مواد ڏانھن هلو

سوفيا

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
صوفيا

София
گاديءَ جو هنڌ
مرڪزي صوفيا ۽ ويٽوشا جبل جو وسيع منظر
اڳوڻو شاهي محل
جو جھنڊو صوفيا
جھنڊو
Coat of arms of صوفيا
Coat of arms
Motto(s):
"Расте, но не старее"[1]
"Raste, no ne staree"
("هميشه وڌندڙ، ڪڏهن پوڙهو نه ٿيندڙ")
صوفيا is located in Bulgaria
صوفيا
صوفيا
صوفيا جو هنڌ
صوفيا is located in Balkans
صوفيا
صوفيا
صوفيا (Balkans)
صوفيا is located in Europe
صوفيا
صوفيا
صوفيا (Europe)
جاگرافيائي بيھڪ : 42°42′N 23°20′E / 42.70°N 23.33°E / 42.70; 23.33
ملڪبلغاريا
صوبوصوفيا سٽي
ميونسپالٽيگادي
لڳاتار آباد7000 ق.م کان[2]
نوپٿري دور جي آبادي5500–6000 ق.م[3]
سيردي آباديلڳ ڀڳ 390 ق.م[4][5]
رومي انتظام46ع (سيرديڪا طور)[6]
ڪرم هٿان فتح809ع (سريدتس طور)[6]
حڪومت
• ميئرواسيل ترزيئف (PP-DB-Spasi Sofia)
ايراضي
• گاديءَ جو هنڌ500 km2 (190 sq mi)
• شھري5,723 km2 (2,210 sq mi)
آبادي
 (2025)[8]
• ڪل1,295,591
• درجو
• ڪثافتauto في چورس ڪلوميٽر
• شهري1531867
• شهري ڪثافتauto
• ميٽرو1619690
• ميٽرو ڪثافتauto
رهاڪو نالوصوفيائي (en)
Софиянец/Sofiyanets (bg)
GDP (نامي، 2024)
 • گاديءَ جو هنڌ€45.732 بلين
 • في فرد€35,412
وقتي علائقوUTC+02:00 (EET)
 • اونهارو (ر.ب.و)UTC+03:00 (EEST)
ڊائلنگ ڪوڍ(+359) 02
HDI (2023)0.920[12]
تمام مٿانهون
گاڏي رجسٽريشن پليٽC, CA, CB
ويب سائيٽsofia.bg

صوفيا[lower-alpha 1] بلغاريا جي گادي ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو ملڪ جي اولهندي حصي ۾ ويٽوشا جبل جي پيرن وٽ صوفيا وادي ۾ واقع آهي. شهر اسڪر درياهه جي اولهه ۾ اڏيل آهي ۽ هتي ڪيترائي معدني چشما آهن، جن ۾ صوفيا مرڪزي معدني حمام شامل آهن. شهر جي آبهوا مرطوب براعظمي آبهوا آهي.

قديم زماني ۾ سيرديڪا جي نالي سان سڃاتل صوفيا جو علائقو گهٽ ۾ گهٽ 7000 ق.م کان انساني آباديءَ هيٺ رهيو آهي. شهر جي قلمبند تاريخ جي شروعات 29 ق.م ۾ رومي جمهوريه طرفان ڪيلٽڪ قبيلي سيردي کان سيرديڪا جي فتح جي ذڪر سان ٿئي ٿي. رومي سلطنت جي زوال واري دور ۾ شهر تي هنن، ويسيگوٿ، پينونيائي آوار ۽ سلاو حملا ڪندا رهيا. 809ع ۾ خان ڪرم سيرديڪا کي پهرين بلغاريائي سلطنت ۾ شامل ڪيو ۽ شهر سريدتس جي نالي سان مشهور ٿيو. 1018ع ۾ بازنطينين بلغاريائي حڪمراني ختم ڪئي، جيڪا 1194ع تائين برقرار رهي، جڏهن شهر ٻيهر ٻي بلغاريائي سلطنت ۾ شامل ٿيو. سريدتس 1382ع ۾ عثمانين هٿان فتح ٿيڻ تائين هڪ اهم انتظامي، معاشي، ثقافتي ۽ ادبي مرڪز بڻجي چڪو هو. 1530ع کان 1836ع تائين صوفيا روميليا ايالت جي علائقائي گادي رهيو، جيڪا عثماني سلطنت جي سڀ کان وڏي ۽ اهم صوبن مان هڪ هئي. 1878ع ۾ بلغاريائي حڪمراني بحال ٿي. ايندڙ سال صوفيا کي ٽئين بلغاريائي رياست جي گاديءَ طور چونڊيو ويو، جنهن کان پوءِ شهر ۾ تيز آبادي ۽ معاشي واڌ شروع ٿي.

صوفيا يورپي يونين جو 14هون وڏو شهر آهي. ان جي ڏکڻ ۾ ويٽوشا، اولهه ۾ ليولين جبل ۽ اتر ۾ بلقان جبل واقع آهن. صوفيا يورپ جي ٽئين سڀ کان اوچي گادي آهي، جيڪا انڊورا لا ويلا ۽ ميڊرڊ کان پوءِ اچي ٿي. شهر ۾ ڪيترائي يونيورسٽيون، ثقافتي ادارا ۽ واپاري ڪمپنيون موجود آهن. صوفيا کي ”مذهبي رواداري جو ٽڪنڊو“ به چيو ويو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٽن وڏن عالمي مذهبن—عيسائيت، اسلام ۽ يهوديت—جا عبادتگاهه هڪ ٻئي جي ويجهو واقع آهن: سينٽ نيڊيليا چرچ، بانيا باشي مسجد ۽ صوفيا عبادت خانو.[17] هن ٽڪنڊي کي تازو هڪ ”چورس“ تائين وڌايو ويو آهي، جنهن ۾ ڪيٿولڪ سينٽ جوزف ڪيٿڊرل پڻ شامل آهي.[18]

صوفيا ۾ واقع بويانا چرچ، جيڪو ٻي بلغاريائي سلطنت دوران تعمير ٿيو ۽ بلغاريائي آرٿوڊوڪس چرچ لاءِ وڏي ورثي واري علامتي اهميت رکي ٿو، 1979ع ۾ عالمي ورثي جي فهرست ۾ شامل ڪيو ويو. ڏکڻ اوڀر يورپ ۾ پنهنجي ثقافتي اهميت سبب صوفيا ۾ بلغاريا جو قومي اوپيرا ۽ بيلٽ، قومي ثقافتي محل، واسيل ليوسڪي قومي اسٽيڊيم، ايوان وازوف قومي ٿيٽر، قومي آثار قديمه ميوزيم ۽ سيرديڪا ايمفي ٿيٽر واقع آهن. سوشلسٽ فن جو ميوزيم ڪيترن مجسمن ۽ پوسٽرن تي مشتمل آهي، جيڪي سياحن کي ڪميونسٽ بلغاريا جي زندگيءَ بابت ڄاڻ ڏين ٿا.[19]

صوفيا جي آبادي 18هين صديءَ جي آخر ۾ لڳ ڀڳ 70,000 مان گهٽجي 1870ع ۾ 19,000 ۽ 1878ع ۾ 11,649 ٿي وئي، جنهن کان پوءِ ٻيهر وڌڻ شروع ٿي.[20] صوفيا 500 ڪلوميٽر2 جي ايراضيءَ اندر لڳ ڀڳ 1.28 ملين رهواسين جو گهر آهي،[8][21] جنهن ۾ ملڪ جي آباديءَ جو 17.9 سيڪڙو انتهائي ننڍڙي علائقي ۾ مرڪوز آهي. صوفيا جي شهري علائقي ۾ لڳ ڀڳ 1.5 ملين ماڻهو 5,723 ڪلوميٽر2 ايراضيءَ ۾ رهن ٿا،[22] جنهن ۾ صوفيا سٽي صوبو ۽ صوفيا صوبو جا ڪجهه حصا (ڊراگومان، سليونيٽسا، ڪوستينبرود، بوژوريشتي، سووگي، ايلن پيلن، گورنا مالينا، اختيمان، ڪوستينيتس) ۽ پيرنڪ صوبو (پيرنڪ، رادومير) شامل آهن، جيڪي ملڪ جي ڪل ايراضيءَ جو 5.16 سيڪڙو بڻجن ٿا.[7] صوفيا جو ميٽروپوليٽن علائقو ڪار ذريعي هڪ ڪلاڪ جي سفر واري وقت جي بنياد تي مقرر ڪيو ويو آهي، جيڪو بين الاقوامي سرحد پار ڪري سربيا جي ديميترووگراڊ تائين پکڙجي ٿو.[23] صوفيا جي ميٽروپوليٽن علائقي جي آبادي لڳ ڀڳ 1.6 ملين آهي.[24]

نالا

[سنواريو]
شهر جي 1878ع واري پهرين مهر، جنهن تي ان جو نالو سريدتس لکيل آهي؛ هي نالو قديم بلغاريائي ۾ استعمال ٿيندو هو.

گهڻي عرصي تائين شهر جو نالو سيرديڪا (Ancient Greek: Σαρδική, Serdikē، يا Σαρδική, Sardikē؛ Latin: Serdica يا Sardica) رهيو، جيڪو سيردي قبيلي جي نالي مان نڪتل هو.[25] سيردي قبيلو ٿريسيائي،[15][26] ڪيلٽڪ،[27] يا گڏيل ٿريسيائي-ڪيلٽڪ اصل جو سمجهيو وڃي ٿو.[28][29]

شهنشاهه مارڪوس اولپيوس ٽرائيانوس (53–117ع) شهر کي گڏيل نالو اولپيا سيرديڪا ڏنو.[30][31] اولپيا جو نالو ممڪن آهي ته لاطيني لفظ lupus، يعني ”بگهڙ“، جي امبريائي هم اصل لفظ مان نڪتل هجي،[32] يا لاطيني vulpes، يعني ”لومڙي“، مان. لڳي ٿو ته سيرديڪا جو پهريون تحرير ڪيل ذڪر ٽراجن جي دور ۾ ملي ٿو، جڏهن ته ان نالي جو آخري ذڪر 19هين صديءَ جي هڪ بلغاريائي متن ۾ (Сардакіи, Sardaki) ملي ٿو.

صوفيا لاءِ ٻيا نالا پڻ استعمال ٿيا. بازنطيني يوناني ذريعن يا سڪن ۾ سيردون پولس (Ancient Greek: Σερδῶν πόλις، ”سيردين جو شهر“) ۽ ترياديٽسا (Τριάδιτζα، ”تثليث“) جا نالا ملن ٿا. سلاوي نالو سريدتس (Church Slavonic: Срѣдецъ) ”وچ“ واري مفهوم سان لاڳاپيل آهي (среда, sreda) ۽ اهو شهر جي قديم نالي سان پڻ نسبت رکي ٿو. هي نالو پهريون ڀيرو 11هين صديءَ جي هڪ متن ۾ ملي ٿو. عرب سياح الادريسي شهر کي اتراليسا سڏيو، جڏهن ته صليبين وٽ اهو ستريليسا، ستراليتسا يا ستراليتسيون جي نالن سان سڃاتو ويندو هو.[33]

نالو صوفيا سينٽ صوفيا چرچ مان نڪتل آهي،[34] جيڪو بلغاريا جي شهرن ۽ ڳوٺن جي نالن جي غالب سلاوي اصل کان مختلف آهي. هن نالي جو بنياد يوناني لفظ sophía (σοφία، ”دانائي“) آهي.

صوفيا نالي جا شروعاتي تحرير ڪيل مثال سيرديڪا جي انجيل جي هڪ نقل ۾، لڳ ڀڳ 1359ع ڌاري ڊبروونڪ جي ٻن واپارين جي ڳالهه ٻولهه ۾، 14هين صديءَ جي بلغاريائي زار ايوان شيشمان جي ويٽوشا چارٽر ۾، ۽ 1376ع جي هڪ راگوسائي واپاري جي نوٽن ۾ ملن ٿا.[35] انهن دستاويزن ۾ شهر کي صوفيا سڏيو ويو آهي،[وضاحت گهربل] پر ساڳئي وقت علائقي ۽ شهر جي رهواسين لاءِ اڃا تائين سريديچيسڪي (Church Slavonic: срѣдечьскои، ”سريدتس سان لاڳاپيل“) جو نالو استعمال ٿيندو رهيو، جيڪو 20هين صديءَ تائين جاري رهيو.

عثمانين وٽ صوفيا لاءِ صوفيا/صوفيه (صوفيه) نالو وڌيڪ پسنديده بڻيو. 1879ع ۾ نئين بلغاريائي گاديءَ جو سرڪاري نالو ڇا هئڻ گهرجي، ان بابت اختلاف پيدا ٿيو. شهرين مشهور شخصيتن تي مشتمل هڪ ڪميٽي ٺاهي، جيڪا سلاوي نالو اختيار ڪرڻ تي زور ڏيندي هئي. آهستي آهستي هڪ سمجهوتو ٿيو: قومي ادارن لاءِ صوفيا کي سرڪاري نالو بڻايو ويو، جڏهن ته انتظامي ۽ چرچ جي ادارن لاءِ سريدتس جو نالو جائز رکيو ويو؛ پر وقت گذرڻ سان پوئين نالي جو سرڪاري استعمال ختم ٿي ويو.[36]

تاريخ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو صوفيا جي تاريخ
اڳيون پاسو: دريائي ديوتا اسٽريمون جو مٿو؛ پويون پاسو: ٽريڊنٽ.
هي سڪو 187 کان 168 ق.م واري مقدونيائي سڪي جي نموني جي نقل آهي. اهو سيردي قبيلي پنهنجي ڪرنسي طور ٺهرايو هو.
”قديم سيرديڪا ڪمپليڪس“ ۾ سيرديڪا جو اوڀر وارو دروازو.

قبل از تاريخ ۽ قديم دور

[سنواريو]

هن علائقي جي تاريخ لڳ ڀڳ 7,000 سالن تي پکڙيل آهي،[37] ۽ شهر جي مرڪز ۾ اڄ به وڏي مقدار ۾ وهندڙ گرم پاڻيءَ جا چشما هن هنڌ جي هڪ اهم خصوصيت رهيا آهن. نوپٿري دور جي سلاتينا واري آبادي، جيڪا پنجين کان ڇهين هزارين سال ق.م سان تعلق رکي ٿي، دستاويزي طور ثابت ٿيل آهي.[38] هڪ ٻي نوپٿري آبادي ٽئين کان چوٿين هزارين سال ق.م دوران موجوده قومي آرٽ گيلري جي هنڌ ڀرسان قائم ٿي، جيڪو تڏهن کان شهر جو روايتي مرڪز رهيو آهي.[39]

هن علائقي ۾ آباد ٿيندڙ شروعاتي قبيلن مان ٿريسيائي ٽيلاتائي هئا. پنجين صدي ق.م ۾ هي علائقو هڪ ٿريسيائي رياستي اتحاد، اوڊريسيائي بادشاهت، جو حصو بڻيو، جيڪا هڪ ٻئي ٿريسيائي قبيلي اوڊريسائي سان لاڳاپيل هئي.[40]

339 ق.م ۾ مقدونيا جو فلپ ٻيو پهريون ڀيرو شهر کي تباهه ۽ لُٽي ڇڏيو.[41]

ڪيلٽ قبيلي سيردي شهر کي پنهنجو نالو ڏنو.[42] شهر جو سڀ کان شروعاتي ذڪر پهرين صدي ق.م جي هڪ اٿينس واري ڪتبي مان ملي ٿو، جنهن ۾ Astiu ton Serdon، يعني ”سيردين جو شهر“، لکيل آهي.[43] هن ڪتبي ۽ ڊيو ڪيسيوس جي لکڻين موجب رومي جنرل ڪراسس سيردين کي مات ڏني ۽ گرفتار ٿيل ماڻهن جا هٿ ڪٽرايا.[44]

ڊيو ڪيسيوس، پليني دي ايلڊر ۽ بطليموس موجب 27–29 ق.م دوران ڪراسس ”سيگيتيڪي“ نالي علائقي تي حملو ڪيو، جنهن کي عام طور سيرديڪا يا سيردين جي شهر سان سڃاتو وڃي ٿو.[45][46][47]

قديم شهر موجوده ٽي زِيڊ يو ايم، شيريٽن هوٽل ۽ صدارتي عمارت جي وچ واري علائقي ۾ واقع هو.[39][48] آهستي آهستي اهو خطي جو سڀ کان اهم رومي شهر بڻجي ويو.[30][31] شهنشاهه ٽراجن (98–117ع) جي دور ۾ ان کي ميونسپيم جو درجو مليو. سيرديڪا جي وسعت وڌڻ سان برج، دفاعي ڀتيون، عوامي حمام، انتظامي ۽ مذهبي عمارتون، شهري باسيليڪا، ايمفي ٿيٽر، سرڪس، شهري ڪائونسل (بولي)، وڏو فورم، وڏو سرڪس (ٿيٽر) ۽ ٻيون اڏاوتون تعمير ڪيون ويون. سيرديڪا رومي شاهراهه ويا مليٽاريس تي هڪ اهم شهر هو، جيڪا سنگيڊونم کي بازنطيم سان ڳنڍيندي هئي. ٽين صديءَ ۾ اهو ڊيشيا اوريليانا جي گادي بڻيو،[49] ۽ جڏهن شهنشاهه ڊيوڪليشن ڊيشيا اوريليانا کي ڊينيوب ڪناري واري ڊيشيا ريپينسس ۽ ڊيشيا ميڊيٽرينيا ۾ ورهايو ته سيرديڪا پوئين صوبي جي گادي بڻيو. سيرديڪا جا ٿريسيائي نسل جا شهري ايليرين پڻ سڏيا ويندا هئا،[41] شايد ان ڪري جو شهر ڪنهن وقت اوڀر ايليريا (ٻي ايليريا) جي گادي رهيو هو.[50]

چوٿين صديءَ جي شروعات سان تعلق رکندڙ سينٽ جارج چرچ صوفيا جي اڄ تائين قائم سڀ کان پراڻي عمارت آهي.

رومي شهنشاهه اوريليان (215–275ع)[51] ۽ گيليريوس (260–311ع)[52] سيرديڪا ۾ ڄاوا هئا.

شهر وڌندو رهيو ۽ هڪ اهم سياسي ۽ معاشي مرڪز بڻجي ويو، خاص طور ان ڪري جو اهو انهن شروعاتي رومي شهرن مان هڪ هو، جتي گيليريوس جي دور ۾ عيسائيت کي هڪ سرڪاري طور تسليم ٿيل مذهب جي حيثيت ملي. 311ع ۾ رومي شهنشاهه گيليريوس سيرديڪا مان گيليريوس جو رواداريءَ وارو فرمان جاري ڪيو، جنهن سان عيسائين خلاف ڊيوڪليشن واري ظلم جو سرڪاري طور خاتمو ٿيو. هن فرمان عيسائيت کي ضمني طور religio licita، يعني رومي سلطنت طرفان تسليم ٿيل ۽ قبول ڪيل مذهب، جي حيثيت ڏني. اهو عيسائيت کي قانوني حيثيت ڏيندڙ پهريون فرمان هو ۽ ميلان جي فرمان کان ٻه سال اڳ جاري ٿيو.

سيرديڪا ڊائيئوسس آف ڊيشيا (337–602ع) جي گادي پڻ رهيو.

قسطنطين اعظم لاءِ سيرديڪا بابت مشهور قول هو: Sardica mea Roma est، يعني ”سيرديڪا منهنجو روم آهي“. هن سيرديڪا کي قسطنطنيه بدران بازنطيني سلطنت جي گادي بڻائڻ جي امڪان تي پڻ غور ڪيو هو.[53] ان وقت شهر اڳ ئي رومي سلطنت جي ٽيٽراڪيائي گاديءَ جهڙي حيثيت رکندو هو.[54] 343ع ۾ سارديڪا جي ڪائونسل شهر ۾ ان هنڌ موجود هڪ چرچ ۾ منعقد ٿي، جتي پوءِ ڇهين صديءَ جو موجوده سينٽ صوفيا چرچ تعمير ٿيو.

