنگري
• هنگري ٽوڊي – هنگري بابت تازيون خبرون