ميوو
ميوو گلدار ٻوٽن ۾ گل جي بيضي جي پچڻ سان ٺهندڙ بناوت آهي. عام طور تي ميوو هڪ يا وڌيڪ گلن جي هڪ يا وڌيڪ بيضن مان ٺهي ٿو ۽ ان ۾ ٻج يا ٻجَ ٿين ٿا. ميوو ٻج کي تحفظ ڏئي ٿو ۽ ٻج جي پکڙجڻ ۾ مدد ڪري ٿو. کاڌي جي عام ٻوليءَ ۾ جن شين کي ميوو چيو وڃي ٿو، تن مان ڪي نباتاتي لحاظ کان ميوو آهن، جڏهن ته ڪي ٻيا ميوي سان گڏ گل جا اضافي حصا پڻ رکن ٿا؛ انهن کي اضافي ميوو يا ڪوڙو ميوو سڏيو وڃي ٿو.[1]
ميوي جهڙيون ڪي بناوتون پاڻ ٻج جي حصي مان به پيدا ٿين ٿيون، بيضي مان نه؛ مثال طور ٻج جي چوڌاري گوشتائتو پردو يا اريل، ۽ ٻج جي ٻاهرين ڀت جو گوشتائتو حصو، جنهن کي سارڪوٽيسٽا چيو وڃي ٿو. گاهن جي ڪٽنب ۾ ڪڻڪ، جَوَ، جَوَ جا ڪجهه ٻيا قسم ۽ چانور جا داڻا هڪ ٻج وارا سادا ميوو آهن، جن ۾ ميوي جي ڀت ۽ ٻج جو ٻاهريون پردو پاڻ ۾ ملي هڪ پرت بڻجن ٿا. اهڙي ميوي کي ڪيريوپسس چيو وڃي ٿو.[2]
ميوي جا ڪم ۽ پکڙجڻ
[سنواريو]ميوو ٻج جي حفاظت ۽ ٻوٽي جي نسل جي واڌ ويجهه ۾ ڪردار ادا ڪري ٿو. ڪچو ميوو اڪثر سخت يا گهٽ وڻندڙ هوندو آهي، جنهن سان اندر ٺهندڙ ٻج کي جانورن ۽ موسم جي اثرن کان ڪجهه بچاءُ ملي سگهي ٿو. ميوو پچڻ کان پوءِ ان جو رنگ، ذائقو يا غذائي جزا جانورن کي پاڻ ڏانهن ڇڪي سگهن ٿا؛ جانور ميوو کائي ٻج کي ٻي جاءِ تي پهچائين ٿا. هن طريقي کي اندروني جانوري پکڙجڻ يا اينڊوزوئوڪوري چيو وڃي ٿو.[3]
ٻج پکڙجڻ جا ٻيا طريقا پڻ آهن:
- واءَ وسيلي: مثال طور ڏنڊي جي پڇاڙيءَ تي جهالر رکندڙ ٻج يا ونگ جهڙي بناوت وارا ميوا، جيئن پِپِل يا ميپل جو سامارا.
- پاڻي وسيلي: ترندڙ ميوو، جيئن ناريل.
- جانورن جي جسم سان چنبڙي: ٻج يا خشڪ ميوو جانور جي کل يا وارن سان لڳي ٻئي هنڌ وڃي ٿو؛ هن طريقي کي ايپيزوئوڪوري چيو وڃي ٿو.
- پاڻمرادو ڦاٽڻ: ڪي خشڪ ميوا پچڻ تي ڦاٽي ٻج ٻاهر اڇلين ٿا. مثال طور ويسٽيريا جون ڦريون ۽ ڪي ٻيا ٻج وارا خول.