447ع ۾ هنن جي حملي دوران شهر تباهه ٿي ويو ۽ تقريباً هڪ صديءَ تائين کنڊرن ۾ رهيو.[41] بعد ۾ بازنطيني شهنشاهه جسٽينين پهريون شهر ٻيهر تعمير ڪرايو. جسٽينين جي دور ۾ شهر ٻيهر خوشحال ٿيو ۽ ان جي چوڌاري مضبوط قلعائي ڀتيون تعمير ڪيون ويون، جن جا ڪجهه حصا اڄ به موجود آهن.

وچيون دور

[سنواريو]
13هين صديءَ جو سريدتس جو حاڪم ڪالويان ۽ سندس زال ڊيسيسلاوا، بويانا چرچ ۾.

809ع ۾ خان ڪرم جي دور ۾، ڊگهي گهيري کان پوءِ، سيرديڪا پهرين بلغاريائي سلطنت جو حصو بڻيو. هن حڪمت عمليءَ جي لحاظ کان اهم شهر جي زوال سبب بازنطيني شهنشاهه نيڪيفوروس پهريون بلغاريا تي وڏو حملو ڪيو، جيڪو آخرڪار سندس لاءِ تباهه ڪندڙ ثابت ٿيو ۽ هو بلغاريائي فوج هٿان مارجي ويو.[55] جنگ کان پوءِ شهر مستقل طور بلغاريا ۾ شامل ٿي ويو ۽ پنهنجي سلاوي نالي سريدتس سان مشهور ٿيو.

ڪرم جي جانشين خان اومورتاگ جي دور ۾ سريدتس هڪ اهم قلعو ۽ انتظامي مرڪز بڻيو، ۽ اومورتاگ ان کي سريدتس صوبي (سريديتسڪي ڪوميتات، Средецки комитат) جو مرڪز بڻايو. بلغاريا جي سرپرست بزرگ ريلا جو يوحنا کي ڏهين صديءَ جي وچ ڌاري شهنشاهه پيٽر پهريون جي حڪم سان سريدتس ۾ دفن ڪيو ويو.[56]

970–971ع ۾ بلغاريا جي گادي پريسلاف کي ڪيف جي سوياتوسلاف پهرين ۽ جان پهريون تزيميسڪيس جي فوجن فتح ڪيو، جنهن کان پوءِ بلغاريائي پيٽريارڪ داميَان ايندڙ سال سريدتس کي پنهنجي رهائشگاهه بڻايو ۽ بلغاريا جي گادي عارضي طور اتي منتقل ڪئي وئي.[57]

ڏهين صديءَ جي ٻئي اڌ ۾ شهر ڪوميت نيڪولا ۽ سندس پٽن جي حڪمرانيءَ هيٺ رهيو، جن کي ”ڪوميتوپولي“ سڏيو ويندو هو. انهن مان هڪ ساموئيل هو، جيڪو آخرڪار 997ع ۾ بلغاريا جو شهنشاهه بڻيو. 986ع ۾ بازنطيني شهنشاهه باسل ٻيو سريدتس جو گهيرو ڪيو، پر 20 ڏينهن جي ناڪام حملن کان پوءِ شهر جي فوج ٻاهر نڪري آئي ۽ بازنطينين کي مهم ختم ڪرڻ تي مجبور ڪيو. قسطنطنيه ڏانهن موٽندي باسل ٻئي تي بلغاريائي فوج گھات هڻي حملو ڪيو ۽ کيس ٽراجن جي دروازن جي جنگ ۾ سخت شڪست ڏني.[56][58]

آخرڪار بلغاريا تي بازنطيني فتح کان پوءِ 1018ع ۾ شهر بازنطيني سلطنت جي قبضي ۾ اچي ويو. 1040–1041ع ۾ سريدتس پيٽر ڊيليان جي بغاوت ۾ شامل ٿيو، جيڪا بلغاريا جي آزادي بحال ڪرڻ جي هڪ ناڪام ڪوشش هئي، ۽ مقامي ڪمانڊر بوتڪو جي اڳواڻيءَ ۾ اهو باغين جو آخري مضبوط قلعو رهيو.[59] 11هين صديءَ دوران ڪيترائي پيچينيگ صوفيا واري علائقي ۾ بازنطيني وفاقي آبادڪارن طور وسايا ويا.

قديم سينٽ صوفيا چرچ جو اندروني منظر.

1194ع ۾ شهنشاهه ايوان آسين پهريون جي دور ۾ شهر ٻيهر بحال ٿيل ٻي بلغاريائي سلطنت ۾ شامل ٿيو ۽ هڪ اهم انتظامي ۽ ثقافتي مرڪز بڻيو.[60] شهر جا ڪيترائي گورنر بلغاريائي شاهي خاندان جا ميمبر هئا ۽ سيباستوڪريٽر جو لقب رکندا هئا، جيڪو ان وقت زار کان پوءِ ٻيو سڀ کان وڏو درجو هو. هن لقب جي مشهور مالڪن ۾ ڪالويان، پيٽر ۽ سندن مائٽ اليگزينڊر آسين (1232ع کان پوءِ وفات)، جيڪو بلغاريا جو ايوان آسين پهريون (r. 1189–1196 ) جو پٽ هو، شامل آهن.

13هين ۽ 14هين صديءَ ۾ سريدتس هڪ اهم روحاني ۽ ادبي مرڪز بڻيو، جنهن جي ڀرپاسي ۾ 14 خانقاهن جو هڪ وڏو مجموعو موجود هو، جيڪي بعد ۾ عثمانين تباهه ڪري ڇڏيون. شهر ۾ گهڻ رنگي سگرافيٽو ٺڪر، زيور ۽ لوهه جون شيون پڻ تيار ٿينديون هيون.[61]

1382/1383ع يا 1385ع ۾، بلغاريائي-عثماني جنگين دوران، ٽن مهينن جي گهيري کان پوءِ لالا شاهين پاشا سريدتس کي عثماني سلطنت لاءِ فتح ڪيو.[62] عثماني ڪمانڊر شهر جي فوج بابت هي بيان ڇڏيو: ”قلعي [صوفيا] اندر هڪ وڏي ۽ چونڊ فوج آهي؛ ان جا سپاهي مضبوط جسم وارا، مڇن وارا ۽ جنگ جا تجربيڪار نظر اچن ٿا، پر هو شراب ۽ راڪيا پيئڻ جا عادي آهن—مختصر لفظن ۾، خوش مزاج ماڻهو آهن.“[63]

شروعاتي جديد تاريخ

[سنواريو]

14هين صديءَ کان 19هين صديءَ تائين صوفيا عثماني سلطنت جو هڪ اهم انتظامي مرڪز رهيو. اهو روميليا جي بيلربيگيلڪ (روميليا ايالت) جي گادي بڻيو، جيڪا صوبي طور يورپ (بلقان) ۾ عثماني علائقن جو انتظام هلائيندي هئي؛ اها اناطوليا جي بيلربيگيلڪ سان گڏ سلطنت جي ٻن اهڙن اهم انتظامي علائقن مان هڪ هئي. صوفيا اهم صوفيا سنجق جي گادي پڻ هو، جنهن ۾ پلووديو ۽ ادرنه سميت سڄو ٿريس، ۽ ٿيسالونيڪي ۽ اسڪوپيي سميت مقدونيه جو ڪجهه حصو شامل هو.[64]

1443ع ۾ وارنا صليبي مهم جي شروعاتي مرحلن دوران صوفيا تي ٿوري عرصي لاءِ هنگريءَ جي فوجن قبضو ڪيو، ۽ بلغاريائي آبادي سينٽ صوفيا چرچ ۾ مذهبي عبادت منعقد ڪري جشن ملهايو. 1444ع ۾ صليبي فوجن جي شڪست کان پوءِ شهر جي عيسائين کي ظلم ۽ ڏاڍ کي منهن ڏيڻو پيو. 1530ع ۾ صوفيا لڳ ڀڳ ٽن صدين لاءِ عثماني صوبي (بيلربيگيلڪ) روميليا جي گادي بڻيو. ان دور ۾ صوفيا موجوده بلغاريا جي علائقي ۾ راگوسا جي جمهوريه سان قافلن ذريعي ٿيندڙ واپار لاءِ سڀ کان وڏو درآمدي ۽ برآمدي مرڪز هو. 15هين ۽ 16هين صديءَ دوران عثمانين جي تعميراتي سرگرمين سبب صوفيا جي توسيع ٿي. بنيادي ڍانچي، تعليم ۽ مقامي معيشت ۾ سرڪاري سيڙپڪاريءَ شهر ۾ وڌيڪ تنوع آندو. شهر جي آباديءَ ۾، ٻين سان گڏ، مسلمان، بلغاريائي ۽ يوناني ڳالهائيندڙ آرٿوڊوڪس عيسائي، آرمينيائي، جارجيا جا ماڻهو، ڪيٿولڪ راگوسائي، يهودي (رومانيوٽ، اشڪنازي ۽ سيفاردي) ۽ روماني ماڻهو شامل هئا.[62] 16هين صدي بلغاريائي عيسائين خلاف ظلم ۽ ستم جي هڪ لهر سان نمايان رهي؛ صوفيا ۾ مجموعي طور نو ڄڻا نوان شهيد بڻيا ۽ آرٿوڊوڪس چرچ کين مقدس شخصيتن جو درجو ڏنو، جن ۾ جارج دي نيو (1515ع)، صوفيا جو سوفرونيوس (1515ع)، جارج دي نيويسٽ (1530ع)، صوفيا جو نڪولس (1555ع) ۽ صوفيا جو تيراپونتيوس (1555ع) شامل هئا.[65]

گھڙيال واري مناري سان صوفيا
19هين صديءَ جي وچ ڌاري صوفيا

شهر جي بناوٽ جي حوالي سان، 16هين صديءَ جا ذريعا اٺ جامع مسجدون، ٽي عوامي لائبريريون، ڪيترائي اسڪول، 12 گرجا گهر، ٽي يهودي عبادتگاهون ۽ بلقان جي سڀ کان وڏي بيڊسٽن (بازار) جو ذڪر ڪن ٿا.[62] ان کان سواءِ شهر ۾ ڦوهارا ۽ حمام پڻ موجود هئا. سينٽ صوفيا ۽ سينٽ جارج جهڙن نمايان گرجا گهرن کي مسجدن ۾ تبديل ڪيو ويو، جڏهن ته ڪيترين نين مسجدن جي تعمير پڻ ڪئي وئي، جن ۾ عثماني معمار معمار سنان جي تعمير ڪيل بانيا باشي مسجد به شامل هئي. 17هين صديءَ تائين شهر ۾ مجموعي طور 11 وڏيون ۽ 100 کان وڌيڪ ننڍيون مسجدون هيون.[66][67] 1610ع ۾ ويٽيڪن صوفيا جي بشپ نشين قائم ڪئي، جيڪا روميليا جي ڪيٿولڪن لاءِ هئي ۽ 1715ع تائين قائم رهي، جڏهن گهڻا ڪيٿولڪ لڏپلاڻ ڪري چڪا هئا.[68] 1737ع ۾ صوفيا، ساموڪوف ۽ اولهندي بلغاريا ۾ عثماني راڄ خلاف هڪ اهم بغاوت ٿي.

17هين صديءَ ۾ صوفيا معاشي ۽ سياسي زوال جي دور ۾ داخل ٿيو، جيڪو 18هين صديءَ جي آخر ۽ 19هين صديءَ جي شروعات ۾ عثماني بلقان ۾ انتشار واري دور دوران وڌيڪ تيز ٿيو، جڏهن مقامي عثماني جنگي سردارن ٻهراڙيءَ وارن علائقن کي تباهه ڪيو. 1831ع جي عثماني آباديءَ جي انگن اکرن موجب صوفيا جي قضا ۾ 42 سيڪڙو عيسائي ٽيڪس نه ڏيندڙ هئا، جڏهن ته وچولي طبقي ۽ غريب عيسائين جو انگ برابر هو.[69] 18هين صديءَ کان روميليا جا بيلربيگي اڪثر بيٽولا ۾ رهندا هئا، جيڪو 1826ع ۾ صوبي جي سرڪاري گادي بڻيو. صوفيا سنجق (ضلعي) جو مرڪز رهيو. 19هين صديءَ تائين بلغاريائي آباديءَ وٽ ٻه اسڪول ۽ ست گرجا گهر هئا، جن بلغاريائي قومي بيداري ۾ حصو ورتو. 1858ع ۾ نيڊيليا پيٽڪووا شهر ۾ عورتن لاءِ پهريون بلغاريائي اسڪول قائم ڪيو. 1867ع ۾ صوفيا ۾ پهريون چيتاليشتي، يعني بلغاريائي ثقافتي ادارو، قائم ڪيو ويو. 1870ع ۾ بلغاريائي انقلابي واسيل ليوسڪي شهر ۽ ان جي ڀرپاسي وارن ڳوٺن ۾ هڪ انقلابي ڪميٽي قائم ڪئي. 1873ع ۾ گرفتاريءَ کان پوءِ واسيل ليوسڪي کي صوفيا منتقل ڪيو ويو، جتي عثمانين کيس ڦاهي ڏني.

جديد ۽ همعصر تاريخ

[سنواريو]

1877–1878ع جي روسي-ترڪ جنگ دوران سليمان پاشا شهر جي دفاع لاءِ ان کي ساڙڻ جي ڌمڪي ڏني، پر پرڏيهي سفارتڪارن لياندر ليگي، ويٽو پوزيتانو، ربي گيبريل الموسنينو ۽ جوزف والڊهارٽ شهر ڇڏڻ کان انڪار ڪيو، جنهن سان صوفيا تباهيءَ کان بچي وئي. صوفيا جي ڪيترن بلغاريائي رهواسين هٿيار کنيا ۽ روسي فوجن جو ساٿ ڏنو.[70] صوفيا جي جنگ دوران جنرل يوسف گورڪو جي اڳواڻيءَ هيٺ شاهي روسي فوج 4 جنوري 1878ع تي شهر کي عثماني حڪمراني کان آزاد ڪرايو. مارين درينوف صوفيا کي گاديءَ جو هنڌ بڻائڻ جي تجويز ڏني، جيڪا 3 اپريل 1879ع تي قبول ڪئي وئي. آزاديءَ جي وقت شهر جي آبادي 11,649 هئي.[71]

جنگ دوران صوفيا جون گهڻيون مسجدون تباهه ٿي ويون؛ ڊسمبر 1878ع جي هڪ رات ست مسجدون ڊاهي ڇڏيون ويون، جڏهن هڪ سخت گجگوڙ واري طوفان روسي فوجي انجنيئرن طرفان ڪرايل ڌماڪن جي آواز کي لڪائي ڇڏيو.[72][73] جنگ کان پوءِ شهر جي مسلمان آباديءَ جي وڏي اڪثريت صوفيا ڇڏي وئي.[62]

1944ع ۾ اتحادي فوجن طرفان صوفيا تي بمباري.

آزاديءَ کان پوءِ ڪجهه ڏهاڪن تائين صوفيا جي آبادي تيزيءَ سان وڌي، جنهن جو وڏو سبب بلغاريا جي پرنسپلٽي—1908ع کان پوءِ بادشاهت—جي ٻين علائقن سان گڏ اڃا عثماني حڪمراني هيٺ رهندڙ مقدونيا ۽ ٿريس مان لڏپلاڻ هئي.

1900ع ۾ شهر ۾ پهريون برقي بلب روشن ڪيو ويو.[74]

ٻي بلقان جنگ دوران بلغاريا عملي طور پنهنجي لڳ ڀڳ سڀني پاڙيسري ملڪن خلاف اڪيلي جنگ وڙهي رهيو هو. جڏهن رومانيائي فوج 1913ع ۾ وراژديبنا ۾ داخل ٿي—جيڪو ان وقت صوفيا کان 11 ڪلوميٽرs (7 ميلs) پري هڪ ڳوٺ هو ۽ هاڻي شهر جو مضافاتي علائقو آهي—[75] ته ان واقعي بلغاريا جي زارداري کي هٿيار ڦٽا ڪرڻ تي مجبور ڪيو.[حوالو گهربل] جنگ دوران رومانيائي هوائي ڪور صوفيا مٿان اڏامون ڪيون، جن ۾ هوائي تصويري جاچ ڪئي وئي ۽ شهر تي پروپيگنڊا پمفليٽ اڇلايا ويا. اهڙيءَ طرح صوفيا دنيا جي پهرين گادي بڻجي وئي، جنهن مٿان دشمن جا جهاز اڏاميا.[76]

ٻي عالمي جنگ دوران بلغاريا 13 ڊسمبر 1941ع تي آمريڪا ۽ برطانيا خلاف جنگ جو اعلان ڪيو. 1943ع جي آخر ۽ 1944ع جي شروعات ۾ آمريڪي ۽ برطانوي هوائي فوجن صوفيا تي بمباري ڪئي. انهن حملن جي نتيجي ۾ هزارين عمارتون تباهه يا نقصان جو شڪار ٿيون، جن ۾ گاديءَ واري شهر جي لائبريري ۽ هزارين ڪتاب پڻ شامل هئا. 1944ع ۾ صوفيا ۽ بلغاريا جو باقي حصو سوويت ڳاڙهي فوج جي قبضي هيٺ آيو، ۽ سوويت داخلا کان ڪجهه ئي ڏينهن پوءِ بلغاريا نازي جرمني خلاف جنگ جو اعلان ڪيو.

1945ع ۾ ڪميونسٽ فادرلينڊ فرنٽ اقتدار سنڀاليو. 1946ع ۾ بلغاريا جي عوامي جمهوريه ۾ تبديلي ۽ 1990ع ۾ وري جمهوريه بلغاريا جي قيام شهر جي بناوٽ ۽ شهري منظر ۾ وڏيون تبديليون آنديون. ڳوٺاڻن علائقن مان لڏپلاڻ سبب صوفيا جي آبادي تيزيءَ سان وڌي، ۽ شهر جي ٻاهرين حصن ۾ دروژبا، ملادوست ۽ ليولين جهڙا نوان رهائشي علائقا تعمير ڪيا ويا.

بلغاريائي ڪميونسٽ پارٽي جي حڪمرانيءَ دوران شهر جي ڪيترن مشهور رستن ۽ چوڪن جا نالا نظرياتي سببن سان تبديل ڪيا ويا؛ 1989ع کان پوءِ انهن مان ڪيترن جا اصل نالا بحال ڪيا ويا.[77]

گيورگي ديميتروف جو مقبرو، جنهن ۾ ديميتروف جو لاش لينن جي مقبري وانگر محفوظ رکيو ويو هو، 1999ع ۾ ڊاهي ڇڏيو ويو.

جاگرافي

[سنواريو]
ويٽوشا تان صوفيا ۽ ان جي واديءَ جو منظر
پسمنظر ۾ ويٽوشا سان صوفيا جو سياري وارو پينوراما

صوفيا سٽي صوبو 1,344 ڪلوميٽر2 ايراضيءَ تي پکڙيل آهي،[78] جڏهن ته ان جي چوڌاري واقع گهڻو وڏو صوفيا صوبو 7,059 ڪلوميٽر2 تي مشتمل آهي. صوفيا جي هڪ اهم آباديءَ واري مرڪز طور ترقيءَ ۾ بلقان جي وچولي جاگرافيائي هنڌ جو وڏو ڪردار رهيو آهي. شهر اولهندي بلغاريا ۾، ويٽوشا جبل جي اترين دامن وٽ، صوفيا وادي ۾ واقع آهي، جنهن کي اتر کان بلقان جبل گهيرو ڪن ٿا. واديءَ جي سراسري اوچائي 550 ميٽرs (1,800 ft) آهي. صوفيا يورپي يونين جي ٻيو نمبر سڀ کان اوچي گادي آهي، ميڊرڊ کان پوءِ، ۽ يورپ جي ٽيون نمبر سڀ کان اوچي گادي آهي، انڊورا لا ويلا ۽ ميڊرڊ کان پوءِ. گهڻين يورپي گاديءَ وارن شهرن جي ابتڙ، صوفيا ڪنهن وڏي درياهه جي ٻنهي ڪنارن تي پکڙيل ناهي، پر ان کي سڀني پاسن کان نسبتاً اوچا جبل گهيرو ڪن ٿا. ٽن جبلائي لنگهن وسيلي شهر تائين پهچ ٿئي ٿي، جيڪي قديم زماني کان اهم رستا رهيا آهن؛ ويٽوشا ڪارو سمنڊ ۽ ايجين سمنڊ جي پاڻي ورهاست واري حد جو حصو آهي.

شهر مان ڪيترائي ننڍا ۽ گهٽ اونهائي وارا درياهه گذرن ٿا، جن ۾ بويانسڪا، ولادائيسڪا ۽ پرلووسڪا شامل آهن. اسڪر درياهه پنهنجي مٿئين وهڪري ۾ صوفيا جي اوڀر واري حصي ڀرسان گذري ٿو. اهو ريلا، بلغاريا جي سڀ کان اوچي جبل، مان نڪري ٿو،[79] ۽ جرمن ڳوٺ ڀرسان صوفيا وادي ۾ داخل ٿئي ٿو. اسڪر اتر طرف بلقان جبلن ڏانهن وهي ٿو، اوڀر وارن شهري مضافاتن جي وچان گذري واسيل ليوسڪي صوفيا ايئرپورٽ جي مکيه عمارت ڀرسان ۽ رن ويز جي هيٺان وهي ٿو، ۽ پوءِ نووي اسڪر وٽ صوفيا واديءَ مان نڪري ٿو، جتان خوبصورت اسڪر گھاٽي جي شروعات ٿئي ٿي.[80]

شهر پنهنجي 49 معدني ۽ گرم پاڻيءَ جي چشمن لاءِ مشهور آهي. ويهين صديءَ دوران مصنوعي ڍنڍون ۽ ڊيم پڻ تعمير ڪيا ويا.

1818ع ۽ 1858ع جا زلزلا شديد ۽ تباهه ڪندڙ هئا، جڏهن ته 2012ع پيرنڪ زلزلو صوفيا جي اولهه ۾ آيو، جنهن جي مومينٽ ميگنيٽيوڊ 5.6 ۽ مرڪلي شدت VI (مضبوط) هئي. 2014ع ايجين سمنڊ زلزلو پڻ شهر ۾ محسوس ڪيو ويو.

آبهوا

[سنواريو]

صوفيا ۾ مرطوب براعظمي آبهوا آهي (ڪوپن آبهوا درجي بندي Dfb؛ جيڪڏهن −3 °C آئسوٿرم استعمال ڪجي ته Cfb)، ۽ سراسري سالياني گرمي پد 10.9 °C (51.6 °F) آهي.

سيارا نسبتاً ٿڌا ۽ برفباري وارا هوندا آهن. سڀ کان ٿڌن ڏينهن ۾ گرمي پد، خاص طور جنوري ۾، −15 °C (5 °F) کان به هيٺ وڃي سگهي ٿو. سڀ کان گهٽ رڪارڊ ٿيل گرمي پد −31.2 °C (−24 °F) هو، جيڪو 16 جنوري 1893ع تي رڪارڊ ڪيو ويو.[81][82] سراسري طور صوفيا ۾ ڪل 98 cm (38.6 in) برف پوي ٿي ۽ لڳ ڀڳ 56 ڏينهن برفاني ڍڪ موجود رهي ٿو.[83] سڀ کان وڌيڪ برف وارو رڪارڊ ٿيل سيارو 1939/1940ع هو، جڏهن ڪل 169 cm (66.5 in) برف پئي.[84] سڀ کان وڌيڪ برف جي ٿولهه 57 cm (22.4 in) هئي، جيڪا 25 ڊسمبر 2001ع تي رڪارڊ ٿي.[85] سڀ کان ٿڌو رڪارڊ ٿيل سال 1893ع هو، جنهن ۾ جنوري جو سراسري گرمي پد −10.4 °C (13 °F) ۽ سالياني سراسري گرمي پد 8.2 °C (46.8 °F) هو.[86]

اونهارا ڪافي گرم ۽ سج وارا هوندا آهن. شهر جي وڌيڪ اوچائي سبب اونهاري ۾ صوفيا عام طور بلغاريا جي ٻين حصن کان ٿورو ٿڌو رهي ٿو. تنهن هوندي به، شهر ۾ گرميءَ جون لهرون پڻ اچن ٿيون، جن دوران خاص طور جولاءِ ۽ آگسٽ جي گرم ترين ڏينهن ۾ گرمي پد 35 °C (95 °F) يا ان کان وڌيڪ ٿي سگهي ٿو. سڀ کان وڌيڪ رڪارڊ ٿيل گرمي پد 40.2 °C (104 °F) هو، جيڪو 5 جولاءِ 2000ع تي رڪارڊ ڪيو ويو.[87] سڀ کان گرم رڪارڊ ٿيل مهينو جولاءِ 2012ع هو، جنهن جو سراسري گرمي پد 24.8 °C (77 °F) هو.[88] رڪارڊ موجب سڀ کان گرم سال 2024ع هو، جنهن جي سالياني سراسري گرمي پد 12.5 °C (55 °F) هو.[89]

صوفيا ۾ بهار ۽ سرءُ عام طور مختصر هوندا آهن ۽ موسم تيزيءَ سان بدلجندڙ ۽ غير يقيني رهي ٿي.

شهر ۾ سراسري سالياني برسات 625.7 mm (24.63 in) آهي، جنهن جو وڌ کان وڌ حصو بهار جي آخر ۽ اونهاري جي شروعات ۾ پوي ٿو، جڏهن گجگوڙ وارا طوفان عام هوندا آهن. سڀ کان سڪل رڪارڊ ٿيل سال 2000ع هو، جنهن ۾ ڪل 304.6 mm (11.99 in) برسات پئي، جڏهن ته سڀ کان وڌيڪ برسات وارو سال 2014ع هو، جنهن ۾ ڪل 1,066.6 mm (41.99 in) برسات رڪارڊ ٿي.[90][91]

موسمي رڪارڊ : صوفيا (NIMH−BAS)، 1991–2020ع جا معمول، انتهائي قدر 1893ع کان اڄ تائين
مھينو جنور: فبرو: مارچ اپريل مئي جون جولاء آگسٽ سيپ: آڪٽو: نومبر ڊسمبر سال
وڌ ۾ وڌ رڪارڊ°C (°F) 18
(64)		 22.2
(72)		 31
(88)		 30.6
(87.1)		 34.1
(93.4)		 37.2
(99)		 40.2
(104.4)		 39
(102)		 37.1
(98.8)		 33.6
(92.5)		 25.8
(78.4)		 21.3
(70.3)		 40.2
(104.4)
اوچي پد جي
سراسري°C (°F)		 3.5
(38.3)		 6.5
(43.7)		 11.4
(52.5)		 16.7
(62.1)		 21.4
(70.5)		 25.2
(77.4)		 27.8
(82)		 28.3
(82.9)		 23.3
(73.9)		 17.6
(63.7)		 10.7
(51.3)		 4.6
(40.3)		 16.42
(61.55)
روزاني سراسري°C (°F) −0.5
(31.1)		 1.6
(34.9)		 5.8
(42.4)		 10.9
(51.6)		 15.5
(59.9)		 19.4
(66.9)		 21.6
(70.9)		 21.5
(70.7)		 16.8
(62.2)		 11.4
(52.5)		 5.9
(42.6)		 0.8
(33.4)		 10.89
(51.59)
گھٽ پد جي
سراسري°C (°F)		 −3.9
(25)		 −2.4
(27.7)		 1.1
(34)		 5.3
(41.5)		 9.8
(49.6)		 13.4
(56.1)		 15.3
(59.5)		 15
(59)		 10.9
(51.6)		 6.3
(43.3)		 1.9
(35.4)		 −2.4
(27.7)		 5.86
(42.53)
گھٽ ۾ گھٽ
رڪارڊ°C (°F)		 −31.2
(−24.2)		 −24.1
(−11.4)		 −18
(0)		 −5.9
(21.4)		 −2.2
(28)		 2.5
(36.5)		 5.3
(41.5)		 3.5
(38.3)		 −2
(28)		 −5.6
(21.9)		 −15.3
(4.5)		 −21.1
(−6)		 −31.2
(−24.2)
سراسري پرسپييئيشن mm (انچ) 35.9
(1.413)		 35.5
(1.398)		 45.3
(1.783)		 52.3
(2.059)		 73.1
(2.878)		 81.6
(3.213)		 64.7
(2.547)		 53.1
(2.091)		 52.3
(2.059)		 53.9
(2.122)		 38.1
(1.5)		 39.9
(1.571)		 625.7
(24.634)
سراسري برفباري cm (انچ) 24.9
(9.8)		 21
(8.3)		 15.4
(6.06)		 3
(1.2)		 0
(0)		 0
(0)		 0
(0)		 0
(0)		 0
(0)		 1.5
(0.59)		 10.7
(4.21)		 21
(8.3)		 97.5
(38.46)
سراسري مينھن 
(≥ 0.1 mm)
 10 11 10 12 15 13 9 7 8 11 10 10 126
برفاني ڏينھن
جي سراسري		 7.5 6.5 5.2 1.3 0 0 0 0 0 0.7 2.7 6.4 30.3
نسبتي گھم جي سراسري

(%)

 77 74 69 63 67 67 63 62 65 70 77 79 69.4
اس جي ماھوار
وقت جي سراسري		 87.9 117.2 169 195.1 236 268.1 311.9 307.3 225.1 166.8 107.7 69.1 2,261.2
Source: NOAA/WMO,[92][93][94][95][96][97][98][99] Climate.top[100][101] ۽ Weather Atlas[102]

ماحول

[سنواريو]

صوفيا وادي جي جاگرافيائي بيهڪ هوا جي ذخيرن جي وهڪري کي محدود ڪري ٿي، جنهن سبب ذرڙاتي مادو ۽ نائٽروجن آڪسائيڊ جي ڪري فضائي آلودگيءَ جا امڪان وڌي وڃن ٿا.[103] گرمائش لاءِ استعمال ٿيندڙ ٺوس ٻارڻ ۽ موٽر گاڏين جي آمدرفت آلودگي پيدا ڪندڙ اهم ذريعا آهن. اهڙيءَ ريت گرمي پد جي ابتڙ حالت ۽ شهر جي چوڌاري موجود جبل هوا جي ذخيرن جي گردش کي روڪين ٿا، جنهن ڪري شهر مٿان ڌنڌلو دونهون (سموگ) برقرار رهي ٿو.[104][105] نتيجي طور، صوفيا ۾ فضائي آلودگيءَ جي سطح يورپ جي بلند ترين سطحن مان هڪ آهي.[106]

ذرڙاتي مادي جي مقدار لاڳيتو مقرر معيار کان مٿي رهي ٿي.[105] آڪٽوبر 2017ع کان مارچ 2018ع تائين گرمائش واري موسم دوران ذرڙاتي مادي جي سطح 70 ڀيرا مقرر معيار کان وڌي وئي؛[104] 7 جنوري 2018ع تي PM10 جي سطح 632 μg/m3 تائين پهتي،[107] جيڪا يورپي يونين جي 50 μg/m3 واري معيار کان لڳ ڀڳ ٻارهن ڀيرا وڌيڪ هئي.[108] فضائي آلودگيءَ جا ذريعا گهٽ هجڻ وارن علائقن، جهڙوڪ گورنا بانيا، ۾ به PM2.5 ۽ PM10 جون سطحون محفوظ حدن کان مٿي هيون.[107] فضائي آلودگيءَ ۾ خطرناڪ واڌ جي ردعمل ۾، ميونسپل ڪائونسل جنوري 2018ع ۾ ڪيترائي قدم لاڳو ڪيا، جن ۾ گهٽين کي وڌيڪ ڀيرا ڌوئڻ پڻ شامل هو.[109] تنهن هوندي به، سيپٽمبر 2018ع ۾ جاري ڪيل يورپي آڊيٽرن جي عدالت جي هڪ رپورٽ مان ظاهر ٿيو ته صوفيا گرمائش سبب پيدا ٿيندڙ فضائي آلودگي گهٽائڻ لاءِ ڪو به منصوبو تيار نه ڪيو هو. رپورٽ ۾ اهو پڻ ڄاڻايو ويو ته صوفيا ۾ صنعتي آلودگيءَ جي نگراني ڪندڙ ڪا به اسٽيشن ڪم نه ٿي ڪري، جيتوڻيڪ شهر ۾ صنعتي سهولتون سرگرم آهن. ايگلز برج تي قائم هڪ نگراني اسٽيشن، جتي ذرڙاتي مادي جون ڪجهه بلند ترين سطحون ماپيون ويون هيون، اتان منتقل ڪئي وئي، ۽ ان کان پوءِ ان اسٽيشن تي ماپيل سطحون نمايان طور گهٽ رهيون آهن.[110] هاڻي ذرڙاتي مادي جي ماپ گهڻو ڪري 300 سينسرن جي هڪ نيٽ ورڪ ذريعي ڪئي وڃي ٿي، جنهن جي سارسنڀال 2017ع کان رضاڪار ڪري رهيا آهن.[104] يورپي ڪميشن فضائي آلودگيءَ کي گهٽائڻ ۾ ناڪاميءَ تي بلغاريا خلاف عدالتي ڪارروائي ڪئي آهي.[105]

آبادي

[سنواريو]
2021ع ۾ صوفيا جي آباديءَ جو هرم

مختلف سالن ۾ آبادي (هزارن ۾):

Historical population
YearPop.±%
188730,501—    
1910102,812+237.1%
1934287,095+179.2%
1946436,623+52.1%
1956644,727+47.7%
1965801,111+24.3%
1975967,214+20.7%
19851,114,759+15.3%
19921,114,925+0.0%
20011,091,772−2.1%
20111,202,761+10.2%
20211,221,785+1.6%
20221,221,172−0.1%
Source: آدمشماريون[111][112]"National statistical institute". 2024-10-31.
قومي فن اڪيڊمي جا شاگرد (تقريباً 1952–53ع). بلغاريا ۾ شهري آباديءَ جي واڌ واري عمل کان وٺي 20–25 سالن جي عمر وارا ماڻهو شهر جو سڀ کان وڏو عمر وارو گروهه رهيا آهن.

2018ع جي انگن اکرن موجب، شهر جي آبادي 1,400,384 هئي، جڏهن ته سڄي صوفيا گاديءَ واري ميونسپلٽي جي آبادي 1,500,120 هئي.[113] فيبروري 1878ع ۾ روسي فوج طرفان ڪرايل پهرين آدمشماريءَ ۾ 11,694 رهواسي رڪارڊ ڪيا ويا، جن ۾ 6,560 بلغاريائي، 3,538 يهودي، 839 ترڪ ۽ 737 روما شامل هئا.

هر 1,000 مردن جي مقابلي ۾ عورتن جو تناسب 1,102 هو. في 1,000 ماڻهن تي پيدائش جي شرح 12.3 هئي ۽ گذريل پنجن سالن کان لڳاتار وڌي رهي هئي، جڏهن ته موت جي شرح 12.1 تائين پهتي ۽ گهٽجي رهي هئي. 2009ع دوران قدرتي آباديءَ جي واڌ جي شرح 0.2 في هزار هئي، جيڪا لڳ ڀڳ 20 سالن ۾ پهريون ڀيرو مثبت واڌ جي شرح هئي. ملڪ جي غريب علائقن مان گاديءَ واري شهر ڏانهن وڏي پيماني تي لڏپلاڻ، گڏوگڏ شهريت ۾ واڌ، صوفيا جي آبادي وڌڻ جا ٻيا اهم سبب آهن. ٻارن جي موت جي شرح في 1,000 تي 5.6 هئي، جيڪا 1980ع ۾ 18.9 هئي. 2011ع جي آدمشماريءَ موجب 20–24 سالن جي عمر وارا ماڻهو سڀ کان وڏو عمر وارو گروهه هئا، جن جو انگ 133,170 هو ۽ اهي ڪل 1,202,761 ماڻهن جو 11 سيڪڙو هئا. جڏهن ته وچين عمر 38 سال هئي. آدمشماريءَ موجب 1,056,738 شهري (87.9 سيڪڙو) نسلي طور بلغاريائي، 17,550 (1.5 سيڪڙو) روما، 6,149 (0.5 سيڪڙو) ترڪ، 9,569 (0.8 سيڪڙو) ٻين نسلي گروهن سان واسطو رکندڙ هئا، 6,993 (0.6 سيڪڙو) ماڻهن پنهنجي نسلي سڃاڻپ ظاهر نه ڪئي ۽ 105,762 (8.8 سيڪڙو) ماڻهن پنهنجي نسلي وابستگي بابت ڪو جواب نه ڏنو.[114][115]

2011ع جي آدمشماريءَ موجب، سڄي ميونسپلٽيءَ ۾ لڳ ڀڳ 892,511 ماڻهو (69.1 سيڪڙو) مشرقي آرٿوڊوڪس عيسائي، 10,256 (0.8 سيڪڙو) پروٽيسٽنٽ، 6,767 (0.5 سيڪڙو) مسلمان، 5,572 (0.4 سيڪڙو) رومن ڪيٿولڪ ۽ 4,010 (0.3 سيڪڙو) ٻين مذهبن سان واسطو رکندڙ رڪارڊ ڪيا ويا، جڏهن ته 372,475 (28.8 سيڪڙو) ماڻهن پاڻ کي لامذهب قرار ڏنو يا ڪنهن مذهب جو ذڪر نه ڪيو. انگن اکرن موجب ڪل آباديءَ جي لڳ ڀڳ ٽئين حصي يونيورسٽيءَ جي ڊگري حاصل ڪئي هئي. 15–64 سالن جي آباديءَ مان ميونسپلٽيءَ اندر 265,248 ماڻهو (28.5 سيڪڙو) معاشي طور غيرفعال هئا، جڏهن ته 55,553 ماڻهو (6 سيڪڙو) بيروزگار هئا، جن مان وڏي حصي اعليٰ تعليم مڪمل ڪئي هئي. سڀ کان وڏو روزگار وارو گروهه واپار سان لاڳاپيل هو، جنهن کان پوءِ پيداواري صنعت سان لاڳاپيل ماڻهو هئا.

ميونسپلٽيءَ اندر ٽي چوٿايون، يعني 965,328 ماڻهو، گهر ۾ ٽيليويزن تائين رسائي رکندڙ رڪارڊ ڪيا ويا، جڏهن ته 836,435 ماڻهو (64.8 سيڪڙو) انٽرنيٽ تائين رسائي رکندا هئا. 464,865 گهرن مان 432,847 گهر گڏيل سيوريج نظام سان ڳنڍيل هئا، جڏهن ته 2,732 گهرن وٽ اهڙي سهولت نه هئي. انهن مان 864 گهرن وٽ ڪنهن به قسم جي پاڻيءَ جي فراهمي نه هئي ۽ 688 گهرن وٽ ميونسپل نظام کان سواءِ ٻي قسم جي پاڻيءَ جي فراهمي هئي. نون سالن کان مٿي عمر وارن مردن ۽ عورتن مان 99.6 سيڪڙو کان وڌيڪ پڙهيل لکيل رڪارڊ ڪيا ويا.