- جسماني قوتن وسيلي: واءُ، پاڻي يا زمين تي ڪرڻ سان خشڪ ميون جا ٻج پکڙجي سگهن ٿا.[3][4]
گل کان ميوي تائين
[سنواريو]ميوو عام طور تي گل جي زرخيز ٿيڻ کان پوءِ ٺهي ٿو. گل جو مادو حصو، يعني گائنيشيئم، هڪ يا وڌيڪ بيضن تي مشتمل هوندو آهي. زرخيز ٿيڻ کان پوءِ بيضي جي ڀت ميوي جي ڀت، يعني پيريڪارپ، بڻجي سگهي ٿي ۽ بيضڪ ٻج ۾ تبديل ٿئي ٿو. ڪن ٻوٽن ۾ زرخيز ٿيڻ کان سواءِ به ميوو ٺهي سگهي ٿو؛ هن عمل کي پارٿينوڪارپي چيو وڃي ٿو.[1][5]
ميوي جا بنيادي درجا
[سنواريو]نباتاتي بناوت موجب ميوي جا ٽي مکيه درجا آهن: گڏيل ميوو, گهڻ گلن وارو ميوو ۽ سادو ميوو.[2]
| قسم | ٺهڻ جو طريقو | مثال |
|---|---|---|
| گڏيل ميوو | هڪ گل جي ڪيترن آزاد بيضن يا ڪارپيلن مان ننڍڙا ميوڙا گڏجي ٺهن ٿا | راسپبيري، ڪنڊيدار ٻير |
| گهڻ گلن وارو ميوو | هڪ ٻوٽي جي گلن جي گُڇي يا گلن جي مجموعي جا ڪيترائي بيضا پاڻ ۾ ملي ميوو بڻجن ٿا | انناس، انجير، توت |
| سادو ميوو | هڪ گل جي هڪ بيضي مان ٺهي ٿو؛ ٻج هڪ يا ڪيترائي ٿي سگهن ٿا | ٻير، آڙو، ڦَري، ڪيريوپسس |
گڏيل ميوو هڪ ئي گل جي ڪيترن بيضن يا ڪارپيلن مان ٺهي ٿو. راسپبيري ۽ ڪنڊيدار ٻير ۾ ننڍڙيون رسدار ميوڙيون پاڻ ۾ گڏ ڏسجن ٿيون. گهڻ گلن وارو ميوو گلن جي هڪ مجموعي مان ٺهي ٿو؛ انناس، انجير ۽ توت ان جا مثال آهن. سادو ميوو هڪ بيضي مان ٺهي سگهي ٿو ۽ گوشتائتو يا خشڪ ٿي سگهي ٿو.[2]
گوشتائتا سادا ميوو
[سنواريو]گوشتائتي ميوي ۾ پيريڪارپ يا گل جا ٻيا لاڳاپيل حصا نرم ۽ رسدار ٿين ٿا. انهن ۾ ٻير، پوم ۽ پٿريلا ميوو شامل آهن.[5]
- ٻير: پيريڪارپ جو گهڻو حصو گوشتائتو هوندو آهي، جڏهن ته ٻاهرين ڇلڪي جو ڪم ٻاهريون پردو ڪندو آهي. انگور، ٽماٽو ۽ ايوڪاڊو نباتاتي لحاظ کان ٻير جا مثال آهن.
- پېپو: ٻير جو هڪ قسم، جنهن جي ٻاهرين ڇل سخت يا الڳ نه ٿي سگهندڙ هوندي آهي. ڪڪڙِي ۽ خربوز ان جا مثال آهن.
- هيسپيريڊيم: ليمن ۽ نارنگي جهڙن کٽاڻن ميون جو قسم، جنهن جي ٻاهرين ڇل الڳ ڪري سگهجي ٿي. اندروني حصا رس سان ڀريل هوندا آهن.
- پوم: انب جهڙو ميوو، جنهن جو کائڻ وارو گوشت گهڻو ڪري گل جي نلي يا ٻين اضافي بافتن مان ٺهندو آهي؛ اندروني حصي ۾ پيريڪارپ جو ڪجهه حصو سخت يا ڪارٽليج جهڙو ٿي سگهي ٿو.