20 سالن کان مٿي عمر واري آباديءَ جو سڀ کان وڏو گروهه شادي شده زندگي گذاريندڙ هو (46.3 سيڪڙو)، جڏهن ته 43.8 سيڪڙو اڪيلو ۽ 9.9 سيڪڙو ڪنهن ٻئي قسم جي گڏيل رهائش يا ڀائيواريءَ ۾ رهندڙ رڪارڊ ڪيا ويا. مجموعي طور غيرشادي شده ماڻهو اڪثريت ۾ هئا، خاص طور 40 سالن تائين ۽ 70 سالن کان مٿي عمر وارن ۾. قانوني حيثيت موجب طلاق يافته يا بيواهه ماڻهو يا ته عملي طور اڪيلا رهندڙن يا ڪنهن ٻي قسم جي ڀائيواريءَ ۾ رهندڙن ۾ شامل هئا؛ انهن ٻنهي گروهن مان هر هڪ 20 سالن کان مٿي عمر واري آباديءَ جو لڳ ڀڳ 10 سيڪڙو هو. قانوني طور شادي شده ماڻهن مان رڳو هڪ سيڪڙو کان ٿورا وڌيڪ ماڻهو عملي طور ازدواجي زندگي نه گذاريندا هئا. ٻن ماڻهن تي ٻڌل خاندان 46.8 سيڪڙو هئا، 34.2 سيڪڙو خاندان ٽن ماڻهن تي ٻڌل هئا، جڏهن ته گهراڻن جو سڀ کان وڏو حصو (36.5 سيڪڙو) رڳو هڪ فرد تي ٻڌل هو.[116]

صوفيا کي 1879ع ۾ ملڪ جي گاديءَ جو هنڌ قرار ڏنو ويو. هڪ سال پوءِ، 1880ع ۾، اهو پلووديو، وارنا، روسي ۽ شومين کان پوءِ ملڪ جو پنجون نمبر وڏو شهر هو. پلووديو 1892ع تائين بلغاريا جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر رهيو، جنهن کان پوءِ صوفيا پهريون نمبر حاصل ڪيو. شهر ملڪ اندروني لڏپلاڻ جو اهم ترين مرڪز آهي؛ گاديءَ واري شهر جي آبادي وڌندي رهي آهي ۽ اها ملڪ جي ڪل آباديءَ جو لڳ ڀڳ 17 سيڪڙو آهي.[117] ان ڪري اڄ شهر ۾ مقامي نسل جا ماڻهو نسبتاً ٿورا بچيا آهن؛ اهي ڀرپاسي جي ڳوٺاڻن مضافات ۾ وڌيڪ رهن ٿا ۽ کين شوپي چيو وڃي ٿو. شوپي اولهندي بلغاريائي ٻوليون ڳالهائين ٿا.

معيشت

[سنواريو]
بلغاريائي قومي بئنڪ جو مرڪزي دفتر

گلوبلائيزيشن اينڊ ورلڊ سٽيز ريسرچ نيٽورڪ صوفيا کي بيٽا درجي جي عالمي شهر طور درجابندي ڪري ٿو.[118] شهر بلغاريا جو اهم معاشي مرڪز آهي ۽ ملڪ ۾ ڪم ڪندڙ گهڻين وڏين بلغاريائي ۽ بين الاقوامي ڪمپنين جو مرڪزي هنڌ آهي. بلغاريائي قومي بئنڪ ۽ بلغاريائي اسٽاڪ ايڪسچينج پڻ هتي قائم آهن. دنيا جي مالي مرڪزن جي هڪ درجابنديءَ ۾ صوفيا کي 62هون نمبر ڏنو ويو.[119] 2015ع ۾ روزگار ۽ في فرد حقيقي مجموعي ملڪي پيداوار (GDP) جي گڏيل واڌ جي لحاظ کان صوفيا 300 عالمي شهرن مان 30هين نمبر تي هو، جيڪو ڏکڻ اوڀر يورپ جي شهرن مان سڀ کان مٿي مقام هو.[120] ان وقت في فرد حقيقي GDP (PPP) ۾ واڌ 2.5 سيڪڙو هئي، جڏهن ته روزگار 3.4 سيڪڙو وڌي 962,400 تائين پهتو.[121] 2015ع ۾ فوربز صوفيا کي دنيا جي انهن ڏهن بهترين شهرن مان هڪ قرار ڏنو، جتي اسٽارٽ اپ شروع ڪرڻ لاءِ ماحول سازگار هو. ان جا سبب 10 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس، تيز رفتار انٽرنيٽ ۽ Eleven Startup Accelerator، LAUNCHub ۽ Neveq جهڙن سيڙپڪاري فنڊن جي موجودگي ٻڌايا ويا.[122]

بزنس پارڪ صوفيا

2015ع ۾ شهر جو في فرد GDP (PPS) €29,600 ($33,760) هو، جيڪو ڏکڻ اوڀر يورپ جي بلند ترين سطحن مان هڪ ۽ بلغاريا جي ٻين شهرن کان گهڻو مٿي هو.[123] 2018ع ۾ صوفيا جي ڪل نالي ماتر GDP 38.5 ارب ليو ($22.4 ارب) هئي، يا في فرد 33,437 ليو ($19,454).[124][125] مارچ 2020ع ۾ سراسري ماهوار اجورو $1,071 هو، جيڪو ملڪ ۾ سڀ کان وڌيڪ هو.[126] شهر جي معيشت ۾ خدمتن جو غلبو آهي، جيڪي مجموعي قدر ۾ واڌ جو 88.6 سيڪڙو پيدا ڪن ٿيون؛ صنعت جو حصو 11.3 سيڪڙو ۽ زراعت جو 0.1 سيڪڙو آهي.[124][127]

تاريخي طور، ٻي عالمي جنگ کان پوءِ سوشلسٽ صنعتي دور ۾ شهر ۽ ان جا ڀرپاسي وارا علائقا تيزيءَ سان وڌيا ۽ ملڪ جو سڀ کان وڌيڪ صنعتي خطو بڻجي ويا. هتي فولاد، ڪچو لوهه، مشينري، صنعتي سامان، اليڪٽرانڪس، ٽرامون، ڪيميائي شيون، ڪپڙو ۽ خوراڪ تيار ڪندڙ ڪيترائي ڪارخانا قائم هئا.[128] ملڪ جي ٻين حصن مان مزدورن جي وڏي آمد ايتري تيز ٿي جو رهائش تي پابندين واري پاليسي لاڳو ڪئي وئي، ۽ گاديءَ واري شهر ۾ مستقل رهڻ لاءِ صوفيا جي خاص شهريت حاصل ڪرڻ ضروري هئي.[128] 1989ع جي سياسي تبديلين کان پوءِ اهڙي شهريت جو نظام ختم ڪيو ويو.

شهر جا سڀ کان تيزيءَ سان وڌندڙ شعبا انفارميشن ٽيڪنالاجي (IT) ۽ پيداواري صنعت آهن. صوفيا هڪ علائقائي آءِ ٽي مرڪز آهي ۽ فعال ٽيڪنالاجي ماهرن جي سالياني واڌ جي لحاظ کان يورپ جي تيزيءَ سان وڌندڙ ڏهن ٽيڪ مرڪزن مان ٻئي نمبر تي رکيو ويو آهي.[129] هن شعبي ۾ لڳ ڀڳ 50,000 ماهر ڪم ڪن ٿا، جن مان 30 سيڪڙو پروگرامنگ سان لاڳاپيل آهن، ۽ هي شعبو شهر جي برآمدات جو لڳ ڀڳ 14 سيڪڙو حصو ڏئي ٿو.[129] آءِ ٽي شعبو گهڻو متنوع آهي ۽ ان ۾ گهڻ قومي ڪارپوريشنون، مقامي ڪمپنيون ۽ اسٽارٽ اپ شامل آهن.

صوفيا ۾ تحقيق، ترقي، جدت ۽ انجنيئرنگ جا وڏا مرڪز هلائيندڙ بين الاقوامي ڪمپنين ۾ ڪوڪا ڪولا جو دنيا جو ٻيو نمبر وڏو آءِ ٽي مرڪز،[130] يوبي سافٽ,[131] هيولٽ پيڪارڊ,[132] وي ايم ويئر,[133] رابرٽ بوش جي ايم بي ايڇ,[134] فنانشل ٽائمز,[135] ۽ ايڪسپيرين شامل آهن.[136] شهر جي مختلف حصن ۾ آفيس ۽ ٽيڪنالاجي جا ڪيترائي ڪلسٽر قائم ٿيا آهن، جن ۾ بزنس پارڪ صوفيا، صوفيا ٽيڪ پارڪ، ڪيپيٽل فورٽ ۽ ٻيا شامل آهن.

پيداواري صنعت 2012ع کان پوءِ مضبوط بحالي ڏيکاري آهي؛ برآمدات ٽي ڀيرا وڌيون ۽ روزگار ۾ 52 سيڪڙو واڌ ٿي، جنهن سان 70,000 کان وڌيڪ روزگار جا موقعا پيدا ٿيا.[137] شهر جي تحقيق ۽ ترقي واري صلاحيت جي سهڪار سان صوفيا اعليٰ قدر ۾ واڌ واري پيداوار ڏانهن وڌي رهيو آهي، جنهن ۾ برقي سامان، صحيح ميڪانيات ۽ دواسازي شامل آهن. صوفيا ۾ 16 صنعتي ۽ لاجسٽڪ پارڪ موجود آهن، جن مان ڪجهه ڀرپاسي واري صوفيا صوبو جي شهرن جهڙوڪ بوژوريشتي، ڪوسٽينبرود ۽ ايلن پيلن تائين پکڙيل آهن.[137]

شهر ۾ ڪم ڪندڙ اهم پيداواري ڪمپنين ۾ ووڊورڊ، انڪ. شامل آهي، جيڪا هوائي ڍانچي ۽ صنعتي ٽربومشينري جا نظام تيار ڪري ٿي؛[138] فيسٽو، جيڪا مائڪرو سينسر تيار ڪري ٿي؛[139] ويسٽيون، جيڪا اوزار پينل، LCD اسڪرين ۽ ڊومين ڪنٽرولرن جي ترقي ۽ انجنيئرنگ ڪري ٿي؛[140] ميليڪسس، جيڪا گاڏين جي شعبي لاءِ مائڪرو اليڪٽرانڪ سيميڪنڊڪٽر حل تيار ڪري ٿي؛[141] سوفرما، جيڪا دوائون تيار ڪري ٿي؛ ۽ جرمني کان ٻاهر لوفتهانزا ٽيڪنڪ جون سڀ کان وڏيون مرمت جون سهولتون پڻ صوفيا ۾ آهن.[142]

شهري ڏيک

[سنواريو]
مرڪزي صوفيا جو هڪ ڏيک، اڳئين حصي ۾ اليگزينڊر نيوسڪي ڪيٿيڊرل ۽ پري ويتوشا نظر اچي رهيا آهن

صوفيا ۾ 607,473 رهائشي جايون ۽ 101,696 عمارتون آهن. جديد انگن اکرن موجب، 1949ع تائين 39,551 رهائشي جايون تعمير ڪيون ويون، 1950ع کان 1969ع جي وچ ۾ 119,943، 1970ع کان 1989ع جي وچ ۾ 287,191، 1990ع واري ڏهاڪي ۾ 57,916 ۽ 2000ع کان 2011ع جي وچ ۾ 102,623 رهائشي جايون تعمير ٿيون. 1949ع تائين 13,114 عمارتون تعمير ٿيون، جڏهن ته ان کان پوءِ هر ڏهاڪي ۾ 10,000 کان 20,000 عمارتون تعمير ڪيون ويون.[116] صوفيا جي اڏاوتي فن ۾ مختلف قسمن جا اڏاوتي انداز گڏيل آهن، جن مان ڪجهه جمالياتي لحاظ کان هڪٻئي سان هم آهنگ ناهن. انهن ۾ عيسائي رومي اڏاوتي فن ۽ وچئين دور جا بلغاريائي قلعا، نوڪلاسيڪيت ۽ اڳواٽ تيار ڪيل سوشلسٽ دور جا اپارٽمينٽ بلاڪ، گڏوگڏ جديد شيشي جون عمارتون ۽ بين الاقوامي اڏاوتي فن شامل آهن. شهر جي مرڪز ۾ قديم رومي، بازنطيني ۽ وچئين دور جون ڪيتريون ئي بلغاريائي عمارتون محفوظ آهن. انهن ۾ چوٿين صديءَ جو سينٽ جارج جو روٽنڊا، سيرڊيڪا قلعي جون ڀتيون ۽ جزوي طور محفوظ ٿيل سيرڊيڪا جو ايمفيٿيٽر شامل آهن.

آزاديءَ واري جنگ کان پوءِ، ڪنيز اليگزينڊر بيٽنبرگ نئين گاديءَ واري شهر جي اڏاوتي صورت کي ترتيب ڏيڻ لاءِ آسٽريا-هنگري مان معمارن کي گهرايو.[143]

بلغاريا ۾ ڪم ڪرڻ لاءِ گهرايل معمارن ۾ فريڊرش گرونانگر، ايڊولف واتسلاف ڪولار ۽ وڪٽر رمپيلماير شامل هئا، جن نئين سر قائم ٿيل بلغاريائي حڪومت لاءِ گهربل اهم سرڪاري عمارتن سان گڏ ملڪ جي اشرافيه لاءِ ڪيترائي گهر پڻ ڊزائين ڪيا.[143] بعد ۾، پرڏيهه مان تعليم حاصل ڪندڙ ڪيترن بلغاريائي معمارن پڻ پنهنجو حصو وڌو. اهڙيءَ ريت صوفيا جي مرڪزي حصي جو اڏاوتي فن نو-باروڪ، نو-روڪوڪو، نو-رينيسانس ۽ نوڪلاسيڪيت جو ميلاپ آهي، جڏهن ته بعد ۾ ويانا سيڪسيشن پڻ اهم ڪردار ادا ڪيو، پر مجموعي طور اهو مرڪزي يورپي اڏاوتي انداز جي وڌيڪ نمائندگي ڪري ٿو.

ٻي عالمي جنگ کان پوءِ ۽ 1944ع ۾ بلغاريا ۾ ڪميونسٽ حڪومت قائم ٿيڻ کان پوءِ اڏاوتي انداز ۾ نمايان تبديلي آئي. اسٽالنسٽ گوٿڪ طرز جون سرڪاري عمارتون شهر جي مرڪز ۾ ظاهر ٿيون، جن ۾ خاص طور لارگو جي چوڌاري پکڙيل سرڪاري عمارتن جو وسيع مجموعو، واسيل ليوسڪي اسٽيڊيم، سيرل ۽ ميٿوڊيس قومي لائبريري ۽ ٻيون عمارتون شامل آهن. جيئن جيئن شهر ٻاهرين طرف وڌندو ويو، ان وقت جا نوان پاڙا ڪيترن ئي ڪنڪريٽ جي اوچن بلاڪن، اڳواٽ تيار ڪيل پينل اپارٽمينٽ عمارتن ۽ بروٽلسٽ اڏاوتي فن جي نمونن سان ڀرجي ويا.

1989ع ۾ ڪميونزم جي خاتمي کان پوءِ صوفيا ۾ مڪمل ڪاروباري ضلعن ۽ پاڙن سان گڏ جديد، آسمان ڇهندڙ عمارتن جهڙيون شيشي جي مهاڙي واريون آفيس عمارتون ۽ اعليٰ درجي جا رهائشي پاڙا تعمير ٿيا. 126-ميٽر (413 ft) اوچي ڪيپيٽل فورٽ بزنس سينٽر پنهنجي 36 ماڙن سان بلغاريا جي پهرين آسمان ڇهندڙ عمارت آهي. تنهن هوندي به، پراڻي انتظامي ۽ مرڪزي رٿابندي واري نظام جي خاتمي بي ترتيب ۽ بي ضابطي تعمير لاءِ پڻ رستو کوليو، جيڪا اڄ تائين جاري آهي.

ساوا علائقا

[سنواريو]
بوريسووا گرادينا

شهر ۾ هڪ وسيع سائو پٽو موجود آهي. 2000ع کان پوءِ تعمير ٿيل ڪجهه پاڙا تمام گهڻا ڳتيل آهن ۽ انهن ۾ ساون علائقن جي کوٽ آهي. شهر ۾ چار مکيه پارڪ آهن — شهر جي مرڪز ۾ بوريسووا گرادينا ۽ ڏاکڻو، اولهه وارو ۽ اتر وارو پارڪ. ڪيترائي ننڍا پارڪ، جن ۾ وازراژداني پارڪ، زائيموف پارڪ، شهري باغ ۽ ڊاڪٽرن جو باغ شامل آهن، مرڪزي صوفيا ۾ واقع آهن. ويتوشا قدرتي پارڪ (بلقان جو سڀ کان پراڻو قومي پارڪ)[144] ويتوشا جبل جي اڪثر حصي تي پکڙيل آهي ۽ 266 چورس ڪلوميٽر (103 sq mi) ايراضي والاري ٿو،[145] جنهن جو لڳ ڀڳ اڌ حصو صوفيا ميونسپلٽي جي حدن اندر اچي ٿو. ويجهو هجڻ ۽ ڪار توڙي عوامي آمدرفت ذريعي آسانيءَ سان پهچڻ سبب ويتوشا جبل جابلو سير لاءِ مشهور منزل آهي. ٻه فعال ڪيبل ڪارون شهر جي ٻاهرين حصن کان سڄو سال جبل تائين رسائي مهيا ڪن ٿيون. سياري دوران جبل اسڪائينگ لاءِ سازگار حالتون فراهم ڪري ٿو. 1970ع ۽ 1980ع واري ڏهاڪي دوران مختلف ڏکيائيءَ وارا ڪيترائي اسڪِي ڍلان تيار ڪيا ويا. اسڪائينگ جو سامان ڪرائي تي ملي سگهي ٿو ۽ اسڪائينگ جا سبق پڻ موجود آهن. تنهن هوندي به، تفريحي مرڪز هلائيندڙ نجي آف شور ڪمپني ۽ صوفيا ميونسپلٽي جي وچ ۾ ناقص رابطي سبب گذريل 10 سالن دوران اڪثر اسڪِي علائقا زوال جو شڪار ٿيا آهن، جنهن جي نتيجي ۾ هاڻي رڳو هڪ چيئرلفٽ ۽ هڪ ڍلان ڪم ڪن ٿا.

حڪومت ۽ قانون

[سنواريو]

مقامي حڪومت

[سنواريو]
سٽي ڪائونسل جي جوڙجڪ
پارٽي 61 سيٽون
PP-DB
  
 23
GERB
  
 14
بلغاريائي سوشلسٽ پارٽي
  
 9
ريوائول
  
 7
KOD
  
 3
ITN
  
 3
VMRO
  
 1
آزاد
  
 1
ڪل ووٽ: 329,027
2023ع بلغاريائي مقامي چونڊون[146]
صوفيا جي 24 ضلعن جو نقشو

صوفيا ميونسپلٽي ۽ صوفيا سٽي صوبو هڪ ئي انتظامي حد رکن ٿا، جڏهن ته صوفيا صوبو ان کان الڳ آهي ۽ گاديءَ واري شهر کي گهيرو ڪري ٿو پر ان کي پاڻ ۾ شامل نٿو ڪري. صوفيا ميونسپلٽي جا 24 ضلعا، شهر جي اصل آباديءَ کان سواءِ، ٽن ٻين شهرن ۽ 34 ڳوٺن تي پڻ مشتمل آهن.[147]

صوفيا ميونسپلٽي ۽ ان جي سڀني 38 آبادين جو گڏيل سربراهه صوفيا جو ميئر آهي.[147] صوفيا جو پهريون سڌي ريت چونڊيل ميئر اليگزينڊر يانچوليف هو، جيڪو 13 آڪٽوبر 1991ع تي چونڊيو ويو ۽ 1991ع کان 1995ع تائين عهدي تي رهيو.[148][149] يانچوليف کان اڳ صوفيا جا سڀ ميئر يا ته مقرر ڪيا ويندا هئا يا شهر جي ميونسپل ڪائونسلن طرفان چونڊيا ويندا هئا.[150] ضلعن ۽ آبادين جا پنهنجا ميئر هوندا آهن، جيڪي عوامي چونڊن ذريعي چونڊيا ويندا آهن. اسيمبليءَ جا ميمبر هر چار سالن بعد چونڊيا وڃن ٿا.

موجوده ميئر واسيل ترزيئف پنهنجي پهرين مدي تي ڪم ڪري رهيو آهي؛ هو PP-DB اتحاد ۽ مقامي سيو صوفيا پارٽي جي اميدوار طور 2023ع واري چونڊ کٽي آيو. پهرين مرحلي ۾ سڀ کان وڌيڪ ووٽ حاصل ڪرڻ باوجود اڪثريت نه ملڻ سبب ترزيئف جو مقابلو ٻي مرحلي ۾ BSP جي اميدوار وانيا گريگورووا سان ٿيو، جنهن ۾ ترزيئف 175,044 ووٽن سان ڪامياب ٿيو، جڏهن ته گريگورووا 170,258 ووٽ حاصل ڪيا.[151][152]

# ضلعو ڪلوميٽر2 آبادي ڪثافت (/ڪلوميٽر2) دائرو ميئر
1سريدتس332,42310,807شهرPP-DB
2ڪراسنو سيلو783,55211,936شهرPP-DB
3وازراژداني337,30312,434شهرPP-DB
4اوبوريشتي331,06010,353شهرPP-DB
5سيرديڪا1846,9492,608شهرPP-DB
6پودوياني1176,6726,970شهرPP-DB
7سلاتينا1366,7025,130شهرPP-DB
8ازگريف530,8966,179شهرPP-DB
9لوزينيتس953,0805,897شهرPP-DB
10ترياديٽسا1063,4516,345شهرPP-DB
11ڪراسنا پوليانا958,2346,470شهرPP-DB
12ايليندين333,23611,078شهرPP-DB
13ناديژدا1967,9053,573شهرGERB
14اسڪر2663,2482,432شهر/سيٽلائيٽPP-DB
15ملادوست17102,8996,052شهرPP-DB
16اسٽوڊينٽسڪي971,9617,995شهرآزاد
17ويتوشا12361,467499شهر/سيٽلائيٽPP-DB
18اووچا ڪوپل4254,3201,293شهر/سيٽلائيٽPP-DB
19ليولين22114,9105,223شهرPP-DB
20ورابنيتسا4447,9691,090شهر/سيٽلائيٽPP-DB
21نووي اسڪر22028,991131سيٽلائيٽآزاد
22ڪريميڪووتسي25623,64192شهر/سيٽلائيٽPP-DB
23پانچاريوا40728,58670سيٽلائيٽGERB
24بانڪيا5312,136228سيٽلائيٽGERB
ڪل13421,291,591962[153]

قومي حڪومت

[سنواريو]
قومي اسيمبلي جي عمارت
وزيرن جي ڪائونسل (کاٻي)، صدارتي دفتر (ساڄي) ۽ اڳوڻو ڪميونسٽ پارٽي هائوس

صوفيا بلغاريا جي انتظامي (وزيرن جي ڪائونسل)، قانون ساز (قومي اسيمبلي) ۽ عدالتي (سپريم ڪورٽ ۽ آئيني عدالت) ادارن جو مرڪز آهي. ان کان سواءِ سڀ سرڪاري ايجنسيون، وزارتون، قومي بئنڪ ۽ يورپي ڪميشن جو وفد پڻ هتي قائم آهن. صدر ۽ وزيرن جي ڪائونسل آزادي چوڪ تي واقع آهن، جنهن کي لارگو يا طاقت جو ٽڪنڊو پڻ چيو وڃي ٿو.[154]

هن اڏاوتي مجموعي جي ٽن عمارتن مان هڪ، اڳوڻي بلغاريائي ڪميونسٽ پارٽي جو مرڪزي دفتر، پارليامينٽ جي عمارت بڻائڻ لاءِ تيار ڪيو ويو هو. مرمت وارو منصوبو 2019ع جي وچ تائين مڪمل ٿيڻ لاءِ مقرر هو،[155] جڏهن ته پراڻي قومي اسيمبلي جي عمارت کي ميوزيم يا رڳو رسمي سياسي تقريبن لاءِ استعمال ڪرڻ جو منصوبو هو.[156]

بلغاريا جي مرڪزي نوعيت واري سياسي نظام تحت صوفيا ملڪ جي سياسي ۽ مالي وسيلن جو وڏو حصو پاڻ وٽ مرڪوز ڪري ٿو. اهو بلغاريا جو واحد شهر آهي، جنهن ۾ ٽي چونڊ تڪ آهن: 23هون، 24هون ۽ 25هون گهڻ رڪني چونڊ تڪ؛ اهي گڏجي 240 ميمبرن واري قومي اسيمبليءَ ۾ 42 سيٽن لاءِ نمائندا چونڊين ٿا.[157]

ڏوھن جي شرح

[سنواريو]

2009ع تائين 100,000 ماڻهن پٺيان 1.7 قتلن جي شرح سان صوفيا نسبتاً محفوظ گاديءَ وارو شهر هو.[158] تنهن هوندي به، 21هين صديءَ ۾ بلغاريائي مافيا سان لاڳاپيل قتلن سميت ڏوهن شهر لاءِ مسئلا پيدا ڪيا،[159] جڏهن ته اختيارين کي انهن ڏوهن ۾ ملوث ماڻهن کي سزا ڏيارڻ ۾ ڏکيائيون پيش آيون.[160] ان صورتحال سبب يورپي ڪميشن بلغاريائي حڪومت کي خبردار ڪيو ته جيڪڏهن ملڪ ڏوهن تي ضابطو نه آندو ته هو يورپي يونين ۾ شامل نه ٿي سگهندو،[161] جيتوڻيڪ بلغاريا آخرڪار 2007ع ۾ يورپي يونين جو ميمبر بڻجي ويو.[162]

گهڻا سنگين ڏوهه منظم ڏوهه سان لاڳاپيل پيسن عيوض قتل هئا، پر گينگ ميمبرن جي ڪيترين گرفتارين کان پوءِ اهڙن واقعن ۾ گهٽتائي آئي.[163] بلغاريا ۾ بدعنواني صوفيا جي اختيارين کي پڻ متاثر ڪري ٿي. صوفيا ضلعي پوليس ڊائريڪٽوريٽ جي سربراهه موجب، ڏوهن جو سڀ کان وڏو حصو چورين تي مشتمل هو، جيڪي گاديءَ واري شهر جي ڪل ڏوهن جو 62.4 سيڪڙو هئا. فراڊ، منشيات سان لاڳاپيل ڏوهن، ننڍي چوري ۽ ڀڃ ڊاهه ۾ پڻ واڌ ٿي رهي هئي.[164]

هڪ سروي موجب صوفيا جي لڳ ڀڳ ٽئين حصي رهواسين چيو ته هو بلغاريا جي گاديءَ ۾ ڪڏهن به پاڻ کي محفوظ محسوس نٿا ڪن، جڏهن ته 20 سيڪڙو چيو ته هو هميشه پاڻ کي محفوظ محسوس ڪن ٿا.[165] 2015ع تائين Numbeo ڊيٽابيس ۾ صارفن جي رپورٽن موجب چوري ۽ ڀڃ ڊاهه جو محسوس ڪيل خطرو ”مٿانهون“ ۽ تشدد وارن ڏوهن جو خطرو ”گهٽ“ هو؛ ڏينهن جو پنڌ ڪرڻ جي حفاظت کي ”تمام مٿانهون“ ۽ رات جو ”وچولو“ قرار ڏنو ويو.[166]

1,600 قيدين سان قيد جي شرح 0.1 سيڪڙو کان مٿي هئي؛[167] جڏهن ته هڪ ماخذ موجب لڳ ڀڳ 70 سيڪڙو قيدي روماني اقليت سان تعلق رکندا هئا.[168]

ثقافت

[سنواريو]

فن ۽ وندر

[سنواريو]
نئين ڪلاسيڪي طرز تعمير، پوليگرافيا آفيس سينٽر

بلغاريا جي نمايان پرفارمنگ آرٽس ٽولن جي اڪثريت صوفيا ۾ مرڪوز آهي. پرفارمنگ آرٽس ۾ ٿيٽر سڀ کان وڌيڪ مقبول صنف آهي ۽ ٿيٽر جا هنڌ، سئنيما گهرن کان پوءِ، سڀ کان وڌيڪ گهميا ويندڙ تفريحي هنڌ آهن. 2014ع ۾ 3,162 ٿيٽر پرفارمنسون ٿيون، جن ۾ 570,568 ماڻهن شرڪت ڪئي.[169] ايوان وازوف قومي ٿيٽر، جيڪو گهڻو ڪري ڪلاسيڪي ناٽڪ پيش ڪري ٿو ۽ شهر جي بلڪل مرڪز ۾ واقع آهي، صوفيا جو سڀ کان نمايان ٿيٽر آهي. بلغاريا جو قومي اوپيرا ۽ بيلٽ اوپيرا ۽ بيلٽ جو گڏيل ادارو آهي، جيڪو 1891ع ۾ قائم ٿيو. باقاعده پرفارمنسون 1909ع ۾ شروع ٿيون. بلغاريا جي ڪجهه مشهور اوپيرا ڳائڻن، جهڙوڪ نيڪولائي گياوروف ۽ گينا ديميترووا، قومي اوپيرا ۽ بيلٽ جي اسٽيج تي پنهنجون شروعاتي پرفارمنسون ڏنيون.

سئنيما وندر جو سڀ کان مقبول ذريعو آهي: 2014ع ۾ 141,000 کان وڌيڪ فلمي نمائشون ٿيون، جن ۾ مجموعي طور 2,700,000 کان وڌيڪ ماڻهن شرڪت ڪئي.[170] گذريل ٻن ڏهاڪن دوران ڪيترائي آزاد سئنيما گهر بند ٿي چڪا آهن ۽ هاڻي گهڻيون فلمي نمائشون شاپنگ سينٽرن جي ملٽي پليڪسز ۾ ٿين ٿيون. اوڊيون (اوڊيون سئنيماز زنجير جو حصو ناهي) رڳو يورپي ۽ آزاد آمريڪي فلمون، گڏوگڏ 20هين صديءَ جون ڪلاسيڪي فلمون ڏيکاري ٿو. بويانا فلم اسٽوڊيوز ڪنهن زماني ۾ عروج تي پهتل ملڪي فلم صنعت جو مرڪز هو، پر 1990ع کان پوءِ اها صنعت نمايان طور زوال پذير ٿي. نيو اميج اسٽوڊيوز خريد ڪري انهن کي جديد بڻائي نيو بويانا فلم اسٽوڊيوز ۾ تبديل ڪيو، جتي دي ايڪسپينڊيبلز 2، ريمبو: لاسٽ بلڊ ۽ لنڊن هئز فالن جهڙين ڪيترين ايڪشن فلمن جا منظر فلمايا ويا آهن.[171][172]

همعصر آرٽ جو ميوزيم

بلغاريا جا سڀ کان وڏا آرٽ ميوزيم شهر جي مرڪزي علائقن ۾ واقع آهن. 2015ع کان اڳوڻي شاهي محل ۾ قائم قومي آرٽ گيلري، پرڏيهي آرٽ جي قومي گيلري (NGFA) ۽ همعصر آرٽ جو ميوزيم – صوفيا آرسنل کي گڏ ڪري قومي گيلري قائم ڪئي وئي. ان جي سڀ کان وڏي شاخ ڪوادرات 500 آهي، جيڪا NGFA جي احاطي ۾ واقع آهي، جتي 28 نمائشي هالن ۾ لڳ ڀڳ 2,000 فن پارا نمائش لاءِ رکيل آهن.[173] انهن مجموعن ۾ مختلف ثقافتن سان واسطو رکندڙ شيون شامل آهن، جن ۾ اشانتي سلطنت جا مجسما ۽ ٻڌ ڌرم جو فن، ڊچ سونهري دور جون مصوريون، ۽ البرخت ڊيورر، ژان-بپتست گروز ۽ اوگست رودان جا فن پارا شامل آهن. اليگزينڊر نيوسڪي ڪيٿيڊرل جو ڪرپٽ قومي گيلري جي هڪ ٻي شاخ آهي. هتي 9هين کان 19هين صديءَ تائين جا مشرقي آرٿوڊوڪس مذهبي آئڪن محفوظ آهن.

قومي تاريخي ميوزيم بويانا ۾ واقع آهي ۽ ان وٽ قبل از تاريخ کان جديد دور تائين جا 650,000 کان وڌيڪ تاريخي نوادرات جو وسيع مجموعو آهي، پر جڳهه جي کوٽ سبب انهن مان رڳو 10,000 شيون مستقل نمائش تي رکيل آهن.[174] تاريخي نوادرات جا ننڍا مجموعا قومي آثار قديمه ميوزيم ۾ نمائش لاءِ رکيل آهن، جيڪو قومي بئنڪ ۽ صدارتي دفتر جي عمارتن جي وچ ۾ هڪ اڳوڻي مسجد ۾ قائم آهي. قدرتي سائنسن جا ٻه ميوزيم—قدرتي تاريخ ميوزيم ۽ ارٿ اينڊ مين—معدنيات، جانورن جون جنسون (زنده ۽ حنوط ڪيل) ۽ ناياب مواد نمائش لاءِ رکن ٿا. ايٿنوگرافڪ ميوزيم ۽ فوجي تاريخ ميوزيم وٽ ترتيبوار بلغاريائي لوڪ لباسن ۽ هٿيارن جا وڏا مجموعا آهن. پولي ٽيڪنيڪل ميوزيم ۾ 1,000 کان وڌيڪ ٽيڪنالاجي سان لاڳاپيل شيون نمائش لاءِ رکيل آهن. ملڪ جي سڀ کان اهم معلوماتي ذخيري سينٽس سائرل ۽ ميٿوڊيس قومي لائبريري ۾ لڳ ڀڳ 1,800,000 ڪتاب ۽ 7,000,000 کان وڌيڪ دستاويز، مخطوطا، نقشا ۽ ٻيون شيون محفوظ آهن.[175]

وچئين دور جي بويانا چرچ جو اندريون حصو
بانيا باشي مسجد، عثماني طرز تعمير جو هڪ مثال

شهر ۾ ڪيترائي ثقافتي ادارا قائم آهن، جهڙوڪ روسي ثقافتي ادارو، پولش ثقافتي ادارو، هنگريائي ادارو، چيڪ ۽ سلوواڪ ثقافتي ادارا، اطالوي ثقافتي ادارو، ڪنفيوشس انسٽيٽيوٽ، انسٽيٽيوٽ فرانسي، گوئٽي انسٽيٽيوٽ، برٽش ڪائونسل ۽ انسٽيٽيوٽو سروانٽس، جيڪي باقاعدگيءَ سان پنهنجن ملڪن جي فنڪارن جي بصري، صوتي ۽ ادبي تخليقن جون عارضي نمائشون منعقد ڪن ٿا.

ٽيليڪميونيڪيشن جون ڪجهه وڏيون ڪمپنيون، ٽي وي ۽ ريڊيو اسٽيشنون، اخبارون، رسالا ۽ ويب پورٽل صوفيا ۾ قائم آهن، جن ۾ بلغاريائي قومي ٽيليويزن، بي ٽي وي ۽ نووا ٽي وي شامل آهن. سڀ کان وڌيڪ ڇپجندڙ اخبارن ۾ 24 چاسا ۽ ترود شامل آهن.

بويانا چرچ، جيڪو يونيسڪو جو عالمي ورثو ماڳ آهي، حقيقت پسندانه فريسڪوز تي مشتمل آهي، جن ۾ 240 کان وڌيڪ انساني شڪليون ۽ مجموعي طور 89 منظر ڏيکاريل آهن. پنهنجي جاندار ۽ انسان دوست حقيقت نگاريءَ سبب اهي عام يورپي فن جي تناظر ۾ نشاة ثانيه جي عروج واري مرحلي جو هڪ نمايان مظهر آهن.[176]

سياحت

[سنواريو]

صوفيا، سامونڊي ڪناري ۽ جبلن وارن تفريحي ماڳن سان گڏ، بلغاريا جي سڀ کان وڌيڪ گهميل سياحتي منزلن مان هڪ آهي. ان جي نمايان ماڳن ۾ اليگزينڊر نيوسڪي ڪيٿيڊرل شامل آهي، جيڪو بلغاريا جي علامتن مان هڪ آهي ۽ 19هين صديءَ جي آخر ۾ تعمير ڪيو ويو. اهو 3,170 چورس ميٽر (34,122 چورس فوٽ) ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ ان ۾ 10,000 ماڻهو سمائجي سگهن ٿا.

شهر جي مرڪز ۾ قديم سيرديڪا جا ڪيترائي آثار موجود آهن، جن جي کوٽائي ڪئي وئي آهي ۽ جيڪي عوامي نمائش لاءِ کليل آهن. انهن ۾ قديم سيرديڪا ڪمپليڪس، اڀرندو دروازو، اولهندو دروازو، شهر جون ڀتيون، گرم پاڻيءَ جا حمام، چوٿين صديءَ جو سينٽ جارج روٽنڊا، سيرديڪا جو ايمفي ٿيٽر، ۽ سينٽ صوفيا بيسليڪا هيٺان مقبرا ۽ بيسليڪائون شامل آهن.

ويتوشا بوليوارڊ، جنهن کي ويتوشڪا پڻ چيو وڃي ٿو، پيادلن لاءِ مخصوص علائقو آهي، جتي ڪيترائي ڪيفي، ريسٽورنٽ، فيشن بوٽيڪ ۽ عيش عشرت جي شين جا دڪان آهن. هفتي جي موڪل لاءِ مشهور ويتوشا جبل جي دامن ۾ صوفيا جي جاگرافيائي بيهڪ پڻ شهر جي مخصوص ماحول ۾ وڌيڪ اضافو ڪري ٿي.

رانديون

[سنواريو]
واسيل ليوسڪي قومي اسٽيڊيم

صوفيا ۾ راندين جا ڪيترائي ڪلب قائم آهن. ڪميونسٽ دور ۾ گهڻا اسپورٽس ڪلب گهڻ رخي راندين جي ترقيءَ تي ڌيان ڏيندا هئا، تنهن ڪري سي ايس ڪي اي، ليوسڪي، لوڪوموتيو ۽ سلاويا رڳو فٽبال ۾ نه، پر ٻين ڪيترين ٽيم راندين ۾ پڻ نمايان رهيا آهن. باسڪيٽ بال ۽ والي بال جون به صوفيا ۾ مضبوط روايتون آهن. مقامي باسڪيٽ بال جي مشهور ٽيمن مان لوڪوئل اڪيڊمڪ شامل آهي، جيڪا ٻه ڀيرا يورپي چيمپيئنز ڪپ جي فائنل تائين پهتي. بلغاريائي والي بال فيڊريشن دنيا جي ٻيو نمبر پراڻي والي بال فيڊريشن آهي، ۽ صوفيا ۾ BVF طرفان منعقد ڪيل هڪ نمائشي ٽورنامينٽ بين الاقوامي اولمپڪ ڪميٽي کي 1957ع ۾ والي بال کي اولمپڪ راند طور شامل ڪرڻ تي قائل ڪرڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.[177]

ٽينس پڻ شهر ۾ وڌندڙ مقبوليت رکي ٿي. صوفيا ۾ لڳ ڀڳ ڏهه[178] ٽينس ڪورٽ ڪمپليڪس آهن، جن ۾ اڳوڻي WTA ٽاپ-فائيو رانديگرياڻي مگدالينا ماليئوا طرفان قائم ڪيل ڪلب پڻ شامل آهي.[179]

صوفيا 1992ع ۽ 1994ع جي سياري اولمپڪ رانديون جي ميزباني لاءِ اميدوار ٿيو ۽ ترتيبوار ٻئي ۽ ٽئين نمبر تي رهيو. شهر 2014ع سياري اولمپڪس جي ميزباني لاءِ به درخواست ڏني، پر ان کي اميدوار شهر طور چونڊيو نه ويو. ان کان سواءِ صوفيا يورو باسڪيٽ 1957، 1961ع ۽ 1977ع سمر يونيورسياڊ، گڏوگڏ 1983ع ۽ 1989ع جي سياري وارن ايڊيشن جي ميزباني ڪئي. 2012ع ۾ شهر FIVB ورلڊ ليگ جي فائنلز جي ميزباني پڻ ڪئي.