- پٿريلو ميوو (Drupe): اهڙي ميوي ۾ ٻج جي چوڌاري سخت پٿريلو اندروني پرت هوندو آهي. آڙو، آلو، خوباني، زيتون ۽ چيري ان جا مثال آهن.[5][3]
ڪجهه ميوي جو کائڻ وارو حصو بيضي جي ڀت مان نه پر گل جي ٻين حصن مان ٺهي ٿو. اسٽرابيريءَ ۾ ڳاڙهو، رسدار حصو گل جي رسيپٽيڪل مان ٺهي ٿو؛ ان جي مٿاڇري تي ڏسڻ ۾ ايندڙ ننڍڙا داڻا اصل ۾ ننڍڙا خشڪ ميوو آهن، جن کي اچين چيو وڃي ٿو. انب کي به عام طور ڪوڙو يا اضافي ميوو سڏيو وڃي ٿو. انناس ۽ انجير جهڙا ميوو ڪيترن گلن جي مجموعي مان ٺهن ٿا.[5][1]
خشڪ سادا ميوو
[سنواريو]خشڪ ميوي ۾ پيريڪارپ عام طور تي سخت يا سڪل هوندو آهي، ۽ ان جون پرتُون هميشه چٽيءَ طرح الڳ ڏسڻ ۾ نه اينديون آهن. ڪي خشڪ ميوو پچڻ تي ڦاٽي ٻج ڇڏين ٿا؛ انهن کي ڦاٽندڙ يا ڊيهيسنٽ ميوو چيو وڃي ٿو. ٻيا نه ڦاٽندا آهن ۽ ٻج جسماني قوتن يا جانورن جي مدد سان پکڙيندا آهن؛ انهن کي نه ڦاٽندڙ يا انڊيهيسنٽ ميوو چيو وڃي ٿو.[3]
ڦاٽندڙ خشڪ ميوي جا قسم:
- فوليڪل: هڪ پاسي کان ڦاٽندڙ ميوو؛ مثال طور هيلبور ۽ پيونيا.
- ڦري يا ليگوم: ڦرين جي ڪٽنب جا ميوو؛ مٽر، سويابين ۽ لوسرن ان جا مثال آهن.
- ڪيپسول: ڪيترن طريقن سان ڦاٽي سگهي ٿو؛ مثال طور تمباڪو، ٽولپ، لِلي، وايوليٽ ۽ پوپي جا ميوو.
- سِليڪ: براسيڪا ڪٽنب جا ڦاٽندڙ ميوو؛ گوبي ۽ ڪينولا جا ميوو ان جا مثال آهن.
- پائڪسس: گول ڍڪ يا ٽوپي وانگر کُلندڙ ڪيپسول.
- مٿان کان کُلندڙ ڪيپسول: گلِ ڪارنيشن ۽ پوپي جهڙن ٻوٽن ۾ ڏسجي ٿو.[1]
نه ڦاٽندڙ خشڪ ميوي جا قسم:
- اچين: هڪ ٻج وارو ننڍڙو خشڪ ميوو. ڊينڊيلين ۽ اسٽرابيريءَ جي مٿاڇري تي موجود ننڍڙا ميوو ان جا مثال آهن.
- ڪيريوپسس: گاهن جي ڪٽنب جو هڪ ٻج وارو ميوو، جنهن ۾ ميوي جي ڀت ۽ ٻج جو پردو ملي هڪ پرت بڻجن ٿا؛ ڪڻڪ، مڪئي ۽ چانور ان جا مثال آهن.
- سامارا: ونگ جهڙي حصي وارو ميوو، جيڪو واءَ وسيلي پکڙجي سگهي ٿو؛ ميپل، راھ ۽ ايلم جا ميوو ان جا مثال آهن.
- شِزوكارپ: پچڻ تي ڪيترن ٻج وارن حصن ۾ ورهائجي ٿو؛ گاجر ۽ ڦودني جي ڪٽنب جا ڪجهه ميوو ان جا مثال آهن.
- ميوي وارو ڦل يا نٽ: سخت خول وارو خشڪ ميوو؛ نباتاتي استعمال ۾ هر کاڌي واري “ميواڻي” کي لازمي طور حقيقي نٽ نه چئبو.[1][3]
سادي ميوي جي اندروني بناوت
[سنواريو]ميوي جي اندروني بناوت جي نباتاتي مطالعي کي ميوي جي اناتومي چيو وڃي ٿو. سادي ميوي ۾ پيريڪارپ ٻج جي چوڌاري هوندو آهي. ان جون ٽي بنيادي پرتُون هي آهن: ٻاهريون ايپي ڪارپ يا ايڪسڪارپ، وچيون ميسوڪارپ ۽ اندريون اينڊوڪارپ. انهن پرتُن جي ٿولهه، بناوت ۽ سختي ميوي جي قسم موجب بدلجي ٿي.[6][7]
.png)
| پرت | هنڌ ۽ خاصيتون | مثال |
|---|---|---|
| ايپي ڪارپ يا ايڪسڪارپ | ميوي جي ٻاهرين پرت؛ ڇل يا کل بڻجي سگهي ٿي | نارنگيءَ جو رنگين ٻاهريون ڇلڪو |
| ميسوڪارپ | ايپي ڪارپ ۽ اينڊوڪارپ جي وچ ۾؛ ڪيترن گوشتائتن ميون جو کائڻ وارو حصو | آڙيءَ جو گوشت؛ کٽاڻن ميون جو اڇو اَلبِيڊو |
| اينڊوڪارپ | ٻج کي سڌو گهيري ٿي؛ نرم، جھليءَ جهڙي يا سخت پٿريلي ٿي سگهي ٿي | چيريءَ جي ککڙي؛ کٽاڻن ميون جا رس وارا حصا |
ايپي ڪارپ يا ايڪسڪارپ
[سنواريو]ايپي ڪارپ پيريڪارپ جي سڀ کان ٻاهرين پرت آهي. اها ميوي جي کل يا ڇل بڻجي سگهي ٿي ۽ ميوي جي سڄي عمر ۾ رنگ ۽ بناوت بدلائي سگهي ٿي. نباتاتي لکڻين ۾ ان کي ايڪسڪارپ به چيو ويندو آهي.[8]
کٽاڻن ميون ۾ ايپي ڪارپ جي ٻاهرين رنگين پرت کي فليوِيدو چيو وڃي ٿو. نارنگي ۽ ليمن جي ڇل جو رنگ پچڻ دوران بدلجي ٿو؛ ان پرت ۾ ڪيروٽينائڊ، ڪلوروفل ۽ ٻيا رنگدار مادا هوندا آهن. فليوِيدو ۾ ضروري تيل به هوندا آهن، جيڪي ميوي کي خوشبو ڏين ٿا. ڇل کي سنهيءَ طرح ڪٽي کاڌي ۾ استعمال ڪرڻ سان ان کي “زيسٽ” چيو ويندو آهي.[9][10]
ميسوڪارپ
[سنواريو]ميسوڪارپ، پيريڪارپ جي وچ واري پرت آهي. ڪيترن گوشتائتن ميون ۾ اها رسدار يا نرم هوندي آهي. آڙيءَ ۾ ميسوڪارپ گهڻو ڪري کائڻ وارو حصو آهي. ٽماٽي ۾ پڻ ميوي جو وڏو حصو گوشتائتي بافت مان ٺهيل هوندو آهي.[8][5]
کٽاڻن ميون ۾ ميسوڪارپ جو اندريون اڇو ۽ اسفنج جهڙو حصو اَلبِيڊو سڏجي ٿو. عام طور تي نارنگي ۽ ليمن کائڻ وقت ان کي هٽايو ويندو آهي. سائٽرون ميوي ۾ ميسوڪارپ وڏو ۽ نمايان هوندو آهي ۽ ان مان مٺي محفوظ ميوي واري پيداوار، سوڪيڊ، تيار ڪئي ويندي آهي.[8]