ATP صوفيا اوپن دوران ارينا صوفيا

شهر ۾ ڪيترائي وڏا راندين جا ميدان موجود آهن، جن ۾ 43,000 سيٽن وارو واسيل ليوسڪي قومي اسٽيڊيم شامل آهي، جتي بين الاقوامي فٽبال ميچون ٿين ٿيون. ٻين اهم ميدانن ۾ بلغارسڪا آرميا اسٽيڊيم، گيورگي اسپاروهوف اسٽيڊيم ۽ لوڪوموتيو اسٽيڊيم شامل آهن، جيڪي ٻاهرين موسيقي ڪنسرٽن لاءِ به اهم هنڌ آهن. ارينا صوفيا ۾ مختلف قسم جا اندروني پروگرام منعقد ٿين ٿا ۽ ان جي گنجائش استعمال جي نوعيت موجب وڌ ۾ وڌ 19,000 ماڻهن تائين ٿي سگهي ٿي. هي ميدان 30 جولاءِ 2011ع تي کوليو ويو، ۽ هتي پهريون پروگرام بلغاريا ۽ سربيا جي وچ ۾ دوستاڻو والي بال ميچ هو.

شهر ۾ ٻه برف تي اسڪيٽنگ ڪمپليڪس پڻ آهن—ونٽر اسپورٽس پيلس، جنهن جي گنجائش 4,600 آهي، ۽ سلاويا ونٽر اسٽيڊيم، جنهن جي گنجائش 2,000 آهي؛ ٻنهي ۾ ٻه ٻه رِنڪ موجود آهن.[180] شهر جي مرڪزي پارڪ ۾ 5,000 سيٽن وارو هڪ ويلوڊروم پڻ موجود آهي، جيڪو مرمت هيٺ آهي.[181]

صوفيا ۾ فٽبال ڪلبن کان سواءِ ٻين ادارن جا به ڪيترائي راندين جا ڪمپليڪس آهن، جهڙوڪ قومي راندين جي اڪيڊمي، بلغاريائي سائنسز اڪيڊمي ۽ مختلف يونيورسٽين جا مرڪز. شهر ۾ 15 کان وڌيڪ ترڻ جا ڪمپليڪس آهن، جن مان گهڻا کليل هوا وارا آهن.[182] انهن مان لڳ ڀڳ سڀئي مقابلي لاءِ تعمير ڪيا ويا هئا، تنهن ڪري انهن ۾ ڪيترن سون ماڻهن لاءِ ويهڻ جون جايون پڻ موجود آهن.

صوفيا جي اوڀر طرف ٻه گولف ڪورس آهن—ايلن پيلن ۾ سينٽ صوفيا ڪلب ۽ اختيمان ۾ ايئر صوفيا ڪلب—۽ سينٽ جارج نالي هڪ گهوڙيسواري ڪلب پڻ آهي.

صوفيا کي 2018ع لاءِ يورپي ڪيپيٽل آف اسپورٽ قرار ڏنو ويو. اهو فيصلو نومبر 2014ع ۾ ACES Europe جي ايويليويشن ڪميٽي طرفان اعلان ڪيو ويو، جنهن جو جواز اهو ڏنو ويو ته ”شهر سڀني لاءِ راندين جو سٺو مثال آهي، جنهن کي صحتمند زندگي، سماجي انضمام ۽ تعليم کي بهتر ڪرڻ جي وسيلي طور استعمال ڪيو وڃي ٿو، ۽ اهي ئي هن شروعات جا بنيادي اصول آهن.“

آمدرفت ۽ بنيادي ڍانچو

[سنواريو]
مرڪزي ريلوي اسٽيشن تي بلغاريائي رياستي ريلويز جي سيمينس ڊيزيرو ريل گاڏي
ڪراسنو سيلو ميٽرو اسٽيشن.

پنهنجي ترقي ڪندڙ بنيادي ڍانچي ۽ حڪمت عمليءَ واري هنڌ سبب، صوفيا بين الاقوامي ريلوي ۽ روڊ آمدرفت جو هڪ اهم مرڪز آهي. ڏهن پين-يورپي آمدرفت راهداريُن مان ٽي شهر مان گذرن ٿيون: IV، VIII ۽ X.[183] شهر ۾ آمدرفت جا سڀ اهم قسم، آبي آمدرفت کان سواءِ، موجود آهن.

مرڪزي ريلوي اسٽيشن ملڪي ۽ بين الاقوامي ريل آمدرفت جو بنيادي مرڪز آهي، جيڪا شهر ۾ مرڪزي دفتر رکندڙ قومي ريلوي ڪمپني بلغاريائي رياستي ريلويز (BDZ) هلائي ٿي. هي بي ڊي زيڊ لائين 1 جي اهم اسٽيشنن مان هڪ ۽ لائين 2، لائين 5 ۽ لائين 13 جو مرڪز آهي. لائين 1 بلغاريا جي ٻئي وڏي شهر پلووديو سان رابطو فراهم ڪري ٿي، جڏهن ته لائين 2 ملڪ جي سڀ کان ڊگهي ريلوي لائين آهي ۽ صوفيا کي سڀ کان وڏي سامونڊي ڪناري واري شهر وارنا سان ڳنڍي ٿي. لائينون 5 ۽ 13 نسبتاً ننڍيون آهن ۽ ترتيبوار ڪولاتا ۽ بانڪيا سان رابطو فراهم ڪن ٿيون. مجموعي طور صوفيا ۾ 186 km (116 ميلs) ريلوي لائينون آهن.[184]

واسيل ليوسڪي صوفيا ايئرپورٽ 2024ع ۾ 7,922,702 مسافرن کي خدمتون فراهم ڪيون.[185]

عوامي آمدرفت جو نظام چڱيءَ طرح ترقي يافته آهي، جنهن ۾ بس (2,380 km (1,479 mi))،[186] ٽرام (308 km (191 mi))،[187] ۽ ٽرالي بس (193 km (120 mi))[188] جون لائينون شهر جي سڀني علائقن ۾ هلن ٿيون.[189][190]

صوفيا ميٽرو جنوري 1998ع ۾ رڳو 5 اسٽيشنن سان ڪم شروع ڪيو، ۽ هن وقت ان جون چار لائينون ۽ 47 اسٽيشنون آهن.[191]2022ع مطابق، نظام ۾ 52 km (32 mi) ريل پٽڙي آهي. 2009ع ۾ ڇهه نيون اسٽيشنون کوليون ويون، اپريل 2012ع ۾ ٻه وڌيڪ ۽ آگسٽ 2012ع ۾ وڌيڪ يارنهن اسٽيشنون کوليون ويون. 2015ع ۾ ست نيون اسٽيشنون کوليون ويون ۽ زير زمين ريلوي کي ان جي اترين شاخ تي واسيل ليوسڪي صوفيا ايئرپورٽ ۽ ڏاکڻي شاخ تي بزنس پارڪ صوفيا تائين وڌايو ويو. جولاءِ 2016ع ۾ M2 جي مکيه لائين تي ويتوشا ميٽرو اسٽيشن کولي وئي. آگسٽ 2020ع ۾ ٽين لائين کولي وئي ۽ اڳوڻين لائينن جي نئين سر ترتيب سبب چوٿين لائين قائم ڪئي وئي.[192] هي لائين ٽن لائينن ۽ لڳ ڀڳ 65 km (40 mi) ڊگهي رٿيل زير زمين ريلوي نظام کي مڪمل ڪندي.[193] صوفيا ميٽرو جي ماسٽر پلان ۾ مجموعي طور 63 اسٽيشنن تي ٻڌل ٽي لائينون شامل آهن.[194]

2010ع واري ڏهاڪي جي آخر تائين روٽ ٽيڪسيون (مارشروتڪا) عوامي آمدرفت جي ڀيٽ ۾ تيز ۽ عام ٽيڪسين کان سستيون هجڻ سبب آمدرفت جو هڪ ڪارائتو ۽ مشهور ذريعو هيون. ميٽرو جي توسيع سان انهن جو استعمال گهٽجندو ويو ۽ آهستي آهستي انهن کي ختم ڪيو ويو. شهر ۾ لڳ ڀڳ 13,000 ٽيڪسي گاڏيون هلن ٿيون.[195] ان کان سواءِ، ڪار شيئرنگ ڪمپني اسپارڪ ذريعي مڪمل برقي گاڏيون پڻ دستياب آهن.[196]

چرني وراه بليوارڊ

1990ع واري ڏهاڪي ۾ ذاتي گاڏين جي مالڪي تيزيءَ سان وڌي؛ 2002ع کان پوءِ صوفيا ۾ 1,000,000 کان وڌيڪ گاڏيون رجسٽر ٿيون. شهر ۾ يورپي يونين اندر في فرد گاڏين جو چوٿون سڀ کان وڏو انگ آهي، جيڪو في 1,000 ماڻهن تي 546.4 گاڏين جي برابر آهي.[197] ميونسپلٽي ننڍين ۽ ظاهري مرمتن لاءِ مشهور رهي آهي ۽ ڪيترائي رستا خراب حالت ۾ رهيا آهن، پر تازن سالن ۾ اها صورتحال نمايان طور تبديل ٿي رهي آهي. شهر ۾ ڪجهه بليوارڊ ۽ رستا ٻين جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ٽريفڪ رکن ٿا. انهن ۾ تساريگرادسڪو شوسي، چرني وراه، بلغاريا، سليونيٽسا ۽ ٽوڊور اليگزاندروف بليوارڊ، گڏوگڏ شهر جو رنگ روڊ شامل آهن.[198] نتيجي طور، ٽريفڪ ۽ فضائي آلودگي جا مسئلا وڌيڪ سنگين ٿيا آهن ۽ مقامي ميڊيا ۾ انهن تي باقاعدي تنقيد ٿيندي رهي ٿي. اميد ڪئي وڃي ٿي ته زير زمين ريلوي نظام جي توسيع شهر جي وڏي ٽريفڪ واري مسئلي کي گهٽ ڪندي.

صوفيا وٽ ضلعي مرڪزي گرمي فراهميءَ جو هڪ وسيع نظام آهي، جيڪو چار گڏيل گرمي ۽ بجلي (CHP) پلانٽن ۽ بوائلر اسٽيشنن مان گرمي حاصل ڪري ٿو. لڳ ڀڳ سڄو شهر، يعني 900,000 گهر ۽ 5,900 ڪمپنيون، مرڪزي نظام وسيلي گرم ڪيون وڃن ٿيون. ان لاءِ بجلي جي پيداوار (3,000 MW) مان بچيل گرمي ۽ گئس ۽ تيل سان هلندڙ گرمائش جون بٺيون استعمال ٿين ٿيون؛ مجموعي حرارتي گنجائش 4,640 MW آهي. گرمي ورهائڻ واري پائپن جو نيٽ ورڪ 900 km (559 mi) ڊگهو آهي ۽ ان ۾ 14,000 سب اسٽيشنون ۽ 10,000 گرمائش حاصل ڪندڙ عمارتون شامل آهن.

تعليم ۽ سائنس

[سنواريو]
صوفيا يونيورسٽي
بلغاريائي سائنسز اڪيڊمي

بلغاريا جي تعليمي گنجائش جو وڏو حصو صوفيا ۾ مرڪوز آهي. شهر ۾ 221 عام اسڪول، 11 خاص اسڪول، ست فنون يا راندين جا اسڪول، 56 ووڪيشنل جمنازيم ۽ ڪاليج، ۽ چار آزاد ڪاليج آهن.[199] صوفيا ۾ بلغاريا جي 51 اعليٰ تعليمي ادارن مان 23 موجود آهن، جڏهن ته شهر ۾ يونيورسٽي شاگردن جو انگ 105,000 کان وڌيڪ آهي.[200][201] آمريڪن ڪاليج آف صوفيا، هڪ خانگي ثانوي اسڪول، جنهن جون پاڙون 1860ع ۾ آمريڪي مشنرين طرفان قائم ڪيل اسڪول تائين پهچن ٿيون، آمريڪا کان ٻاهر قائم ٿيل قديم ترين آمريڪي تعليمي ادارن مان هڪ آهي.[202]

ڪيترائي ثانوي ٻوليءَ جا اسڪول چونڊيل پرڏيهي ٻولين ۾ تعليم ڏين ٿا. انهن ۾ فرسٽ انگلش لئنگويج اسڪول، 91هون جرمن لئنگويج اسڪول، 164هون اسپيني لئنگويج اسڪول ۽ ليسئي فرانسيس شامل آهن. اهي ولاديسلاف دي گراميرين 73هون سيڪنڊري اسڪول ۽ هاءِ اسڪول آف ميٿميٽڪس سان گڏ شهر جي سڀ کان گهڻا پسند ڪيل ثانوي اسڪولن مان آهن؛ 2018ع ۾ هاءِ اسڪول اميدوارن جي ترجيحن واري فهرست ۾ اهي مٿين ادارن ۾ شامل هئا.[203]

اعليٰ تعليم جي شعبي ۾ ملڪ جي پنجن اعليٰ درجابندي رکندڙ يونيورسٽين مان چار صوفيا ۾ آهن — صوفيا يونيورسٽي، صوفيا ٽيڪنيڪل يونيورسٽي، نيو بلغاريائي يونيورسٽي ۽ صوفيا ميڊيڪل يونيورسٽي.[204] صوفيا يونيورسٽي 1888ع ۾ قائم ڪئي وئي.[205] ان جي 16 فيڪلٽين ۾ 20,000 کان وڌيڪ شاگرد تعليم حاصل ڪن ٿا.[206][207] يونيورسٽي اندر ڪيترائي تحقيقي ۽ ثقافتي شعبا ڪم ڪن ٿا، جن ۾ ان جو پنهنجو اشاعتي ادارو، بوٽانيڪل باغ،[208] خلائي تحقيق جو مرڪز، ڪوانٽم اليڪٽرانڪس جو شعبو،[209] ۽ ڪنفيوشس انسٽيٽيوٽ شامل آهن.[210]

راڪووَسڪي ڊفينس اينڊ اسٽاف ڪاليج، قومي فن اڪيڊمي، يونيورسٽي آف آرڪيٽيڪچر، سول انجنيئرنگ اينڊ جيوڊيسي، يونيورسٽي آف نيشنل اينڊ ورلڊ اڪانامي ۽ يونيورسٽي آف مائننگ اينڊ جيالاجي شهر جا ٻيا اهم اعليٰ تعليمي ادارا آهن.[204]

قومي اهميت وارا ٻيا ادارا، جهڙوڪ بلغاريائي سائنسز اڪيڊمي (BAS) ۽ سينٽس سائرل ۽ ميٿوڊيس قومي لائبريري پڻ صوفيا ۾ واقع آهن. BAS بلغاريا ۾ سائنسي تحقيق جو مرڪزي ادارو آهي ۽ ان جي مختلف ادارن ۾ 4,500 کان وڌيڪ سائنسدان ڪم ڪن ٿا. ان جو انسٽيٽيوٽ آف نيوڪليئر ريسرچ اينڊ نيوڪليئر انرجي ملڪ جو سڀ کان وڏو سائڪلوٽرون هلائڻ لاءِ تيار ڪيو ويو آهي.[211][212]

بلغاريا جا سڀ پنج سپر ڪمپيوٽر ۽ سپر ڪمپيوٽنگ ڪلسٽر پڻ صوفيا ۾ موجود آهن. انهن مان ٽي بلغاريائي سائنسز اڪيڊمي هلائي ٿي، هڪ صوفيا ٽيڪ پارڪ ۽ هڪ صوفيا يونيورسٽي جي فزڪس فيڪلٽي هلائي ٿي.[213]

بين الاقوامي لاڳاپا

[سنواريو]

جاڙا شهر – ڀينر شهر

[سنواريو]

صوفيا جا هيٺين شهرن سان جاڙن شهرن وارا لاڳاپا آهن:

سهڪار جا معاهدا

[سنواريو]

ان کان علاوه صوفيا هيٺين شهرن سان سهڪار ڪري ٿو:

ميڊيا

[سنواريو]

سرڪاري

[سنواريو]

خانگي

[سنواريو]

مشهور شخصيتون

[سنواريو]
  • ٽوڊور ڪوباڪوف (پيدائش 1978)، ٽورانٽو، اونٽاريو، ڪئناڊا ۾ رهندڙ موسيقار، پروڊيوسر، موسيقي ترتيبڪار ۽ پيانو وڄائيندڙ

پڻ ڏسو

[سنواريو]