اينڊوڪارپ
[سنواريو]اينڊوڪارپ پيريڪارپ جي سڀ کان اندرين پرت آهي، جيڪا ٻج جي چوڌاري هوندي آهي. ان کي ڪڏهن پٽامين پڻ چيو ويندو آهي. اها ڪجهه ميون ۾ سنهيءَ جھليءَ جهڙي، ته ٻين ۾ سخت ۽ ڪاٺيءَ جهڙي ٿي سگهي ٿي. آڙي، چيري، آلو ۽ خوبانيءَ ۾ سخت اينڊوڪارپ ٻج جي چوڌاري ککڙي ٺاهي ٿو. ڪٽنب روزيسي جي ڪيترن پٿريلي ميون ۾ هيءَ ککڙي نمايان هوندي آهي.[8][5]
کٽاڻن ميون ۾ اينڊوڪارپ حصن ۾ ورهايل هوندو آهي ۽ هر حصي ۾ رس جا ننڍڙا ٿانوَ يا جوس ويسيڪلز هوندا آهن. انهن حصن کي عام طور ميوي جون ڦاڪون چيو وڃي ٿو. اخروٽ ۽ پيڪان جهڙين خوراڪي ميواڻين ۾ پڻ سخت ڀت جو حصو ٻج يا گِري جي چوڌاري هوندو آهي، جيتوڻيڪ خوراڪ جي عام نالن ۽ نباتاتي “حقيقي نٽ” واري درجي ۾ فرق ٿي سگهي ٿو.[8]
گاهن جي ميوي جي بناوت
[سنواريو]ڪڻڪ، جَوَ، چانور ۽ مڪئي جهڙن گاهن جي داڻن ۾ ميوي جي ڀت ۽ ٻج جو ٻاهريون پردو پاڻ ۾ ملي هڪ پرت بڻجن ٿا. اهڙي هڪ ٻج واري سادي ميوي کي ڪيريوپسس چيو ويندو آهي. تنهنڪري اناج جو داڻو نباتاتي لحاظ کان ٻج سان گڏ ميوي جي بناوت پڻ آهي.[2]
خشڪ ميوي جي مئل پيريڪارپ ۾ ڪجهه فعال پروٽين ۽ ٻيا مادا گهڻي وقت تائين محفوظ رهي سگهن ٿا. هڪ تحقيقي اڀياس موجب اهي مادا ٻج جي ڄمڻ جي عمل ۽ جراثيمن جي واڌ تي اثر وجهي سگهن ٿا.[11]
ارتقائي تاريخ
[سنواريو]ميوي جي بناوت ٻوٽن جي مختلف قسمن ۾ وڏي تنوع رکي ٿي. ارتقا دوران ٻج جي حفاظت ۽ پکڙجڻ لاءِ فائديمند خاصيتون مختلف ماحولن ۾ چونڊبيون رهيون. تحقيق مان اشارو ملي ٿو ته خشڪ ميوو گوشتائتن ميوَن کان اڳ ظاهر ٿيا، ۽ گوشتائتا ميوو مختلف ٻوٽن جي گروهن ۾ الڳ الڳ ارتقا پذير ٿيا.[3]
روبياسي خاندان بابت هڪ اڀياس موجب، گوشتائتا ميوو ان خاندان اندر گهٽ ۾ گهٽ ٻارهن ڀيرا الڳ الڳ ارتقا پذير ٿيا. گلابي خاندان تي هڪ ٻئي ارتقائي مطالعي ۾ ميوي جي قسمن کي جينياتي شجري ۽ زميني وقت جي تبديلين جي حوالي سان ڏٺو ويو. اهي نتيجا ظاهر ڪن ٿا ته ميوي جي هڪجهڙي بناوت لازمي ناهي ته سڀني ٻوٽن ۾ ڪنهن هڪ ئي گڏيل ميوي واري ابن ڏاڏي کان آئي هجي.[12][13]