وڌيڪ پڙهڻ لاءِ

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "Sofia through centuries". Sofia Municipality. اصل نسخو مان 19 August 2009 تي محفوظ ڪيل. 16 October 2009 تي حاصل ڪيل.
  2. ↑ Ghodsee, Kristen (2005). The Red Riviera: Gender, Tourism, and Postsocialism on the Black Sea. Duke University Press. ص. 21. ISBN 0822387174.
  3. ↑ Prehistory, Ivan Dikov · in (7 December 2015). "Archaeologist Discovers 8,000-Year-Old Nephrite 'Frog-like' Swastika in Slatina Neolithic Settlement in Bulgaria's Capital Sofia – Archaeology in Bulgaria". archaeologyinbulgaria.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 December 2015 تي محفوظ ڪيل. 20 December 2015 تي حاصل ڪيل.
  4. ↑ "The Serdi were a Celtic people who, at the end of a fourth century BC migration, established a settlement Serdica." For more see: John Moss (2025) The Celtic Tribes. Origins, Ancestry & The Warrior Class, ISBN 9781399056885, Pen and Sword History, pp. 229-230.
  5. ↑ The Cambridge Ancient History, Volume 3, Part 2: The Assyrian and Babylonian Empires and Other States of the Near East, from the Eighth to the Sixth Centuries BC by John Boardman, I. E. S. Edwards, E. Sollberger, and N. G. L. Hammond, ISBN 0-521-22717-8, 1992, page 600: "The Triballi were the western neighbours of the Treres and the Tilataei who occupied in general the region of Serdica...In the place of the vanished (Thracian tribes) Treres and Tilataei we find the Serdi for whom there is no evidence before the first century BC. It has for long being supposed on convincing linguistic and archeological grounds that this tribe was of Celtic origin."
  6. 1 2 Sofia 2016, p. 13.
  7. 1 2 "CITIES AND THEIR URBANISED AREAS IN THE REPUBLIC OF BULGARIA". National Statistical Institute: 91. http://www.nsi.bg/sites/default/files/files/publications/URBAN_ENG.pdf. Retrieved 15 July 2018.
  8. 1 2 "Население по градове и пол | Национален статистически институт". www.nsi.bg (بلغاريائي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 29 May 2021 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ "Population on 1 January by age groups and sex - functional urban areas".
  10. ↑ "Population on 1 January by age groups and sex -".
  11. ↑ "GDP by Regions". MSI.bg.
  12. ↑ "Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab". hdi.globaldatalab.org (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 September 2018 تي محفوظ ڪيل. 2018-09-13 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ Wells, John C. (2008), Longman Pronunciation Dictionary (3rd ڇاپو), Longman, ISBN 9781405881180
  14. ↑ Roach, Peter (2011), Cambridge English Pronouncing Dictionary (18th ڇاپو), Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 9780521152532
  15. 1 2 "Sofia". انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 September 2018 تي محفوظ ڪيل. 12 February 2016 تي حاصل ڪيل.
  16. ↑ Bulgaria, Hungary, Romania, the Czech Republic, and Slovakia. Britannica Educational Publishing. 1 June 2013. ISBN 9781615309870. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 February 2021 تي محفوظ ڪيل. 12 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  17. ↑ "Triangle of Religious Tolerance (1903) – iCulturalDiplomacy". www.i-c-d.de. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 January 2020 تي محفوظ ڪيل. 27 December 2019 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ "10 Things We Can all Learn from Bulgaria's Square of Religious Tolerance". 15 February 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 September 2020 تي محفوظ ڪيل. 4 September 2020 تي حاصل ڪيل.
  19. ↑ "Museum of Socialist Art – National Gallery" (آمريڪي انگريزي ۾). اصل نسخو مان 21 December 2019 تي محفوظ ڪيل. 27 December 2019 تي حاصل ڪيل.
  20. ↑ "История". www.kmeta.bg. 10 May 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 October 2018 تي محفوظ ڪيل. 31 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  21. ↑ "NATIONAL STATISTICAL INSTITUTE – Information for the area of city of Sofia". Nsi.bg. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 February 2018 تي محفوظ ڪيل. 11 April 2018 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ "Eurostat-Sofia urban area population". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 September 2015 تي محفوظ ڪيل. 24 June 2017 تي حاصل ڪيل.
  23. ↑ "Metropolitan areas in Europe". Der Markt für Wohn- und Wirtschaftsimmobilien in Deutschland Ergebnisse des BBSR-Expertenpanel Immobilienmarkt Nr: 95. ISSN 1868-0097. http://www.espon-usespon.eu/dane/web_usespon_library_files/1200/de_metroareaeu_2011.pdf. Retrieved 15 July 2018.
  24. ↑ "Eurostat – Data Explorer". appsso.eurostat.ec.europa.eu. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 December 2018 تي محفوظ ڪيل. 21 December 2016 تي حاصل ڪيل.
  25. ↑ Grant, Michael (211). The Emperor Constantine. Hachette. ISBN 9781780222806. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 12 September 2017 تي حاصل ڪيل. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (مدد)
  26. ↑ Lauwerys, Joseph (1970). Education in Cities. Evan's Brothers. ISBN 0-415-39291-8. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 July 2020 تي محفوظ ڪيل. 12 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  27. ↑ "The Cambridge Ancient History", Volume 3, Part 2: The Assyrian and Babylonian Empires and Other States of the Near East, from the Eighth to the Sixth Centuries BC by John Boardman, I. E. S. Edwards, E. Sollberger, and N. G. L. Hammond, ISBN 0-521-22717-8, 1992, p. 600: "غائب ٿي ويل ٽريريس ۽ ٽيلاتائي قبيلن جي جاءِ تي اسان کي سيردي ملن ٿا، جن بابت پهرين صدي ق.م کان اڳ ڪو ثبوت موجود ناهي. گهڻي عرصي کان مضبوط لساني ۽ آثار قديمه جي بنيادن تي اهو خيال ڪيو ويندو رهيو آهي ته هي قبيلو ڪيلٽڪ اصل جو هو."
  28. ↑ Mihailov, G., Thracians, Sofia, 1972, Bulgarian Academy of Sciences, quote in Bulgarian: Името серди е засвидетелствано след келтската инвазия на Балканите. Сердите са от смесен трако-келтски произход.
  29. ↑ Popov, D. Thracians, Sofia, p.h. Iztok – Zapad, 2005.
  30. 1 2 World and Its Peoples. Marshall Cavendish. 2010. ISBN 9780761479024. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 12 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  31. 1 2 Irina Florov, Nicholas Florov (2001). Three-thousand-year-old Hat. Michigan University: Golden Vine Publishers. ص. 303. ISBN 0968848702. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 September 2017 تي محفوظ ڪيل. 12 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  32. ↑ Julian Bennett, Trajan: Optimus Princeps (Routledge, 1997), p. 1.
  33. ↑ Erwin Anton Gutkind (1964). International history of city development (8 ڇاپو). Michigan University: Free Press of Glencoe. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 12 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  34. ↑ "София" (بلغاريائي ۾). Мила Родино. اصل نسخو مان 19 December 2007 تي محفوظ ڪيل. 14 September 2008 تي حاصل ڪيل.
  35. ↑ Encyclopedia Americana (25 ڇاپو). Pennsylvania State University: Grolier Incorporated. 1999. ص. 878. ISBN 0717201317. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 February 2017 تي محفوظ ڪيل. 12 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  36. ↑ "History". Capital Municipality. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 December 2015 تي محفوظ ڪيل. 20 October 2015 تي حاصل ڪيل.
  37. ↑ John G. Kelcey; Norbert Müller (7 June 2011). Plants and Habitats of European Cities. Czech Republic; Germany – University of Applied Sciences Erfurt: Springer. ISBN 978-0-387-89684-7. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 12 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  38. ↑ Boev, Zlatozar. (2009). Avian Remains from an Early Neolithic Settlement of Slatina (Present Sofia City, Bulgaria). Acta Zoologica Bulgarica. 61. 151–156.
  39. 1 2 "София – 130 години столица на България". sofiaculture.bg. اصل نسخو مان 5 September 2017 تي محفوظ ڪيل.
  40. ↑ BulWTours (2015-07-20). "Odrysian Kingdom - the first country on the Balkans". Bulgaria Wine Tours (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 February 2022 تي محفوظ ڪيل. 2021-09-08 تي حاصل ڪيل.
  41. 1 2 3 Trudy, Ring; Noelle, Watson; Paul, Schellinger (5 November 2013). Southern Europe: International Dictionary of Historic Places. Routledge. ISBN 9781134259588. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 20 December 2015 تي حاصل ڪيل.
  42. ↑ The Cambridge Ancient History, Volume 3, Part 2:, ISBN 0-521-22717-8, 1992, page 600
  43. ↑ "Емил Коцев 24.04.2016 9:331205 ИЗГУБЕНАТА СТОЛИЦА". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 February 2017 تي محفوظ ڪيل. 12 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  44. ↑ "Dio, Roman History, Book 51, chapter 25". 20 February 2021 تي حاصل ڪيل.
  45. ↑ "Trakii︠a︡ – Том 12 – Страница 41- "Da diese mit ihrem blinden König Siras verbündete der Römer waren ergab dies den Vorwand für den Kriegszug von Crassus. Über die Segetike (wohl irrtümlich für Serdike, Land der Serden, wie es aus Dio Cass. LI, 25, 4 erhellt)"". 1998. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 October 2018 تي محفوظ ڪيل. 12 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  46. ↑ "Acta Antiqua Academiae Scientiarum Hungaricae. Akademai Klado, 1966. "Als sie die Dentheleten angriffen, kam Crassus diesen zur. Hilfe, eroberte das Land der Serden (bei Dio Segetika) und kam plündernd ins."". 1966. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 October 2018 تي محفوظ ڪيل. 12 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  47. ↑ Jenő Fitz. Limes. Akadémiai Kiadó, 1977 "As Macedonia itself was in danger, Crassus readily advanced as far as Segetika (-Serdica)" آرڪائيو ڪيا ويا 12 October 2018 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., ISBN 9789630513012
  48. ↑ Ivanov, Rumen (2006). Roman cities in Bulgaria. Bulgarian Bestseller--National Museum of Bulgarian Books and Polygraphy. ISBN 9789544630171. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 12 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  49. ↑ Wilkes, John (2005). "Provinces and Frontiers". ۾ Bowman, Alan K.; Garnsey, Peter; Cameron, Averil (مرتب). The Cambridge ancient history: The crisis of empire, A.D. 193–337. جلد 12. Cambridge University Press. ص. 253. ISBN 978-0-521-30199-2. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 November 2015 تي محفوظ ڪيل. 29 October 2015 تي حاصل ڪيل.
  50. ↑ Encyclopaedia Londinensis, or, Universal dictionary of arts, sciences, and literature. University of Minnesota. 1827. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 12 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  51. ↑ Saunders, Randall Titus (1992). A biography of the Emperor Aurelian (AD 270–275). Ann Arbor, Michigan: UMI Dissertation Services. ص. 106–7.
  52. ↑ "Eutropius: Book IX". thelatinlibrary.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 September 2017 تي محفوظ ڪيل. 16 February 2012 تي حاصل ڪيل.
  53. ↑ Nikolova, Kapka Sofia آرڪائيو ڪيا ويا 20 August 2020 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. University of Indiana. "شهنشاهه قسطنطين اعظم سيرديڪا کي اوڀر رومي سلطنت جي گادي بڻائڻ جي امڪان تي به غور ڪيو هو."
  54. ↑ Green, Bernard (2010). Christianity in Ancient Rome: The First Three Centuries. A&C Black. ص. 237. ISBN 978-0-567-03250-8. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 12 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  55. ↑ Bozhilov & Gyuzelev 1999, pp. 127–128
  56. 1 2 Stancheva 2010, pp. 120–121
  57. ↑ Slaviani. 1967. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 27 June 2019 تي حاصل ڪيل.
  58. ↑ Bozhilov & Gyuzelev 1999, p. 319
  59. ↑ Bozhilov & Gyuzelev 1999, pp. 400–401
  60. ↑ Stancheva 2010, pp. 123–124
  61. ↑ Stancheva 2010, pp. 131, 139
  62. 1 2 3 4 Ivanova, Svetlana, "Ṣofya", in: Encyclopaedia of Islam, Second Edition, Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel, W.P. Heinrichs. Consulted online on 23 January 2018.
  63. ↑ Cited in Халенбаков, О. Детска енциклопедия България: Залезът на царете, с. 18
  64. ↑ Godisnjak. Drustvo Istoricara Bosne i Hercegovine, Sarajevo. 1950. ص. 174. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 27 June 2019 تي حاصل ڪيل. صوفيا سنجق: هي سنجق لڳ ڀڳ 1393ع ۾ قائم ڪيو ويو.
  65. ↑ Stancheva 2010, pp. 165, 167–169
  66. ↑ Stancheva 2010, pp. 154–155
  67. ↑ "Sofia – Trip around Sofia". Balkan tourist, 1968. اصل نسخو مان 5 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 8 August 2015 تي حاصل ڪيل.
  68. ↑ سانچو:Catholic
  69. ↑ ڪمال ڪارپات (1985)، عثماني آبادي، 1830–1914ع، آباديءَ جون ۽ سماجي خاصيتون آرڪائيو ڪيا ويا 10 October 2019 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., يونيورسٽي آف وسڪانسن پريس، ص. 36
  70. ↑ "ВОЕННАЯ ЛИТЕРАТУРА --[ Военная история ]-- Генов Ц. Русско-турецкая война 1877–1878 гг. и подвиг освободителей". lib.ru. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 8 August 2015 تي حاصل ڪيل.
  71. ↑ Kiradzhiev, Svetlin (2006). "Sofia. 125 years a capital. 1879–2004". "Guttenberg". ISBN 978-954-617-011-8
  72. ↑ Crampton 2006, p. 114.
  73. ↑ Crampton, RJ (2006) [1997], A Concise History of Bulgaria, Cambridge: ڪيمبرج يونيورسٽي پريس, ISBN 0-521-85085-1
  74. ↑ "E-novinar.com – Новините на едно място" [موهائلووا، تيهوميرا. 1900ع ۾ صوفيا جي گهٽين ۾ پهريون برقي بلب روشن ٿيو. نووينار]. novinar.bg (بلغاريائي ۾). 12 March 2014. اصل نسخو مان 18 June 2016 تي محفوظ ڪيل. 22 December 2016 تي حاصل ڪيل.
  75. ↑ Hall (2000), p. 97.
  76. ↑ Hall (2000), p. 118.
  77. ↑ L. Ivanov. 1991 Sofia street naming proposal. آرڪائيو ڪيا ويا 25 October 2017 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. Sofia City Place-names Commission, 22 January 1991.
  78. ↑ "District Sofia-city". Guide Bulgaria. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 February 2012 تي محفوظ ڪيل. 19 February 2012 تي حاصل ڪيل.
  79. ↑ Geographic Dictionary of Bulgaria 1980, p. 537
  80. ↑ "General Hydrological Data". Iskar River System. اصل نسخو مان 7 December 2017 تي محفوظ ڪيل. 27 April 2019 تي حاصل ڪيل.
  81. ↑ Софийска голяма община – климат آرڪائيو ڪيا ويا 7 August 2020 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
  82. ↑ Ishirkov, Anastas (1910). "Атанас Иширков, България. Географически бележки, Придворна печатница, 1910 година, стр. 78". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 3 September 2019 تي حاصل ڪيل.
  83. ↑ Николов, Иван. "Архив-Бг3 » 01-1991 София". stringmeteo.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 1 January 2021 تي حاصل ڪيل.
  84. ↑ "Статистически Данни" (PDF). stringmeteo.com. 13 August 2024 تي حاصل ڪيل.
  85. ↑ Николов, Иван. "Времето София » 25.12.2001". stringmeteo.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 April 2015 تي محفوظ ڪيل. 28 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  86. ↑ "Вековен архив - София » 01.1887 - 12.2007". www.stringmeteo.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-05-17 تي حاصل ڪيل.
  87. ↑ "През 2000 година на 5 юли е бил един от". 4 July 2023.
  88. ↑ "Времето-България » Мес. обобщ. температури".
  89. ↑ "Архив-Бг » Год. обобщ. температури".
  90. ↑ "Век. месечен архив Бг". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 18 January 2020 تي حاصل ڪيل.
  91. ↑ "Архив-Бг » Год. обобщ. валежи". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 18 January 2020 تي حاصل ڪيل.
  92. ↑ "Index of /Archive/Arc0216/0253808/2.2/Data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Bulgaria/CSV".
  93. ↑ "Station Name: Sofia". United States National Oceanic and Atmospheric Administration. 13 August 2024 تي حاصل ڪيل. [مئل ڳنڍڻو]
  94. ↑ "Век. месечен архив Бг". Stringmeteo.com.
  95. ↑ "Век. месечен архив Бг". Stringmeteo.com.
  96. ↑ "Archived copy". اصل نسخو مان 2024-03-31 تي محفوظ ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (ڳنڍڻو)
  97. ↑ "Archived copy". اصل نسخو مان 2024-03-31 تي محفوظ ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (ڳنڍڻو)
  98. ↑ "Статистически годишник ha народната република българия" [بلغاريا جي عوامي جمهوريه جو شمارياتي ساليانو 1947–1948ع] (PDF) (بلغاريائي ۾). اصل نسخو (PDF) مان 2024-04-02 تي محفوظ ڪيل.
  99. ↑ "Времето София » 05.11.2021".
  100. ↑ "Number of Wet Days". اصل نسخو مان 2025-11-18 تي محفوظ ڪيل. 2026-08-26 تي حاصل ڪيل.
  101. ↑ "Relative Humidity". اصل نسخو مان 2025-11-24 تي محفوظ ڪيل. 2026-08-26 تي حاصل ڪيل.
  102. ↑ "Sofia, Bulgaria - Detailed climate information and monthly weather forecast". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 March 2021 تي محفوظ ڪيل. 3 September 2019 تي حاصل ڪيل.
  103. ↑ ""Дружба", "Надежда" и "Павлово" са с най-мръсен въздух в София – Mediapool.bg". mediapool.bg. 16 March 2012. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 13 August 2015 تي حاصل ڪيل.
  104. 1 2 3 "Air pollution in Sofia, other Bulgarian cities hugely exceeded norms several times this winter". The Sofia Globe. 4 April 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 October 2018 تي محفوظ ڪيل. 26 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  105. 1 2 3 Environment: Sofia, most polluted capital of Europe (News report). ايجنسي فرانس-پريس. 20 December 2015. اصل نسخو مان 2021-10-30 تي محفوظ ڪيل. 26 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  106. ↑ Hakim, Danny (15 October 2013). "Bulgaria's Air Is Dirtiest in Europe, Study Finds, Followed by Poland". دي نيو يارڪ ٽائمز. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 July 2014 تي محفوظ ڪيل. 15 October 2013 تي حاصل ڪيل.
  107. 1 2 "Bulgaria: Bad air quality in Sofia on January 6 2018". The Sofia Globe. 6 January 2018. اصل نسخو مان 26 October 2018 تي محفوظ ڪيل. 26 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  108. ↑ "Air Quality Standards". يورپي ڪميشن. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 October 2018 تي محفوظ ڪيل. 26 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  109. ↑ "Sofia Municipal Council Adopted Measures to Tackle Air Pollution". بلغاريائي قومي ٽيليويزن. 25 January 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 October 2018 تي محفوظ ڪيل. 26 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  110. ↑ "Brussels: Sofia has no projects targeting air pollutionКопирано от fidget.bg". Standard. 12 September 2018. اصل نسخو مان 27 October 2018 تي محفوظ ڪيل. 26 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  111. ↑ "Урбанизацията в българия от освобождението до края на втората световна война" [Urbanization in Bulgaria from Liberation to the End of World War II] (PDF) (بلغاريائي ۾). اصل نسخو (PDF) مان 2011-07-06 تي محفوظ ڪيل. 2010-02-14 تي حاصل ڪيل.
  112. ↑ "Cities of Bulgaria". 2024-04-03.
  113. ↑ "Population | National statistical institute". www.nsi.bg. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 October 2018 تي محفوظ ڪيل. 31 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  114. ↑ "Population". nsi.bg. بلغاريا جو قومي شماريات ادارو, 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 12 February 2016 تي حاصل ڪيل.
  115. ↑ "Ромите са изолирани от бума в заетостта на Балканите". Mediapool.bg. 11 December 2007. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 July 2011 تي محفوظ ڪيل. 11 April 2018 تي حاصل ڪيل.
  116. 1 2 2011 census, Sofia-capital (PDF) (23 ڇاپو). صوفيا: بلغاريا جو قومي شماريات ادارو. 2012. ص. 37 40 43 68 71 74 99 117 132 190 193 196. اصل نسخو (PDF) مان 15 February 2016 تي محفوظ ڪيل.
  117. ↑ "Population and Demographic Processes in 2014 (Final data) – National statistical institute". Nsi.bg. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 November 2016 تي محفوظ ڪيل. 11 April 2018 تي حاصل ڪيل.
  118. ↑ "The World According to GaWC 2020". GaWC - Research Network. Globalization and World Cities. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 31 August 2020 تي حاصل ڪيل.
  119. ↑ "The Global Financial Centres Index 27" (PDF). Long Finance. March 2020. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 28 March 2020 تي محفوظ ڪيل. 3 September 2020 تي حاصل ڪيل.
  120. ↑ "Sofia ranks 30th in GDP/capita, employment growth 2013–2014 global report". seenews.com. اصل نسخو مان 21 June 2015 تي محفوظ ڪيل. 22 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  121. ↑ "Global Metro Monitor An Uncertain recovery" (PDF). brookings.edu. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 2 April 2015 تي محفوظ ڪيل. 22 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  122. ↑ "10 Top Cities Around The World To Launch Your Startup". Forbes. 29 November 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 13 March 2016 تي حاصل ڪيل.
  123. ↑ "Regional gross domestic product (PPS per inhabitant at current market prices), by NUTS 3 regions". Eurostat. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 April 2016 تي محفوظ ڪيل. 12 March 2017 تي حاصل ڪيل.
  124. 1 2 "GDP by Economic Sector and Region". National Statistical Institute. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 July 2020 تي محفوظ ڪيل. 14 July 2020 تي حاصل ڪيل.
  125. ↑ Sofia 2016, p. 64.
  126. ↑ "Average monthly wages and salaries of the employees under labour contract by statistical regions and districts". National Statistical Institute. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 June 2020 تي محفوظ ڪيل. 14 July 2020 تي حاصل ڪيل.
  127. ↑ Sofia 2016, p. 72.
  128. 1 2 "Kapital Quarterly". Sofiaecho.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 June 2016 تي محفوظ ڪيل. 11 April 2018 تي حاصل ڪيل.
  129. 1 2 "IT Sector in Sofia". Invest Sofia. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 July 2020 تي محفوظ ڪيل. 14 July 2020 تي حاصل ڪيل.
  130. ↑ "Coca-Cola Opens Its 2nd Largest Globally IT Center in Sofia". Invest Sofia. 9 June 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 July 2020 تي محفوظ ڪيل. 14 July 2020 تي حاصل ڪيل.
  131. ↑ "Ubisoft Sofia". www.ubisoft.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 August 2022 تي محفوظ ڪيل. 2022-08-13 تي حاصل ڪيل.
  132. ↑ "Hewlett-Packard Bulgaria". Business Park Sofia. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 July 2020 تي محفوظ ڪيل. 14 July 2020 تي حاصل ڪيل.
  133. ↑ "VMware to invest €23M and Grow the Site in Sofia to over 1500 People". Invest Sofia. 7 May 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 July 2020 تي محفوظ ڪيل. 14 July 2020 تي حاصل ڪيل.
  134. ↑ "Bosch Group Officially Opened its New Office in Sofia". Invest Sofia. 25 June 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 July 2020 تي محفوظ ڪيل. 14 July 2020 تي حاصل ڪيل.
  135. ↑ "Financial Times Expands Its Team in Sofia". Invest Sofia. 2 July 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 July 2020 تي محفوظ ڪيل. 14 July 2020 تي حاصل ڪيل.
  136. ↑ "The Software Company Experian Opened its New Office Building in Sofia". Invest Sofia. 8 June 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 July 2020 تي محفوظ ڪيل. 14 July 2020 تي حاصل ڪيل.
  137. 1 2 "IT Manufacturing in Sofia". Invest Sofia. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 July 2020 تي محفوظ ڪيل. 14 July 2020 تي حاصل ڪيل.
  138. ↑ "American Control System Solutions Manufacturer Woodward Opens Production in Sofia". Invest Sofia. 27 February 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 July 2020 تي محفوظ ڪيل. 14 July 2020 تي حاصل ڪيل.
  139. ↑ "Festo to Invest 25.6 mln. Euro in a New Production Unit in Sofia/". Invest Sofia. 7 June 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 July 2020 تي محفوظ ڪيل. 14 July 2020 تي حاصل ڪيل.
  140. ↑ "Products". Visteon Electronics Bulgaria. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 July 2020 تي محفوظ ڪيل. 14 July 2020 تي حاصل ڪيل.
  141. ↑ "Melexis to Invest €75M to Expand Its Operations in Bulgaria". Invest Sofia. 25 June 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 July 2020 تي محفوظ ڪيل. 14 July 2020 تي حاصل ڪيل.
  142. ↑ "Lufthansa Technik Sofia invests 30 mln euro to expand its facilities". SIPA Group. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 July 2020 تي محفوظ ڪيل. 14 July 2020 تي حاصل ڪيل.
  143. 1 2 Collective (1980). Encyclopedia of Figurative Arts in Bulgaria, volume 1. صوفيا: بلغاريائي سائنسز اڪيڊمي. ص. 209–210.
  144. ↑ "National parks in the world" (بلغاريائي ۾). journey.bg. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 May 2008 تي محفوظ ڪيل. 24 May 2008 تي حاصل ڪيل.
  145. ↑ "Vitosha Mountain". vitoshamount.hit.bg. 29 April 2014 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  146. ↑ "Sofia Council - Общински съветници 2023-2027". council.sofia.bg. 2024-07-02 تي حاصل ڪيل.
  147. 1 2 "District Mayors". Sofia Municipality. اصل نسخو مان 20 December 2009 تي محفوظ ڪيل. 26 December 2009 تي حاصل ڪيل.
  148. ↑ Kostov, Konstantin (2026-06-10). "Почина проф. Александър Янчулев". بلغاريائي نيوز ايجنسي (بلغاريائي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2026-06-11 تي محفوظ ڪيل. 2026-06-28 تي حاصل ڪيل.
  149. ↑ Chaleva, Lilia (2026-06-10). "Почина проф. Александър Янчулев – първият демократично избран кмет на София". DNES by dir.bg (بلغاريائي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2026-06-14 تي محفوظ ڪيل. 2026-06-14 تي حاصل ڪيل.
  150. ↑ "Как София 'расте, но не старее' 130 години". DNES by dir.bg (بلغاريائي ۾). 2009-04-02. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2026-06-10 تي محفوظ ڪيل. 2026-06-14 تي حاصل ڪيل.
  151. ↑ "Резултати :: Местни избори 29 октомври 2023".
  152. ↑ "Резултати :: Местни избори 29 октомври 2023".
  153. ↑ "bTV". 6 November 2023.
  154. ↑ ""Триъгълникът на властта" или Ларгото: Как се е променял през годините" [طاقت جو ٽڪنڊو يا لارگو: سالن دوران اهو ڪيئن تبديل ٿيو]. Bulgarian National Television. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 June 2020 تي محفوظ ڪيل. 1 November 2018 تي حاصل ڪيل.
  155. ↑ "Как ще изглежда новата пленарна зала на българските депутати?" [بلغاريائي نمائندن جو نئون پارلياماني هال ڪيئن نظر ايندو؟]. Bulgarian National Television. 2 October 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 1 November 2018 تي حاصل ڪيل.
  156. ↑ "Народното събрание – музей?" [قومي اسيمبلي — هڪ ميوزيم؟]. BTV Novinite. 7 October 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 October 2018 تي محفوظ ڪيل. 1 November 2018 تي حاصل ڪيل.
  157. ↑ "РЕШЕНИЕ № 4149-НС София, 27.01.2017" [فيصلو نمبر 4149-NS صوفيا]. Central Electoral Commission. 27 January 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 April 2019 تي محفوظ ڪيل. 1 November 2018 تي حاصل ڪيل.
  158. ↑ Chalabi, Mona (30 November 2012). "Where are world's deadliest major cities?". theguardian.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 January 2017 تي محفوظ ڪيل. 25 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  159. ↑ David Coulby; Robert Cowen; Crispin Jones (17 January 2013). World Yearbook of Education 2000: Education in Times of Transition. Routledge. ص. 10. ISBN 978-1-136-16603-7. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 April 2016 تي محفوظ ڪيل. 29 October 2015 تي حاصل ڪيل. صوفيا ۾، ماسڪو ۽ سينٽ پيٽرزبرگ وانگر، ڏوهن جون شرحون تيزيءَ سان وڌيون آهن.
  160. ↑ Gergana Noutcheva (26 July 2012). European Foreign Policy and the Challenges of Balkan Accession: Conditionality, legitimacy and compliance. Routledge. ص. 192. ISBN 978-1-136-30619-8. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 April 2016 تي محفوظ ڪيل. 29 October 2015 تي حاصل ڪيل. يورپي يونين جي سڀ کان مضبوط مطالبي — عدالتي نظام ۾ ڍانچائي تبديليون — جو تعلق بلغاريا جي ڏوهن جي شرح ۽ صوفيا جي اختيارين جي ان ظاهري نااهلي سان هو ته اهي 2003–2005ع دوران ملڪ کي لوڏي ڇڏيندڙ نمايان مافيا قتلن مان ڪنهن جي قاتلن کي سزا ڏياري سگهن.
  161. ↑ "Bulgarian Crime – Where killing is a habit". دي اڪانامسٽ. 27 October 2005. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 June 2015 تي محفوظ ڪيل. 21 October 2015 تي حاصل ڪيل.
  162. ↑ "BBC NEWS – Europe – Romania and Bulgaria join the EU". bbc.co.uk. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 25 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  163. ↑ "Bulgaria 2015 Crime and Safety Report". 29 December 2016. اصل نسخو مان 29 December 2016 تي محفوظ ڪيل.
  164. ↑ صوفيا ۾ ڏوهن جون شرحون وڌي رهيون آهن آرڪائيو ڪيا ويا 22 May 2015 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. Novinite
  165. ↑ "The Most Dangerous Cities in Europe". Business Insider Inc. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 July 2015 تي محفوظ ڪيل. 23 October 2015 تي حاصل ڪيل.
  166. ↑ "Crime in Sofia. Safety in Sofia". اصل نسخو مان 19 September 2015 تي محفوظ ڪيل. 21 October 2015 تي حاصل ڪيل.
  167. ↑ صوفيا جو جيل آرڪائيو ڪيا ويا 4 March 2016 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Gdin
  168. ↑ "Само 10 000 в затвора, 7000 от тях са цигани". 24chasa.bg. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 November 2015 تي محفوظ ڪيل. 11 April 2018 تي حاصل ڪيل.
  169. ↑ Sofia 2016, p. 159.
  170. ↑ Sofia 2016, p. 160.
  171. ↑ "UPDATE: Stallone Returning to NU BOYANA Film Studios in Bulgaria for 'Rambo 5'". Novinite. 30 August 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 August 2018 تي محفوظ ڪيل. 28 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  172. ↑ "London Has Fallen: Company Credits". IMDb.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 January 2017 تي محفوظ ڪيل. 28 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  173. ↑ "(source)". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 August 2016 تي محفوظ ڪيل. 16 July 2016 تي حاصل ڪيل.
  174. ↑ "Колекции – НИМ". Historymuseum.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 February 2015 تي محفوظ ڪيل. 11 April 2018 تي حاصل ڪيل.
  175. ↑ "Funds and collections". SS. Cyril and Methodius National Library. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 October 2018 تي محفوظ ڪيل. 28 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  176. ↑ Ecker, Gerhard (1984). Bulgarien. Kunstdenkmäler aus vier Jahrtausenden von den Thrakern bis zur Gegenwart (جرمن ۾). Köln: DuMont Buchverlag. ISBN 9783406398667. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 12 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  177. ↑ "BVA-News". balkanvolleyball.org. اصل نسخو مان 20 February 2008 تي محفوظ ڪيل. 11 May 2008 تي حاصل ڪيل.
  178. ↑ "Sofia municipality — Tennis courts". sofia.bg. اصل نسخو مان 22 April 2002 تي محفوظ ڪيل. 11 May 2008 تي حاصل ڪيل.
  179. ↑ "Тенис Клуб Малееви". maleevaclub.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 March 2008 تي محفوظ ڪيل. 11 May 2008 تي حاصل ڪيل.
  180. ↑ "Skate rinks in Sofia". kunki.org. اصل نسخو مان 17 April 2008 تي محفوظ ڪيل. 11 May 2008 تي حاصل ڪيل.
  181. ↑ "Journey.bg — History of the Sofia velodrome". journey.bg. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 May 2005 تي محفوظ ڪيل. 11 May 2008 تي حاصل ڪيل.
  182. ↑ "Swimming pools in Sofia (including Spa centers)". tonus.tialoto.bg. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 May 2008 تي محفوظ ڪيل. 11 May 2008 تي حاصل ڪيل.
  183. ↑ "Sofia infrastructure from the official website of the Municipality" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 28 May 2008 تي محفوظ ڪيل.
  184. ↑ "Sofia (capital)". National Statistical Institute regional statistics. 11 February 2013. اصل نسخو مان 14 November 2013 تي محفوظ ڪيل. 17 October 2013 تي حاصل ڪيل.
  185. ↑ "Air Traffic Statistics 2019-2024" (PDF). sofia-airport.eu. SOF Connect. 20 February 2025 تي حاصل ڪيل.
  186. ↑ "History of the bus network in Sofia". Sofiatraffic.bg. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 August 2013 تي محفوظ ڪيل. 30 August 2012 تي حاصل ڪيل.
  187. ↑ "History of the tramway network in Sofia". Sofiatraffic.bg. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 June 2016 تي محفوظ ڪيل. 30 August 2012 تي حاصل ڪيل.
  188. ↑ "History of the trolleybus network in Sofia". Sofiatraffic.bg. 14 February 1941. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 August 2013 تي محفوظ ڪيل. 30 August 2012 تي حاصل ڪيل.
  189. ↑ "Public transport Sofia — official website" (بلغاريائي ۾). sumc.bg. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 24 May 2008 تي حاصل ڪيل.
  190. ↑ "Transport Company Bulgaria— official website" (بلغاريائي ۾). dak-transport.com. اصل نسخو مان 7 September 2009 تي محفوظ ڪيل. 21 August 2009 تي حاصل ڪيل.
  191. ↑ "Българска национална телевизия – Новини (Bulgarian National Television – News)" (بلغاريائي ۾). bnt.bg. اصل نسخو مان 3 سيپٽمبر 2012 تي محفوظ ڪيل. 2 سيپٽمبر 2012 تي حاصل ڪيل.
  192. ↑ "ОП Транспорт и разширение". Metropolitan.bg. اصل نسخو مان 14 August 2011 تي محفوظ ڪيل. 2 May 2018 تي حاصل ڪيل.
  193. ↑ "Metropolitan Sofia Web Place". metropolitan.bg. اصل نسخو مان 1 آڪٽوبر 2008 تي محفوظ ڪيل. 24 مَئي 2008 تي حاصل ڪيل.
  194. ↑ "General Scheme". Metropolitan.bg. اصل نسخو مان 14 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 12 March 2013 تي حاصل ڪيل.
  195. ↑ "National Federation of the Taxi Drivers in Bulgaria. Regional Member Sofia". nftvb.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 June 2008 تي محفوظ ڪيل. 24 May 2008 تي حاصل ڪيل.
  196. ↑ "Shared Electric Vehicles Spark in Sofia Increase by 170". Novinite. 13 March 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 March 2019 تي محفوظ ڪيل. 30 March 2019 تي حاصل ڪيل.
  197. ↑ Sofia in Figures, p.26
  198. ↑ "Fines for bad repair work – 'Dnevnik' newspaper". dnevnik.bg. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 January 2009 تي محفوظ ڪيل. 24 May 2008 تي حاصل ڪيل.
  199. ↑ Sofia 2016, p. 141.
  200. ↑ Sofia 2016, p. 148.
  201. ↑ "Register of Higher Schools in Bulgaria". Ministry of Education and Science. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 October 2018 تي محفوظ ڪيل. 27 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  202. ↑ "History". acs.bg. اصل نسخو مان 14 June 2018 تي محفوظ ڪيل. 17 December 2018 تي حاصل ڪيل.
  203. ↑ "Кои са най-желаните гимназии в София и кои паралелки останаха празни" [صوفيا ۾ ڪهڙا هاءِ اسڪول سڀ کان وڌيڪ پسند ڪيا وڃن ٿا]. Offnews. 3 July 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 October 2018 تي محفوظ ڪيل. 27 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  204. 1 2 "Bulgarian universities". Webometrics Ranking of World Universities. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 November 2017 تي محفوظ ڪيل. 17 February 2019 تي حاصل ڪيل.
  205. ↑ "Official website of the Sofia university — History". Sofia University. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 October 2013 تي محفوظ ڪيل. 19 October 2013 تي حاصل ڪيل.
  206. ↑ "Sofia University aims to attract more foreign students". Академика | Образование, Наука И Култура (بلغاريائي ۾). Akademika. 14 June 2013. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 October 2013 تي محفوظ ڪيل. 19 October 2013 تي حاصل ڪيل.
  207. ↑ "University Faculties". Sofia University. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 October 2013 تي محفوظ ڪيل. 19 October 2013 تي حاصل ڪيل.
  208. ↑ "Independent structures of SU". Sofia University. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 October 2013 تي محفوظ ڪيل. 19 October 2013 تي حاصل ڪيل.
  209. ↑ "Faculty of Physics structure". Sofia University. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 October 2013 تي محفوظ ڪيل. 19 October 2013 تي حاصل ڪيل.
  210. ↑ "University Centres". Sofia University. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 October 2013 تي محفوظ ڪيل. 19 October 2013 تي حاصل ڪيل.
  211. ↑ "Bulgaria's Nuclear Institute: New Cyclotron To Become Operational in 2 Years". Novinite. 27 October 2016. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 October 2018 تي محفوظ ڪيل. 27 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  212. ↑ "MSB – Projects". www.msb.bg. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 October 2018 تي محفوظ ڪيل. 27 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  213. ↑ Zapryanov, Yoan (22 June 2018). "Малката изчислителна армия на България" [بلغاريا جي ننڍڙي ڪمپيوٽنگ فوج] (بلغاريائي ۾). Kapital Daily. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 November 2019 تي محفوظ ڪيل. 15 July 2018 تي حاصل ڪيل.
  214. ↑ "Градина "Алжир" – София". opoznai.bg (بلغاريائي ۾). 2015-06-19. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-05-19 تي حاصل ڪيل.
  215. ↑ "Н. пр. д-р Хасан Бармауи, почетен консул на кралство Йордания в България, пред "Труд": Йордания е врата за България към Близкия Изток". trud.bg (بلغاريائي ۾). Trud. 2020-02-25. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-05-19 تي حاصل ڪيل.
  216. ↑ "Sister Cities of Ankara". ankara.bel.tr. Ankara. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 April 2013 تي محفوظ ڪيل. 27 December 2019 تي حاصل ڪيل.
  217. ↑ "Cu cine este înfrățit Bucureștiul?". Adevărul (روماني ۾). 21 February 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 November 2019 تي محفوظ ڪيل. 18 November 2019 تي حاصل ڪيل.
  218. ↑ "HE Prime Minister Presides Over Cabinet Regular Meeting". pressarabia.qa. Press Arabia. 2012-11-28. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 October 2020 تي محفوظ ڪيل. 2021-05-19 تي حاصل ڪيل.
  219. ↑ "Перелік міст, з якими Києвом підписані документи про поріднення, дружбу, співробітництво, партнерство" (PDF). kyivcity.gov.ua (يوڪراني ۾). Kyiv. 2018-02-15. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 28 January 2020 تي محفوظ ڪيل. 2021-05-19 تي حاصل ڪيل.
  220. ↑ "Our Sister Cities". sistercitiespgh.org. Sister Cities Association of Pittsburgh. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-05-19 تي حاصل ڪيل.
  221. ↑ "Sofia, Shanghai to become sister cities". bnr.bg. BNR Radio Bulgaria. 23 November 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 December 2019 تي محفوظ ڪيل. 27 December 2019 تي حاصل ڪيل.
  222. ↑ "ערים שותפות". tel-aviv.gov.il (عبراني ۾). Tel Aviv. 2021-05-19 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  223. ↑ "Sofia, Budapest to Cooperate in Culture, Tourism, Economy" (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 May 2018 تي محفوظ ڪيل. 11 May 2018 تي حاصل ڪيل.
  224. ↑ "Friendship and cooperation agreements". Paris.fr. اصل نسخو مان 15 October 2013 تي محفوظ ڪيل. 12 October 2013 تي حاصل ڪيل.
  225. ↑ "Acordos de geminação, de cooperação e de amizade". cm-lisboa.pt (پورٽگليز ۾). Lisboa. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 October 2013 تي محفوظ ڪيل. 27 December 2019 تي حاصل ڪيل.
  226. ↑ "Agreements with cities". madrid.es. Madrid. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 June 2020 تي محفوظ ڪيل. 27 December 2019 تي حاصل ڪيل.
  227. ↑ "Partner cities". yerevan.am. Yerevan. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 August 2014 تي محفوظ ڪيل. 27 December 2019 تي حاصل ڪيل.