ڪجهه ٻوٽا ٻج جانورن وسيلي پکڙڻ لاءِ ميوو ٺاهين ٿا. ميوو کائيندڙ جانور ٻج کي ٻي هنڌ پهچائي سگهن ٿا، پر هن طريقي سان پکڙجڻ جو فاصلو هر حالت ۾ وڌيڪ ٿئي، ان بابت ثبوت هڪجهڙا ناهن. ٻوٽن جي جينن ۾ ننڍيون تبديليون پڻ ميوي جي بناوت ۾ وڏيون تبديليون آڻي سگهن ٿيون.[12][3]
قديم حياتياتي رڪارڊ بابت ڪجهه مطالعي ۾ جانورن وسيلي ٻجن جي پکڙجڻ جا مثال پرمين دور تائين پوئتي رکيا ويا آهن. ان کان پوءِ ميسوزوئڪ دور ۾ ڀاڄ خور ريڙهه وارن جانورن ۽ ننڍن ريڙهه وارن جانورن وسيلي ٻج پکڙجڻ جا طريقا وڌيا. ڪريٽيشس دور ۾ پکين ۽ ٿڻائتن جانورن سان ٻوٽن جا لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيا. فوسل رڪارڊ ۾ گلدار ٻوٽن جي واڌ ۽ ٻج جي ميوي اندر حفاظت، ننگن ٻجن وارن ڪيترن گروهن جي جاءِ والارڻ سان به ڳنڍيل آهن.[4]
ميوي جي گوشتائتي حصي جي واڌ بابت هڪ امڪان اهو آهي ته اهو ٻج کائيندڙ جانورن کان بچاءَ طور به ڪم ڪري سگهي ٿو، جڏهن ته ٻيو خيال اهو آهي ته گوشتائتو ميوو جانورن کي پاڻ ڏانهن ڇڪي ٻج پکڙڻ ۾ مدد ڏئي ٿو. مختلف ٻوٽن ۾ اهي ڪم هڪ ٻئي سان لاڳاپيل به ٿي سگهن ٿا.[14][15]
جمنوسپرم ۽ گلدار ٻوٽن جي ميوَن ۽ ٻجن بابت ارتقائي ڪتابن ۾ جانورن کي پاڻ ڏانهن ڇڪيندڙ ميوَن جي پکڙجڻ ۽ ٻوٽن سان انهن جي لاڳاپن جو جائزو ورتو ويو آهي. اهڙن لاڳاپن جو تناسب ٻوٽن جي خاندانن موجب مختلف آهي.[16][17]
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- 1 2 3 4 5 Boullard, Bernard (1997). Plantes & Champignons. Paris: Éditions Estem. ISBN 2-909455-99-8.
- 1 2 3 4 Evert, Ray Franklin; Eichhorn, Susan E.; Raven, Peter H. (2012). Raven Biology of Plants (8th ڇاپو). New York: W. H. Freeman. ISBN 978-1-4292-1961-7.
- 1 2 3 4 5 6 7 Dardick, Chris; Callahan, Anne M. (2014). "Evolution of the fruit endocarp: molecular mechanisms underlying adaptations in seed protection and dispersal strategies". Frontiers in Plant Science 5: 284. doi:.
- 1 2 Tiffney, Bruce H. (2004). "Vertebrate Dispersal of Seed Plants Through Time". Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics 35: 1–29. doi:.