ڪتابيات

[سنواريو]
  • "Sofia in Figures" (PDF) (بلغاريائي and انگريزي ۾). National Statistical Institute of Bulgaria. 2016. 26 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  • Bozhilov, Ivan; Gyuzelev, Vasil (1999). История на средновековна България VII–XIV век [ستين کان چوڏهين صديءَ تائين وچئين دور جي بلغاريا جي تاريخ] (بلغاريائي ۾). صوفيا: Анубис. ISBN 954-426-204-0.
  • Stancheva, Magdalina (2010). София – от древността до нови времена [صوفيا – قديم دور کان جديد دور تائين] (بلغاريائي ۾). صوفيا: New Bulgarian University. ISBN 978-954-535-579-0.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]
وڌيڪ ڄاڻ حاصل ڪريو
سوفيا
بابت وڪيپيڊيا جي ساٿي منصوبن تي
وڪي لغت ۾ ڳوليو وصفون وڪي لغت تان
وڪيميڊيا العام ۾ ڳوليو ميڊيا وڪيميڊيا العام تان
وڪي خبرون ۾ ڳوليو خبري ڪهاڻيون وڪي خبرون تان
وڪي قول ۾ ڳوليو قول وڪي قول تان
وڪي ماخذ ۾ ڳوليو ماخذي متن وڪي ماخذ تان
وڪي بُڪس ۾ ڳوليو درسي ڪتاب وڪي بُڪس تان
وڪي سفر ۾ ڳوليو سفر بابت رهنمائي وڪي سفر تان
وڪيورسٽي ۾ ڳوليو سکيا جا وسيلا وڪيورسٽي تان

سانچو:Cities in Bulgaria سانچو:Capitals of Bulgaria سانچو:Provinces of Bulgaria سانچو:List of European capitals by region سانچو:European Capital of Sport

  1. ↑ /ˈsoʊfiə[unsupported input]ˈsɒf-[unsupported input]soʊˈfiːə/, soh-FEE-ə-,_-sof---,_;[13][14] Bulgarian: София, romanised: Sofiya,[15][16] bg
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=سوفيا&oldid=419487" تان ورتل