- 1 2 3 4 5 6 Evert, Ray Franklin; Eichhorn, Susan E.; Perry, Joy B.; Raven, Peter H. (2013). Laboratory Topics in Botany: To Accompany Raven Biology of Plants (8th ڇاپو). New York: W. H. Freeman. ISBN 978-1-4641-1810-4.
- ↑ Beck, Charles B. (22 April 2010). An Introduction to Plant Structure and Development: Plant Anatomy for the Twenty-First Century. Cambridge University Press. ISBN 978-1-139-48636-1.
- ↑ Pandey, S. N.; Chadha, A. (1993). A Text Book of Botany: Plant Anatomy and Economic Botany. Vikas Publishing House. ISBN 978-0-7069-8685-3.
- 1 2 3 4 5 Ultimate Family Visual Dictionary. New Delhi: DK Publishing. 2012. ص. 148–149. ISBN 978-0-14-341954-9.
- ↑ Badalamenti, Natale; Bruno, Maurizio; Schicchi, Rosario; Geraci, Anna; Leporini, Mariarosaria; Gervasi, Luigia; Tundis, Rosa; Loizzo, Monica Rosa (27 February 2022). "Chemical Compositions and Antioxidant Activities of Essential Oils, and Their Combinations, Obtained from Flavedo By-Product of Seven Cultivars of Sicilian Citrus aurantium L.". Molecules 27 (5): 1580. doi:.
- ↑ Escobedo-Avellaneda, Zamantha; Gutiérrez-Uribe, Janet; Valdez-Fragoso, Aurora; Torres, J. Antonio; Welti-Chanes, Jorge (2014). "Phytochemicals and antioxidant activity of juice, flavedo, albedo and comminuted orange". Journal of Functional Foods 6: 470–481. doi:.
- ↑ Godwin, James; Raviv, Ben; Grafi, Gadi (December 2017). "Dead Pericarps of Dry Fruits Function as Long-Term Storage for Active Hydrolytic Enzymes and Other Substances That Affect Germination and Microbial Growth". Plants 6 (4): 64. doi:.
- 1 2 Bremer, Birgitta; Eriksson, Ove (September 1992). "Evolution of fruit characters and dispersal modes in the tropical family Rubiaceae". Biological Journal of the Linnean Society 47 (1): 79–95. doi:.
- ↑ Xiang, Y.; Huang, C. H.; Hu, Y.; Wen, J.; Li, S.; Yi, T.; Chen, H.; Xiang, J. et al. (February 2017). "Evolution of Rosaceae Fruit Types Based on Nuclear Phylogeny in the Context of Geological Times and Genome Duplication". Molecular Biology and Evolution 34 (2): 262–281. doi:.
- ↑ Dilcher, David (June 2000). "Toward a new synthesis: Major evolutionary trends in the angiosperm fossil record". Proceedings of the National Academy of Sciences 97 (13): 7035.
- ↑ Mack, Andrew L. (2000). "Did fleshy fruit pulp evolve as a defence against seed loss rather than as a dispersal mechanism?". Journal of Biosciences 25: 93–97. doi:.
- ↑ Herrera, Carlos M.; Pellmyr, Olle (2009). Plant-Animal Interactions: An Evolutionary Approach. John Wiley & Sons. ص. 185.
- ↑ Hanson, Thor (2017). Le triomphe des graines. Paris: Buchet/Chastel. ص. 223. ISBN 978-2-283-03003-5.
وڌيڪ پڙهڻ لاءِ
[سنواريو]- Beck, Charles B. An Introduction to Plant Structure and Development: Plant Anatomy for the Twenty-First Century. Cambridge University Press، 2010.
- Raven, Peter H.، Ray Franklin Evert ۽ Susan E. Eichhorn. Raven Biology of Plants. اٺون ڇاپو، 2012.
- Chauvet, Michel. Encyclopédie des plantes alimentaires. Belin، 2010.
- Doré, Claire ۽ Fabrice Varoquaux. Histoire et amélioration de cinquante plantes cultivées. Éditions Quae، 2006.